25-113 rvs Beleidskader Jeugd Middelburg 2025-2028

raadsvoorstel datum vergadering volgnummer onderwerp

25 september 2025 25-113 Beleidskader Jeugd Middelburg ´Opvoeden en Opgroeien met vallen, opstaan en weer doorgaan´ 2025 tot en met 2028

behandelen in raadscommissie

Maatschappelijke Zaken

portefeuillehouder

Willemien Treurniet Sociaal Domein Rachel van Egeraat r.van.egeraat@middelburg.nl +31118675433

programma behandeld door e-mail telefoon

Conceptbesluit

De raad besluit: 1. het Beleidskader Jeugd Middelburg 2025 tot en met 2028, ´Opvoeden en Opgroeien met vallen, opstaan en weer doorgaan´ vast te stellen, met daarin a. de ambitie dat kinderen en jongeren in Middelburg gezond, kansrijk en veilig kunnen opgroeien. Opgroeien op zo’n manier dat zij zich kunnen ontwikkelen tot veerkrachtige, zelfstandige volwassenen b. de beleidsdoelen normaliseren, preventie en kwaliteit. 2. De eerder gereserveerde middelen van 1 miljoen euro te investeren onder de noemer Transformatiebudget sociale basiszorg; 3. Dit beleidskader jeugd als kaderstellende opdracht mee te geven voor de invulling van het Transformatiebudget sociale basiszorg.

Aanleiding

In de programmabegroting 2024 is opgenomen dat er een nieuw beleidsplan voor preventieve jeugdhulp geschreven wordt, met als doel om de jeugd in Middelburg een solide basis te bieden voor een gezonde en kansrijke toekomst. De reden hiertoe is de landelijk geconstateerde onhoudbaarheid van het huidige jeugdstelsel, met afspraken vastgelegd in de landelijke hervormingsagenda jeugd tot gevolg. Effect

Dit beleidskader dient ertoe om gerichte acties uit te zetten ten behoeve van veerkrachtige inwoners in Middelburg. Opvoeders die geholpen worden om zelf, samen met hun omgeving, kinderen groot te brengen. Als het nodig is worden gezinnen geholpen met lichte ondersteuning daar waar de vraag gesteld wordt. We voorkomen onveilige situaties voor kinderen en bieden passende specialistische jeugdhulp als het nodig is. We zorgen ervoor dat jeugdhulp beschikbaar is en blijft voor de meest kwetsbaren. Dit beleidskader is bedoeld om een ambitie, beleidsdoelen, stuurdoelen en acties vast te stellen voor de periode tot en met 2028, specifiek voor de Middelburgse jeugd, zodat taken en beschikbare middelen gericht ingezet worden, passend bij onze rol als lokale overheid. Dit beleidskader geeft houvast voor de komende jaren in het turbulente jeugddomein en geeft tevens richting voor onze partners. Argumenten

1) Beleidskader Jeugd Middelburg 2025 tot en met 2028 1.1 Wettelijke grondslag 1

De Jeugdwet geeft gemeenten de verplichting om periodiek beleid op te maken: ‘Jeugdwet artikel 2.2 lid 1: De gemeenteraad stelt periodiek een plan vast dat richting geeft aan de door de gemeenteraad en het college te nemen beslissingen betreffende preventie en jeugdhulp, de uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering.’ Het woord ‘periodiek’ is niet vastgesteld in de jeugdwet. Gebruikelijk is een periode van ongeveer eens per 4 jaar te hanteren. De wettelijke grondslag komt met name voort uit de jeugdwet. Maar ook de de Wet passend onderwijs, de Leerplichtwet, de Wet publieke gezondheid, de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) 2015, de Participatiewet en de Wet gemeentelijke schulphulpverlening (Wgs) zijn van belang en raken aan dit beleidskader jeugd. Al deze wetten van het sociaal domein geven de gemeente als lokale overheid de taak zorg en ondersteuning te bieden aan inwoners, dicht bij de inwoners. Algemene speerpunten zijn zelfredzaamheid, participatie en preventie. 1.2 Afspraken Hervormingsagenda Jeugd De landelijke Hervormingsagenda Jeugd bevat een groot pakket afspraken met als doel het jeugdstelsel houdbaar, toegankelijk en effectief te maken. Het beleidskader Jeugd wat nu voorligt, is voor een belangrijk deel de Middelburgse uitwerking van deze opgaven.

