24-156 rvs Actualisatie archeologiebeleid 2024
Tekst van het document
raadsvoorstel volgnummer
19 december 2024 24-156
onderwerp
Actualisatie archeologiebeleid 2024
datum vergadering
behandelen in raadscommissie Ruimte portefeuillehouder programma behandeld door e-mail telefoon
Eduard Smit Sport, cultuur en recreatie Bernard Meijlink b.meijlink@middelburg.nl 06-52552925
Conceptbesluit
De raad besluit: 1. Nota Archeologische monumentenzorg Walcheren 2024 vast te stellen, wat tot een wijziging leidt ten opzichte van het bestaande beleid voor de volgende punten: a. Wijziging wettelijk kader: overgang van Erfgoedwet en Monumentenwet naar combinatie Erfgoedwet en Omgevingswet, b. Toevoeging categorie Archeologische waarde: kerkhoven en drichten (middeleeuwse zandwallen achter de duinen), c. Actualisering Archeologische Verwachtings- en waardenkaart Walcheren en Archeologische beleidsadvieskaart Walcheren, d. De focus mede gericht houden op het Verdrag van Faro. Aanleiding
In lijn met de Monumentenwet 1988 en vanaf 1 januari 2024 in lijn met de Omgevingswet heeft de gemeente Middelburg in samenwerking met de gemeenten Vlissingen en Veere een eigen archeologiebeleid. De Walcherse gemeenten hebben besloten dat archeologie een werkbaar en doelmatig onderdeel moet zijn van de ruimtelijke ordening. Daarom is een archeologiebeleid geformuleerd, waarin de ruimte ontstaat om prioriteiten te stellen en beargumenteerde keuzes te maken op het gebied van archeologie. Het gaat om een selectiebeleid toegepast op de archeologische onderwerpen en gebieden die de gemeenten wel en niet wensen te onderzoeken. Het selectiebeleid is gestoeld op een vrijstellingsregeling en een keuze van onderzoeksthema’s. Zo ontstaat er aan de ene kant een voor alle betrokkenen acceptabele en redelijke regelgeving en aan de andere kant wordt recht gedaan aan het belang van de archeologie. Doelmatigheid, draagvlak, evenwichtigheid en het voorkomen van overbodige regelgeving zijn in deze benadering de sleutelbegrippen. Aanleiding voor de actualisering van het gemeentelijk archeologiebeleid is de overgang van de Monumentenwet naar de combinatie Erfgoedwet en Omgevingswet, naast het feit dat de vorige nota in de titel een geldigheid tot 2022 had staan. De gelegenheid is gebruikt om de bijgaande kaarten te actualiseren en nog een categorie Archeologische Waarde toe te voegen.
In feite gaat het om slechts vier wijzigingen in het archeologiebeleid, die nauwelijks tot gevolgen in de praktijk leiden. In onderstaande tabel staan deze punten. In de laatste kolom staan de pagina’s uit de nota, waar de wijziging of toevoeging nader wordt toegelicht. De afgelopen jaren hebben uitgewezen dat het beleid goed functioneert. Alle betrokken partijen zijn tevreden over de manier, waarop het pragmatisch ingerichte archeologiebeleid in de praktijk zijn uitvoering vindt. De archeologische monumentenzorg is een onderdeel van het programma Sport, Cultuur en Recreatie. De actualisatie heeft geen gevolgen voor de programmabegroting.
1
Verandering in
Verandering in de praktijk
Pag.
Wijziging wettelijk kader:
Nauwelijks tot geen
4 en 13
Overgang Monumentenwet
Inhoudelijk is het wettelijk kader niet veranderd. Het enige is dat bij
naar Erfgoedwet (2016) en
meervoudige Rijksmonumentenactiviteiten een omgevingsvergunning van
Omgevingswet
de gemeente nodig is, in plaats van een monumentenvergunning van het
archeologiebeleid 2024 t.o.v. 2016
Rijk. Advisering wijkt niet af. Actualisatie Archeologische
Geen
Verwachtings- en
De kaarten zijn bijgewerkt naar de huidige stand van zaken, waarbij
waardenkaart en
verschillende gebieden zijn onderzocht en vrijgegeven voor verder
Beleidsadvieskaart
onderzoek. Enkele nieuwe vindplaatsen zijn daarentegen op basis van
Kaartbijlagen
onderzoek toegevoegd. Strengere vrijstellingsregeling Nauwelijks
Kaartbijlagen
op kerkhoven en drichten
Kerkhoven: De vrijstelling van 60 of 30 m2 was te ruim. Te veel
1 en 2,
begravingen konden in gevaar komen.
bijlagen 3 en
Drichten: een kwetsbaar cultuurhistorisch fenomeen van beperkte omvang
4, en pag. 6-
achter de duinen in de gemeente Veere. Hier ook advies voor een geringe
9
vrijstelling. Verdrag van Faro
Nauwelijks
19-20
Het Verdrag van Faro roept op om cultureel erfgoed in dienst te stellen van de samenleving en om de inwoners meer te betrekken bij hoe dit erfgoed kan en moet worden beleefd. De Walcherse Archeologische Dienst handelt op zich vaker al in de geest van dit verdrag en zal in de toekomst de focus hier ook op gericht houden. Het zal een geringe extra druk op de werkzaamheden geven.
