25-004 rvs Visie op Bewegen Ontmoeten Sporten en Spelen

raadsvoorstel Volgnummer

30 januari 2025 25-004

onderwerp

Visie op Bewegen Ontmoeten Sporten en Spelen

behandelen in raadscommissie

Maatschappelijke Zaken

portefeuillehouder

Jeroen Louws Volksgezondheid en milieu W. Sanderse w.sanderse@middelburg.nl 0118-67 53 97

datum vergadering

programma behandeld door e-mail telefoon

Conceptbesluit

De raad besluit: 1. Op basis van de visie op ‘Bewegen Ontmoeten Sporten en Spelen’ d.d. 17 december 2024 de volgende kaders vast te stellen: 2. In elke wijk zijn plekken voor bewegen, ontmoeten, sporten en spelen (BOSS) in de openbare ruimte die voor iedere doelgroep bereikbaar zijn en hierbij het aantal straatplekken terug te brengen en buurt- en BOSS-plekken te versterken; 3. Plekken worden aangelegd of versterkt volgens de integrale ontwerpfactoren: gebruik, verblijf, toegankelijkheid klimaat, circulair en natuur om te streven naar verduurzaming van de leefomgeving. 4. De toekomstbeelden uit de visie op BOSS participatief per wijk te realiseren. 5. Ambitieniveau 2 “Uitgebreid” toe te passen, en: a. Plekken voor bewegen ontmoeten sporten en spelen te onderhouden op onderhoudsniveau B; b. Plekken voor bewegen, ontmoeten, sporten en spelen in Middelburg binnen zes jaar te ontwikkelen of versterken; c. Versterken van sociale cohesie en plek voor ontmoeting door het ontwikkelen en versterken van BOSSgebieden en jongerenontmoetingsplekken; d. Stimuleren van beweegvriendelijke, sportieve en gezonde samenleving; e. Speeltuinverenigingen te ondersteunen bij investeringen, beheer en onderhoud; f. Natuurlijkspelen en natuureducatie te versterken; g. Natuureducatie bij Speelhof Hoogerzael te ondersteunen; h.

De beleidsperiode vast te stellen voor een periode van tien jaar en de uitvoering tussentijds te evalueren na vier jaar; i. Aanvullend op de regulier binnen de begroting beschikbare middelen voor onderhoud, vergroening en versterking van BOSS-plekken incidenteel € 1.2 miljoen beschikbaar te stellen vanuit het Investeringsfonds om ambitieniveau 2 “Uitgebreid” in de komende jaren tot uitvoering te kunnen brengen. 6. Preventief beheer en onderhoud toe te passen dat erop gericht is de veiligheid voor de gebruikers en de beschikbaarheid van plekken voor bewegen, ontmoeten, sporten en spelen te waarborgen. Aanleiding

Het huidige speelruimteplan van de gemeente Middelburg dateert uit 2000 en is geëvalueerd in 2006. Daarna zijn de kaders voor speelplekken opgenomen in het groenbeleidsplan. Na de vaststelling van het speelruimteplan in 2000 is een vervangingsslag gemaakt. Veel van de toen vervangen toestellen zijn nu opnieuw aan vervanging toe, wat ongeveer 30% van alle speeltoestellen betreft. Dit leidt tot stijgende instandhoudingskosten en om het huidige areaal in stand te houden, is een investering nodig. Bovendien sluiten de huidige voorzieningen niet altijd meer aan bij de veranderende behoeften van inwoners en de demografische samenstelling.

1

Het college heeft op 29 augustus 2023 besloten om het speelruimteplan te herzien en een integrale visie op te stellen voor Bewegen, Ontmoeten, Sporten en Spelen (BOSS) in de openbare ruimte, met een uitvoeringsprogramma voor de vervanging van de (speel)voorzieningen. Eind 2023 is uw raad geïnformeerd over de voortgang en resultaten van het participatieproces via een memo actieve informatie. Voor 1 februari 2024 is uw raad uitgenodigd om deel te nemen aan een verdiepende sessie om de opgehaalde informatie uit de data-analyse en participatie samen met verschillende welzijns- en belangenorganisaties verder uit te diepen. Begin 2024 is de omgevingsvisie en later ook het bijbehorende uitvoeringsprogramma vastgesteld. De omgevingsvisie schetst een beeld van een gezonde stad met veel ruimte voor ontmoeting, en een stad die aantrekkelijk is om in te zitten, wandelen, sporten en spelen, maar die ook uitnodigt tot het organiseren van activiteiten. Dit krijgt verder vorm in de Visie op Bewegen, Ontmoeten, Sporten en Spelen in de openbare ruimte. Effect

