25-062 rvs Kaderstelling energielandschap Sloerand

raadsvoorstel datum vergadering

22 mei 2025

volgnummer

25-062

onderwerp

Kaderstelling energielandschap Sloerand

behandelen in raadscommissie

Ruimte

portefeuillehouder programma

Jeroen Louws Volksgezondheid en milieu

behandeld door

Bas Kole, Ruth de Bruin

e-mail

b.kole@middelburg.nl 0118-675210

telefoon

Conceptbesluit

De raad besluit: 1.

Het college de volgende kaders mee te geven voor de totstandkoming van de randvoorwaarden voor de inrichting en vormgeving van het Energielandschap aan de Sloerand; a) De Omgevingsvisie is het inhoudelijke kader, ons uitgangspunt, waarbij het Energielandschap een gegeven is. In de participatie gaat het dus niet om de ‘óf-vraag’, maar om de ‘hoe-vraag’; b) Het gaat om het gebied zoals aangegeven op de kaart in de bijlage; c) Het doel van de participatie is om samen met belanghebbenden te komen tot werkbare randvoorwaarden voor de inrichting van het energielandschap, waarbij een goede balans gevonden wordt tussen het zo effectief mogelijk inrichten van het energielandschap en het minimaliseren van de afbreuk aan het woongenot en landschapswaarden; d) We onderscheiden de volgende belanghebbenden: grondeigenaren, omwonenden, overige inwoners van Nieuw- en Sint Joosland, de ZLTO, de ZMF, energieleveranciers en andere overheden; e) We hanteren de participatietreden informeren, raadplegen en adviseren, afhankelijk van het moment in het proces en de betreffende belanghebbende(n); f) Een externe participatie-expert c.q. omgevingsmanager voert de participatie uit; g) We streven naar besluitvorming van de randvoorwaarden eind 2025; h) Het participatieproces na afloop te evalueren;

2.

Het bedrag dat opgenomen is in de Uitvoeringsagenda Omgevingsvisie te verhogen met € 60.000,-- excl. btw voor de uitvoering van de externe participatie en communicatie en dit bedrag te bekostigen vanuit het Middelburgs Investeringsfonds.

Aanleiding

Op 29 februari 2024 heeft de gemeenteraad de Omgevingsvisie van Middelburg vastgesteld. Daarmee is ook het beleidsuitgangspunt vastgesteld om het gedeelte van het buitengebied ten zuidoosten van Nieuw- en Sint Joosland langs de Sloerand en ten westen van de Sloespoorlijn in te richten als energielandschap (zie ontwikkelingenkaart Omgevingsvisie pagina 74/75). Via invulling van het energielandschap kan Middelburg gedeeltelijk voorzien in haar eigen energieopwekking en opslag en daarmee tegemoetkomen aan doelstellingen van de Regionale Energiestrategie (RES 2.0) en het Actieprogramma Klimaat, Energie en Circulariteit Middelburg 2025-2050. Het college wil planologisch meewerken aan externe initiatieven voor de opwekking en opslag van energie, op voorwaarde dat deze leiden tot een evenwichtige inrichting van het energielandschap. De randvoorwaarden hiervoor zullen met inbreng van belanghebbenden ontwikkeld worden. Op basis van de randvoorwaarden zal een extern adviesbureau een plan maken dat als toetsingskader gebruikt zal worden voor de planologische medewerking aan energie-initiatieven in en voor de inrichting van het energielandschap lang de Sloerand en ten westen van de Sloespoorlijn.

1

Dit raadsvoorstel is een eerste start in het proces om gehoor te geven aan amendement Voorstel nummer 24-009 / agendapunt 3.a.1 naar aanleiding van de raad van 29 februari 2024: ‘Alvorens gesprekken aan te gaan met mogelijke ondernemers, exploitanten en belangstellende grondeigenaren voor de nadere invulling van het energielandschap, de raad eerst een kaderstellend voorstel voor te leggen hoe het college denkt het Energielandschap vorm te geven.’ De uitkomsten van het participatieproces in combinatie met het onderzoek naar de meest optimale benutting van het gebied zijn nodig om te komen tot scenario’s voor ruimtelijke inpassing. Effect

