25-004 Bijlage 1. Visie op BOSS

Visie op BOSS

Visie op Bewegen Ontmoeten Sporten en Spelen in de openbare ruimte

Inleiding

Aanleiding De gemeente Middelburg wil een nieuwe visie op speel- en sportplekken. Het oude speelruimteplan is uit 2000 en in 2006 volgde een evaluatienotitie. Veel toestellen zijn aan het einde van hun levensduur en moeten vervangen worden. We herijken eerst de Middelburgse uitgangspunten voordat we starten met de vervangingsopgave. In de afgelopen 20 jaar is het gebruik van en de visie op de buitenruimte veranderd. In het licht van de Omgevingsvisie Middelburg 2025 wordt het vraagstuk breder en integraal benaderd. Daarom is het niet alleen een visie voor spelen en sporten, maar een visie op Bewegen, Ontmoeten, Spelen en Sporten (BOSS). Sociale aspecten zoals positieve gezondheid en ontmoeting voor jong en oud zijn meegenomen, evenals de opgaven op het gebied van klimaatadaptatie en biodiversiteit. Kortom, een integrale zoektocht waarbij netwerkpartners, (burger)experts en inwoners betrokken zijn. Doel Het doel is om in de gemeente Middelburg een goed netwerk aan voorzieningen te creëren waar iedereen, van elke leeftijd, een plek in de openbare ruimte heeft om te bewegen, ontmoeten, spelen en sporten.

Leeswijzer

Leeswijzer Dit document start met een begripsbepaling van BOSS. Wat wordt er verstaan onder de begrippen: bewegen, ontmoeten, spelen en sporten? Daarop volgt een beschrijving van welke doelgroepen we onderscheiden in de buitenruimte en globaal welke behoeften er leven bij deze doelgroepen. Volgend op deze begripsbepaling is een beknopte beschrijving van het doorlopen proces. Daarbij worden kort de verschillende analysemethoden aangestipt die zijn gebruikt bij de totstandkoming van dit document. Na de procesomschrijving staan de belangrijkste conclusies. Deze conclusies zijn gebaseerd op de analyseresultaten die in de bijlage zijn weergegeven. Op grond van deze conclusies zijn uitgangspunten geformuleerd. Deze uitgangspunten zijn uitgewerkt in een toekomstbeeld van Middelburg. Het toekomstbeeld wordt praktisch gemaakt door middel van plankaarten per wijk of dorp.

Inhoud Inleiding

2

Leeswijzer

3

Wat is BOSS

5

Doelgroepen

6

BOSS

5

Analyses

8 Ontwikkelingen, trends en analyses

9

Nieuwe uitgangspunten

12

Introductie

13

Visie op bewegen, ontmoeten, spelen en sporten

14

Uitgangspunten

16

BOSS netwerk

16

BOSS netwerk: gemeentelaag

17

BOSS netwerk: buurtlaag

18

BOSS netwerk: straatlaag

19

Toekomstbeeld

20

Introductie

21

BOSS netwerk

22

Kaarten

23

Uitvoering

37 Werkwijze BOSS

38

Financieel

41

Ambitieniveaus

42

Bijlage 1: Raadsbesluit

44

Bijlage 2: Analyses

45

Colofon

Consultatiedocumenten

46

Demografie en inventaris

47

Data-analyse per wijk en kern

48

Resultaten participatie

96

Resultaten enquête

109 135

BOSS BOSS De activiteiten Bewegen, Ontmoeten, Spelen en Sporten (BOSS) worden als volgt omschreven:

Wat is BOSS De activiteiten Bewegen, Ontmoeten, Spelen en Sporten (ook wel: BOSS) vormen de gebruikslaag van de fysieke leefomgeving. Deze activiteiten dragen in hoge mate bij aan gezondheid en geluk. Denk aan het lopen van een ommetje, kletsen op een bankje, spelen op een plek of even een balletje trappen met vrienden. Door BOSS-activiteiten in samenhang op te pakken, kan recht worden gedaan aan alle leeftijds- en doelgroepen en kunnen functies in elkaar grijpen. Bij de speelplek voor Stef (4), is een trapveld waar zijn zus Pien (10) haar energie

kwijt kan. Moeder Femke (39) kijkt vanaf een bankje toe. Ze maakt kennis met Kees (71), die naast haar komt zitten. Hij rust er even uit voor hij zijn route naar de bakker vervolgt. BOSS netwerk De voorzieningen die bij BOSS horen, vormen samen een sterk netwerk aan ruimtes en plekken. Iedere plek of route heeft hierin een eigen functie. Afhankelijk van ruimtelijke- en demografische opbouw is voor Middelburg een samenhangend netwerk aan ruimtes, plekken en routes voorzien.

•

Bewegen: geeft invulling aan de behoefte om gezond te leven en te bewegen op een leuke en laagdrempelige manier. Denk aan een stukje lopen om lekker buiten in het groen te zijn.

•

Ontmoeten: geeft invulling aan de behoefte om elkaar te zien en te spreken of even te zitten, kijken of uitrusten.

•

Spelen: geeft invulling aan de behoefte van kinderen (eigenlijk alle mensen) om te experimenteren met hoe dingen werken in de leefomgeving en fysieke- en cognitieve vaardigheden te ontwikkelen.

•

Sporten: geeft invulling aan de behoefte van jong en oud om beter, sterker of sneller te worden in een bepaalde sport (training). Vaak kent sporten een competitief element.

Doelgroepen Doelgroepen

Jongeren

Deze nieuwe visie verbreedt de scope. Van een beleidsstuk over sporten en spelen, gaat het nu over bewegen, ontmoeten, spelen en sporten. Over BOSS.

Met jongeren wordt in ieder geval de doelgroep tussen de 12 en 18 jaar bedoeld. Deze doelgroep beweegt zich vrij door de gemeente heen en is minder gebonden aan de grenzen van de buurt, ten opzichte van kinderen. De actieradius van jongeren is groot. Maar ook in eigen wijk moet er wat zijn voor als ze even naar buiten willen. Door de voorzieningen gelijk te verdelen over de wijken worden plekken niet overbelast.

In plaats van kinderen en jongeren gaat dit beleidsdocument over kinderen, jongeren, volwassenen én senioren. Over iedereen dus. De hierboven benoemde doelgroepen maken op een geheel eigen wijze gebruik van de buitenruimte en hebben daarmee verschillende behoeften. Kinderen Onder kinderen wordt de doelgroep 0-11 jarigen bedoeld. Kinderen maken vooral spelend gebruik van de buitenruimte. Spelenderwijs ontwikkelen kinderen buiten fysieke en cognitieve vaardigheden. Samen spelen is daarbij heel belangrijk. Binnen de doelgroep kinderen worden nog eens twee subgroepen onderscheiden. De categorie jonge kinderen (0-5 jarigen), speelt voornamelijk dichtbij huis, bijvoorbeeld in de voor- of achtertuin. Buitenspelen gebeurt vrijwel altijd onder toezicht van een ouder of verzorger. De tweede categorie, jeugdigen (6-12 jaar), beweegt langzaam maar zeker steeds zelfstandiger door de buitenruimte. Dit alles binnen bepaalde kaders, de buurt. De buurt is voor deze kinderen de omgeving waarbinnen zij veilig zelfstandig kunnen bewegen. De buurt wordt afgescheiden door heldere grenzen of barrières, zoals: (doorgaande) wegen, spoorlijnen, watergangen en grote groenstructuren. Voor kinderen is het belangrijk dat binnen de buurt voldoende, uitdagende speelvoorzieningen te vinden zijn.

Wanneer jongeren naar het voortgezet onderwijs gaan, verschuift de behoefte in de buitenruimte van spelen, richting sporten en ontmoeten. De buitenruimte functioneert als een sociale ontmoetingsplaats. Tegelijkertijd is het belangrijk dat jongeren genoeg ruimte hebben om te kunnen bewegen. Daarvoor is een goed gespreid, gevarieerd aanbod aan voorzieningen nodig. Voor de fysieke en sociale ontwikkeling van jongeren zijn eigen plekken buitenshuis van groot belang. Voor jongeren is het belangrijk om plekken te faciliteren voor ontmoeting, waar ze welkom zijn. Behalve passend fysiek aanbod, zit er ook een belangrijk sociaal component aan ergens welkom zijn. Waar jongeren door omwonenden vooral als overlastgevend gezien worden, is ook een mentaliteitsverandering nodig. Dit kan bijvoorbeeld door ontmoeting tussen jongeren en (andere) omwoners te faciliteren.

