25-008 rvs Beleid Circulaire Economie Zeeuwse gemeenten

raadsvoorstel volgnummer

30 januari 2025 25-008

onderwerp

Beleid Circulaire Economie Zeeuwse gemeenten

behandelen in raadscommissie

Ruimte

portefeuillehouder

Jeroen Louws Volksgezondheid en milieu Saitia Comenencia s.comenencia@middelburg.nl 0118 - 675519

datum vergadering

programma behandeld door e-mail telefoon

Conceptbesluit

De raad besluit: 1.

De transitie naar een Circulaire Economie binnen de gemeente, in samenwerking met andere Zeeuwse gemeenten en de Provincie Zeeland, in gang te zetten; 2. De transitie naar een Circulaire Economie te concretiseren door in de periode 2025 – 2028 in te zetten op vier thema’s; a. Bouw en Gebouwde omgeving; b. Infrastructuur en Openbare ruimte; c. Afval en Grondstoffen; d. Inkoop en Consumptie. 3. De doelstellingen voor de bovengenoemde thema’s, (hoofdstuk 5 t/m 8 van het conceptbeleidsplan Circulaire Economie Zeeuwse gemeenten) en de beleidsperiode van 4 jaar (2025-2028) te zien als een groeimodel, waarbij met monitoring en evaluatie, bijsturing en invulling wordt gegeven aan de volgende beleidsnota en uitvoeringsagenda. 4. Het beleid Circulaire Economie Zeeuwse gemeenten 2025 -2028 vast te stellen en het college opdracht te geven dit uit te voeren. 5. De jaarlijkse kosten van dit beleid ad € 80.740 te dekken uit het budget Circulaire Economie, zoals bij de Kadernota 2025-2028 voorzien en in de begroting 2025 opgenomen. 6. Jaarlijks de uitvoering van het beleid te evalueren om de resultaten, ervaringen en voortgang in kaart te brengen. Aanleiding

Het college van Middelburg heeft op 11 oktober 2022 besloten om in samenwerking met alle Zeeuwse gemeenten en de Provincie Zeeland, beleid en een uitvoeringsagenda op te stellen voor Circulaire Economie. Vervolgens is in de gemeenteraad een motie ingediend op 9 nov 2022 waarin het volgende over Circulariteit is opgenomen: a. Circulariteit als een van de centrale criteria in zetten bij het inkoopbeleid, bij de verwerking van afval, bij de ontwikkeling van (bouw-) projecten en in het algemeen circulariteit binnen de gemeente stimuleren; b. Stimuleren dat circulariteit ook een financieel haalbare optie is; c. Daarbij in Middelburg als doelstelling opnemen om in 2050 een circulaire gemeente te zijn; d. Circulariteit op te nemen in het Strategisch project Klimaat en Energie. Mede in reactie op de raadsmotie, is circulariteit op de huidige manier opgenomen in de vastgestelde Omgevingsvisie Middelburg 2050. Gestreefd wordt naar een gesloten kringloop in 2050, circulaire initiatieven in de maatschappij (bedrijven, onderwijs, inwoners) inkopen van gebruikte of, duurzaam geproduceerde artikelen, gescheiden afvalinzameling uitgaande van afval is een grondstof, circulair bouwen en ontwikkelen, stimuleren burgerinitiatieven duurzame transities.

1

Effect

Zeeuws beleid voor Circulaire Economie zorgt ervoor dat circulariteit opgenomen raakt in de werkwijze van de gemeentelijke organisatie. De nodige mentaliteitsverandering wordt in gang gezet. Intern en extern aan de slag gaan stimuleert partijen om gezamenlijk de uitdaging aan te gaan. Het uitvoeren van concrete projecten leidt tot verminderde milieudruk, minder CO2 uitstoot, minder energieverbruik en minder grondstoffenverbruik. Deze stappen brengen de gemeente dichterbij een circulaire gemeente in 2050.

Argumenten 1.1Transitie naar een Circulaire Economie is een belangrijke maatschappelijke opgave De maatschappij heeft te maken met grote duurzaamheidsopgaven: de aarde warmt op, de biodiversiteit neemt drastisch af en de leefomgeving van mensen overal ter wereld staat onder druk. Dit is grotendeels het gevolg van de hoeveelheid grondstoffen die we gebruiken voor producten, energie en voeding – de milieudruk die daarmee gepaard gaat overschrijdt stelselmatig de grenzen van wat de aarde aankan. Ook moeten we ervoor zorgen dat ons land bij geopolitieke verschuivingen minder afhankelijk is van andere landen voor de levering van grondstoffen. We zijn het aan toekomstige generaties verplicht om te zorgen dat onze planeet leefbaar blijft. Daarvoor is de omslag naar een circulaire economie nodig. Hierbij gaat het erom om via het grondstoffengebruik bij te dragen aan de klimaatopgave, de biodiversiteitsopgave, het creëren van een schoon milieu en een veilige en schone leefomgeving en het bijdragen aan de leveringszekerheid van grondstoffen. 1.2 Behoefte aan Zeeuwse samenwerking De Zeeuwse duurzaamheidsambtenaren voerden in 2021 een inventarisatie uit over waar elke organisatie stond op het gebied van circulaire economie. De uitkomsten werden in juli 2022 gepresenteerd aan het Overleg Zeeuwse Overheden – Klimaat Energie en Milieu (OZO KEM).