Voldoende bereikbare plekken voor elke inwoner om te Bewegen, Ontmoeten, Sporten en Spelen in de openbare ruimte. Argumenten

1.1 Er is veel informatie opgehaald Voor het opstellen van de Visie op BOSS in de openbare ruimte is een data-analyse gemaakt en er is uitgebreid geparticipeerd. Door middel van rondgangen is de gebruikservaring van de buitenruimte opgehaald bij kinderen, jongeren en senioren. Alle inwoners van de gemeente Middelburg konden daarnaast hun gebruikservaring doorgeven via een enquête. Er zijn aparte gesprekken geweest met de speeltuinverenigingen en Speelhof Hoogerzael. Met interne workshops, een interactieve workshop met professionals en vertegenwoordigers van bewonersgroepen is alle opbrengst samengebracht en getoetst. 1.2 Het is een opgave uit de omgevingsvisie Op 29 februari 2024 heeft de raad de Omgevingsvisie Middelburg 2050 vastgesteld, waarin expliciet de opgave staat: ‘Actualisatie beleid speel- en sportplaatsen Middelburg’. In het uitvoeringsprogramma van de omgevingswet is BOSS opgenomen in de lijst met nieuw te maken of te actualiseren beleid. Door in te stemmen met deze visie en kaders wordt hier uitvoering aan gegeven. 2.1 Kwaliteit boven kwantiteit Na het opstellen van het speelruimteplan in 2000 is een netwerk van voorzieningen gerealiseerd. Tussen toen en nu zijn er kleinere straatplekjes met enkele toestellen ontstaan, soms mede op basis van initiatieven van de buurt.

Het voorstel om een aantal locaties te verwijderen of om te vormen volgt voornamelijk uit meldingen van ongemak van omwonenden. Door deze locaties informeler in te richten en locaties in de buurt te versterken, blijft er kwalitatief een goed aanbod voor BOSS. 3.1 Er zijn koppelkansen De openbare ruimte wordt veel gebruikt, denk aan wandelen, sporten, spelen, verblijven en ontmoeten. Daarnaast zijn er (fysieke) opgaven waar we voor staan, zoals het versterken van groen en biodiversiteit, het (tijdelijk) bufferen van water of het anticiperen op warme en droge perioden. Dit zorgt ervoor dat (zeker in bestaand gebied) de druk op de openbare ruimte toeneemt. Door functies waar mogelijk te combineren, kan ruimte worden ingezet om aan verschillende opgaven te werken. Uit de enquête worden vergroenen en de koppeling met klimaatadaptatie meermaals genoemd als kans bij plekken voor BOSS. 4.1 Plekken voor Bewegen, Ontmoeten, Sporten en Spelen zijn voor inwoners Door inwoners per wijk te betrekken bij de aanpak van plekken voor BOSS, worden de voorzieningen afgestemd op de wensen van de bewoners. 5.1 Ambities zijn uitvoering van de omgevingsvisie In (het uitvoeringsprogramma van) de omgevingsvisie zijn verschillende doelen genoemd die passen binnen de Visie op Bewegen, Ontmoeten, Sporten en Spelen in de openbare ruimte.