Korte termijn: 1. Het participatietraject ‘maakt slapende honden wakker’, zodat alle belanghebbenden weten dat er een ontwikkeling plaatsvindt; 2. Het participatietraject nodigt belanghebbenden uit om inbreng te leveren in de randvoorwaarden die de gemeente formuleert om medewerking te kunnen verlenen aan ‘uitbaters’ van het landschap. Middellange termijn: Deze randvoorwaarden zorgen voor een inrichting van het energielandschap die weliswaar niet aan ieders wensen tegemoet zal komen, maar waarbij gestreefd wordt naar een goede balans tussen een zo efficiënt mogelijke benutting van het beschikbare gebied en maatregelen die het verlies aan woongenot en landschapswaarden voor belanghebbenden compenseert. Lange termijn: 1. Het energielandschap draagt binnen de randvoorwaarden zo efficiënt mogelijk bij aan de eigen energievoorziening van Middelburg binnen de gemeentegrenzen (verduurzaming van Middelburg en beperken van de klimaatverandering); 2. Belanghebbenden die hierdoor geraakt worden (inwoners Nieuw- en Sint Joosland, grondeigenaren en pachters van het gebied, flora en fauna in/rond het gebied) krijgen direct of indirect compensatie door een vorm van mede-eigenaarschap (winstdeling) en/of landschappelijke inpassing (natuurrijke bufferzone) en/of bijdragen aan een maatschappelijk doel.

Of dit ook daadwerkelijk gerealiseerd kan worden is nog de vraag, maar het is in ieder geval een uitdrukkelijk streven. Argumenten

•

De gemeente trekt bij de totstandkoming van de randvoorwaarden de verantwoordelijkheid voor participatie naar zich toe omdat zij wil dat met name de belangen van de inwoners en agrariërs in dit gebied en de omwonenden van het gebied goed meegenomen worden. Dat deze betrokkenen in ieder geval procedurele rechtvaardigheid ervaren en er op een ander vlak (mogelijk) ook ‘beter’ van worden.

•

Het ontwikkelen van een toetsingskader balanceert tussen twee uitersten. Enerzijds een zo efficiënt mogelijke benutting van het beschikbare gebied, zodat dit maximaal bijdraagt aan de energiebehoefte van de gemeente Middelburg. Het gaat hier over energieopwekking en/of energieopslag. Dit is een technisch infrastructureel vraagstuk waarvoor een extern bureau wordt ingeschakeld. De uitkomst bestaat uit minimaal drie scenario’s hoe het gebied kan worden vormgegeven. Anderzijds speelt de sociaal maatschappelijke opgave. Het participatietraject gaat over maatregelen die het verlies aan woongenot en landschapswaarden voor belanghebbenden compenseert. Denk bijvoorbeeld aan een natuurrijke landschappelijke inpassing en aan winstdeling. De ‘technische’ scenario’s worden ook aan de belanghebbenden voorgelegd. Waar mogelijk en wenselijk schept de gemeente ruimte voor randvoorwaarden waarmee ondernemingszin en toekomstige opbrengsten lokaal/regionaal blijven.

Kanttekeningen

1. Het participatieproces gaat over de randvoorwaarden waarbinnen het gebied ontwikkeld kan worden. De gemeente zelf is geen initiatiefnemer van projecten in dit gebied. Initiatiefnemers zijn straks (als voorwaarde bij het wijzigen van het omgevingsplan) zelf verantwoordelijk voor de participatie per project. Het is van belang om in

2

het toetsingskader randvoorwaarden over de participatie op te nemen, zodat er een bepaalde mate van uniformiteit is. 2.

De gemeente geeft opdracht aan een extern bureau om een aantal technische en infrastructurele kwesties rondom de vormgeving van het energielandschap uit te zoeken en ook om met een aantal visualisaties te komen voor de ruimtelijk inpassing. Deze scenario’s maken onderdeel uit van het participatietraject. De planning van de participatie is in deze afhankelijk van de planning van het externe bureau.

3.

De inrichting van het energielandschap is een complex en precair proces, omdat de gemeente geen gronden in eigendom heeft op de zoeklocatie. Het college kan initiatieven wel faciliteren door medewerking te verlenen aan een wijziging van het omgevingsplan of een buitenplanse omgevingsplanactiviteit. Medewerking van het college zal echter alleen plaatsvinden als een initiatiefnemer het energielandschap op een goede manier inricht. Hiervoor zal het middel van een anterieure overeenkomst ingezet worden.

