25-106 rvs Zienswijze samenwerking en huisvesting GGD Zeeland en Veiligheidsregio Zeeland

raadsvoorstel volgnummer

2 juli 2025 25-106

onderwerp

Zienswijze samenwerking en huisvesting GGD Zeeland en Veiligheidsregio Zeeland

behandelen in raadscommissie

Algemeen Bestuur

portefeuillehouder

Yvonne van Mastrigt, Willemien Treurniet Bestuur en ondersteuning, Veiligheid, Volksgezondheid en Milieu Sabine Bierens, Marinus Willemsen, Anne Vogel s.bierens@middelburg.nl

datum vergadering

programma behandeld door e-mail telefoon

Conceptbesluit

De raad besluit: 1. Tot de onderstaande zienswijze (onderwerp 'Zienswijze’ punt 1 in dit voorstel) op de voorgenomen besluiten tot het samenvoegen van de bedrijfsvoeringstaken van GGD Zeeland en Veiligheidsregio Zeeland (vanaf hier GGD en VRZ), het vormen van één Gemeenschappelijke Regeling voor GGD en VRZ en het realiseren van gezamenlijke huisvesting in Goes-West; 2. Tot de onderstaande zienswijze (onderwerp 'Zienswijze’ punt 2 in dit voorstel) op de derde begrotingswijziging 2025 VRZ en van de vijfde begrotingswijziging 2025 GGD; 3. De totale kosten voor Middelburg ad € 228.472, op basis van de derde begrotingswijziging 2025 VRZ ad € 109.217 en de vijfde begrotingswijziging 2025 GGD ad € 119.255, als incidenteel tekort te verwerken in de najaarsbrief 2025; 4. Het college te verzoeken de algemeen besturen van de gemeenschappelijke regelingen GGD en VRZ na afloop van de raadsvergadering van 2/3 juli op de hoogte te brengen van de zienswijzen. Aanleiding

De algemeen besturen van de gemeenschappelijke regelingen GGD en VRZ werden op 11 april 2025 gevraagd om voorgenomen besluiten te nemen over: • het samenvoegen van de bedrijfsvoeringstaken van GGD en VRZ; • het vormen van één Gemeenschappelijke Regeling voor GGD en VRZ; • het realiseren van gezamenlijke huisvesting in Goes-West. Beide algemeen besturen hebben ingestemd met deze voorgenomen besluiten. Voor de kosten, die voortvloeien uit deze voorgenomen besluiten zijn twee begrotingswijzigingen voor 2025 opgesteld – één met betrekking tot de begroting van GGD en één met betrekking tot de begroting van VRZ, zie bijlagen. Gevraagde middelen zijn nodig om de plan-, ontwerp- en ontwikkelfase te realiseren en veroorzaken een incidentele verhoging van de gemeentelijke bijdrage. In hun aanbiedingsbrief van 18 april vragen de GR-en aan de colleges van de deelnemers het adviesrapport ‘Samen, Sterker en Beter. Samenwerking GGD en Veiligheidsregio Zeeland’ met hun Gemeenteraden te delen (zie bijlagen) en de Raden te verzoeken een zienswijze mee te geven op bovengenoemde voorgenomen besluiten en begrotingswijzigingen. Voor de verdere bestuurlijke achtergrond van de afgelopen jaren bij deze aanleiding, zie de bijlage ‘Achtergrond samenwerking GGD en VRZ’.

1

Zienswijze

1. M.b.t. de samenvoeging bedrijfsvoering GGD en VRZ, het vormen van één Gemeenschappelijke Regeling voor GGD en VRZ en het realiseren van gezamenlijke huisvesting in Goes-West een positieve grondhouding in te nemen waarbij de raad de zienswijze geeft aan de algemeen besturen van GGD en VRZ: I. De zorg bij een zorgvuldig traject om te komen tot samenwerking en gezamenlijke huisvesting a. Vanwege de snelheid waarin dit proces wordt doorlopen, het belang dat inwoners, medewerkers, vrijwilligers, de Zeeuwse gemeenteraden en colleges goed zijn en blijven aangehaakt; b. Vanwege het ontbreken van het tijdig aanleveren van stukken voor adviescommissies en begeleidingscommissies, die volledig zijn, inclusief gedegen financiële onderbouwing c. Vanwege het vooralsnog ontbreken van zorgvuldige en afgestemde voorstellen voor een bestuursstructuur of governance: het vormen van één gemeenschappelijke regeling voor GGD en VRZ met een gemeenschappelijke begroting van ca. 70 mln.; II. De zorg over de bestuursstructuur/governance en democratische legitimatie van de nieuwe GR d. Vanwege de positie van de bestuurders met de portefeuille gezondheid: wordt die robuust genoeg gezien het wettelijke voorschrift voor de leden van het algemeen bestuur van de Veiligheidsregio? (nadere toelichting bij ‘Kanttekeningen’). e.