Doelgroepen Volwassenen De doelgroep volwassenen is heel divers en kent veel verschillende wensen en behoeften in de buitenruimte. Volwassenen gebruiken de buitenruimte om te bewegen, ontmoeten en te sporten. Zij kunnen zich door de hele gemeente en daarbuiten bewegen. Ontmoeting vindt daarbij onder andere plaats op speelplekken, waar volwassenen heengaan met (klein)kinderen. Een belangrijke factor voor een goede buitenruimte voor volwassenen zijn geschikte ommetjes om te lopen en/of te fietsen. Deze ommetjes lopen vaak langs groene structuren of visueel aantrekkelijke gebieden. Bewegen en sporten in de openbare ruimte komt bij volwassenen vaker in groepsverband voor dan bij kinderen en jongeren. Vaak vinden zulke activiteiten, zoals bootcamp, plaats in parken en andere groene gebieden in de stad. Senioren Naarmate mensen ouder worden, neemt hun actieradius steeds verder af. Voor senioren wordt de buurt, dezelfde afbakening als bij kinderen, steeds meer het belangrijkste referentiekader. Senioren gebruiken de buitenruimte om te bewegen, bij het maken van een ommetje en het ontmoeten van anderen. Ontmoeting is cruciaal voor senioren in de buitenruimte. Gezamenlijk gebruik stimuleert om in beweging te blijven. Ouderen vinden het doorgaans leuk om naar spelende kleine kinderen te kijken. Belangrijk voor senioren is dat de buitenruimte veilig is om te gebruiken.

Veelgebruikte routes, bijvoorbeeld richting supermarkten, buurthuizen of ommetjes, moeten voor senioren zo min mogelijk

belemmeringen met zich mee brengen. Daarbij moet ook rekening gehouden worden met voldoende rustpunten onderweg, zoals bankjes. Doordat de buurt steeds meer het referentiekader voor senioren wordt, is het van belang dat binnen de buurten voldoende voorzieningen voor senioren zijn. Mensen met beperkingen Inwoners van jong tot oud met een beperking hebben toegankelijke plekken nodig waar ze zich welkom voelen en mee kunnen doen. Niet op apart ingerichte plekken, dan zijn ze alsnog op zichzelf, maar door in het totale aanbod inclusieve plekken op te nemen. Behalve voor mensen met een lichamelijke beperking, moet de buitenruimte voldoende mogelijkheden bieden voor mensen met een mentale (psychische of verstandelijke) beperking. Deze laatste groep kan bijvoorbeeld behoefte hebben aan enige beschutting, rust en een duidelijke oriëntatie.

Analyse - proces Proces Voor het formuleren van realistische en passende beleidsuitgangspunten is het van belang om een goed beeld te hebben van hoe de buitenruimte in gemeente Middelburg er nu uitziet en hoe deze ervaren wordt. Hier zijn verschillende instrumenten voor ingezet: •

Bestudering gerelateerde beleidskaders;

•

Data-analyse, waaronder hittestress en wateroverlast;

•

Workshops met verschillende disciplines (gemeente en Vizita)

•

Rondgangen met kinderen, jongeren en senioren;

•

Enquête die breed uitgezet is over heel Middelburg;

•

Interactieve workshop met professionals en vertegenwoordigers van bewonersgroepen;

•

Gesprekken met Woongoed, speeltuinverenigingen ‘t Zand, Meiveld, Nieuw Speelland en Speelhof Hoogerzael.

Door middel van rondgangen is de gebruikservaring van de buitenruimte opgehaald bij kinderen, jongeren en senioren. Alle inwoners van gemeente Middelburg konden daarnaast hun gebruikservaring doorgeven via een enquête. Verder zijn harde data in kaart gebracht. Samen geven deze opbrengsten inzicht in hoe Middelburg er momenteel voor staat qua BOSS-voorzieningen. Tijdens interne workshops, een interactieve workshop met professionals en vertegenwoordigers van bewonersgroepen is alle opbrengst samengebracht, getoetst en zijn accenten opgehaald. Het analyseproces heeft enorm veel harde en zachte data opgeleverd. Deze zijn weergegeven in de bijlage analyse. Op de komende pagina’s zijn de belangrijkste conclusies weergegeven.

Analyse Areaal Gemeente Middelburg heeft 126 speel- en sportplekken met 535 toestellen (zie tabel onderaan de pagina). Het grootste deel van deze locaties is planmatig aangelegd. Gedurende de jaren zijn er in verschillende wijken kleine en op zichzelf staande speeltoestellen geplaatst. Denk aan een wipkip op verharding of een speeltoestel op een grasveldje. Zulke plekken bieden vaak een beperkte ‘speelwaarde’ en nodigen niet of nauwelijks uit tot samenspelen. Deze plekken kunnen deels worden opgeheven of omgevormd. Volgens de vuistregel van één plek voor iedere honderd 0-11 jarigen zijn er in Middelburg voldoende plekken voor kinderen, gebaseerd op de huidige aantallen. De verwachting is dat het aantal kinderen in de gemeente de komende tijd afneemt. Er zijn dus ruim voldoende speelplekken. In de gemeente ligt ook een netwerk aan voorzieningen voor jongeren. De vuistregel is dat er voor ongeveer iedere honderd jongeren een plek moet zijn waar kan worden gesport en ruimte is voor ontmoeting. Voor gemeente Middelburg zijn er volgens dat uitgangspunt nog onvoldoende plekken voor jongeren. Daarbij kan worden opgeteld dat jongeren die van buiten de stad in Middelburg naar school gaan, daar ook na schooltijd verblijven. Het huidige aantal plekken voor jongeren lijkt krap.

Beheer en onderhoud De speel- en sportplekken worden vier keer per jaar geïnspecteerd, indien nodig hersteld en schoongemaakt. Door de relatief hoge onderhoudsfrequentie en door preventief onderhoud kunnen speeltoestellen vaak langer mee dan de theoretische levensduur. Als een toestel ouder is, wordt de kans dat reparaties nodig zijn groter. Op dit moment is ongeveer 30% van alle toestellen voorbij de theoretische levensduur. Dit zorgt ervoor dat de instandhoudingskosten toenemen. De toestellen worden als volgt beoordeeld: vervangjaar toestellen, rood = voor 2023

Het vervangen van toestellen gebeurt nu op basis van inspecties, dus niet planmatig. Steeds meer toestellen zijn voorbij de theoretische levensduur, waardoor een punt wordt bereikt dat vervanging met het huidige budget niet meer lukt. Een risico is dat er toestellen verwijderd moeten worden zonder dat deze worden vervangen.

huidige kinddichtheid

huidige jongerendichtheid

Analyse

Kinderen

Volwassenen en senioren

Uit de enquête blijkt dat mensen met kleine kinderen (tot 6 jaar) bereid zijn om verder (3 minuten) te reizen naar een kwalitatieve speelplek.

Volwassenen bewegen in de openbare ruimte met als doel om de natuur op te zoeken, te sporten (zoals hardlopen) of een ommetje te wandelen of fietsen.

Kinderen tussen 6-12 jaar geven aan dat ze tevreden zijn met het aantal speelplekken. Tegelijkertijd geven ze aan dat niet enkel de reguliere speel- en sportplekken worden gebruikt, maar dat ze ook op straat en in het groen spelen. Een terugkerende opmerking is dat speelplekken uitdagender mogen. Jongeren Jongeren geven, net als kinderen, aan dat ze meer uitdaging willen. Uit de informatie die bij jongeren is opgehaald, blijkt dat er relatief veel plekken zijn waar ze worden weggestuurd. Dit kan komen doordat er op dit moment in Middelburg slechts twee ‘officiële’ jongerenontmoetingsplekken (JOP) zijn. Daarnaast lijken mensen ook steeds sneller melding te maken van ongemak. Tijdens de laatste herziening van het speelruimteplan zijn vooral voorzieningen aangebracht voor jongeren die aanleiding geven tot bewegen en sporten. De jongeren geven echter aan dat ze vooral een plek willen om te chillen of hangen. Kansen liggen in het verbeteren van ontmoetingsplekken, gekoppeld aan het versterken van bijvoorbeeld multifunctionele sportof beweegplekken.