Dit zijn onder andere: stimuleren van sociale cohesie, plek voor ontmoeting, beweegvriendelijke, sportieve en een gezonde samenleving, uitbreiding aantal groene 2

speelplaatsen/ ravotbossen, stimuleren van natuureducatie en schoolpleinen vergroenen. Door te kiezen voor ambitieniveau ‘Uitgebreid’ wordt hier uitvoering aan gegeven. 5.2 Beheer op onderhoudsniveau B houdt plekken aantrekkelijk Door plekken te onderhouden op onderhoudsniveau B blijven plekken aantrekkelijk voor gebruik. Dit zorgt ervoor dat mensen eerder in de openbare ruimte bewegen, sporten of spelen en daarmee elkaar ook weer vaker kunnen ontmoeten. 5.3 Er is een prioritering gemaakt Een uitvoeringsperiode van zes jaar betekent dat BOSS in ongeveer twee wijken per jaar kan worden versterkt. Dit is organisatorisch haalbaar. De prioritering is gemaakt op basis van de huidige kwaliteit van de locaties voor BOSS. 5.4 Watertappunten staan in het uitvoeringsprogramma van de omgevingsvisie In het uitvoeringsprogramma staat als doel opgenomen ‘Er zijn circa 30 watertappunten gerealiseerd’, hiervoor is eenmalig €20.000,- beschikbaar gesteld. In ambitieniveau 2 ‘Uitgebreid’ zijn de actuele kosten verwerkt voor realiseren van 30 watertappunten inclusief jaarlijks onderhoud. De kosten zijn gebaseerd op een samenwerking met Evides, er kan worden bespaard op aanleg en onderhoud door de watertappunten op bestaande gebouwen te monteren.

5.5 Speeltuinverenigingen hebben een belangrijke functie in de wijk In de gemeente Middelburg zijn drie speeltuinverenigingen: Nieuw Speelland, De Baarsjestraat en Het Meiveld. Dit zijn particuliere initiatieven op gemeentelijke grond. De speeltuinverenigingen liggen in een buurt of dorp en bieden kinderen een plek om te spelen. Ook kunnen volwassenen elkaar hier ontmoeten en vrijwilligerswerk doen. Voor beheer, onderhoud en vervanging zijn de verenigingen afhankelijk van vrijwilligers, entreegelden en donaties. Het wordt steeds moeilijker om vrijwilligers te vinden voor structurele taken. Een deel van de toestellen is verouderd en er is geen concreet vervangingsplan voor de lange termijn. Door een deel van het onderhoud en de investeringen over te nemen, kunnen de speeltuinverenigingen zich meer richten op het organiseren van activiteiten voor de buurt. Zo dragen ze bij aan sociale cohesie, ontmoeting, beweging, sportiviteit en een gezonde samenleving. 5.6 Natuureducatie is belangrijk voor ontwikkeling In de omgevingsvisie staat dat Middelburg natuureducatie stimuleert. Door beweegvriendelijke en groene schoolpleinen met buitenklaslokalen te bevorderen en initiatieven zoals schooltuinieren te ondersteunen, wordt aan deze missie bijgedragen. Tegelijkertijd worden hiermee extra plekken gecreëerd voor BOSS.

5.7 Er worden middelen beschikbaar gesteld via KEC In de aanpak Klimaat, Energie en Circulariteit (KEC) wordt € 90.000 aangevraagd voor het vergroenen van schoolpleinen. 5.8 Hoogerzael heeft een belangrijke functie in natuureducatie In ambitieniveau ‘uitgebreid’ zijn middelen gereserveerd voor schooltuinieren bij Speelhof Hoogerzael. Het bestuur van Hoogerzael heeft aangegeven dat de huidige coördinator stopt, waardoor een nieuwe nodig is. Tot nu toe is het niet gelukt om iemand op (semi)vrijwillige basis te vinden voor de coördinatie en lesgeven. Hoogerzael heeft €10.000 beschikbaar en door dit budget met €16.000 te verhogen, kan de functie worden ingevuld. Er is een geschikte kandidaat gevonden. In ambitieniveau ‘ambitieus’ wordt deze functie versterkt om vergelijkbare werkzaamheden uit te breiden naar andere locaties. 5.9 Een beleidsperiode van 10 jaar zorgt voor een stabiele koers op de langere termijn Het op orde brengen van plekken voor BOSS gebeurt over een periode van meer dan vier jaar. Het op orde houden van het areaal is vervolgens een voortdurende opgave.

