25-002 Bijlage 1. Activiteitenplan en begroting subsidieaanvraag 2025 Etty Hillesum Huis 766339

Stichting Etty Hillesum Huis Middelburg Begroting en activiteitenoverzicht 2025

INHOUD

Voorwoord

3

Visie

4

Missie

5

Doelen

6

Organisatie Stichting Etty Hillesum Huis

7

Terugblik op de periode 2022-2024

9

Begroting 2025

11

Overzicht activiteiten 2025

14

2

VOORWOORD In 2017 werd de Joodse dagboekschrijfster Etty Hillesum (1914 – 1943) uitgeroepen tot grootste Middelburger aller tijden. Dat is niet zomaar! Met haar dagboeken en Westerborkbrieven heeft zij een historisch en literair document nagelaten van onschatbare waarde. Terwijl de Tweede Wereldoorlog zich voltrok en het nationaalsocialisme Europa in zijn vernietigende greep hield, was Etty Hillesum in staat de gebeurtenissen van haar tijd te beschrijven. Zij legde ideeën over vrijheid, autonomie, solidariteit, het bestrijden van haat, het lot, de mensheid, en haar rol als vrouw vast in haar dagboek. Haar gedachten bleken van universele waarde en zijn voor vele mensen wereldwijd een grote bron van inspiratie. In 2019 werd het geboortehuis van Etty Hillesum te koop aangeboden en deed de unieke kans zich voor om haar geschiedenis en haar teksten voor een breed publiek toegankelijk en tastbaar te maken vanuit het thans als informatiecentrum ingerichte geboortehuis van de schrijfster, gelegen aan het Molenwater 77 te Middelburg. Het Etty Hillesum Huis is bestemd voor iedereen. De bedoeling is om een zo breed mogelijk publiek van alle leeftijden aan te trekken, vandaar dat er is gekozen voor een multidisciplinaire benadering waarin recht wordt gedaan aan de veelheid en gelaagdheid van aspecten die in Hillesums teksten aan bod komen.

Het Etty Hillesum Huis werd officieel geopend in 2022. Dit jaar stond grotendeels in het teken van de verbouwing van het geboortehuis van Etty Hillesum tot het Etty Hillesum Huis, de inrichting van de permanente expositie, het opstarten en ontwikkelen van de educatieprogramma’s en het culturele aanbod van het Etty Hillesum Huis en het aangaan van samenwerkingsverbanden binnen en buiten Zeeland. De verbouwing van het pand aan het Molenwater ging in de laatste maanden van 2021 van start en was half mei 2022 afgerond. Op vrijdag 11 maart 2022, nog voor de officiële opening, ontving het Etty Hillesum Huis de Respect-Award van het CIDI. Op 18 september 2022 opende het Etty Hillesum Huis officieel haar deuren en was vanaf dat moment toegankelijk voor het publiek. Het Etty Hillesum Huis is aangemerkt als Culturele ANBI. Alle functies worden op vrijwillige basis gedaan en het EHH heeft geen betaalde krachten in dienst. In korte tijd is het Etty Hillesum Huis uitgegroeid tot een culturele instelling met 17 vrijwilligers die worden aangestuurd door het uitvoerend bestuur. Om blijvend kwaliteit te kunnen leveren en professionaliteit te waarborgen is het noodzakelijk dat het EHH, naast verwerving van financiële middelen om in de vaste lasten die de exploitatie van het huis met zich meebrengt te kunnen voorzien, ook de mogelijkheid 3

krijgt om betaalde krachten in dienst te nemen. Momenteel verkeert het Etty Hillesum Huis nog in de opstartfase, maar het heeft een veel snellere ontwikkeling doorgemaakt (ontplooiing van activiteiten, aanvraag van groepsbezoeken, educatie, het onderbrengen van de Stichting Stolpersteine Zeeland in het Etty Hillesum Huis) dan aanvankelijk verwacht. Dit is een zeer positieve ontwikkeling, maar zowel de personele inzet als (met name) de financiële situatie vormen voor de komende jaren wel een grote uitdaging. De zorgelijke ontwikkelingen in het Midden-Oosten en de uitdagingen waarmee ook onze samenleving wordt geconfronteerd hebben de aandacht van het EHH. Juist nu polarisatie op de loer ligt en het antisemitisme toeneemt is het verspreiden van het gedachtegoed van Etty Hillesum nog noodzakelijker. De maatschappelijke en de educatieve rol die het Etty Hillesum Huis inneemt in Middelburg, Zeeland en daarbuiten is essentiëler dan ooit. Ook de gemeente Middelburg is hiervan overtuigd. In november werd de motie van het Forum voor Democratie, Antisemitisme een halt toeroepen unaniem door de gemeenteraad aangenomen. Dit resulteerde in het voorstel om aan scholieren en studenten in Middelburg gratis toegang te verlenen tot het EHH. Het EHH is verzocht om uitvoering aan die motie te geven.