Uit opgehaalde informatie onder senioren blijkt dat vooral toegankelijkheid, zoals goed begaanbare stoepen en voldoende rustpunten zoals bankjes, belangrijk is. Algemeen In algemene zin zijn mensen meer gebruik gaan maken van de openbare ruimte. Het aantal mensen dat individueel sport, zoals hardlopen, fietsen en wandelen, is gestegen. Tijdens de coronapandemie werd de openbare ruimte belangrijker als plek voor recreatie en sociale interactie, vooral omdat veel binnenruimtes beperkt toegankelijk waren. Dit heeft geleid tot een blijvende waardering voor parken, fietspaden en andere buitenruimtes. Ook in groepsverband wordt de openbare ruimte gebruikt voor bijvoorbeeld bootcamp, dit gebeurt onder andere in het Molenwater of in het Vogelpark. In Middelburg is er een actieve wandelgroep die wekelijks bij elkaar komt en een seniorengroep maakt wekelijks gebruik van het Cruyff Court om hier oefeningen te doen.

Vraag uit enquête

Sport- en speelplekken worden op deze manier niet enkel door kinderen of jongeren gebruikt, maar door mensen van alle leeftijden. Het versterken van dit soort gebieden is een kans die ervoor kan zorgen dat inwoners meer gaan bewegen en elkaar ontmoeten.

Vraag uit enquête aan volwassenen

Analyse Speeltuinverenigingen In de gemeente Middelburg zijn drie speeltuinverenigingen: Nieuw Speelland, ‘t Zand en Het Meiveld. Deze particuliere initiatieven liggen centraal in buurten of dorpen en bieden kinderen een plek om te spelen en volwassenen een plek om elkaar te ontmoeten en vrijwilligerswerk te doen. De verenigingen zijn afhankelijk van vrijwilligers, entreegelden en donaties voor beheer, onderhoud en vervanging. Het wordt echter steeds moeilijker om vrijwilligers te vinden voor structurele of coördinerende taken. Een deel van de speeltoestellen is verouderd en er is geen langetermijnvervangingsplan. Hoewel de verenigingen zich tot nu toe staande houden, is het organiseren van beheer, onderhoud en vervanging soms lastig. Hierdoor is speeltuinvereniging van Epenpark recent opgeheven en het beheer en onderhoud is teruggekomen bij de gemeente Middelburg, wat een gemis is voor de omwonenden die onder andere de georganiseerde activiteiten missen. Uit enquêteresultaten blijkt dat er bij inwoners vraag is naar meer georganiseerde activiteiten in de openbare ruimte. Speeltuinverenigingen kunnen hier mogelijk een grotere rol in spelen als ze op andere vlakken worden ontlast. Ruimte Een algemene trend is de druk op ruimte, de vraag naar ruimte voor parkeren, fietspaden en wegen beperkt de ruimte voor bewegen, ontmoeten, sporten en spelen.

Daarbij komen extra opgaven op het gebied van klimaat en biodiversiteit die ook ruimte vragen. Het bufferen van water, tegengaan van hitte-eilanden en versterken van biodiversiteit zijn opgaven die steeds urgenter worden. De analyse (bijlage) laat zien dat er in de gemeente relatief veel verharding en minder groen in de openbare ruimte te vinden is. In de

hittekaarten die in de data-analyse per wijk te zien zijn, vertaalt dit zich in hoge gevoelstemperaturen in de wijken. Uit de reacties van de enquête blijkt de vraag naar een groene aankleding en meer natuurlijke speelplekken nadrukkelijk. Ook de combinatie met klimaatadaptatie wordt meermaals genoemd. Groen is een kans. Door meer groen en natuurlijke elementen toe te voegen, wordt de biodiversiteit versterkt, hitte-eilanden verminderd en water langer vastgehouden. Dit vraagt om een integrale aanpak waarbij verschillende belangen en opgaven worden gecombineerd bij de inrichting van een gebied. Omgevingsvisie Het combineren van verschillende functies sluit aan bij de omgevingsvisie, die beschrijft een gezonde, compacte, circulaire en groene gemeente. Specifieke opgaven uit de omgevingsvisie waarop kan worden aangesloten zijn: Welzijn & vitaliteit: • Stimuleren van beweegvriendelijke, sportieve en gezonde samenleving; • Versterken van sociale cohesie en plekken voor ontmoeting; • Vergroenen van schoolpleinen; • Aanwezigheid van schaduw; Klimaatadaptatie: • Vermijden van verstening in de openbare ruimte; • Vergroenen openbare ruimte; • Vergroenen, ontstenen, opslag van regenwater; Biodiversiteit: • Versterken biodiversiteit; • Stimuleren van natuureducatie; Gesloten kringloop: • Gebruik van circulair en modulair materiaal.

Natuurlijk spelen en natuureducatie Contact met de natuur heeft positieve effecten op de gezondheid. Avontuurlijk spelen helpt bij de ontwikkeling van zintuigen, motoriek en creativiteit. Door kinderen jong in contact te brengen met de natuur, krijgen ze meer waardering en respect voor het milieu. Met toenemende verstedelijking en digitalisering is het belangrijk dat kinderen de kans krijgen om in aanraking te komen met de natuur. Activiteiten zoals tuinieren, natuurwandelingen en het verzorgen van planten of dieren geven inzicht in natuurlijke processen. Het leert kinderen ook waar voedsel vandaan komt. Speelhof Hoogerzael Speelhof Hoogerzael is een speeltuin in een groene, parkachtige omgeving die wordt onderhouden door vrijwilligers. Voor het onderhoud krijgen zij een vergoeding vanuit de gemeente. Bij Hoogerzael wordt ook moestuinieren en natuureducatie voor verschillende basisscholen georganiseerd. Deze locatie is een mooi voorbeeld waar natuurlijk spelen en natuureducatie samenkomen.

Nieuwe uitgangspunten Snel naar:

Nieuwe uitgangspunten

Introductie De analyse bevestigt dat het een goed moment is voor een nieuwe visie. De vervangingsopgave biedt kansen om de inrichting met nieuwe inzichten aan te pakken. De opgaven en wensen uit de analyse geven richting aan de visie en het uitvoeringsprogramma. In dit hoofdstuk trappen we af met een visie op BOSS in gemeente Middelburg. Vervolgens worden de verschillende uitgangspunten uitgediept.

Visie op Bewegen, Ontmoeten, Spelen en Sporten in Middelburg BOSS en de Omgevingsvisie De gemeente Middelburg wil een gemeente zijn waar de openbare ruimte alle inwoners uitnodigt en uitdaagt tot bewegen, ontmoeten, spelen en sporten. De voorliggende visie op BOSS geeft mede invulling aan de Omgevingsvisie Middelburg 2050. In de Omgevingsvisie Middelburg 2050 zijn drie principes geformuleerd die leidend zijn bij de evenwichtige groei van de gemeente, namelijk: 1. Gezonde stad 2. Compacte stad 3. Circulaire en groene stad. BOSS in Middelburg In Middelburg is het aanbod voor BOSS in de buitenruimte eerlijk verdeeld over de wijken, buurten en dorpen in de gemeente Middelburg. Er ligt een sterk netwerk van aantrekkelijke, uitdagende en gevarieerde ruimtes, plekken en routes over de hele gemeente. Het netwerk zorgt voor een groene structuur door de stad. In warme perioden zorgt dit voor koele en aantrekkelijke plekken. Zo wordt ook de natuur de stad ingebracht. Gezond De buitenruimte draagt maximaal bij aan de fysieke gezondheid van inwoners. Een eerlijke spreiding van plekken voor bewegen, ontmoeten, spelen en sporten zorgt voor gelijke kansen in alle buurten en dorpen van gemeente Middelburg. Aantrekkelijk ogende plekken verleiden kinderen om te spelen en jongeren en volwassenen om te sporten.

Voor kinderen met een beperking zijn er samenspeelplekken waar ze volop mee kunnen doen. Het speel- en sportaanbod is in samenhang gevarieerd; plekken vullen elkaar aan en versterken elkaar. Voor kinderen is in elke buurt een aantrekkelijke plek, aangevuld met kleinere plekken. Kinderen weten waar eten vandaan komt en waarom natuur en biodiversiteit belangrijk zijn. Dit leren ze onder andere tijdens schooltuinieren. De openbare buitenruimte is maximaal bespeelbaar gemaakt. Prikkels als gekleurde tegels of een knikkerputje nodigen uit tot bewegen of spelen. Ook senioren maken gebruik van de

buitenruimte. Daarvoor liggen op belangrijke looproutes voldoende rustpunten, in de schaduw. Ook zijn er in de gemeente verschillende locaties voor BOSS voor senioren, zoals een petanquebaan. De buitenruimte draagt bij aan de mentale gezondheid van inwoners. Kinderen maken buiten nieuwe vriendjes, toekijkende ouders ontmoeten elkaar. Op centrale plekken spelen en sporten verschillende leeftijdsgroepen naast elkaar. De ontmoetingen die dat oplevert gaan eenzaamheid tegen en zijn waardevol voor de sociale cohesie binnen de buurten. Buurtsportcoaches dragen hun steentje bij. Ze krijgen jongeren en volwassenen in beweging en dragen bij aan verbinding in de buurt. Buurtgenoten ervaren eigenaarschap, ook jongeren vinden hun plek in de buurt en vandalisme en overlast zijn grotendeels verleden tijd. Daar zijn geen bordjes voor nodig, maar mensen die hun buurt waarderen en elkaar zien. En die de ruimte krijgen om mee te denken en werken aan de plannen voor hun buurt. Compact Plekken zijn slim ingericht en kennen een multifunctioneel gebruik. In de compacte stad worden de groene longen volop beleefd door een met speel- en ontmoetkansen verrijkte inrichting. Op andere plekken zorgt een multifunctionele inrichting ervoor dat met weinig materialen, veel uitdaging geboden wordt voor verschillende doelgroepen.