Vanwege het ontbreken van de verdeelsleutels die zullen worden gehanteerd in de nieuwe bestuursstructuur/governance; f. Vanwege het ontbreken van een oplossing voor de ontvlechting van Inkoop Jeugd Zeeland (IJZ) uit de nieuwe samengevoegde GR en het ontbreken van inzicht in de impact daarvan, gezien de eigen bestuurscommissie vna IJZ in de toch al complexe samenvoeging van de algemeen besturen van GGD en VRZ; g. Vanwege het ontbreken van een voorstel die governance eerst te formaliseren, voordat onomkeerbare stappen worden gezet ten aanzien van huisvesting. Onder verwijzing naar de uitgebrachte zienswijzen in 2019, waarin een grote meerderheid van de Zeeuwse gemeenteraden heeft aangegeven dat huisvesting volgend moet zijn aan de gekozen samenwerkingsvorm; h. Vanwege de zorg over de grip en de instrumenten van gemeenteraden in deze super GR en de onduidelijke onderbouwing van de positievere beoordeling voor dit aspect bij één nieuwe samengevoegde gemeenschappelijke regeling GGD-VRZ ten opzichte van twee gemeenschappelijke regelingen met een gezamenlijke bedrijfsvoeringsorganisatie (BVO). (p. 63 rapport ‘Samen, sterker en beter’). III. De zorg over de financiële consequenties voor gemeenten van deze samenwerking en gezamenlijke huisvesting i.

Vanwege het ontbreken van de uitleg van de in het rapport genoemde aanname dat samenwerken en gezamenlijke huisvesting tot ‘minder meerkosten’ leidt. j. Vanwege het ontbreken van inzicht in de aanvullende (structurele) kosten als gevolg van de samenwerking en gezamenlijke huisvesting in de eerste jaren. IV. De zorg over de uitvoering van primaire processen k. Vanwege de zorgen uit gezamenlijke zienswijze van de ondernemingsraden van GGD en VRZ, in het bijzonder de zorgen over de positie van de brandweervrijwilligers; l. Vanwege onduidelijkheid over de gevolgen van het traject tot samenvoeging en gezamenlijke huisvesting GGD en VRZ voor de uitvoering van primaire processen door beide organisaties. V. De zorg over het verdwijnen van een belangrijke organisatie voor Middelburg m. Vanwege de impact van het verplaatsen van VRZ op de subregionale arbeidsmarkt VeereVlissingen-Middelburg n. Vanwege het belang van werkgelegenheid in het openbaar bestuur voor de subregio Walcheren met 120.000+ inwoners en de daarbij behorende ruime beroepsbevolking van 75.000+ 2

VI. Het verzoek aan de algemeen besturen voor het einde van het jaar: a. De raden te informeren over een planning in de tijd voor het proces dat leidt tot de gezamenlijke bedrijfsvoering, de vorming van één GR en de gezamenlijke huisvesting; b. Betere en tijdige betrokkenheid van adviescommissies en begeleidingscommissies te realiseren; c. Te starten met het periodiek informeren van raden over voortgang en afwijkingen in dit proces; d. Een zorgvuldig en afgestemd voorstel aan de raad voor te leggen voor een bestuursstructuur of governance voor de GR GGD en VRZ, inclusief de positie van de bestuurders met de portefeuille gezondheid, en inclusief de verdeelsleutel(s); e. Voor de raden in beeld te brengen wat de impact is op de GR van de ontvlechting van IJZ; f. De raden te informeren over de borging van het democratisch toezicht, de grip en de instrumenten van gemeenteraden in de nieuwe GR. VII. Het verzoek de RUD de ruimte te geven Om na de evaluatie van hun huidige proces na twee tot drie jaar al dan niet aan te sluiten bij de gezamenlijke bedrijfsvoering en/of de nieuwe GR. 2.