Regionaal is dit bekrachtigd in de Regiovisie Jeugdhulp Zeeland 2023-2028, wat door de 13 gemeenteraden van Zeeland is vastgesteld. Dit beleidskader jeugd is in lijn opgesteld met deze regiovisie. 1.3 Aanpalend beleid In juli 2021 heeft de gemeenteraad van Middelburg het Middelburgse Model vastgesteld. Hier staat een ambitie in die leidend is voor dit beleidskader jeugd, namelijk ‘Passende zorg en ondersteuning voor onze inwoners, nu en in de toekomst’. In het Middelburgs model komen de drie niveaus, te weten de sociale basis, basiszorg en aanvullende zorg terug. Deze drie niveaus zijn benut als opzet van de uitwerking van het beleidskader jeugd wat nu voorligt. Er liggen daarnaast ook andere plannen binnen het sociaal domein wat raakt aan het beleidskader jeugd zoals het beleidskader bestaanszekerheid, onderwijsachterstandenbeleid, Middelburgs plan van aanpak brede SPUK-GALA, sport en cultuurbeleid, integraal veiligheidsbeleid en diverse afspraken vanuit jeugdgezondheidszorg. Dit beleidskader jeugd is in lijn opgesteld met deze plannen.

2) Transformatiebudget sociale basiszorg 2.1 Gereserveerd budget Met het vaststellen van de Programmabegroting 2025 en meerjarenraming 2026 - 2028 heeft de raad besloten om 1 miljoen beschikbaar te stellen voor een stimuleringsregeling jeugd, vooruitlopend op de noodzakelijke hervormingen, zodat een impuls gegeven kan worden aan de voorgestelde veranderingen. De raad wordt voorgesteld dit budget te benutten voor de uitwerking van dit beleidskader jeugd. Verdere omschrijving hiervan volgt bij ‘Financiën’. 2.2 Invloed lokale overheid hervormingen De hervormingen waar de gemeente Middelburg de meeste invloed op heeft, betreffen lokale veranderingen. In termen van het Middelburgs Model gaat het dan met name om het niveau van de sociale basiszorg. Daarom wordt het transformatiebudget besteed aan het anders vormgeven van deze basiszorg. 2.3 Taakstelling jeugdbudget Er zal een kentering moeten komen in het hoge gebruik van specialistische jeugdhulp, in termen van het Middelburgs Model: de aanvullende zorg. De gemeenteraad heeft met het vaststellen van de kadernota 2026 – 2029 besloten een taakstelling in de begroting op te nemen voor jeugdhulp. Deze taakstelling bedraagt 1 miljoen voor 2028 oplopend naar 2,1 miljoen in 2029 en verder. Deze taakstelling is conform de prognoses van het Rijk opgesteld.

De jeugdwet verplicht gemeenten kwantitatief en kwalitatief passende jeugdhulp te bieden. Jeugdhulp betreft zowel lokaal preventief vrij toegankelijke jeugdhulp (sociale basiszorg) als regionaal gecontracteerde specialistische jeugdhulp (aanvullende zorg). Het gaat erom dat de hulp die de gemeente biedt, passend is voor de vraag die de inwoner stelt. Regionaal ligt daarom de 2

prioriteit bij veranderingsgerichte inkoopcontracten met zorgaanbieders die specialistische jeugdhulp bieden. Deze contracten ondersteunen de noodzakelijke hervorming binnen het jeugddomein. Een harde voorwaarde is dat de lokale vrij toegankelijke zorg op orde is. In termen van het Middelburgs model: minder instroom in de aanvullende zorg, mogelijk gemaakt door optimale sociale basiszorg met een gezonde focus op de sociaal pedagogische basis. De taakstelling zal gerealiseerd worden binnen de aanvullende zorg. De investering is nodig in de sociale basiszorg, opdat de taakstelling kans van slagen heeft. 2.4 Kosten gaan voor de baten Zoals bij 2.3 staat uitgelegd kunnen we instroom in specialistische jeugdhulp, de aanvullende zorg, alleen beperken als we als gemeente goed in staat zijn hulpvragen op een andere manier te beantwoorden. - Dat kan zijn door antwoorden te bieden vanuit andere leefgebieden, bekostigd uit andere wetten, denk bijvoorbeeld aan bestaanszekerheid. Gedachte hierachter is dat niet elke vraag opgelost kan worden met jeugdhulp. Soms is iets anders doen veel meer helpend. Vandaar het belang van een integrale benadering van hulpvragen. - Afwenden van specialistische jeugdhulp kan ook door een vorm van vrij toegankelijke sociale basiszorg in te zetten.