Circulaire en groene stad Integraal werken aan de opgaven van gemeente Middelburg werpt zijn vruchten af. Door BOSS, groen en blauw te combineren, wordt gewerkt aan klimaatadaptatie (waterberging en vermindering van hittestress) en verbetering van de biodiversiteit in de stad. De voorzieningen lopen als een groene verbinding door de stad. Daardoor ontstaat een divers en gevarieerd BOSS-landschap. Natuurlijke materialen en een landschappelijke, minimale inrichting verleiden tot fantasie- en constructiespel. Kinderen beleven de natuur met alle zintuigen, ook in de stad. Inrichtingselementen worden zoveel mogelijk modulair en circulair gebruikt. Middelburg heeft een toekomstbestendig BOSS-netwerk.

“Een gezonde stad is een stad waarin veel plek is voor ontmoeting, waarin de groene longen een hogere belevingswaarde, gebruikswaarde en ecologische waarde hebben gekregen” (Omgevingsvisie Middelburg 2050).

Uitgangspunten Uitgangspunten nieuw beleid De buitenruimte is multifunctioneel. Plekken bedienen waar mogelijk meerdere leeftijdsgroepen en worden aangelegd of versterkt volgens de integrale ontwerpfactoren: gebruik, verblijf, toegankelijkheid, klimaat, circulair en natuur; Plekken versterken elkaar in een buurt en nodigen gebruikers aan om op pad te gaan en elkaar te ontmoeten; We stimuleren gezamenlijk gebruik door in te zetten op het centreren van kwalitatief hoogwaardige plekken, waarbij kwaliteit belangrijker is dan kwantiteit. We zorgen daarbij voor een zo natuurlijk mogelijke inrichting; We richten de buitenruimte zo in, dat deze mogelijkheden biedt om zelf activiteiten te organiseren;

Uitgangspunten Hiernaast staan de belangrijkste uitgangspunten voor het uitwerken van de visie benoemd. Deze uitgangspunten komen terug in de verschillende lagen in de gemeente Middelburg. De uitgangspunten en uitwerking in lagen vinden elkaar in een nieuwe manier van werken. Dat is geen gemakkelijke opgave. Een belangrijke randvoorwaarde is dat deze visie en uitgangspunten door de gehele organisatie worden gedragen en uiteraard door de bewoners en kinderen in de gemeente. Zo kan een duurzame samenwerking in de buitenruimte ontstaan. Op basis van de analyse en de visie zijn uitgangspunten geformuleerd. De uitgangspunten geven richting en leggen accenten bij het herzien en verder ontwikkelen van het netwerk van BOSS voorzieningen door de gemeente.

Er is extra aandacht voor doelgroepen met specifieke behoeften in de openbare ruimte, zoals: kinderen, jongeren, senioren en mensen met een beperking. Samen met bewoners en andere partners zorgen we voor een passend aanbod in de buitenruimte.

BOSS netwerk Binnen de indeling naar lagen, maken we onderscheid in een hoofd- en een nevenstructuur. Hoofd- en nevenstructuur De hoofdstructuur is wat de gemeente Middelburg voor langere tijd vastlegt, terwijl de nevenstructuur flexibeler invulbaar is. De hoofdstructuur betreft een basisvoorziening voor BOSS met een inrichting die hoofdzakelijk een lange levensduur kent. In de nevenstructuur ligt meer ruimte voor bewonersinitiatief en een inrichting die meebeweegt met verandering in demografie en wensen.

Middelburg in lagen De eerste stap om de visie invulling te geven, is door te werken met lagen. De gemeente Middelburg bestaat uit wijken en dorpen. Wijken en dorpen kunnen uit meerdere buurten bestaan. We onderscheiden drie verschillende lagen die elk een eigen functie hebben; de gemeentelaag, de buurtlaag en de straatlaag. BOSS-plekken hebben op deze lagen een duidelijke relatie met elkaar. Als een goed trapveld bijvoorbeeld ontbreekt, zal de jeugd gaan voetballen op andere, misschien minder geschikte, plekken. Afhankelijk van de ruimtelijke opbouw en de bevolkingsopbouw is een samenhangend netwerk aan ruimtes, plekken en routes nodig. De onderscheiden lagen borgen samenhang en een eerlijke verdeling van voorzieningen. Gemeentelaag Deze laag heeft een functie voor de hele gemeente Middelburg. Dit niveau omvat BOSSplekken met een hoog voorzieningenniveau – voor langdurig verblijf geschikt - om met name zelfredzame bewoners uit de regio te verleiden om voor een bepaald beweeg-, ontmoet, speel- of sportdoel samen te komen. Denk bijvoorbeeld aan het skatepark in de Veersepoort en het park in Mortiere. De verschillende plekken bieden in samenhang een breed aanbod.

Buurtlaag Wijken en dorpen kunnen bestaan uit verschillende buurten. Op buurtniveau bieden centraal gelegen plekken ruimte om in beweging te komen, samen te spelen en elkaar te ontmoeten. Deze plekken zijn goed bereikbaar voor beperkt zelfredzame bewoners en toegankelijk voor iedereen. Binnen de wijk bieden de buurtplekken samen een gevarieerd aanbod. Naast deze centrale buurtplekken biedt dit niveau steunplekken die voorzien in speciale behoeften. Straatlaag Het straatniveau is de gehele openbare BOSSruimte. Ze biedt daarin plezierige, informele plekken om te recreëren of buren te ontmoeten. Omwonenden ervaren dit niveau als een verlengstuk van hun tuin. Ze voelen er verantwoordelijkheid voor en voelen zich er thuis. Ook speel- en beweegroutes naar voorzieningen vallen onder dit niveau.

Gemeentelaag: BOSS-gebieden en BOSS-plekken (hoofdstructuur) De gemeente Middelburg streeft naar een evenwichtige verspreiding van BOSS-gebieden met BOSS-plekken, waar in ieder seizoen toegankelijke en inclusieve ruimte is om samen te spelen, sporten en te ontmoeten. Buurtlaag: buurtplekken (hoofdstructuur) De buurtplekken liggen zo centraal mogelijk in de buurt en hebben een functie voor gebruikers uit de directe omgeving van de plek. De plekken zijn op een veilige en toegankelijke manier bereikbaar voor met name kinderen en senioren. Buurtlaag: steunplekken (nevenstructuur) Aanvullend op de buurtplekken zijn, afhankelijk van bijvoorbeeld kinderaantallen en loopafstand tot buurtplekken, kleinere steunplekken voor spelen en sporten vaak gewenst. Straatlaag: straatplekken (nevenstructuur) Verspreid door de buurt liggen pleintjes of groene plekken zonder formele speel- of sportfunctie. Dit zijn de straatplekken. Ze bieden ruimte aan informeel spel, ontmoeting en specifieke bewonersinitiatieven en zijn een belangrijk onderdeel van het netwerk. Speel (en beweeg-) routes zorgen voor speelmogelijkheden op straat en voor aansluiting op het netwerk.

