24-156 Bijlage 1. Nota archeologische monumentenzorg Walcheren 2024

Historische locaties; buitenplaatsen en kastelen, vestingwerken, forten Van de voor Walcheren karakteristieke buitenplaatsen zijn op de nieuwe Walcherse archeologische verwachtings- en waardenkaart 2024 de voormalige bebouwde zones van duidelijk contouren

22

voorzien. Op de kaart is de zone direct rond de (voormalige) bebouwing begrensd als archeologisch waardevol terrein. De voormalige uitgebreide tuin- en parkcomplexen zijn hiervan uitgezonderd. Er zijn duidelijk omlijnde onderzoeksgebieden aangeduid. Verwachtingszones Naast de hierboven beschreven gebieden zijn er op de archeologische verwachtings- en beleidsadvieskaart ook zones opgenomen met een zogenaamde verwachtingswaarde op basis van de geomorfologie. Op de Archeologische verwachtings- en waardenkaart Walcheren zijn de getijinversieruggen aangeduid als zones met een hoge verwachting op archeologische waarden, omdat deze ruggen vanaf het begin van de Middeleeuwen als favoriete bewoningslocaties gelden. In de zones tussen de getij-inversieruggen geldt een middelhoge verwachting op archeologische waarden. Hier kunnen namelijk in de top van het onderliggend veen resten verwacht worden van bewoning uit de IJzertijd en de Romeinse tijd. Deze resten genieten grotere zeldzaamheid. Ten behoeve het opstellen van de Walcherse archeologische verwachtings- en waardenkaart 2008 en de daaropvolgende versies zijn de contouren van de inversieruggen en de tussenliggende zones in grote lijnen overgenomen van de kaart uit 1952 van Bennema en Van der Meer.

Deze kaart geeft namelijk een accuraat beeld van het verloop van de voornaamste inversieruggen en doet daarmee recht aan de verschillende archeologische verwachtingen. Delen van de duin- en strandgebieden vormen hoge en middelhoge verwachtingszones. In verloop van eeuwen hebben de duinen zich op veel plekken op Walcheren landinwaarts verplaatst. Hierdoor zijn niet alleen gebieden met een verschillende archeologische verwachting bedekt geraakt door duinzand, maar zijn ook belangrijke archeologische vindplaatsen aan de zeezijde van de duinen komen te liggen. Zo zijn op het strand bij Domburg en Oostkapelle al sinds de 17e eeuw resten van een Romeinse tempel ontdekt en resten van de eerste middeleeuwse bewoning ‘opgegraven’. Daarnaast zijn er ook zones met een lage of zeer lage verwachting. Deze zones zijn over het algemeen tot in recentere tijden watergebieden geweest. Hierdoor is de kans dat in de ondergrond archeologische waarden aanwezig zijn (uiterst) gering. Vrijgestelde terreinen op basis van al uitgevoerd archeologisch onderzoek Op veel terreinen op Walcheren heeft al in een of andere vorm archeologisch onderzoek plaats gevonden. Deze onderzoeken zijn gemeld in de landelijke database Archis.

Op de Archeologische verwachtings- en waardenkaart 2024 zijn van de onderzochte terreinen, diegene uitgelicht (en lichtgrijs ingekleurd), waar op basis van de resultaten van het archeologisch onderzoek geen verder onderzoek nodig is en dus toekomstige bodemingrepen hiervan vrijgesteld zijn. Het betreft vooral de grote ontwikkelingsgebieden. Het kan hierbij gaan om terreinen waar verkennend onderzoek heeft uitgewezen, dat op de locatie geen archeologische waarden (meer) zijn te verwachten. Ook kan het gaan om terreinen waar een definitief onderzoek in de vorm van een opgraving of een archeologische begeleiding van de graafwerkzaamheden heeft plaats gevonden. In beide gevallen zijn geplande bodemingrepen op deze terreinen vrijgesteld van verder archeologisch onderzoek.

23

Bijlage 4: Archeologische beleidsadvieskaart Walcheren 2016, beleidsadviezen Samenvoeging van de vrijstelling en de verwachtingskaart leidt tot de archeologische beleidsadvieskaart met voor verschillende gebieden ook verschillende beleidsadviezen. Omdat voor verschillende gebieden met archeologische waarden en voor verschillende verwachtingszones dezelfde beleidsadviezen gelden, zijn op de beleidsadvieskaart deze gebieden samengenomen. Dit maakt de kaart overzichtelijker. Hieronder worden de beleidsadviezen per gebied uitgeschreven. Zie ook de Legenda van de Archeologische beleidsadvieskaart Walcheren 2016 in Bijlage 2: Archeologische verwachtingszones (voorheen IKAW-gebieden) Zone met een hoge en middelhoge archeologische verwachting Beleid: uitgangspunt is het archeologische erfgoed in situ behouden. Met het oog op een zorgvuldige belangenafweging moet voorafgaand aan bodemingrepen dieper dan 40 cm in de vroegste fase van de planvorming een archeologisch bureauonderzoek worden uitgevoerd, eventueel in combinatie met een inventariserend veldonderzoek. Om vast te stellen of er archeologisch onderzoek moet plaatsvinden is onder meer de volgende informatie nodig: a. Is het een bodemverstorende ingreep dieper dan 40 cm ter plaatse van een dricht? b.