Die basiszorg is meer gericht op de krachten en kwaliteiten van het eigen netwerk en biedt lichte ondersteuning of advies. De belangrijkste ontwikkeling hiervoor is het ontwikkelen van een Stevig Lokaal Team (SLT). Ook valt te denken aan thuiszorg zonder indicatie (wordt nu succesvol ingezet bij de Wmo) of een jeugdprofessional die bij de huisartsenpraktijk gesitueerd is. Een financiële investering is noodzakelijk om deze veranderingen in gang te brengen. 2.5 Tegemoetkoming Rijk De Commissie Van Ark heeft in haar rapport Groeipijn van 30 januari 2025 geconcludeerd dat de huidige Hervormingsagenda Jeugd noodzakelijk is, maar onvoldoende om de problemen in de jeugdzorg effectief aan te pakken. De commissie vraagt onder andere om een financiële herziening en een herijking van de financiële afspraken tussen het Rijk en gemeenten. De commissie constateert dat gemeenten onvoldoende middelen ontvangen om hun wettelijke taken adequaat uit te voeren, wat leidt tot financiële tekorten en bezuinigingen die de kwaliteit van de jeugdzorg onder druk zetten. In het overhedenoverleg van 16 april 2025 heeft het kabinet de zorgen van gemeenten serieus genomen. Tot en met 2027 komt er cumulatief € 3 miljard beschikbaar voor gemeenten. Dit extra geld helpt om onder andere de jeugdzorguitgaven te dekken en de terugval in het gemeentefonds vanaf 2026 deels te dempen.

Het kabinet heeft toegezegd om de komende maanden te zoeken naar middelen om gemeenten voor 50% te compenseren voor de jeugdzorg tekorten over 2023 en 2024 (€ 728 miljoen), zoals geadviseerd was door de commissie Van Ark. De VNG vindt de financiële verwachtingen van het kabinet vanaf 2028 te ambitieus. Op verzoek van de VNG zal de commissie Van Ark daarom begin 2027 een tweede advies uitbrengen over het financieel kader vanaf 2028. 3) Kaderstellende opdracht 3.1 Om de ambitie en doelen te concretiseren zijn er stuurdoelen (groen) opgesteld per niveau (sociaal pedagogische basis, sociale basiszorg, aanvullende zorg). Hier hangen acties (paars) aan die de komende vier jaar verder uitgewerkt worden.

3

Kanttekeningen

Inzet op preventie is geen garantie dat de kosten af nemen. Het doel is dat er minder jeugdigen aanvullende zorg nodig hebben wat normaliter moet leiden tot een afname in de jeugdzorgkosten. Om het preventief aanbod efficiënter te maken wordt verzocht te investeren in de sociale basiszorg. Tegelijk zal normaliseren van problemen eveneens moeten leiden tot minder ondersteuningsvragen vanuit 4

jeugdigen en hun ouders. De transitie binnen de Jeugdzorg vereist een aanpak vanuit meerdere perspectieven. • Lokaal: door het organiseren van laagdrempelige basiszorg, gericht op het voorkomen van geïndiceerde jeugdzorg. • Regionaal: door gezamenlijke inkoop van jeugdzorg en het vormgeven van contracteringsmodellen waarin zorgaanbieders actief bijdragen aan een toekomstbestendige en betaalbare jeugdzorg. • Landelijk (Rijksoverheid): Op dit moment ondersteunt de transitie met stevige maatregelen en extra investeringen, waaronder bijna €3 miljard tussen 2025 en 2027 (zie 2.5). Waarin ook een duurzame bekostiging na deze periode noodzakelijk is. Inkoop van jeugdhulp is een regionale aangelegenheid. In hoeverre het SLT (of onderdelen daarvan) wel of niet onder de regionale inkoop van jeugdhulp valt is momenteel nog onderwerp van discussie. Om tot nieuwe hervormingsgerichte contracten te komen, al dan niet aangevuld met (onderdelen van) het SLT, moet er een meerderheid van de 13 Zeeuwse gemeenten eensgezind een besluit nemen. Het is gebleken dat de 13 gemeenten niet altijd hetzelfde denken over wat het meest effectieve scenario is. Het Stevig Lokaal team, het STL, is beoogd voor de doelgroep –9 maanden tot en met 100+. Jeugdigen en dus jeugdbeleid, jeugdhulp en bijbehorende financiering is hier een belangrijk onderdeel van maar niet allesomvattend.