BOSS netwerk: gemeentelaag Functie en doelgroep Deze laag heeft een functie voor de hele gemeente Middelburg. In deze laag kunnen we ruimtevragers kwijt; plekken met een grotere oppervlakte die uitnodigen om er voor langere tijd te vertoeven voor een bepaald beweeg-, ontmoet-, speel- of sportdoel. Met name voor jongeren heeft deze laag een belangrijke functie. Zij kunnen zich makkelijk verplaatsen door de hele gemeente. Door voorzieningen voor hen op stadsniveau te regelen, kan een aantrekkelijk en uitdagend sport- en ontmoetaanbod voor hen worden gerealiseerd. De plekken zijn ten opzichte van elkaar gevarieerd en bieden in samenhang een breed aanbod. In de gemeentelaag bestaat het aanbod uit BOSSgebieden en BOSS-plekken. BOSS-gebieden Een BOSS-gebied is een aantrekkelijke groene ruimte voor alle inwoners. Ze biedt voorzieningen die uitnodigen om te bewegen, ontmoeten, spelen en sporten. Natuurlijk spelen past hier goed. De gemeente Middelburg streeft naar het realiseren van een evenredige verdeling van BOSS-gebieden door de gemeente. Daarbij maken we gebruik van de al bestaande groene longen. De stad is immers zo gebouwd dat er voor elke bewoner aantrekkelijk groen is op loopafstand. Deze groene longen zijn verbonden met het buitengebied en nodigen door wandel- en fietspaden uit tot beweging.

Deze groene longen zijn bij uitstek geschikt om een BOSSgebied in aan te wijzen, waar extra gebruiks- en belevingswaarde wordt toegevoegd. De gevarieerde inrichting verbindt gebruikers en generaties. BOSS-gebieden zijn vanwege hun aard en ruimte geschikt voor sociale activiteiten, evenementen en toernooien. In de buurt van scholen kunnen BOSS-gebieden om dezelfde reden fungeren als een verlengstuk van een schoolplein, bijvoorbeeld voor buiten(gym)lessen. BOSS-plekken Binnen de ruime BOSS-gebieden is er op één of meerdere plekken een concentratie van BOSSvoorzieningen: de BOSS-plekken. Dit zijn grote

plekken met een hoog voorzieningenniveau, de trekpleisters waarvoor je bereid bent op de fiets te stappen. Deze plekken zijn daarnaast zeer geschikt voor jongeren, maar ook volwassenen kunnen er goed terecht, al dan niet in georganiseerd verband. BOSS-plekken worden zodanig ingericht dat ze voor mensen met een beperking toegankelijk en bruikbaar zijn. Daarbij hanteert gemeente Middelburg de vuistregel zoals geformuleerd in het Samenspeelakkoord van het samenspeelnetwerk als streefwaarde. De zogenaamde 100-70-50vuistregel houdt in dat mensen met een beperking er 100% welkom zijn, 70% van de voorzieningen voor iedereen bereikbaar is en 50% van de voorzieningen door iedereen gebruikt kan worden. De fysieke inrichting op deze plekken gaat lang mee, voor minimaal vijventwintig jaar. Investeringen in deze plekken zijn duurzaam en circulair. Tegelijkertijd richt de gemeente Middelburg niet de hele plek in voor de lange termijn, maar worden delen flexibeler ingericht om in kortere tijdsperiodes in te kunnen springen op veranderende wensen en behoeften van inwoners. Ambities gemeentelaag •

Evenwichtige verspreiding van BOSS-gebieden door de gemeente Middelburg. De BOSSgebieden vragen om een investering in gebruiksgroen, ontmoeting en inclusie.

•

Elk BOSS-gebied kent één of meer BOSSplekken. Het geambieerde hoge voorzieningenniveau vraagt om een hoge investering op toestellen en ondergronden.

•

Voor iedere honderd jongeren (12-18 jaar) is er in gemeente Middelburg een sport- en ontmoetingsplek. De plekken zijn eerlijk over de gemeente verspreid.

•

Daarnaast is er voor iedere vijfhonderd jongeren een plek ingericht waar zij elkaar kunnen ontmoeten, bij voorkeur gecombineerd met multifunctionele sportvoorzieningen.

BOSS netwerk: buurtlaag Functie en doelgroep Wijken en dorpen kunnen bestaan uit meerdere buurten. Op buurtniveau bieden centraal gelegen plekken ruimte om in beweging te komen, samen te spelen en elkaar te ontmoeten. In groter verband (de wijk of het dorp) bieden de buurtplekken samen een gevarieerd aanbod. Naast deze centrale buurtplekken, biedt dit niveau steunplekken die voorzien in speciale behoeften. De plekken in deze laag zijn goed bereikbaar voor beperkt zelfredzame bewoners en toegankelijk. Vooral kinderen, senioren en mensen met een lichamelijke beperking zijn aangewezen op deze laag. Buurtplekken Elke buurt heeft een buurtplek. Een buurtplek biedt bewegen, ontmoeten, spelen en sporten (soms met een nadruk op sporten en soms met een nadruk op spelen) voor de hele buurt. Kinderen vinden er uitdaging, vriendjes en er is ruimte voor (groot)ouders om te ontmoeten of mee te doen. De ruimte voor uitrusten en ontmoeting is er ook voor mensen met een kleinere actieradius, zoals senioren en mensen met een beperking. De buurtplekken zijn strategisch in de buurt gelegen, zodat ze voor iedereen goed zichtbaar en bereikbaar zijn. De plekken worden op wijk of dorpsniveau verbonden door routes, waardoor kinderen (6+) zelfstandig veilig op pad kunnen door de buurt. De buurtplekken krijgen een gevarieerde en uitdagende invulling.

De inrichting is passend bij en in afstemming met de buurt. Voldoende groen gaat hittestress tegen en zorgt voor aantrekkelijk uitziende plekken. Wadi’s, zand-waterspel en ravotbosjes passen goed op deze plekken. De inrichting op de buurtplekken gaat middellang mee, zo’n vijftien à twintig jaar. Investeringen op buurtplekken zijn duurzaam en circulair. Buurtplekken zijn bedoeld als levendige plekken

waar bewonersverenigingen en het wijkwelzijnswerk terecht kunnen met hun activiteiten. Steunplekken Aanvullend op de buurtplekken zijn kleinere steunplekken voor spelen en sporten vaak gewenst. Afhankelijk van de kinderaantallen en de speelmogelijkheden op straat. Dit zijn eenvoudige speelplekken, waar een maatwerk inrichting belangrijk is. Bijvoorbeeld een trapveldje of tafeltennistafel voor de jeugd (6-12 jaar) of extra toestellen voor kinderen van 0-5 jaar. Goede kleine plekken maken het aanbod in de buurt af. In combinatie met de grote speelplek is er variatie en uitdaging voor iedere doelgroep in de buurt. De demografische samenstelling en behoeften in buurten verandert na verloop van tijd. De steunplekken bieden daarin mogelijkheden tot flexibele invulling, zodat ingespeeld kan worden op veranderende behoeften. Ambities buurtniveau •

Iedere buurt en elk dorp bevat één of meerdere buurtplekken, afhankelijk van de grootte, inrichting en het aantal inwoners.

•

Bij meer dan 140 kinderen onder de 12, wordt een extra buurtplek gezocht.

•

Bij een decentrale ligging van de buurtplek of andere belemmerende omgevingsfactoren, kan een extra buurt- of steunplek worden aangewezen.

•

In buurten met grote opgaven op het gebied van stimuleren van beweging of terugdringen van eenzaamheid, kunnen meer buurtplekken worden aangewezen.

•

Gemeente onderzoekt de mogelijkheden tot pop-up jongerenvoorzieningen, zodat de verschillende buurten een afwisselend aanbod kunnen krijgen op het gebied van sporten en ontmoeten.

BOSS netwerk: straatlaag Functie en doelgroep Het straatniveau is de gehele openbare BOSSruimte. Deze BOSS-ruimte begint zodra je de voordeur uitstapt. Een aantrekkelijke, veilige en toegankelijke buitenruimte stimuleert inwoners om naar buiten te gaan. Qua aanbod heeft dit niveau een functie voor alle omwonenden. Als het gaat om de toegang tot de buitenruimte en voorzieningen, dan heeft de straatlaag met name een functie voor kinderen, senioren en mensen met een beperking. Veilige en toegankelijke stoepen, paden en oversteekplaatsen maken hét verschil tussen al dan niet buiten bewegen, ontmoeten en spelen. Ruimte op straat Een groene invulling van de buitenruimte draagt eraan bij dat de ruimte als prettig wordt ervaren. Door in de buitenruimte aanleidingen voor BOSS aan te bieden, worden inwoners uitgedaagd om in beweging te komen. Naar buiten, de buurt in richting de buurtplek en de BOSS-gebieden. Wanneer het straatniveau aantrekkelijk en toegankelijk is, stimuleert het onder meer senioren en mensen met een beperking tot het gebruik ervan. Daarnaast zorgt het ervoor dat kinderen zelfstandiger door de buurt kunnen bewegen, vanuit huis naar een speelplek of school. Kinderen leren op deze manier op jonge leeftijd al zelfstandig de buurt in te gaan en de ruimte te gebruiken. Ondanks dat jongeren niet aan de straat of buurt gebonden zijn, maken ook zij gebruik van de straatlaag.