3

5.10 Er is voor een groot deel dekking uit reeds beschikbare middelen De kosten voor het regulier onderhoud van bestaande groenvoorzieningen en speelplaatsen plus de kosten voor het versterken en uitbreiden van BOSS-locaties komen voor de gehele beleidsperiode 2025-2035 uit op een bedrag van € 5.0 miljoen. Een groot deel van deze kosten (€ 3.8 miljoen) kan echter opgevangen worden binnen de regulier beschikbare middelen binnen de (meerjaren)begroting. Voor een bedrag van € 1.2 miljoen ontbreekt de dekking en wordt een beroep gedaan op het Investeringsfonds. In de uitvoeringsagenda van de omgevingsvisie, onderdeel Welzijn en Vitaliteit, zijn de activiteiten in verband BOSS reeds benoemd (pm-post). 6.1. We hebben een zorgplicht Toestellen die worden gebruikt voor sport en spel moeten worden gekeurd. De keuring gebeurt door de fabrikant, maar na de keuring moet het toestel regelmatig worden geïnspecteerd. De frequentie hiervan is afhankelijk van hoe intensief een toestel wordt gebruikt. Over het algemeen wordt geadviseerd om toestellen minimaal één keer per jaar te inspecteren. Speeltoestellen in de openbare ruimte worden relatief intensief gebruikt, daarom is het belangrijk om deze vaker te inspecteren. Door vier keer per jaar plekken voor BOSS te inspecteren, inclusief de speelaanleidingen en valdempende ondergronden, wordt de veiligheid van de speeltoestellen gewaarborgd.

Met vier keer inspecteren voldoet de gemeente ook aantoonbaar aan haar zorgplicht. 6.2. Preventief onderhoud is duurzaam Regelmatig inspecteren geeft grip op het areaal. Door waar nodig reparaties uit te voeren of onderdelen (preventief) te vervangen, wordt de levensduur verlengd. Door vervanging uit te stellen, wordt op termijn bespaard op geld, maar ook op de uitstoot van broeikasgassen en materiaal. Kanttekeningen

1.1 De visie op bewegen ontmoeten sporten en spelen is niet enkel meer voor kinderen Door de visie op bewegen, ontmoeten, sporten en spelen vast te stellen, wordt niet alleen naar spelen gekeken, maar naar een breder gebruik van de buitenruimte. Hierbij wordt de doelgroep uitgebreid ten opzichte van het oorspronkelijke beleidsstuk. Dit kan echter ook zorgen voor meer multifunctioneel ruimtegebruik. 2.1 Plekken omvormen of verwijderen kan op weerstand stuiten Het voorstel om een aantal locaties te verwijderen of om te vormen, volgt mede uit meldingen van overlast. Door deze locaties informeler in te richten en locaties in de buurt te versterken, blijft er voldoende aanbod en wordt het ongemak verminderd. 2.2 Niet elke plek is geschikt voor elke doelgroep We kunnen niet elke plek toegankelijk maken voor iedereen. Hierbij houden we de zogenaamde 100-70-50-vuistregel aan. Dit houdt in dat mensen met een beperking er 100% welkom zijn, 70% van de voorzieningen voor iedereen bereikbaar zijn en 50% van de voorzieningen door iedereen gebruikt kunnen worden. 3.1 Het combineren van functies heeft invloed op de inrichting Door plekken voor BOSS in te richten zodat ze bijdragen aan klimaatadaptatie en biodiversiteit, kan het beeld van een plek veranderen.

Soms is het natter en er is mogelijk meer schaduw, wat anderzijds nieuwe speeluitdagingen biedt en in warmere perioden een fijnere verblijfsplek is. 4.1 Participatie komt niet altijd iedereen tegemoet Door plekken voor BOSS participatief in te richten, komen we zo goed mogelijk tegemoet aan de wensen van gebruikers en omwonenden. Echter, het lukt niet altijd om het iedereen helemaal naar de zin te maken. 5.1 Speeltuinverenigingen zijn zelfstandig Speeltuinverenigingen zijn zelfstandig. De Baarsjesstraat en Het Meiveld zijn afgeschermd met een hek, waar entreegeld (€1,00-€2,50) wordt gevraagd. Deze speeltuinen zijn dus maar beperkt openbaar, vergelijkbaar met sportparken. Net als sportverenigingen heeft een speeltuinvereniging wel een maatschappelijke functie.