Financiën

Bij de begroting heeft de raad besloten om 1 miljoen beschikbaar te stellen voor een stimuleringsregeling jeugd. In onderstaand overzicht is een begroting opgenomen voor dit budget. Dit budget zetten we in als Transformatiebudget sociale basiszorg. Het gaat hier enkel om de in beslispunt 2 genoemde 1 miljoen euro. De reeds bestaande, structurele kosten voor onder meer bestaande subsidies, uitvoeringslasten en regionale jeugdhulpbudgetten laten we buiten beschouwing. Begroting Transformatiebudget Sociale basiszorg

Tijdens de looptijd van dit beleidskader leggen we de nadruk op het versterken van de ‘Sociale basiszorg’. Dit om versnippering te voorkomen en vooral omdat we een majeure opdracht hebben om een Stevig Lokaal Team (SLT) te ontwikkelen. Het investeringsbudget dat voor de komende periode beschikbaar is, zullen we daarom volledig inzetten op de ‘Sociale basiszorg’ waar het SLT onder valt. Dit kan ook, omdat wij verwachten dat niet alle extra activiteiten beschreven in dit beleidskader om extra investeringen vragen. Een deel ervan verwachten we binnen het beschikbare reguliere budget uit te kunnen voeren. Dat geldt voor de geplande, in het beleidskader opgenomen activiteiten in de sociaal pedagogische basis. Zo wordt bijvoorbeeld vanuit bestaande begrotingsprogramma's al geïnvesteerd in sport, cultuur en ondersteuning voor minima. Denk ook aan reeds beschikbare budgetten voor het voorkomen van schooluitval en het bevorderen van kansengelijkheid. Mogelijkerwijs kan dit beleidskader op termijn wel leiden tot (voorstellen voor) de herverdeling van de inzet van middelen over bestaande of nieuwe initiatieven. We investeren nu evenmin in het onderdeel ‘Aanvullende zorg’. Hieronder valt de geïndiceerde Jeugdhulp. Het inkopen en aanbesteden van geïndiceerde Jeugdhulp is gedelegeerd aan de Bestuurscommissie Jeugd en de uitvoeringsorganisatie IJZ.

Deze geïndiceerde Jeugdhulp wordt bekostigd uit budgetten voor regionale jeugdhulp. We willen in de komende periode extra investeren in verbeteringen en vernieuwingen in het voorliggende, indicatievrije hulpaanbod; de sociale basiszorg. Het belangrijkste onderdeel daarvan is de ontwikkeling van 5

het SLT. Een andere beoogde ontwikkeling is het uitbreiden van de voorzieningen thuisbegeleiding zonder indicatie, specifiek voor gezinnen met opvoed- en opgroeiproblematiek. Ook onderzoeken we hoe we de effectiviteit van onze samenwerking met de huisartsen kunnen verbeteren. Daarbij denken we aan het inzetten van een uitvoerend jeugdprofessional bij de huisarts. Door deze investeringen in onze sociale basiszorg, verwachten we op termijn het percentage jeugdigen en gezinnen dat gebruik maakt van geïndiceerde jeugdhulp te kunnen beperken. We schatten in dat we aan het einde van deze beleidsperiode (2028) voor circa een half miljoen aan structurele extra interventies hebben opgezet vanuit het transformatiebudget. Zoals nu voorzien zou hiervoor dus met ingang van 2029 € 500.000 structurele dekking gerealiseerd moeten zijn. Dekking hiervoor zou vanaf 2029 gevonden moeten worden in een besparing op de regionaal ingekochte jeugdhulp. Omdat het op dit moment nog lastig te voorzien is of het door het rijk beoogde besparingspotentieel van de Hervormingsagenda Jeugd daadwerkelijk voldoende zal renderen, hebben we in bovenstaande begroting een overbruggingsbudget opgenomen voor 2029. Dit om een buffer te hebben als het niet lukt om na 2028 de opgezette interventies in één keer uit de reguliere budgetten te financieren.