Door middel van educatie en rondleidingen zullen de scholieren en studenten komend schooljaar kennis maken met het gedachtegoed van Etty Hillesum en de context van haar tijd.

Visie Het gedachtegoed van Etty Hillesum is onverminderd actueel en maatschappelijk relevant. De noodzakelijke en prangende vraag hoe je als individu te verhouden tot thema’s als vijanddenken, polarisatie, antisemitisme, racisme, maar ook solidariteit en vrijheid is voor ons allen een blijvende uitdaging. Reden te meer om de geschiedenis en de nalatenschap van Etty Hillesum ook voor komende generaties te borgen via een fysieke plek in de vorm van het Etty Hillesum Huis. Het is belangrijk dat haar nalatenschap behouden blijft en dit des te meer nu de laatste getuigen van de Tweede Wereldoorlog wegvallen en volgende generaties steeds verder van deze geschiedenis af komen te staan. Het Etty Hillesum Huis wil de herinnering aan deze bijzondere dagboekschrijfster en haar lotgenoten levend houden en bijdragen aan kennis en inzicht over een periode van vervolging en onderdrukking, een tijd waarin mensen geconfronteerd werden met oorlog, dictatuur en de zware dilemma’s die dat met zich meebracht. Daarnaast wil het huis een cruciale maatschappelijke rol vervullen, namelijk

4

bijdragen aan bewustwording (en bestrijding) van het hedendaagse antisemitisme en racisme door op educatieve en pedagogische wijze te anticiperen op deze zeer zorgelijke tendens.1

Missie Het Etty Hillesum Huis is een instituut waarin educatie, wetenschap, kunst en cultuur samenkomen om het gedachtegoed en de geschiedenis van Etty Hillesum uit te dragen, te herinneren, te verspreiden en te borgen voor toekomstige generaties. Door vanuit verschillende perspectieven aandacht te besteden aan het levensverhaal van Etty Hillesum en haar Joodse lotgenoten wordt deze geschiedenis voor een breed publiek toegankelijk gemaakt waarbij de relatie tussen heden en verleden wordt getoond. Naast het verspreiden van kennis en inzicht wil het Huis uitnodigen tot verwondering, reflectie en bewustwording. Etty Hillesum is in binnen- en buitenland bekend. Rondom haar persoon vinden jaarlijks vele activiteiten plaats en zijn inmiddels verschillende stichtingen opgericht die zich met haar nalatenschap bezig houden. Het Etty Hillesum Huis voegt een fysieke en tastbare dimensie toe, een plaats van herinnering waarmee een brede en diverse doelgroep wordt bereikt. Het Etty Hillesum Huis richt zich tot iedereen; tot haar bezoekers behoren onderzoekers, artiesten, studenten, scholieren, cultuurliefhebbers, dagjesmensen en toeristen uit binnen- en buitenland. Om vorm te geven aan de missie van het Huis worden museale en educatieve producties ontwikkeld die toegankelijk zijn voor alle leeftijden.

Dit draagt eraan bij dat nieuwe generaties zich kunnen verbinden met de geschiedenis en het gedachtegoed van Etty Hillesum en in bredere context de Joodse geschiedenis van Middelburg, de Tweede Wereldoorlog. Er worden verschillende activiteiten georganiseerd, waaronder kidscolleges, workshops, lezingen, debatten en symposia. Het Etty Hillesum Huis beoogt ook verdere verspreiding en wetenschappelijk onderzoek lokaal en internationaal te stimuleren vanuit het onderzoekscentrum (EHOC) en wil met name ook scholieren, studenten en jonge onderzoekers in aanraking brengen met het werk van Etty Hillesum. Het Etty Hillesum Huis vervult ook een belangrijke brugfunctie in het realiseren van de doelstellingen van het Etty Hillesum Onderzoekscentrum (EHOC), dat tot nu toe diende als een internationaal platform voor academici en onderzoekers. Het EHOC zal binnen afzienbare tijd opgaan in het Etty Hillesum Huis. https://www.cidi.nl/eurobarometer-meerderheid-nederlanders-ziet-antisemitisme-als-toenemendprobleem/. Op 4 februari meldde de PZC: “Middelburgse Synagoge beklad met hakenkruizen […].” https://www.pzc.nl/middelburg/synagoge-in-middelburg-beklad-met-hakenkruizen-politie-doetbuurtonderzoek~ab309d46/. 1

5

Steunend op de vier pijlers (1) educatie, (2) wetenschap (3) kunst en (4) cultuur wil het Etty Hillesum Huis: ➢ de herinnering aan Etty Hillesum en haar lotgenoten levend houden. ➢ het gedachtegoed van Etty Hillesum vanuit verschillende disciplines in beeld brengen en borgen voor toekomstige generaties. ➢ historische kennis en inzicht over een periode van dictatuur, vervolging en onderdrukking verspreiden. ➢ bijdragen aan bewustwording en bestrijding van het hedendaagse antisemitisme en racisme.