De wens vanuit het OZO KEM was : “Maak een beknopt en uitvoeringsgericht gezamenlijk beleidsplan waarbij aansluiting bij de Regionale Energie Strategie (RES) wordt gezocht en zoek afstemming met het Openbaar Lichaam Afvalstoffenverwijdering Zeeland (O.L.A.Z)”. Met een Zeeuwse aanpak worden middelen, tijd, kennis en expertise doelmatig en doeltreffend ingezet. En het zorgt voor een gelijk speelveld voor iedereen in Zeeland. 2.1 De transitie naar een Circulaire Economie behapbaar maken De transitie naar een Circulaire Economie is een complex traject omdat het impact heeft op veel delen van de economie en de maatschappij. De transitie kan ook niet door een enkele (overheids-)organisatie, bedrijf, stichting of aantal personen worden aangepakt of opgelost. De complexiteit en de hoeveelheid onderwerpen, mogelijkheden, belangen, actoren en factoren zorgen voor de welbekende uitspraak; “door de bomen het bos niet meer zien”. Het is belangrijk om in kleine concrete stappen vooruit te blijven gaan. In het conceptbeleid is daarom gekozen voor doelstellingen en acties formuleren op de volgende thema’s: a. Bouw en Gebouwde omgeving; b. Infrastructuur en Openbare ruimte; c. Afval en Grondstoffen; d. Inkoop en Consumptie. Vervolgens zijn voor elk thema doelstellingen en acties geformuleerd voor drie doelgroepen: • Eigen organisatie; • Bedrijven /Externe organisaties; • Inwoners.

2

3.1 “Al doende leert men” Een transitie is een structurele verandering in de manier van denken, werken en leven van de gehele maatschappij. Dit komt door ingrijpende en elkaar versterkende grootschalige, technologische, economische, ecologische, sociaalculturele en institutionele ontwikkelingen. We hebben niet van de één op de andere dag een Circulaire Economie. Dat kost tijd en (leer)geld. Het jaarlijks evalueren van uitgevoerde acties en projecten brengt resultaten en ervaringen in beeld. Op basis van deze informatie wordt, waar nodig, de koers aangepast, ambities aangescherpt en invulling gegeven aan de daaropvolgende beleidsnota en uitvoeringsagenda. 3.2 “Puzzelstukjes op hun plek” Het conceptbeleid Circulaire Economie voor de Zeeuwse gemeenten geeft invulling aan meerdere punten. • De Middelburgse ambitie om met Zeeuwse samenwerking te komen tot beleid en uitvoering voor circulaire economie; • De Strategische opgave Klimaat Energie en Circulariteit (KEC), waarbij Circulariteit nu een plek krijgt en concreet wordt uitgewerkt; • Het streven naar een circulaire economie in 2050 in de Omgevingsvisie Middelburg 2050; • De wens van het OZO-KEM om te komen tot een Zeeuws breed, beknopt en uitvoeringsgericht plan. Afgestemd met O.L.A.Z, de ZRD en ook met het kernteam van de RES-Zeeland. Onderdeel van de basisorganisatie RES.

(Tijdens het proces is tweemaal een bijeenkomst georganiseerd met externe stakeholders. Hiermee is ook aansluiting gezocht met de buitenwacht.); • De doelstelling van het conceptbeleid sluit aan bij de doelstelling van het Nationaal Programma voor Circulaire Energie 2023-2030 (NPCE).

Kanttekeningen

Benodigde capaciteit voor uitvoering is een inschatting en moeilijk te kwantificeren In hoofdstuk 12.3 van het conceptbeleidsplan wordt per gemeente een inschatting gemaakt voor de komende jaren voor wat betreft benodigde capaciteit. Voor de gemeente Middelburg is dat 1,2 –1,6 fte in 2025 en 1,5 -2,0 voor 2026. In 2026 wordt gekeken wat eventueel nodig is voor het jaar 2027 en 2028. In eerste instantie ligt de coördinatie, het opstarten, uitvoeren en ondersteunen van projecten binnen de gemeentelijke organisatie, bij de medewerker Circulaire Economie. Daarnaast zijn meerdere medewerkers van verschillende afdelingen in meer of minder mate ook bezig met circulariteit. Door integrale samenwerking en de verwevenheid van het onderwerp in diverse beleidsvelden, kan niet eenvoudig berekend worden wat dat betekend voor benodigde capaciteit/extra werkdruk binnen de gehele organisatie. Het is ook de bedoeling, dat op termijn het toepassen van circulariteit en het bewegen naar een circulaire economie doorsijpelt naar alle beleidsvelden en lagen in de gemeentelijke organisatie. Circulariteit is dan onderdeel van de gemeentelijke werkwijze. Zoals aangegeven bij Beslispunt 3 en Argument 3.1, geldt ook hier het idee van een groeimodel. Aan de slag gaan met de uitvoering, ervaren we de komende jaren wat nodig is om taken op het gebied van circulariteit te volbrengen.