M.b.t. de in beslispunt 2 genoemde begrotingswijziging de zienswijze te geven: a. dat de verhoging van de gemeentelijke bijdrage geoormerkt dient te blijven voor de ontwerpfase; b. dat periodiek gerapporteerd wordt over de financiële voortgang en dat eventuele meevallers (bijvoorbeeld als gevolg van de CAO-keuze) terugvloeien naar de gemeente; c. dat in het proces aandacht besteed moet worden aan zowel de structurele lasten als baten voortkomend uit de samenwerking en de huisvesting.

Effect

Zorgvuldige besluitvorming in het proces naar een samenwerkingsvorm tussen GGD en VRZ en duidelijkheid over de financiële consequenties op lange termijn (structurele effecten). Het doel van die zorgvuldige besluitvorming is de goede borging in de gekozen samenwerkings- en bestuursstructuur van de uitvoerende taken van de gemeenschappelijke regelingen op het gebied van veiligheid en publieke gezondheid. Argumenten

1.

Zoals in onze memo's van januari, juni en juli van 2024 is aangegeven, is de samenwerking van eerst de drie en nu voorlopig de twee GR-en een langlopend proces, waarbij onze gemeente een positieve grondhouding heeft voor samenwerking.

2. Wij vragen daarbij steeds aandacht voor de volgorde waarin de dingen plaatsvinden. Daarover hebben de Walcherse colleges afgestemd en hebben wij gezamenlijk in november 2023 een brief gestuurd aan de dagelijks besturen, met als uitgangspunt dat huisvesting volgt op samenwerking. 3. Tijdens de algemeen-bestuursvergaderingen van juli 2024 is ingestemd met de agenda voor inhoudelijke samenwerking zoals die voorlag, conform de bijlage bij het adviesrapport van Jacques Rooijmans ‘De moed(T) tot samenwerking'. Daarbij hebben wij in de AB-vergadering van de RUD van 1 juli 2024 ingestemd met het momenteel niet verder deelnemen aan de samenwerking wat betreft gemeenschappelijke bedrijfsvoering en het momenteel niet verder deelnemen aan de samenwerking wat betreft gezamenlijke huisvesting locatie Goes-West. 4. Tijdens de vergaderingen van GGD en VRZ op 5 juli 2024 is expliciet aandacht gevraagd voor de onderbouwing op het gebied van financiën en governance, evenals voor de positie van Inkoop Jeugdhulp Zeeland (IJZ) binnen de GGD Zeeland. Deze aspecten worden als cruciaal beschouwd voor de definitieve besluitvorming omtrent de gemeenschappelijke bedrijfsvoering. In de besluitvorming is hier deels invulling aan gegeven via de businesscase uit besluit 2 van diezelfde vergadering, waarin tevens aandacht is besteed aan governance, besluitvormingsmomenten en financiële onderbouwing.

Desondanks blijft de planning van het samenvoegingstraject onduidelijk, hetgeen vraagt om nadere concretisering. Tevens is duidelijkheid noodzakelijk over de positie en ontvlechting van IJZ, vooral nu het verkennende traject voor een nieuwe Gemeenschappelijke Regeling Sociaal Domein is gestart. Binnen deze verkenning wordt uitgegaan van een situatie waarbij IJZ per 1 januari 2027 niet langer onderdeel is van de GR GGD. Voordat dit scenario kan 3

worden beoordeeld, dienen eerst binnen dit traject keuzes te worden gemaakt. Dit is essentieel om het proces transparant, zuiver en overzichtelijk te houden. 5. Gedeeltelijk is met het nieuwe rapport ‘Samen, sterker en beter’ en het voorliggende voorstel tegemoetgekomen aan de bovengenoemde voorwaarden, gedeeltelijk nog niet. Daarom stellen wij de raad voor met het college kritisch en met een positieve grondhouding naar de voorstellen te kijken. 6. Gezien het belang van een zorgvuldig en transparant besluitvormingsproces is het van belang dat (een vertegenwoordiging van) de ambtelijke adviescommissies van respectievelijk GGD en VRZ tijdig worden geïnformeerd. Dit kan worden gerealiseerd door stukken die ter besluitvorming worden voorgelegd eerder dan momenteel het geval is te verspreiden en door af te stappen van het gebruik van zogenaamde ‘80%versies’. Uit ervaring blijkt dat de stukken die voor BAO en PAO worden aangeleverd niet altijd tijdig en volledig zijn, waarbij tevens regelmatig een gedegen financiële onderbouwing nog ontbreekt. Het waarborgen van tijdige beschikbaarheid en volledigheid van de stukken, inclusief een sluitende financiële onderbouwing, is van belang voor een effectieve advisering.