Doelen a) Het faciliteren van een onderzoeksruimte voor scholieren, studenten en anderen die een werkstuk, scriptie of publicatie voorbereiden over Etty Hillesum en/of verwante thema’s zoals hieronder genoemd bij de punten e en f; b) Het levensverhaal van Etty Hillesum en haar Joodse lotgenoten vanuit verschillende disciplines voor een zo breed mogelijk publiek toegankelijk maken; c) De herinnering aan Etty Hillesum en haar Joodse lotgenoten levend houden; d) Het gedachtegoed van Etty Hillesum in beeld brengen en borgen voor toekomstige generaties; e) Historische kennis en inzicht over een periode van dictatuur, vervolging en onderdrukking presenteren en verspreiden; f) De geschiedenis van Etty Hillesum in de bredere context van de Joodse geschiedenis van Middelburg (Zeeland) tijdens de Tweede Wereldoorlog presenteren; g) Bijdragen aan bewustwording en bestrijding van het hedendaagse antisemitisme; h) Het ontwikkelen van educatieve projecten en educatief materiaal; i) Het verrichten van alle verdere handelingen, die met vorenstaande in de ruimste zin verband houden of daartoe bevorderlijk kunnen zijn.

De stichting tracht haar doelen te verwezenlijken door onder meer: a) Het produceren, organiseren en faciliteren van tentoonstellingen en exposities; b) Het organiseren en faciliteren van lezingen, symposia en debatavonden; c) Het organiseren en geven van kidscolleges en workshops; d) Het uitgeven van publicaties behorende bij de tentoonstellingen en het opstarten 6

van een informatief, tweetalig Etty Hillesum Magazine, bedoeld voor een zeer breed publiek; e) Het ontwikkelen van educatieve projecten rondom Etty Hillesum en in de bredere context van de Joodse geschiedenis (van Zeeland en Middelburg) tijdens de Tweede Wereldoorlog; f) Het onderhouden van contacten en samenwerken met diverse instellingen, stichtingen en organisaties, waaronder: Stichting Synagoge Middelburg, Bevrijdingsmuseum Zeeland, Joods Historisch Museum Amsterdam, Stichting Praktische Filosofie Zeeland, University College Roosevelt (UCR), HZ Vlissingen, Kunsteducatie Walcheren; g) Het huren en onderhouden van het geboortehuis van Etty Hillesum aan het Molenwater 77 te Middelburg.

ORGANISATIE STICHTING ETTY HILLESUM HUIS A. Bestuur Dr. Lotte Bergen, voorzitter Prof. dr. Albert Clement, bestuurslid Prof. dr. Arjan van Dixhoorn, bestuurslid Drs. Leon Dewitte, bestuurslid Dr. Maartje Hazenoot, bestuurslid, vrijwilligerscoördinator Drs. Aad Vos, secretaris Lucrezia Zanardi, MA, bestuurslid Het Dagelijks Bestuur wordt gevormd door Lotte Bergen en Lucrezia Zanardi B. Adviseurs Tom Willaert, financieel adviseur Kees Kort, management adviseur Silvia Gaiba, adviseur tentoonstellingsopzet en -management

C. Ambassadeurs Frits Barend, journalist, columnist en uitgever

7

Aline Pennewaard, MA, historica en schrijfster D. Vrijwilligers De vrijwilligers (waartoe ook het bestuur behoort) vormen de kern waar de Stichting Etty Hillesum Huis op draait. Het bestuur is vorig jaar actief gestart met het werven van meer vrijwilligers via social media, de website en Welzijn Middelburg. In 2023 is het vrijwilligersbestand uitgebreid met zes nieuwe vrijwilligers, elk met hun eigen expertise. Het totaal aantal medewerkers van het EHH komt daarmee op 20 personen. Voorts is er een vaste groep van publieksbegeleiders die een dag of dagdeel per week aanwezig zijn tijdens openingstijden. De publieksbegeleiders worden inhoudelijk bijgeschoold door Lauda Maartens (coördinator educatie). Bestuurslid Lucrezia Zanardi (expositie en design) geeft maandelijks een snelcursus over de bediening van de apparatuur en devices in de expositieruimte. Voor bepaalde specifieke afdelingen is het EHH nog op zoek naar meer vrijwilligers voor social media, ICT, pr, beheer gebouw en schoonmaak. Er is inmiddels een vrijwilligerscoördinator die zich voornamelijk bezighoudt met de planningen en de dagelijkse activiteiten. Een aantal vrijwilligers heeft een coördinerende taak en voert veel taken zelfstandig uit. Momenteel kent de Stichting: •

een coördinator vrijwilligers

•

een coördinator educatie

•

een coördinator evenementen en activiteiten

•

een coördinator voor het Etty Hillesum Onderzoekscentrum (EHOC).