Op basis van de jaarlijkse evaluatie kan een inschatting worden gemaakt of aanpassingen nodig zijn. Mocht er aanvullende formatie nodig zijn, wordt dat rondom het proces van de Kadernota afgewogen. Financiën

De kosten voor Zeeuwse samenwerking zijn € 300.000 per jaar. Deze kosten worden verdeeld over de deelnemende gemeenten waarvan 50% evenredig verdeeld over de 13 deelnemende gemeenten en 50% op basis van inwonertal. Dat betekend voor Middelburg het volgende: Gemeente Aantal % inwoners (1-12023)

Vaste bijdrage regionale kosten (50% /13 gemeenten)

Resterende bijdrage op basis van inwonertal (Euro per jaar)

Totale Gemeentelijke Totale regionale kosten ( Euro / kosten (in Euro jaar) (regionaal + bijdrage gemeentelijk) per jaar) per jaar 3

Middelburg 49.919

12,8 11.538,50

19.200

30.738,5

50.000

80.738,5

De kosten voor de uitvoering zijn aangemeld voor de Kadernota 2025-2028. Op 3 juli 2024 is de kadernota vastgesteld en de kosten zijn opgenomen in de conceptprogrammabegroting 2025 die op 14 november 2024 in de Raad is behandeld en vastgesteld. De uitvoeringskosten voor het conceptbeleidsplan Circulaire Economie Zeeuwse gemeenten 2025-2028 worden gedekt uit het budget Circulaire Economie. Duurzaamheid

Met dit voorstel wordt uitwerking gegeven aan een onderdeel van de Strategische opgave Klimaat Energie en Circulariteit. De transitie naar een circulaire economie draagt bij aan het Middelburgse Klimaat en Energiebeleid, doordat anders en minder gebruik en verbruik van producten en materialen leidt tot minder milieudruk, minder CO 2 uitstoot en minder energieverbruik. Daarnaast draagt het bij aan de bescherming van biodiversiteit en creeren van een toekomstbestendige samenleving. Communicatie en participatie

Communicatie Communicatie gebeurt op twee niveaus: het Zeeuwse niveau en het gemeentelijke niveau. Voor communicatie op Zeeuws niveau wordt elk jaar een plan gemaakt. Dit plan gaat over grote Zeeuwse projecten, zoals campagnes. Communicatie op gemeentelijk niveau is de taak van de gemeenten zelf. Na goedkeuring wordt er samen met de communicatieadviseur overlegd hoe de communicatie tijdens de projecten zal verlopen Participatie Het conceptbeleid is gemaakt door samenwerking tussen de Zeeuwse gemeenten en de Provincie Zeeland. Tijdens dit proces hebben verschillende organisaties en samenwerkingsverbanden meegedaan, zoals OZO-KEM, O.L.A.Z, ZRD, RES Zeeland, Platform Openbare Ruimte (POR) en Zeeuws Duurzaamheidsoverleg. Zij konden opmerkingen en suggesties geven. Het beleidsplan is meerdere keren besproken met ambtenaren van alle Zeeuwse gemeenten. Ook zijn er twee bijeenkomsten geweest (in september 2023 en september 2024) waar externe partijen, zoals scholen, kennisnetwerken, natuur- en milieuorganisaties, en bouw- en infrastructuurverenigingen, hun mening konden geven over de vier thema’s en doelstellingen.

Reactienotitie Op 19 september 2024 was er een bijeenkomst voor externe partijen. Op 28 oktober 2024 was er een Zeeuws Webinar voor gemeenteraden. In beide gevallen werden de deelnemers geïnformeerd over het proces en de inhoud van het beleidsplan. De reacties die we hebben ontvangen en hoe deze zijn verwerkt in het definitieve conceptbeleid Circulaire Economie Zeeuwse gemeenten, staan in de reactienotitie. Dit document is als bijlage toegevoegd.

Uitvoering

Nadat het beleid Circulaire Economie Zeeuwse gemeenten door de gemeenteraden van de 13 Zeeuwse gemeenten is vastgesteld zal deze uitgevoerd worden volgens globaal uitvoeringsplan. De uitvoering wordt jaarlijks geëvalueerd en er wordt een gedetailleerde uitvoeringsagenda voor het jaar erna opgesteld.

Advies ingewonnen bij adviesorgaan?

n.v.t

Bijlagen 1. Conceptbeleidsplan Circulaire Economie Zeeuwse gemeenten 2025 – 2028 2. Reactienotitie

4

Middelburg, 17 december 2024 Burgemeester en wethouders van Middelburg de secretaris,

Aart van den Brink de burgemeester,

Yvonne van Mastrigt

5