4

5.2 Scholen kunnen ook schooltuinieren organiseren Speelhof Hoogerzael is een natuurspeeltuin in een park dat wordt onderhouden door vrijwilligers. Op deze locatie worden ook moestuinieren en natuureducatie voor verschillende basisscholen georganiseerd. Het verzorgen van lessen is een taak die bij scholen hoort, het is niet vanzelfsprekend dat de gemeente dit faciliteert. Financiën

Wat mag het kosten? • De kosten voor het regulier onderhoud van bestaande groenvoorzieningen en speelplaatsen plus de kosten voor het versterken en uitbreiden van BOSS-locaties op basis van ambitieniveau 2 “Uitgebreid” komen voor de gehele beleidsperiode 2025-2035 uit op een bedrag van € 5.0 miljoen. In het visiedocument, onderdeel Financieel, worden de kosten nader uiteengezet. Hoe gaan we dat financieren? • Een groot deel van bovengenoemde kosten kan worden gedekt vanuit reeds beschikbare middelen in de gemeentelijke meerjarenbegroting voor onderhoud aan groenvoorzieningen en speelplaatsen en vanuit het jaarlijkse beschikbare krediet voor vervanging van speeltoestellen. Daarnaast zijn via de begroting 2023 structureel middelen vrijgemaakt voor “nog groenere gemeente” en “uitbreiding speelplaatsen en ravotbossen”. Ook deze middelen worden de komende jaren ingezet ter dekking van de kosten die voortvloeien vanuit het uitvoeringsprogramma BOSS. De aan het uitvoeringsprogramma gerelateerde investeringskredieten zullen de komende jaren via het reguliere begrotingsproces aangevraagd worden en/of bestaande kredieten verhoogd. Als laatste kan genoemd worden dat ook vanuit de beschikbare middelen voor klimaatbeleid een bijdrage geleverd wordt aan het uitvoeringsprogramma BOSS voor het vergroenen van schoolpleinen.

Per saldo kan voor € 3.8 miljoen aan kosten opgevangen worden met middelen die reeds in de (meerjaren)begroting beschikbaar zijn. • Voor een bedrag van € 1.2 miljoen ontbreekt de dekking en wordt een beroep gedaan op het Investeringsfonds (4 x € 300.000 in de jaren 2025-2028). In de uitvoeringsagenda van de omgevingsvisie, onderdeel Welzijn en Vitaliteit, zijn de activiteiten in verband BOSS reeds benoemd (pm-post). Voorgesteld wordt om de ontbrekende €1.2 miljoen vanuit het Investeringsfonds voor het uitvoeringsprogramma BOSS beschikbaar te stellen. • Note: indien de via de Regiodeal aangevraagde subsidie ad € 680.000 wordt toegekend zal deze bijdrage gecorrigeerd/verrekend worden met de nu gevraagde middelen vanuit het Investeringsfonds. De bijdrage vanuit het investeringsfonds wordt in dat geval € 520.000 in plaats van € 1.2 miljoen. Zijn er significante gevolgen voor het weerstandsvermogen? Nee.

Duurzaamheid

Door in te stemmen met dit voorstel worden plekken vormgegeven volgens de ontwerpfactoren gebruik, verblijf, toegankelijkheid, klimaat, circulair en natuur om te streven naar verduurzaming van de leefomgeving.

Communicatie en participatie

De visie op BOSS is met input van stakeholders; bewoners, belangenorganisaties, ondernemers tot stand gekomen en in lijn met de Omgevingsvisie Middelburg 2050. Ook binnen de organisatie Gemeente Middelburg zijn veel medewerkers betrokken. Bij de uitvoering zal per projectgebied de communicatie en participatie nader worden vormgegeven volgens de participatie verordening en sluiten we waar mogelijk aan bij de integrale wijkaanpak.

Uitvoering

Na instemmen van uw raad gaan we aan de slag conform het gekozen ambitieniveau. Advies ingewonnen bij adviesorgaan?

5

Bijlage 1. Visie op BOSS Middelburg, 17 december 2024 Burgemeester en wethouders van Middelburg de secretaris,

Aart van den Brink de burgemeester,

Yvonne van Mastrigt

6