Het doel is om binnen elke afdeling een vaste groep vrijwilligers te formeren die als werkgroepen zullen fungeren. Naast dagelijkse contacten via de appgroep en email vinden contactmomenten gemiddeld tweemaal per maand plaats tijdens het vrijwilligersoverleg waarin actualiteiten, geplande activiteiten en evenementen ter sprake komen.

8

Terugblik 2022/23 – 2024 In september 2022 opende het Etty Hillesum Huis zijn deuren. In dit eerste jaar heeft het Etty Hillesum Huis zo’n 2000 bezoekers en 1000 scholieren en studenten ontvangen uit binnen-en buitenland. De scholieren en studenten bezochten het EHH als onderdeel van het vak geschiedenis, burgerschap, Nederlands en wereldbeschouwing. In het kader van 24 maart 1942 bezochten 100 leerlingen van het Nehalennia College Middelburg het Etty Hillesum Huis en de synagoge. Aan de hand van verschillende educatieve workshops en de vertoning van de film: ‘Etty Hillesum: Worden wie je bent’ maakten leerlingen kennis met een belangrijk stuk Joodse geschiedenis van Zeeland en leerden over het leven van Etty Hillesum en het gevaar van racisme en antisemitisme. Op de Hogeschool Vlissingen verzorgde het EHH een viertal workshops voor eerstejaars Pabostudenten in het kader van betekenisvol onderwijs. Kennis over de Jodenvervolging en het levensverhaal van Etty Hillesum stonden centraal en de wijze waarop betekenisvol onderwijs verzorgd kan worden in het basisonderwijs rondom dit thema. Het Lodewijkcollege in Terneuzen en het Goese Lyceum bezochten met leerlingen uit Havo 3 en VWO 4 het Etty Hillesum Huis en op de scholen zelf werd door de afdeling educatie van het EHH een aantal lessen verzorgd.

Een van de grote successen in dit eerste jaar was het ‘Education Exchange Project Middelburg – Canterbury’ met dank aan het Straits Committee Small Project Initiative, Kent County Council en de Provincie Zeeland. Met het project ‘Etty Hillesum Exchange’ (1 september 2022 - 1 juni 2023) brachten we mensen, kennis en expertise samen die verband houden met het leven en werk van Etty Hillesum in Zeeland, Nederland, en in Kent, het Verenigd Koninkrijk. De projectpartners, de Poetry Practice en het Etty Hillesum Huis, bereikten door samenwerking over het Kanaal heen een belangrijke toename in de beschikbaarheid van educatief materiaal over Etty's leven en werken in de Engelse taal, een succesvolle promotie van Etty's ethische voorbeeld aan mensen van alle leeftijden in Kent en Zeeland, en een permanente bron van informatie over Etty Hillesum voor toekomstige generaties via de website van het EHH. In 2023 vond ook de eerste pilot ‘Artist in residence’ plaats, waarbij de Joodse student en kunstenaar Shel Simkin tijdelijk in het EHH verbleef en vanuit haar achtergrond verschillende workshops rondom Etty Hillesum verzorgde. Twee leeskringen, een in de avond en een op 9

de zondag, werden gedurende een half jaar georganiseerd. Hieruit ontwikkelde zich een studiekring rondom Etty Hillesum en leidde tevens tot 3 nieuwe vrijwilligers voor het EHH. De eerste Etty Hillesum Vrijheidslezing vond op 5 mei plaats en ter herdenking van Etty’s sterfdag trad de Amerikaanse toneelspeelster Susan Stein in de Koorkerk op met haar ‘Etty play’ gevolgd door een workshop aan twee klassen Havo 3 van het Nehalennia College. Kortom, 2022-2023 was een zeer succesvol eerste jaar. 2024 staat in het teken van verdere professionalisering en doorontwikkeling. Het archief in het onderzoekscentrum wordt opnieuw geordend en toegankelijk gemaakt voor onderzoek. Het educatieteam is versterkt met een aantal professionele krachten uit het onderwijsveld die zich bezig zullen houden met de verdere ontwikkeling van de educatieprogramma’s en projecten. Ook de afdeling Struikelstenen Zeeland krijgt steeds meer vorm. Op 29 januari organiseerde het EHH in samenwerking met de provincie Zeeland de eerste Holocaust Memorial Day. De bedoeling is om deze herdenking jaarlijks vanuit het EHH te organiseren. De komende periode richt het EHH zich voorts op het uitbreiden van samenwerkingsverbanden met verschillende culturele- en educatieve instellingen en verdere professionalisering op organisatorisch gebied.