De straatlaag is voor jongeren één grote informele ontmoetingsruimte, ze spreken af op de hoek van de straat en zitten op bankjes bij of richting winkelcentra, die tegelijkertijd ook door senioren gebruikt kunnen worden. Straatplekken Verspreid door de buurt liggen pleintjes of groene plekken zonder formele speel- of sportfunctie. Dit zijn de straatplekken. Ze bieden ruimte aan informeel

spel, ontmoeting en bewonersinitiatieven als een moestuin of een buurtbarbecue. Voor de inrichting van straatplekken liggen mogelijkheden om ruimte te geven aan goede ideeën van inwoners zelf. Gemeente Middelburg faciliteert initiatieven. Zo ontstaat namelijk eigenaarschap en meer sociale binding in de buurt. Voor wijkgerichtwerken is er een belangrijke rol weggelegd om overzicht te bewaren; om ieders stem te horen, inwoners op mogelijkheden te wijzen en gezamenlijke ideeën verder te brengen. Speel- en beweegroutes Routes verbinden plekken met elkaar en zorgen voor aansluiting op de groene longen en het buitengebied. Ze nodigen door middel van aanwijzingen en aanleidingen uit tot bewegen en/of spelen. Er wordt aangesloten bij bestaande routes en er wordt standaard plek voor gezocht in de inrichting van nieuwbouwwijken. Ambities straatniveau •

De gehele buitenruimte wordt beschouwd als BOSS-ruimte, tenzij het echt niet kan of ongepast is. Overal in de gemeente nodigen aanleidingen op straat uit tot BOSS;

•

Straatmeubilair wordt voor multigenerationeel gebruik ingericht, bijvoorbeeld voor jongeren én senioren;

•

Straten worden zo groen mogelijk ingericht;

•

De openbare ruimten wordt zo ingericht dat mensen uit de buurt gemakkelijk zelf activiteiten kunnen organiseren. Middelburg Ontmoet is het platform waar activiteiten kunnen worden gedeeld. Wanneer er nieuwe initiatieven opdoen koppelen we deze zoveel mogelijk aan bestaande initiatieven en/of locaties.

•

Routes naar BOSS-gebieden, scholen, winkelcentra en (grote) speel- en sportplekken zijn zoveel mogelijk goed begaanbaar en inclusief vormgegeven;

Uitvoering Snel naar:

Toekomstbeeld

Introductie In dit hoofdstuk krijgen de uitgangspunten uit het vorige hoofdstuk vorm door middel van een toekomstbeeld. De toekomstbeelden laten zien wat waar gepland is in gemeente Middelburg, de spreiding en ligging van de ruimtes, plekken en routes. De plankaarten laten de toekomstige functie van plekken zien uit zowel de hoofdstructuur als de nevenstructuur. Alle plekken zijn weloverwogen toegewezen op grond van de analyse en de uitgangspunten zoals hiervoor beschreven. Het verschil tussen plekken uit de hoofd- en uit de nevenstructuur is dat de plekken uit de hoofdstructuur in dit document worden vastgelegd. In de indeling van de plekken uit de nevenstructuur is er ruimte om in de uitvoeringsfase nog uitwisselingen te laten plaatsvinden. Zo kan het zijn dat in gesprek met bewoners blijkt dat de ene steunplek beter een informele plek kan worden in ruil voor een andere informele plek die dan een steunplek wordt.

BOSS NETWERK - NORMEN

gemeentelaag BOSS-gebieden BOSS-plekken

Verwijsplekken jongeren / JOP

- Grote aaneengesloten groene zones met daarin 1 of meerdere BOSS-plek(ken). - Een gelijkmatige verdeling van BOSS-plekken over de gemeente; - Zo inclusief mogelijk. - 1 Verwijsplek per 500 jongeren, - Een gelijkmatige verdeling van jongeren ontmoetingsplekken (JOP) over de gemeente; - Bij voorkeur gecombineerd met een multifunctionele sportvoorziening.

Buurtlaag

Buurtplekken

Steunplekken

- 1 Buurtplek per speelbuurt: een woonbuurt binnen barrières als drukke wegen en watergangen; - Voor iedereen is binnen loopafstand een buurtplek bereikbaar, anders wordt gezocht naar een 2e locatie voor een buurtplek. - Voor elke 100 kinderen 0-11 minimaal 1 buurtplek spelen en sporten. - Per 30 kinderen van 0 t/m 5 jaar en 70 kinderen van 6 t/m 11 jaar minimaal 1 goede speelplek: waar nodig buurtplekken aanvullen met steunplekken.

Straatlaag

Ruimte op straat

Straatplekken

- Overal is ruimte voor bewegen, ontmoeting, spelen en sporten in het groen en op straat; - Routes verbinden plekken met elkaar en zorgen voor aansluiting op de groene longen en het buitengebied. Ze nodigen door middel van aanwijzingen en aanleidingen uit tot bewegen en/of spelen. - (Tijdelijke) inrichting door / samen met buurtbewoners is hier mogelijk.

Overzichtskaart Hoofdstructuur

Toelichting Hoofdstructuur De kaart laat de hoofdstructuur van BOSSvoorzieningen in Middelburg zien. Waar mogelijk heeft iedere wijk in de stad toegang tot een BOSS-gebied. Deze gebieden zijn met elkaar verbonden, door middel van routes.

Overzichtskaart jongeren

Toelichting Verspreid over de gemeente ligt een netwerk van sport- en ontmoetingsvoorzieningen voor jongeren. Met name in de BOSS-gebieden liggen mogelijkheden voor het inrichten van grotere voorzieningen voor jongeren, zoals verwijsplekken. Op deze kaart zijn daarvoor locaties opgenomen. In Dauwendaele en Middelburg-Zuid zijn al JOP’s gerealiseerd.

Arnemuiden

Toelichting Arnemuiden In Arnemuiden ligt nog geen BOSS-gebied. Een geschikte locatie zou kunnen zijn aan de Steigerweg of de Kerklaan. De meeste plekken in de BOSS-structuur zijn nodig om een goed gespreid voorzieningenniveau te behouden. Tussen de huizen bij de Oranje Nassaustraat ligt een speelvoorziening. Het voorstel is om deze om te vormen tot een informele plek voor spel en/of ontmoeting en de speelplaatsen aan de Kerklaan en Prins Clausstraat te versterken. Samen met de buurt kan gezocht worden naar een nieuwe locatie. Arnemuiden is van oudsher verbonden met de visserij. Dit mag meer aandacht krijgen. Een kans voor Arnemuiden kan zijn om een combinatie te zoeken tussen de cultuur van visserijgeschiedenis en een gezonde omgeving. In de uitbreidingswijk Hazenburg is er een ommetje dat doodloopt waar Hazenburg 2 eindigt. Bij realisatie van het project Hazenburg 3 wordt op een huidig doodlopend pad aangesloten en een volledig ommetje gecreëerd.

Binnenstad Toelichting binnenstad De stadswallen die om de binnenstad liggen, beter bekend als het bolwerk, zijn een rijksmonument en worden veel gebruikt om te bewegen en te sporten. In 2024 worden de paden gerenoveerd, wat de toegankelijkheid zal verbeteren. Om de beweegroutes te faciliteren, kunnen langs de paden sport- en beweegaanleidingen worden aangebracht. Naast de bolwerken is er in de binnenstad één park, het Molenwaterpark, een BOSSplek die goed wordt gebruikt. In de naastgelegen Sint Jorisstraat ligt een klein speelplekje. Het voorstel is om deze om te vormen tot een groene (ontmoetings)plek in het daaromheen versteende gebied. De ruimte in de binnenstad is beperkt, maar tegelijkertijd heeft de binnenstad een aantrekkingskracht op gebruikers van buiten de wijk. Vrijwel alle huidige ruimte voor spelen en bewegen in de binnenstad is daarom nodig. Om de binnenstad te ontlasten, liggen er echter ook opgaven in omliggende wijken. De openbare ruimte in de binnenstad is vrij versteend en er is relatief weinig groen. Hierdoor is er sprake van het hitteeilandeffect en bij hevige neerslag is er op verschillende plekken kans op wateroverlast. De beperkte ruimte maakt het moeilijk om groen of BOSS toe te voegen. Een opgave uit de omgevingsvisie is het autoluw maken van de binnenstad. Dit biedt op de langere termijn kansen.