Het bedrag van 1 miljoen euro betreft een tijdelijk beschikbaar gesteld budget. Dit tijdelijke budget helpt ons in de komende periode bij de ontwikkeling van het Stevig Lokaal Team Middelburg. Maar het biedt hier, zoals gezegd, geen structurele dekking voor. Structurele dekking voor het SLT zal ofwel uit het door het rijk verwachte besparingspotentieel van de Hervormingsagenda Jeugd moeten komen, ofwel uit een ruimere rijksbijdrage voor jeugd dan vooralsnog voorzien. Daarbij vinden we het van belang om hier te noemen dat het verwachte besparingspotentieel in Middelburg zowel ingezet moet worden om de begrote taakstelling vanaf 2028 e.v. te realiseren, alsmede om met ingang van 2028 het SLT Middelburg uit te kunnen voeren. Op basis van de doorgevoerde maatregelen uit de Hervormingsagenda is in de voorjaarsnota 2025 een landelijk besparingspotentieel van 1,5 miljard euro opgenomen, inclusief de indexatie die het Rijk heeft toegevoegd. Voor Middelburg komt dit neer op een besparingspotentieel van bijna 5 miljoen euro. Volgens landelijke inschattingen is hiervan 3,1 miljoen euro als haalbaar en realistisch aangemerkt, terwijl 1,8 miljoen euro als onzeker en risicovol wordt beschouwd. In de kadernota is reeds 2,1 miljoen euro ingeboekt (waarvan 1 miljoen in 2028 en 2,1 miljoen vanaf 2029).

Gezien de aanvullende middelen die nodig zijn voor de toekomstige inrichting van een Sterk Lokaal Team (SLT), is het realistisch en aannemelijk dat er voldoende structurele financiering beschikbaar zal zijn voor duurzame borging. Zie voor een samenvatting ook de tabel hieronder.

1 De realisatie van de taakstelling is opgenomen in de paragraaf over weerstandsvermogen en risicobeheersing. Op basis van het bovenstaande blijven we binnen de (landelijk) als haalbaar aangemerkte doelstelling van de Hervormingsagenda Jeugd (HVJ). Het toevoegen van het budget SLT zal bij een volgende rapportage aan de paragraaf weerstandsvermogen worden toegevoegd.

Eén en ander hangt, zoals eerder aan uw raad aangegeven, nauw samen met de nieuwe, voor 2028 beoogde, regionale contracten Jeugdhulp. Vanuit Middelburg zullen wij, zowel ambtelijk als politiek, besparingen vanuit de Hervormingsagenda Jeugd (HVA) op de agenda zetten. Dit doen wij door:

6

•

•

Actief het bestuurlijk standpunt uit te dragen zowel in de Bestuurscommissie Jeugd als in de ambtelijke overleggen dat de regionale inkoop vanaf 2028 moet resulteren in de ingeboekte taakstelling KN 20262029; Actief deel te nemen aan de Zeeuwse voorbereiding voor de nieuwe contracten.

Tot slot, mocht aanvullende financiering voor de uitvoering van het beleidskader Jeugd 2025 t/m 2028 op enig moment nodig zijn, dan wordt dit via de reguliere begrotingscyclus aan de raad voorgelegd.

Duurzaamheid

Nvt Communicatie en participatie

Er is een breed participatietraject doorlopen zoals door u is vastgesteld op 14 november 2024. Uitvoering

Er wordt een publieksversie van het beleidskader jeugd ´Opvoeden en Opgroeien met vallen, opstaan en weer doorgaan´2025 tot en met 2028 gemaakt die op MiddelburgOntmoet.nl wordt geplaatst. Er zal een terugkoppeling volgen middels de reguliere terugkoppeling Sociaal Domein. Advies ingewonnen bij adviesorgaan?

De adviesraad sociaal domein (ASD) heeft advies gegeven. Dit advies en de reactie hierop vanuit het college zijn opgenomen in bijlage 2. Het advies is verwerkt in het beleidskader Jeugd wat nu voorligt. Ook is er een Op Overeenstemming Gericht Overleg geweest met besturen van opvang, onderwijs en samenwerkingsverbanden onderwijs. Bijlagen

1. Beleidskader Jeugd Middelburg ´Opvoeden en Opgroeien met vallen, opstaan en weer doorgaan´ 2025 tot en met 2028 2. Advies Adviesraad Sociaal Domein inclusief reactie van het college

Middelburg, 26 augustus 2025 Burgemeester en wethouders van Middelburg

De loco-secretaris,

de burgemeester,

Mirjam Wisse

Yvonne van Mastrigt

7