10

Begroting activiteiten Etty Hillesum Huis 2025 Lasten activiteiten Activiteiten Permanente Expositie Kosten medewerkers (curator, tekstschrijvers) Reiskosten medewerkers expositie 2 nieuwe vitrines Drukkosten Flyers expositie Huur expositieruimte begane grond Educatie Ontwikkeling educatiemateriaal Drukkosten lesbrieven/citatenkaarten Kosten beroepskrachten scholieren Kosten beroepskrachten nieuwkomers Reiskosten bezoeken aan scholen Etty Hillesum Huis Lezingen (5x p/j) Vergoedingen en reiskosten sprekers Aanschaf beamer collegeruimte Huur collegeruimte eerste etage Cursussen (3 x p/j) (I) Egodocumenten: Brieven uit Westerbork en het dagboek als bron ( 3 bijeenkomsten) (II) Etty Hilllesum in perspectief ( 3 bijeenkomsten) Vergoeding docenten Reiskosten docenten Printkosten cursusmateriaal Locatiehuur 90,- per bijeenkomst Koffie/thee Printkosten flyers Leeskring/Studiekring Onkosten medewerkers Koffie/thee Printkosten promotiemateriaal Locatiehuur: 60,- x 10 bijeenkomsten Events (1) Herdenking Sterfdag Etty Hillesum Lezing Muzikaal optreden Huur locatie Receptie

Kosten gespecificeerd in €

Totaal

3000,400,600,150,- (oplage 500 stuks) 6000,-

€ 10.150,-

3200,- (80 uur x 40,-) 1000,3600,- (180,- / groep x 20) 720,- (180,- / per groep x 4) 350,-

€ 8.870,-

1250 (250,- x 5) 3500,500,-

€ 5.250,-

2100,500,200,540,200,100,800,150,50,600,-

€ 3.640,-

€ 1.600,-

350,250,100,150,€ 850,-

11

(2) Herdenking Geboortedag Etty Hillesum Muzikale voorstelling Huur locatie Receptie

1400,300,150,-

€ 1.850,-

(3) Holocaust Memorial Day 2 x Lezing (250,-x 2) Muzikaal optreden Locatie huur Koorkerk Verlichting/Geluid Receptie

500,400,200,350,150,-

€ 1.600,-

(4) 4 & 5 mei: Etty Hillesum maand Middelburg-Amsterdam. (Kosten voor Middelburg) 2 x Lezing (250,-x 2) Reiskosten sprekers Filosofisch Café ( 2 docenten x 80,-) Schrijvers Café ( 3 docenten x 80,-) Drukkosten Flyers Kosten organisatie voorbereiding

500,200,160,240,100,800,-

€ 2000,-

5 mei Vrijheids Symposium (1) Symposium Etty Hillesum in perspectief 2 x presentatie door gastspreker 1 x boekpresentatie Prof, dr. Barbara Morill (350,- x3, incl reiskosten) 1050,Huur locatie 120,Koffie/thee 100,Printkosten flyers 80,(2) Kids Vrijheidssymposium Kosten beroepskrachten 1920,Drukkosten educatiemateriaal 360,Huur locatie 120,Koffie/thee 200,Freedom Writers Project (80 jaar Bevrijding) Kosten beroepskrachten 2240,Drukkosten materiaal: vrijheidsbundel 400,Huur locatie 360,Stolpersteine wandeling Kosten gids 100,- ( x 6 wandelingen) Onvoorzien 2000,Totaal

€ 1.350,-

€ 2.600,-

€ 3.000,€ 600,€ 2.000,€ 45.360,-

* Huur locatie wordt gedekt uit de inkomsten onderverhuur woonappartement tweede verdieping.

12

Baten Donaties en giften + vrienden van EHH Verhuur Woonappartement 2e etage (vaste huurder) Ticket verkoop Groepsbezoeken Schoolbezoeken Online-lezingen Lezingenreeks Cursusreeksen Freedom Writers Project Stolpersteine wandeling Inkomsten Café Inkomsten Museumshop Provincie Zeeland subsidies andere gemeenten Gemeente Middelburg Totaal

€ 550,€ 9.180,€ 500,€ 750,€ 1.000,€ 750,€ 750,€ 1.680,€ 300,€ 600,€ 200,€ 600,€ 5.000,€ 8.500,€ 15.000,€ 45. 360,-

13

Beschrijving en toelichting activiteiten 2025 Permanente Expositie Het EHH heeft op de begane grond een ruimte ingericht als expositie ruimte. Hier wordt het levensverhaal van Etty Hillesum en de geschiedenis van Joods Middelburg gepresenteerd. Om de bezoekers te blijven interesseren in de expositie is het van belang om de expositie te blijven doorontwikkelen uit te breiden en verder te professionaliseren. Dit zal in het najaar van 2025 plaatsvinden. Er zullen een aantal nieuwe elementen in de expositie worden opgenomen en er zal een aanpassing gedaan worden in de multimediale presentatie van het huis.

Educatie Het Etty Hillesum Huis biedt scholen ( po, vo en ho) verschillende educatieve programma’s aan of verzorgen op verzoek een programma op maat. We verwachten een minimum van 20 groepsaanvragen ( naast het educatieproject Worden wie je bent voor het po dat inmiddels al drie jaar draait). De verschillende educatieprojecten worden na evaluatie jaarlijks verbeterd en uitgebreid door de medewerkers van de educatieafdeling van het EHH.