Wanneer parkeerplaatsen en (delen van) straten niet of minder functioneel zijn, kan dit ruimte bieden voor BOSS. Tot die tijd zetten we in op het verbeteren van bestaande voorzieningen, het stimuleren van beweegroutes en groene ontmoetingsplekken.

Dauwendaele

Toelichting Dauwendaele De inrichting van de buitenruimte moet uitnodigen tot gezamenlijk gebruik. Hier richten we een centraal BOSS-gebied in, waar ruimte is voor georganiseerde activiteiten. In verschillende ontwikkelingen in de komende jaren nemen we de uitgangspunten voor BOSS-ruimte mee. Denk aan de bouw van een brede school, de ontwikkeling van Meanderpark, sportpark De Kruitmolen en de vergroening van de Edelstenenbuurt. Door de ontwikkeling van het Meanderpark vormen we de speelplaats bij de Meanderhofstraat om tot een informele plek. De ruimte die vrijkomt bij de realisatie van de brede school kan mogelijk worden gebruikt als groene speel- en/of ontmoetingsplaats in de versteende wijk. Het Parelplein willen we participatief opnieuw inrichten bij de vergroening van de Edelstenenbuurt. Het voorstel is om de basketbalvoorziening in Vromoldsland te verplaatsen naar de rand van de wijk om overlast te voorkomen. De plek kan vervolgens worden omgevormd tot een groene speel- en/of ontmoetingsplek. We versterken de speelplekken bij Ewisland en Westmede. De verharde speelplek aan Gerwinsland kan vervolgens ingericht worden als groen. De ‘Groen-blauwe route’ is een ommetje door de wijk, als een kans zich voordoet wordt deze versterkt. Voor iedere wijk, maar Dauwendaele in het bijzonder, is het stimuleren en faciliteren van activiteiten in de buurt erg belangrijk.

Initiatieven als CitySeeds en Pennywafelhouse zijn hierin zeer waardevol.

Griffioen

Toelichting Griffioen De wijk Griffioen ligt tegen het Amaliapark aan. Het park ligt officieel net buiten de wijk, maar heeft voor inwoners van de Griffioen een belangrijke functie voor BOSS. Deze plek kan worden versterkt. Aan de Elzenlaan en Esdoornlaan liggen twee speelplekken dicht bij elkaar. De speelplek bij de Elzenlaan ligt midden tussen de huizen. Het voorstel is om de speelplek aan de Esdoornlaan te versterken en die aan de Elzenlaan om te vormen tot groen of informele speel- en/of ontmoetingsplek. In de wijk Griffioen ligt Speelhof Hoogerzael, een natuurspeelplek met ruimte voor ontmoeting, beheerd door een stichting. Hoogerzael is niet alleen een groene speel- en ontmoetingsplaats, maar faciliteert ook moestuinlessen voor basisscholen. Deze plek wil de gemeente behouden en waar mogelijk versterken. Een andere potentiële kans voor BOSS is de ontwikkeling van 'Hart van Griffioen'. In 2025 wordt een haalbaarheidsstudie voor dit project afgerond. Mocht het project doorgaan, dan kan in deze ontwikkeling ruimte worden gereserveerd voor een BOSS-plek met specifiek ruimte voor jongeren.

Klarenbeek

Toelichting Klarenbeek Klarenbeek is een diverse wijk qua opbouw. Er is een groot verschil in bebouwingsdichtheid. In de gedeelten met een lage dichtheid is de ruimte voor BOSS meer te vinden in de privéruimte. Bij de herinrichting van de Arie van Driellaan en omgeving wordt de speeltuin aan de L. van Hamelstraat omgevormd tot een informele groene speelplek. De omliggende plekken worden versterkt. Bij de Nadorstweg is een kleine speelvoorziening. Het voorstel is om deze om te vormen tot een informele groene speelplek. Bij de ontwikkeling van het oude CSW-terrein aan de Churchillaan komt nieuwe bebouwing met daaromheen een openbaar groengebied. Hier kan, afhankelijk van de wensen uit de buurt, een groene buurtplek voor ontmoeten en spelen worden gerealiseerd. Tegen Klarenbeek I ligt de Seislaan met daarin het Sprenckpark. Hier is met een bewonersinitiatief een voedselbos aangelegd. De rest van het park wordt nu gebruikt als weide voor koeien. Aan deze locatie kunnen mogelijk extra functies worden toegevoegd.

Middelburg-Zuid Toelichting Middelburg Zuid In Middelburg-Zuid liggen twee BOSSgebieden: het Erasmuspark en Het Meiveld. De locatie in het Erasmuspark kan mogelijk worden versterkt. Verder zijn er relatief veel plekken in de wijk. Waar het BOSS-gebied te ver weg ligt, is als centrale voorziening een buurtplek aangewezen. Door de demografische samenstelling van de wijk zijn veel van die plekken echter wel nodig. De BOSS-gebieden hebben een belangrijke functie in de wijk, met name voor de (jongere) kinderen. Toch is het voorstel om een aantal plekken om te vormen tot groen/informeel spelen. Langs de Statenlaan, J. Costenobelstraat, J. Lesagestraat en Benensonstraat liggen verschillende speelplekken met vaak slechts een enkel speeltoestel, meestal in een hofje tussen huizen. Het voorstel is om deze plekken om te vormen en groen in te richten. Daarnaast zijn er in Reijershove een aantal plekken met enkele speeltoestellen. Het voorstel is om die bij de Windwijzer, Weerhaan, Seintoren en Belfort om te vormen tot groen en de speelplekken bij Traptoren en Omloop te behouden en te versterken. Rond het wijkcentrum Palet en de basisscholen Cypressenhof en Magistraal ligt een groot stuk openbare ruimte in de vorm van gras. Dit biedt mogelijkheden voor een groenere inrichting voor spelen en ontmoeting.

In overleg met de buurt kan dit mogelijk worden ontwikkeld tot een groenere speel- en ontmoetingsplek.

Mortiere

Toelichting Mortiere De Mortiere is een relatief jonge wijk. De voorzieningen voor BOSS liggen in Mortiere gecentraliseerd in één goed bereikbaar BOSS-gebied. Dit vraagt om een goede informele ruimte in de wijk zelf. Aan het John Lennonplein ligt een vrij groot grasveld met een enkel speeltoestel en een bankje. Het voorstel is om samen met de buurt te onderzoeken hoe deze plek groener en aantrekkelijker kan worden ingericht.

Nieuw- en Sint Joosland

Toelichting Nieuw- en Sint Joosland n het hart van het dorp ligt een speeltuin die wordt beheerd door een speeltuinvereniging. Dit is een centrale plek die altijd openbaar toegankelijk is en waar mensen uit het dorp elkaar ontmoeten. Deze plek kan een boost gebruiken en functioneren als buurt/BOSSplek. De overige BOSS-ruimte in Nieuw- en Sint Joosland is beperkt. Dit maakt het behouden en ondersteunen van de speeltuinvereniging belangrijk voor Nieuwen Sint Joosland. Naast de speeltuinvereniging is het schoolplein bij Basisschool De Lonneboot een plek voor spel.

Nieuw Middelburg

Toelichting Nieuw Middelburg In het midden van de wijk ligt Van Epenpark. De speeltuin behoorde in het verleden tot een speeltuinvereniging. Deze is recent opgeheven en het beheer is teruggekomen naar de gemeente. Deze locatie kan een centrale voorziening zijn voor kinderen en dienen als ontmoetingsplek voor ouders en ouderen. Het gebouw dat bij de speeltuin hoort, heeft nog geen nieuwe invulling. Een deel van de speeltuin is omgevormd tot moestuin en wordt beheerd door cliënten van Philadelphia, hier kan mogelijk een koppeling worden gezocht met schooltuinieren. Deze plek heeft een belangrijke buurtfunctie die de komende jaren kan worden versterkt.

Sint Laurens

Toelichting Sint Laurens Achter het dorpshuis ligt een speeltuin met een trapveldje en een skatebaan naast de korfbalvereniging. Deze voorzieningen lijken samen met informele (speel)ruimte tegemoet te komen aan de vraag. De skatebaan heeft een functie die verder gaat dan het dorp en is onderdeel van de hoofdstructuur voor sporten en ontmoeten voor jongeren. In 2025 wordt een groenzone tussen de Leliëndaalseweg en de begraafplaats en een verblijfspark tussen de begraafplaats en de Van Serooskerkelaan aangelegd. Deze gebieden worden aan elkaar gekoppeld door een pad zodat er een ‘ommetje’ ontstaat. Deze ontwikkelingen bieden ruimte voor BOSS en versterken de structuur in Sint Laurens de komende jaren enorm. Daarnaast wordt een plan gemaakt voor de inrichting van Sint Laurens Noord. Hierin wordt ruimte gereserveerd voor een BOSS-plek.