Kanttekeningen

1. 2. 3.

4.

5.

6.

7.

Op de weging van rechtsvormen op p. 63 van het rapport ‘Samen, sterker en beter’ is hier en daar iets af te dingen; De governance, de financiële consequenties en het democratisch gehalte van de samengevoegde GR zijn nog niet duidelijk, zie de punten uit de Zienswijze hierover. Bij de voorgenomen samenvoeging tot één gemeenschappelijke regeling bestaat de zorg dat de omvang en complexiteit van deze ‘super GR’ kunnen leiden tot verminderde bestuurlijke transparantie en een verzwakte invloed van de individuele gemeenteraden. De schaalvergroting brengt het risico met zich mee dat de directe zeggenschap en sturingsmogelijkheden van de raden afnemen, waardoor het toezicht en de democratische controle op het bestuur en de bedrijfsvoering onder druk kunnen komen te staan. In de nieuwe governancestructuur dient expliciet aandacht te worden besteed aan het versterken van de positie van de gemeenteraden bij besluitvorming over beleid en financiën. Dit vergt transparante informatievoorziening, tijdige consultatie en adequate participatiemogelijkheden, zodat de raden hun controlerende en kaderstellende rol effectief kunnen blijven vervullen. Als VRZ en GGD gezamenlijk gehuisvest worden op de aangewezen locatie in Goes-West en VRZ haar standplaats Middelburg verlaat, heeft dit gevolgen voor de werkgelegenheid in Middelburg.

Middelburg wordt van oorsprong gezien als de bestuurlijke kern van de regio. Het vertrek van VRZ uit Middelburg kan daarom een onwenselijke impact hebben op de regionale arbeidsmarkt. Het verdient aanbeveling om de RUD de mogelijkheid te bieden om na een evaluatie van hun huidige processen – gepland na twee à drie jaar – zelfstandig te besluiten of zij al dan niet willen aansluiten bij de gezamenlijke bedrijfsvoering. Dit is van belang omdat het scenario zich voor zou kunnen doen dat de RUD onder druk wordt gezet door GGD en VRZ vanwege de keuze voor huisvesting in Goes-West. Een gefaseerde en zorgvuldig afgewogen besluitvorming biedt de RUD de ruimte om de impact van deze huisvestingskeuze en de samenwerking op haar eigen bedrijfsvoering en organisatiedoelstellingen te beoordelen. Hiermee wordt eventuele onnodige dwang vermeden en blijft de bestuurlijke autonomie en continuïteit van de RUD gewaarborgd. De Wet veiligheidsregio’s bepaalt in artikel 11 dat het algemeen bestuur van de VRZ bestaat uit de burgemeesters van de deelnemende gemeenten, in afwijking van artikel 13, zesde lid, van de Wet gemeenschappelijke regelingen. Deze wettelijke bepaling roept vragen op over de bestuurlijke borging van de portefeuille gezondheid in een gezamenlijke GR van VRZ en GGD.

In de beoogde constructie ontbreekt formele vertegenwoordiging van wethouders met deze portefeuille, waardoor het risico ontstaat dat gezondheid onvoldoende bestuurlijk gewicht krijgt. Het is wenselijk dat in de vorming van de governance een stevige positionering van de portefeuille gezondheid wordt gewaarborgd. Met het verplaatsen van VRZ is sprake van het verdwijnen van een belangrijke organisatie in het openbaar bestuur voor Middelburg en een onwenselijk effect op de subregionale arbeidsmarkt in de stedenconglomeratie Vlissingen-Middelburg en op Walcheren in algemene zin met 120.000+ inwoners en de daarbij behorende ruime beroepsbevolking van 75.000+ 4