•

Schrijven en denken met Etty Hillesum (bovenbouw havo/vwo)

Lespakket interactieve schrijfworkshop voor de bovenbouw havo/vwo. In twee bijeenkomsten maken leerlingen door middel van film en dagboekteksten kennis met Etty Hillesum en de historische context van haar tijd. Dit lespakket zal bestaan uit een lesbrief en leer/werkboekje waarin leerlingen al schrijvend kennis maken met het werk van Etty Hillesum en de verschillende stijlfiguren die in haar werk worden aangetroffen. Doelen: Leerlingen maken kennis met het gedachtegoed van Etty Hillesum en de manier waarop zij haar eigen pad volgde en hoe schrijven haar daarmee hielp. Leerlingen maken kennis met verschillende uitingsvormen in de taal en brengen deze zelf ook in de praktijk door verschillende oefeningen.

14

•

Etty Hillesum: In dialoog (bovenbouw mavo/havo/vwo).

In dialoog met Etty Hillesum zal bestaan uit een lespakket waarin de vaardigheid van de dialoog centraal staat. Scholieren en studenten gaan aan de hand van verschillende citaten uit de teksten van Etty Hillesum in gesprek met elkaar en de docent. Dit lespakket is in samenwerking met The Poetry Practice Kent en de Britse onderzoeker Philip Knight in het Engels verschenen. Het EHH is inmiddels begonnen aan de vertaling van dit lespakket en het toepasbaar te maken voor het Nederlandse onderwijs. Het lespakket kan ingezet worden voor de vakken filosofie, burgerschap, geschiedenis en Nederlands. Doelen: Citaten uit de geschriften van Etty Hillesum gebruiken om gespreksvaardigheden te ontwikkelen en toe te passen met betrekking tot vier thema's: innerlijke en uiterlijke vrede, de weigering om te haten, de bevordering van liefde en de ontwikkeling van innerlijke veerkracht. - Het denken over deze thema's vanuit een historische context toepassen op onze eigen hedendaagse omgeving. - Deelnemen aan praktische en reflectieve opdrachten om persoonlijke inzichten te ontwikkelen over de vier thema's.

•

Stolpersteine Zeeland Educatieproject

De Stichting Stolpersteine is sinds 1 mei 2023 ondergebracht bij het Etty Hillesum Huis. Het Etty Hillesum Huis ontwikkelt een educatieprogramma voor scholieren in het VO. Het materiaal bestaat uit een lesbrief en educatiemateriaal wat de docent op school kan gebruiken. Daarnaast worden alle persoonlijke verhalen digitaal geïntegreerd in de touchtable van de expositie om zo de geschiedenis toegankelijk te maken voor de bezoekers. Het EHH zal ook Stolpersteine wandelingen onder begeleiding van een gids opnemen in het aanbod. De eerste reeks wandelingen vond plaats op 22 maart 2024 met 100 leerlingen van het Nehalennia College in het kader van 24 maart 1942. Doelen: Leerlingen worden door deze wandeling aan het denken gezet en ervaren dat de grens tussen het goede en het kwade niet altijd even duidelijk is aan te wijzen. De dilemma’s die destijds speelden komen ook nu nog voor. De Tweede Wereldoorlog is dichter bij ons dan

15

leerlingen vaak denken Door de persoonlijke verhalen te vertellen van de uit Middelburg weggevoerde Joden wordt dit stuk geschiedenis tastbaar gemaakt. Etty Hillesum Huis lezingen Er worden 5 lezingen per jaar georganiseerd. De lezingen zijn bedoeld om een breed publiek kennis te laten maken met verschillende facetten uit het werk van de dagboekschrijfster en daaraan gerelateerde thema’s. Diverse sprekers zullen vanuit hun expertise en invalshoek de lezing verzorgen. Afhankelijk van de soort lezing vindt deze plaats in het EHH zelf of wordt uitgeweken naar een andere locatie in Middelburg. Deelname aan de lezing is 10,- pp. We gaan uit van gemiddeld 15 deelnemers per lezing. (€ 750,-) Doelen: De deelnemers kennis laten maken met A) het gedachtegoed van Etty Hillesum in de context van haar tijd en de actualiteit van haar teksten; B) de verschillende invalshoeken van waaruit haar teksten worden onderzocht; C) De universele en actuele inzichten van Etty over mensenrechten en hoe Etty’s inzichten ook in onze huidige tijd toepasbaar zijn in verschillende situaties en D) De deelnemers doen kennis en inzicht op over de historische context van Etty’s tijd en verwerven informatie over egodocumenten en welke rol deze speelden in de oorlog; E) het Joodse leven in Middelburg vanaf de 17e eeuw tot heden.