Stromenwijk en ‘t Zand

Toelichting Stromenwijk en ‘t Zand Stromenwijk en ‘t Zand bestaan, zoals de naam aangeeft, uit twee wijken en hebben twee parkgebieden: het Amaliapark en het Toorenvliedtpark. Door deze parken lopen verschillende routes. Rondom de parken liggen verschillende plekken die zijn ingericht voor spelen en/of sporten. In 't Zand is bij de wijkvereniging een speeltuinvereniging actief. Een deel van de speeltuin is recent omgevormd tot groene speelplaats. Het voorstel is om de straatplekken bij de IJsselstraat, Rijnstraat, Lingestraat en ’t Zanddorp om te vormen tot informele speelplekken en/of groen. Sinds de realisatie van de Sardijngeulstraat is de locatie van het naastgelegen trapveld aan de Lingestraat niet meer geschikt. Er wordt door aanwonenden veel ongemak ervaren, daarom wordt voorgesteld om deze locatie om te vormen tot een speelplek en elders, bij voorkeur aan de rand van de wijk, een trapveld terug te laten komen. Mogelijk kan dit worden geïntegreerd in een BOSSplek waar ook ruimte is voor een jongerenontmoetingsplek en het organiseren van activiteiten. Het versterken van BOSS in het Toorenvliedtpark kan een uitkomst bieden.

Veersepoort

Toelichting Veersepoort Een groot deel van de voorzieningen in Veersepoort is gecentreerd in het Vogelpark en bij het skatepark aan de Geersesweg. De locatie aan de Geersesweg is aangelegd als groeimodel en biedt daarmee mogelijkheden voor extra aanvullingen, bijvoorbeeld voor een jongerenontmoetingsplek. Het Vogelpark heeft potentie om een grotere rol te spelen op het gebied van BOSS. Voor de grootte van de wijk zijn de BOSS-gebieden groot, maar hebben dan ook een wijkoverstijgende functie. In de uitbreiding Veersepoort V wordt de BOSS-structuur versterkt door in het midden van de nieuwbouw een centrale ontmoetingsplek te realiseren. Om de uitbreiding komt een groene zoom waarin een ommetje wordt aangelegd dat zowel goed bereikbaar is voor mensen uit de Veersepoort als mensen uit Nieuw Middelburg.

Uitvoering Snel naar:

Aanpak Aanpak BOSS In de toekomstbeelden blijft de bestaande hoofdstructuur van BOSS-plekken behouden en wordt versterkt. Er verdwijnen 29 (voornamelijk straatplekken) van de 126 bestaande plekken voor BOSS. Deze plekken worden informeel en natuurlijk ingericht of omgevormd tot groen. De 29 locaties zijn geselecteerd omdat ze een beperkte functie voor de buurt lijken te hebben en vaak leiden tot meldingen van overlast. Participatie met de buurt kan leiden tot aanpassingen in de uitvoering.

Versterken van sociale cohesie en plek voor ontmoeting BOSS-gebieden – gemeente laag

Om het voorzieningenniveau in stand te houden, zullen de plekken voor BOSS in de omgeving van de plekken die verdwijnen worden versterkt. Bij het versterken van plekken voor BOSS ligt de focus niet enkel op spel en sport, maar wordt gekeken naar multifunctionele inrichting. De opgaven uit de omgevingsvisie, zoals welzijn en vitaliteit, klimaatadaptatie, biodiversiteit en een gesloten kringloop, worden in het ontwerp geïntegreerd. Een belangrijk uitgangspunt is een natuurlijke inrichting.

Jongeren ontmoetingsplekken

Beheer en ontwikkeling De gemeente heeft een groot areaal in beheer en blijft verder ontwikkelen. De uitgangspunten van deze visie worden meegenomen bij herinrichtingsprojecten en bij de ontwikkeling van nieuwe wijken. Waar mogelijk worden opgaven uit het uitvoeringsprogramma gekoppeld aan projecten. Dit geldt bijvoorbeeld voor de knelpunten in wandel- of fietsroutes. Hier zijn vaak (kostbare) verkeersmaatregelen nodig om de route te optimaliseren. Het toevoegen van ommetjes, beweegroutes, BOSS-plekken of jongerenontmoetingsplekken kan worden meegenomen in het ontwikkelen of herinrichten van gebieden.

Om sociale cohesie en plekken voor ontmoeting te stimuleren, worden BOSS-gebieden versterkt en wordt onderzocht of het aantal BOSS-gebieden kan worden uitgebreid. BOSS-gebieden en plekken kunnen goed worden gecombineerd met (jongeren) ontmoetingsplekken.

Op dit moment zijn er twee officiële jongerenontmoetingsplekken (JOP), één in Middelburg-Zuid en één in Dauwendaele. Dit zijn weinig JOP’s voor een hele gemeente en ze liggen relatief dicht bij elkaar. In deze beleidsperiode wordt gestreefd naar een toename en betere verdeling van JOP’s. Door JOP’s met verschillende thema’s te combineren, wordt ingespeeld op verschillen in behoefte. In samenspraak met jongeren, jongerenwerkers en andere inwoners van de gemeente wordt gezocht naar geschikte locaties, inrichting en worden spelregels bepaald rond deze voorziening. Waar mogelijk worden JOP’s gecombineerd met de wijkoverstijgende BOSSplekken/gebieden. Speeltuinverenigingen Speeltuinverenigingen en Speelhof Hoogerzael liggen in het hart van wijken en dorpen en zijn een ontmoetingsplek voor vrijwilligers en spelende kinderen. De speeltuinverenigingen hebben een buurtfunctie en organiseren activiteiten. Elke plek heeft zijn eigen geschiedenis en kwaliteiten en kent eigen uitdagingen. De gemeente verkent mogelijkheden om speeltuinverenigingen te ondersteunen.

Prioritering Voor het versterken en omvormen van locaties is een prioritering gemaakt. Locaties met een matige kwaliteit krijgen prioriteit. Daarna wordt gekozen voor een wijkgerichte aanpak. Per speelbuurt/wijk wordt samen met bewoners gekeken hoe plekken het best kunnen worden ingericht. De prioritering is als volgt: 1. 2. 3.

Middelburg-Zuid Dauwendaele Stromenwijk / ‘t Zand

4. 5.

Binnenstad Nieuw Middelburg

6. 7. 8.

Arnemuiden Klarenbeek / Veersepoort Griffioen

9. Sint Laurens 10. Nieuw- en Sint Joosland 11. Mortiere De prioritering is op basis van de vervangingsopgave van de bestaande voorzieningen. Voor speeltuinverenigingen, BOSSgebieden en JOP’s kan een aparte prioritering worden aangehouden.

Aanpak Stimuleren van beweegvriendelijke, sportieve en gezonde samenleving Het stimuleren van een beweegvriendelijke en sportieve samenleving doen we door het aantrekkelijk maken van de buitenruimte om te sporten, onder andere door de realisatie van wandelommetjes, beweegroutes en watertappunten. Wandelommetjes Het netwerk van wandelommetjes wordt in samenwerking met of op initiatief van bewoners uitgebreid en aantrekkelijker gemaakt. Hier kan ook de koppeling worden gezocht met de aanleg van beweegroutes. Beweegroutes Beweegroutes vormen een lint van beweegaanleidingen of sporttoestellen die uitdagen om te sporten of bewegen. De beweegroutes worden gerealiseerd als daar behoefte aan is vanuit inwoners en kunnen ontstaan uit bewonersinitiatieven. Watertappunten Door te bewegen en sporten zweet men en verliest men vocht. Zeker op warme dagen is het belangrijk om voldoende te blijven drinken. Bij het stimuleren van een sportieve en gezonde samenleving faciliteert de gemeente daarom watertappunten langs beweegroutes of bij centrale locaties in het BOSS-netwerk. Om de onderhoudskosten laag te houden, worden deze zoveel mogelijk gekoppeld aan bestaande gebouwen of voorzieningen. Natuurlijkspelen en natuureducatie Groene speelplaatsen en ravotbossen Als uitgangspunt voor het inrichten of versterken van plekken voor BOSS geldt dat deze in een groene omgeving worden aangelegd. Waar dit