4.

Het project houdt nauw contact met de al gestarte ‘dorpsimpuls Nieuw en Sint Joosland’ en haakt waar mogelijk aan bij bijeenkomsten vanuit dit traject. De projectmanagers informeren elkaar en zorgen voor kruisbestuiving waar mogelijk.

Financiën

In raadsvoorstel 24-106 is in de Uitvoeringsagenda van de Omgevingsvisie een budget opgenomen van € 100.000,-excl. btw. Inmiddels verwachten wij dat er extra budget voor dit project nodig is, namelijk € 60.000,-- excl. btw. Het totaal benodigde budget komt hiermee uit op € 160.000,-- excl. btw. Het benodigde budget bestaat uit twee onderdelen: • Budget inhuur omgevingsmanager voor communicatie en participatie: € 60.000,-- btw. Dit budget is inclusief vormgeving, visualisaties, huur ruimten en catering, incidentele inhuur externe expertise (spreker, specialist), vrijwilligersvergoeding en een post om initiatieven van onderaf mogelijk te maken; • Budget voor extern bureau € 100.000,-- excl. btw. Het benodigde extra budget van € 60.000,-- excl. btw kan gedekt worden vanuit het Middelburgs Investeringsfonds. Op basis van genomen raadsbesluiten resteert een bedrag van € 12.460.000,-- in het investeringsfonds. De financiële effecten uit dit voorstel zijn € 60.000,-- (extra). Hiermee resteert er nog € 12.400.000,-- in het investeringsfonds. Dit is exclusief toekomstige bijdragen uit het ZEH-dividend. In januari 2025 heeft de raad besloten om het jaarlijkse (super)dividend van de Zeeuwse Energie Houdstermaatschappij (ZEH) stapsgewijs toe te voegen aan het investeringsfonds. Deze toevoeging zal elk jaar bij de kadernota worden geëffectueerd. Duurzaamheid

Dit voorstel draagt bij aan energieneutraliteit van de hele gemeente. Daarnaast kunnen maatregelen plaatselijk leiden tot een impuls voor natuur en biodiversiteit. Communicatie en participatie

Voor communicatie en participatie is een onafhankelijke participatie-expert c.q. omgevingsmanager aangesteld die gebruik maakt van de methodiek SOM (strategisch omgevingsmanagement) en Factor P. Deze analyse wordt na een aantal voorbereidende gesprekken met stakeholders aangescherpt en uitgebreid met een issue analyse en belangenmatrix. Belanghebbenden Het participatietraject onderscheidt -op hoofdlijnen- onderstaande belanghebbenden: A. Bewoners en grondeigenaren in het gebied; B. Inwoners van Nieuw- en Sint Joosland, waaronder de dorpsvereniging; C. De ZLTO; D. Gemeente Borsele en gemeente Vlissingen; E. Stedin; 3

F. G. H. I. J.

Provincie Zeeland; Waterschap Zeeuwse Eilanden; North Sea Port; Het college en de raadscommissie Klimaat, Energie en Circulariteit; De Zeeuwse Milieufederatie.

Niveau van de participatie Participatie is maatwerk en per belanghebbende kan een ander niveau passend zijn. Om het niveau te bepalen, is minimaal een aantal voorbereidende gesprekken nodig. Met de kennis van nu wordt uitgegaan van het niveau ‘raadplegen’. Mogelijk wordt gedurende het traject duidelijk dat op deelaspecten (bijvoorbeeld: invulling van een bufferzone) of voor specifieke stakeholders (bijvoorbeeld coöperatief werkende lokale ondernemers die het energielandschap willen ontwikkelen) een andere trede van de participatieladder beter passend is (adviseren op coproductieve wijze). Participatie-instrumenten Nu is al duidelijk dat de bewoners van het gebied overzichtelijk in aantal zijn en dat die door middel van één of meer persoonlijke gesprekken moeten worden meegenomen in het proces. Andere communicatie- en participatieinstrumenten zijn (groeps)gesprekken, een (digitale) nieuwsbrief, bijeenkomsten in het dorp, het online participatieplatform MiddelburgOntmoet, ‘radio trottoir’1 via sleutelfiguren vanuit het dorp, pers en eigen (sociale) mediakanalen van de gemeente Middelburg. Wellicht zijn er in samenwerking met het nog te selecteren bureau originele werkvormen in te zetten zoals een landschapswandeling, hackaton2 of interactieve ontwerpsessies. Het gekozen middel moet effectief bijdragen aan het doel van de participatie.