Online lezingen In het voorjaar van 2025 organiseert het EHH in samenwerking met het Etty Hillesum Centrum te Deventer een online lezingenreeks in het kader van 80 jaar bevrijding. De online lezingen bedragen 10,- per lezing. We gaan uit van gemiddeld 30 deelnemers per lezing. Er zullen 5 lezingen georganiseerd worden en de inkomsten worden gedeeld met het Deventer Centrum. (inkomsten: €750,- ) Cursussen De EHH cursussen worden verzorgd door een professional uit het werkveld en bestaat uit een aantal bijeenkomsten in het EHH incl. cursusmateriaal dat het EHH verstrekt. Het doel van de cursussen is een zo’n breed mogelijk publiek onder professionele begeleiding kennis te laten maken met het gedachtegoed van Etty Hillesum, de historische context van haar tijd en het actuele belang van haar teksten. 16

•

Cursus I: Egodocumenten: Brieven uit Westerbork en het dagboek als bron ( 3 bijeenkomsten, 80,- per deelnemer, max aantal deelnemers 15) In de begroting gaan we uit van een gem. van 7 deelnemers (€ 560,-). Doelen: De deelnemers volgen een verdiepende cursus over de dagboekschriften en brieven van Etty Hillesum als historische bron en doen kennis op over de rol van het egodocument in oorlogstijd. Tijdens deze interactieve cursus maken deelnemers naast het werk van Etty Hillesum ook kennis met verschillende egodocumenten van haar tijdgenoten.

•

Cursus II: Etty Hillesum in facetten ( 3 bijeenkomsten, 80,- per deelnemer, max aantal deelnemers 15) In de begroting gaan we uit van een gem. van 7 deelnemers (€ 560,-). Doelen: De cursus kan gevolgd worden door mensen die bekend zijn met het werk van Etty maar ook voor geïnteresseerden die nog nooit iets van Etty gelezen hebben. Deelnemers maken kennis met de gelaagdheid van de teksten en analyseren onder begeleiding van de docent verschillende passages waar de volgende facetten centraal staan: A) de esthetische gelaagdheid van de teksten, B) Omgangsgebaren met de vervolging en C) Het humanisme van Etty Hillesum.

Leeskring / Studiekring In maart 2025 gaat de vierde leeskring van start in het EHH. De eerste leeskring in 2022 was een groot succes en op verzoek kwam er in de avonduren een tweede leeskring bij. De biografie van Judith Koelemeijer en het recente werk van Klaas Smelik worden besproken. Het maximum aantal deelnemers per leeskring is 10. De leeskring is een informele manier om met elkaar in dialoog te gaan over Etty’s teksten en de universaliteit en actualiteit ervan. Omdat het EHH toegankelijk wil zijn voor iedereen zijn de kosten voor de leeskring beperkt tot 25,- voor 10 bijeenkomsten van 2 uur. Naast de leeskring is er inmiddels een studiekring geformeerd, bestaande uit een aantal vrijwilligers en een aantal deelnemers aan de leeskring. Maandelijks komen zij bij elkaar en wisselen van gedachten rondom de bestudeerde literatuur. In het najaar zullen de deelnemers ook een mini-symposium organiseren.

17

Events Het Etty Hillesum Huis organiseert rondom belangrijke data gerelateerd aan Etty Hillesum grotere evenementen voor een brede doelgroep. •

Herdenking sterfdag Etty Hillesum

De herdenking van de sterfdag ( 30 november) bestaat uit een muzikaal optreden en een lezing over Etty Hillesum en het actuele belang van haar gedachtegoed.

•

Herdenking geboortedag Etty Hillesum

De herdenking van Etty Hillesums geboortedag ( 15 januari) bestaat uit een muzikale voorstelling, van Dinette Kooiman getiteld, Hoe mooi ze was. Na afloop van het programma is er een receptie. De herdenking vindt plaats in de Koorkerk.

•

Holocaust Memorial Day

In 2024 organiseerde het EHH voor het eerste jaar in samenwerking met de Provincie Holocaust Memorial Day. Het is de bedoeling om deze herdenking jaarlijks te organiseren. Een eerste verkennend gesprek voor de invulling van het programma staat gepland. Naast de muzikale omlijsting is het de bedoeling om leerlingen van de Zeeuwse Theaterschool bij de herdenking te betrekken en twee lezingen te verzorgen. •

4 & 5 mei: Etty Hillesum maand Middelburg-Amsterdam

In de periode in aanloop naar 5 mei ( april – 5 mei ) organiseert het Etty Hillesum Huis in samenwerking met de ZB ( Zeeland) en de OBA ( Amsterdam-Zuid) een Etty Hillesum Maand. In die periode willen we vanuit haar geboortestad en de stad waar Etty haar dagboeken schreef haar gedachtegoed onder de aandacht brengen. Op 22 januari 2023 werd in Amsterdam de Etty Hillesum Brug onthuld door Femke Halsema in bijzijn van Harald Bergman. Vanuit het EHH is het ook ons streven om Etty’s verhaal buiten Zeeland zoveel mogelijk onder de aandacht te brengen en op deze manier ook een brug te slaan op het gebied van educatie en kennisoverdracht vanuit het EHH in Middelburg. Deze maand werd dit jaar ( 2024) voor het eerst georganiseerd en was succesvol. In de Etty Hillesum Maand worden verschillende activiteiten georganiseerd die in de ZB en het EHH plaatsvinden en in Amsterdam in de OBA waaronder: 18