Financiën

Om de samenwerking en huisvesting van de GGD-VRZ te realiseren is het volgende nodig: 1. Aan de ontwerpfase van de samenwerking GGD-VRZ zijn incidentele kosten verbonden. De totale kosten zijn maximaal € 1,875 mln. voor beide organisaties, d.w.z. € 937.500 voor VRZ (50%) en € 937.500 voor GGD (50%). Middelburgse aandeel hierin betreft € 109.217 (VRZ) en € 119.255 (GGD) in totaal € 228.472. Dit bedrag dient als incidenteel tekort te worden verwerkt in de Najaarsbrief 2025. 2.

Naast de hierboven gevraagde incidentele gemeentelijke bijdrage voor de ontwerpfase van de samenwerking gaan er ook incidentele kosten gemaakt worden voor de ontwikkelfase nieuwbouw Goes-West. Onderdeel van de begrotingswijziging is in te stemmen met een voorbereidingskrediet van € 1.626.000 voor kosten van de ontwikkelfase van de nieuwbouw van het kantoor VRZ-GGD in Goes West. De totale kosten inclusief BTW bedragen € 1.626.000 voor beide organisaties VRZ en GGD samen. Vooralsnog worden deze kosten geadministreerd bij VRZ. Uiteindelijk worden deze kosten, samen met de stichtingskosten van de nieuwbouw, geactiveerd met structurele kapitaallasten als gevolg. Dit is onderdeel van de structurele lasten die op dit moment nog niet helder zijn en waar wij in de zienswijze aandacht voor vragen. Een aandachtspunt bij het voorbereidingskrediet is dat, indien de plannen voor de huisvesting geen doorgang vinden, de kosten volledig als incidentele last afgedekt dienen te worden. De mogelijkheid bestaat dat bij gebrek aan interne dekkingsmiddelen bij beide organisaties, een beroep wordt gedaan op een aanvullende bijdrage vanuit de gemeenten.

Bovenstaande kosten lopen ook vooruit op structurele lasten waarover nu nog geen duidelijkheid bestaat of waarvoor concrete bedragen beschikbaar zijn. Het is een feit dat als de samenwerking, samenvoeging en nieuwbouw doorgang vindt, hiermee structurele lasten gepaard gaan die in de toekomst tot een hogere gemeentelijke bijdrage zullen leiden. Duurzaamheid

Er wordt een groot nieuw kantoor gebouwd in Goes, wat niet duurzaam is. In hoeverre bij die bouw rekening wordt gehouden met duurzaamheidsvereisten is nog niet bekend. Communicatie en participatie

Communicatie over dit proces vindt met name plaats vanuit de GR-en zelf. De participatie van deelnemers aan de GR is vormgegeven met voorstellen ter besluitvorming. Uitvoering

Definitieve besluitvorming over de samenwerking en de begrotingswijzigingen vindt plaats - na weging van de ontvangen zienswijzen - in de algemeen besturen van 3 juli 2025 (VRZ) en 4 juli 2025 (GGD). Advies ingewonnen bij adviesorgaan?

Bij de adviescommissies: - ACF & BAO, samen begeleidingscommissie VRZ (Advies, zie bijlage) - Begeleidingscommissie GGD (Advies, zie bijlage) - Gezamenlijke ondernemingsraden GGD Zeeland en VR Zeeland (Zienswijze, zie bijlage) Bijlagen

1. Begrotingswijziging GR VRZ 2025 2. Begrotingswijziging GR GGD Zeeland 2025 3. Aanbiedingsbrief rapport ‘Samen, Sterker, Beter’ en verzoek om zienswijze Raden 4. Rapport ‘Samen, Sterker en Beter. Samenwerking GGD en Veiligheidsregio Zeeland’, maart 2025 5. ‘Achtergrond samenwerking GGD en VRZ’, mei 2025 6. Advies ACF & BAO van VRZ 7. Advies Begeleidingscommissie GGD 8. Zienswijze gezamenlijke ondernemingsraden GGD Zeeland en VR Zeeland 5

Middelburg, 3 juni 2025 Burgemeester en wethouders van Middelburg de secretaris,

Aart van den Brink de burgemeester,

Yvonne van Mastrigt

6