Belanghebbenden kunnen hier zelf over meedenken! Waar nodig visualiseren we technische- en procesinformatie. Sowieso speelt informeren (communicatie) een grote rol. De communicatie zal zo vroeg mogelijk worden opgestart waarbij de intentie is: ‘slapende honden wakker maken’. Terugkoppeling In het participatieproces worden terugkoppelmomenten aan belanghebbenden ingebouwd. Opbrengsten van ophaalsessies of andere werkvormen worden teruggekoppeld aan de betreffende belanghebbende. Tenzij vertrouwelijk (concurrentiegevoelige informatie of iets dergelijks) zijn ze ook zichtbaar op het online participatieplatform met desgewenst toelichting in bijeenkomsten. Aan het eind van het participatieproces volgt een evaluatie met (ook) een verslag. Communicatie gemeenteraad Na iedere fase informeren we de gemeenteraad door middel van een memo actief. Indien gewenst organiseren we tussentijds een rondgang in het gebied om uitleg te geven over de tussentijdse resultaten en het proces. Uitvoering

Werkzaamheden voorbereidingsfase (t/m raadsvoorstel 22 mei) • 8-10 voorbereidende interviews met prioritaire belanghebbenden (met name grondeigenaren en bewoners gebied); • Interne issue-, stakeholder- en belangenanalyse, voorbereiden communicatie- en participatieplan; • Interne afstemming, o.a. met projectmanager dorpsimpuls; • Inventarisatie technische bureaus; • 8 mei: aanhaken bij informatiebijeenkomst dorpsimpuls (luisteren en informeren over voorgenomen proces); • 12 mei: Commissie Ruimte, mogelijkheid tot inspreken belanghebbenden; • 22 mei: Raad beslist over kaders energielandschap. Werkzaamheden eerste fase (23 mei t/m 6 juli) • Opdracht gunnen technisch bureau; 1

Radio trottoir: uitdrukking uit Afrika, waarmee het ‘zegt het voort’ circuit bedoeld wordt Een snelkookpansessie waarbij in korte tijd deelnemers ‘losgaan’ op een specifiek vraagstuk en oplossingen of oplossingsrichtingen aandragen 2

4

• • • • • •

Opzetten communicatiemiddelen; waar mogelijk aanhaken bij bestaande middelen en bij dorpsimpuls; Online participatie (middelburgontmoet/doemee) voorbereiden en monitoren. Procesinformatie is makkelijk vindbaar op het platform; Informeren belanghebbenden over start en uitgangspunten van het proces; Plenaire informatiesessie(s) voor belanghebbenden; Verdiepende interviews met overige (20-25) grondeigenaren, bewoners en aantal andere belanghebbenden; Offline participatiesessie(s), voorbereiden en uitvoeren vóór zomervakantie.

Werkzaamheden tweede fase (7 juli t/m 31 augustus) • Analyse opbrengsten, eventueel (gedeeltelijke) terugkoppeling; • Bijstellen issue, stakeholder- en belangenanalyse; • Mogelijk aanvullende/ vervolggesprekken of ontwerpsessie met wel aanwezige (gedelegeerde) belanghebbenden (het is vakantietijd); • Voorbereiden communicatie over eerste resultaten bureau (scenario’s). Werkzaamheden vervolg (vanaf september) Nog nader te bepalen afhankelijk van verloop proces, in ieder geval: • Bijstellen issue, stakeholder- en belangenanalyse; • Terugkoppeling opgehaalde resultaten en informeren over verdere proces; • Bijgestelde ontwerpen bureau (scenario’s); • Mogelijk aanvullende/ vervolggesprekken; • Mogelijk aanvullend deelonderwerp participatie of extra ontwerpsessie; • Evaluatie van de participatie door het college. Advies ingewonnen bij adviesorgaan?

Overleg met indiener amendement. Bijlagen

1. Kaartje energielandschap

Middelburg, 15 april 2025 Burgemeester en wethouders van Middelburg de secretaris,

Aart van den Brink de burgemeester,

Yvonne van Mastrigt

5