-

Lezing Dr. Lotte Bergen over het EHH en het actuele belang van Etty’s gedachtegoed

-

Lezing Lauda Maartens ( Coördinator educatie EHH): Etty Hillesum en de toepassing van haar gedachtegoed in het onderwijs.

•

-

Dr. Marja Clement over de lotsopvatting in Etty’s teksten.

-

Lezing Westerborkbrieven ( in de ZB en OBA)

-

Lezing dagboekcitaten ( in ZB en OBA)

-

Stolpersteine wandeling in Middelburg en Amsterdam

-

Filosofisch Café ( ZB en de OBA)

5 mei Vrijheid symposium

Voor docenten ( en andere betrokkenen) in het PO en VO organiseert het EHH een symposium rondom Etty Hillesum en vrijheid. Een viertal sprekers zullen vanuit hun eigen achtergrond en expertise spreken over Etty Hillesum en het thema vrijheid. Doelen van dit symposium zijn om docenten ( en andere geinteresseerden) verder uit te rusten met de nodige kennis en tools om vanuit het gedachtegoed van Etty Hillesum betekenisvol Holocaustonderwijs te verzorgen. De Holocaust is een verplicht onderdeel in het onderwijs, maar in het schoolcurriculum voor geschiedenis staat niet hoe en wat. Langzamerhand zijn er steeds minder mensen die uit de eerste hand kunnen vertellen over de oorlog. Dit houdt in dat er een transformatie plaatsvindt van “memory naar history” en dat onze omgang met het erfgoed van de oorlog verandert. •

Kids Vrijheidssymposium

In het kader van 80 jaar bevrijding organiseert het EHH een symposium speciaal voor leerlingen uit het PO en het VO. Het programma wordt ontwikkeld door docenten en medewerkers van het EHH. De deelnemende schoolklassen zullen worden uitgenodigd in het EHH en daar ter voorbereiding een minicollege volgen over Etty Hillesum en een rondleiding krijgen. Op school gaan leerlingen aan de slag met de voorbereiding van het symposium. Doelen: Leerlingen maken kennis met verschillende aspecten uit het leven van Etty Hillesum in relatie tot vrijheid en presenteren vervolgens tijdens het Vrijheidssymposium op eigen wijze wat zij 19

geleerd hebben. Dit kan in verschillende vormen: muziek, zang, poëzie, film en korte essays. Een jury van docenten en het EHH beslist welke producten in het EHH tentoongesteld worden. •

Freedom Writers Project

Onder begeleiding van twee docenten volgen scholieren van middelbare scholen in Middelburg ( en Zeeland) gedurende 6 weken schrijfworkshops rondom het thema vrijheid. Leerlingen maken kennis met verschillende vormen van creatief schrijven ( oa fictief, literair, autobiografisch, proza, poëzie, scenarioschrijven en dagboekschrijven) waarin vrijheid en verschillende aspecten die daarmee samenhangen aan bod komen. De workshops duren 2 uur. Tijdens de laatste cursusmiddag wordt er samen met de cursisten een vrijheidsbundel gemaakt die na presentatie in het EHH in te zien zal zijn. Op deze manier wordt de visie van jongeren op vrijheid zichtbaar gemaakt en doorgegeven. Doelen: Leerlingen maken kennis met verschillende vormen van creatief schrijven. Leerlingen leren hun visie op vrijheid te verwoorden en te presenteren. Leerlingen begrijpen dat vrijheid geen vanzelfsprekendheid is maar actief doorgegeven moet worden. De kosten bedragen 30,- per scholier. We gaan uit van10 deelnemers (€ 300,-). •

Artist/researcher in residence

Expositie in het EHH: Kunstenares en filosofe Clara Bolle zal in het voorjaar/zomer van 2025 als ‘artist in residence’ op de eerste etage van het Etty Hillesum Huis een expositie met bijhorende activiteiten in het EHH verzorgen. Het project bestaat uit: - een tijdelijke expositie van haar werk. - een lezing over het werk van de kunstenaar. - een lezing over Etty Hillesum als inspiratiebron in de kunst.

20

•

Stolpersteine wandeling

Elke twee maanden organiseert het EHH op zondag een Stolpersteine wandeling onder begeleiding van een gids. De kosten per deelnemer bedragen 10,-. Max aantal deelnemers is 20. We gaan uit van een gem. deelnemersaantal van 10 personen per wandeling. ( 100,- x 6= € 600,-).

21