Effect
De vaststelling van het aangepaste Walchers archeologiebeleid in de Nota Archeologische Monumentenzorg Walcheren 2024 inclusief een update van de archeologische kaarten en een toevoeging van een extra categorie Archeologische Waarde, namelijk kerkhoven en drichten. Hoofddoel is een pragmatisch ingericht archeologiebeleid, waarin keuzes zijn gemaakt. Het geactualiseerde beleid zal worden vertaald in het omgevingsplan. Argumenten
1
2
Wijziging wettelijk kader: In lijn met het verdrag van Malta en geïnspireerd door het inzicht archeologie een plaats te geven in ruimtelijke ontwikkelingen is in 2007 door vaststelling van de Wet op de Archeologische Monumentenzorg (WAMZ) een wijziging op onder meer de Monumentenwet 1988 van kracht geworden. Volgens deze wetswijziging ligt de verantwoordelijkheid voor het beheer van het archeologisch bodemarchief bij de gemeente. Uitgangspunten overgenomen uit het verdrag van Malta zijn het veroorzakerprincipe en het zogenaamde behoud in situ. De Monumentenwet 1988 is inmiddels opgesplitst. Een deel van de archeologische wetsartikels zijn in 2016 overgaan in de nieuwe Erfgoedwet. Het betreft onder andere de wetsartikels die gaan over certificering van het opgravingsproces (voorheen opgravingsvergunning), over deponering en over eigendom. In 2024 zijn de overige wetsartikels van de Monumentenwet 1988 overgegaan in (of meegegaan met) de nieuwe Omgevingswet. Deze artikels gaan over het regelen van de archeologie binnen het ruimtelijke ontwikkelingsproces. Verwachtings- en waardenkaart en Beleidsadvieskaart: Door nieuw onderzoek in de afgelopen jaren is de archeologische verwachtingskaart van Walcheren veranderd. Een periodieke actualisering is op zijn plaats. Op de nieuwe verwachtings- en waardenkaart zijn verschillende onderzoeksgebieden nader begrensd. Veel
2
3
terreinen met een bekende archeologische waarde zijn kleiner geworden. Ook is een groot aantal gebieden opgenomen, waarin geen archeologisch onderzoek meer hoeft plaats te vinden. Strengere vrijstellingsregeling op kerkhoven en drichten: De eerdere vrijstelling van onderzoek voor bodemingrepen op historische kerkhoven was met een oppervlaktemaat van 30m2 en 60 m2 te ruim. Op kerkhoven en drichten mogen volgens de nieuwe regeling geen grondwerkzaamheden plaatsvinden zonder archeologisch onderzoek. Op de historische kerkhoven rond de oude kerken in de stads- en dorpskernen zijn op elke vierkante meter begravingen te verwachten. Nieuw toegevoegd zijn de drichten. Dit zijn zandwallen achter de duinen, vaak van middeleeuwse oorsprong, door mensen opgeworpen om instuivend zand weg te houden van akkers, boomgaarden en tuinen. Ze komen alleen voor in de gemeente Veere. Deze drichten, waar deze bewaard zijn, zijn zeer kwetsbaar. Elke graafwerkzaamheid aan een dricht vormt een gevoelige beschadiging.
Kanttekeningen
n.v.t. Financiën
Met de actualisatie van het archeologiebeleid in de Nota archeologische monumentenzorg 2024 gaan geen kosten gepaard. Duurzaamheid
n.v.t. Communicatie en participatie
De Nota archeologische monumentenzorg Walcheren 2024-2034 zal op de website van de gemeente te raadplegen zijn. Uitvoering
Na vaststelling zal het geactualiseerde archeologiebeleid worden vertaald in toekomstige bestemmingsplannen en het omgevingsplan. Advisering zal dan ook in lijn met de geactualiseerde nota plaats vinden. Advies ingewonnen bij adviesorgaan?
n.v.t. Bijlagen
1. Nota archeologische monumentenzorg Walcheren 2024-2034 2. Archeologische waarden- en verwachtingskaart 2024 3. Archeologische beleidsadvieskaart 2024
Middelburg, 29 oktober 2024 Burgemeester en wethouders van Middelburg de secretaris,
Aart van den Brink de burgemeester,
Yvonne van Mastrigt
3