Is het een bodemverstorende ingreep dieper dan 40 cm en groter dan 30 m2 binnen een AMK-terrein, een historische locatie, een begrensde vindplaats of een terrein binnen een straal van 50 m rondom een vindplaats als puntlocatie? c. Is het een bodemingreep in de hoge verwachtingszone binnen de komgrenzen van Domburg en Oost-Souburg, dieper dan 40 cm en met een oppervlaktemaat groter dan 100 m²? d. Is de bodemingreep buiten de onder a. en b. beschreven gebieden dieper dan 40 cm met een oppervlaktemaat groter dan 500 m²? Op basis hiervan kan verdere belangenafweging en besluitvorming plaatsvinden. Duin- en strandgebied Beleid: uitgangspunt is het archeologische erfgoed in situ behouden. Met het oog op een zorgvuldige belangenafweging moet voorafgaand aan bodemingrepen overleg plaats vinden met de archeologisch deskundige over de eventuele noodzaak en meest geschikte vorm van verkennend archeologisch onderzoek. Op basis van de resultaten van dit onderzoek zal gekeken worden naar de noodzaak van vervolgstappen Maritieme archeologie Beleid: uitgangspunt is het archeologische erfgoed in situ behouden.

Met het oog op een zorgvuldige belangenafweging moet voorafgaand aan bodemingrepen overleg plaats vinden met de archeologisch deskundige van de gemeente, Rijkswaterstaat en met het Waterschap Scheldestromen en/of met de Provincie Zeeland over de eventuele noodzaak en de meest geschikte vorm van verkennend archeologisch onderzoek. Op basis van de resultaten van dit onderzoek zal gekeken worden naar de noodzaak van vervolgstappen. Zone met een lage en zeer lage archeologische verwachting Beleid: Wanneer vastgesteld is dat het niet gaat om een AMK-terrein, een archeologische verwachtingsgebied gebaseerd op historische kaarten, een begrensde vindplaats of een terrein binnen een straal van 50 m rondom een vindplaats als puntlocatie zijn er geen beperkingen ten aanzien van planvorming.

24

De volgende gebieden met in de ondergrond (verwachte) archeologische waarden zijn de uitzonderingen op de bovenstaande mogelijkheid tot vrijstellen van archeologisch onderzoek. Gebieden met vastgestelde of verwachte archeologische waarden AMK-terreinen van zeer hoge archeologische waarde beschermd (rijksmonument, rood met arcering) Beleid: voor wettelijk beschermde monumenten geldt dat behoud in de huidige staat is vereist en dat aantasting moet worden vermeden. Bij de RCE kan een monumentenvergunning worden aangevraagd. Kerkhoven en drichten Beleid: voor terreinen met vastgestelde of op basis van historische kaarten veronderstelde archeologische waarde geldt dat behoud van de bestaande situatie voor deze terreinen is gewenst. Ingrepen die tot aantasting van de verwachte archeologische resten leiden, moeten zoveel mogelijk worden vermeden. In geval van (plan)wijzigingen waarvoor graafwerkzaamheden noodzakelijk zijn, moet de initiatiefnemer erop worden gewezen dat voorafgaand aan graafwerkzaamheden dieper dan 40 cm een (verkennend) archeologisch onderzoek moet worden uitgevoerd.

AMK-terreinen, historische locaties, begrensde vindplaatsen en binnen een straal van 50 meter rond vindplaatsen als puntlocaties Beleid: voor terreinen met vastgestelde of op basis van historische kaarten veronderstelde archeologische waarde geldt dat behoud van de bestaande situatie voor deze terreinen is gewenst. Ingrepen die tot aantasting van de verwachte archeologische resten leiden, moeten zoveel mogelijk worden vermeden. In geval van (plan)wijzigingen waarvoor graafwerkzaamheden noodzakelijk zijn, moet de initiatiefnemer erop worden gewezen dat voorafgaand aan graafwerkzaamheden dieper dan 40 cm met een oppervlakte groter dan 30 m2 een (verkennend) archeologisch onderzoek moet worden uitgevoerd. AMK-terreinen, waar het betreft de stads- en dorpskernen van Westkapelle, Aagtekerke, Oostkapelle, Vrouwenpolder, Zoutelande, Meliskerke, Grijpskerke, Serooskerke, Biggekerke, Buttinge, Sint-Laurens, Gapinge, Koudekerke, Brigdamme, Zanddijk, West-Souburg, Oost-Souburg, Ritthem en Kleverskerke en de gekrompen dorpen Boudewijnskerke, Sint Janskerke, Kleverskerke, Mariekerke en Werendijke4 Beleid: voor terreinen met vastgestelde of op basis van historische kaarten veronderstelde archeologische waarde geldt dat behoud van de bestaande situatie voor deze terreinen is gewenst.

Ingrepen die tot aantasting van de verwachte archeologische resten leiden, moeten zoveel mogelijk worden vermeden. In geval van (plan)wijzigingen waarvoor graafwerkzaamheden noodzakelijk zijn, moet de initiatiefnemer erop worden gewezen dat voorafgaand aan graafwerkzaamheden dieper dan 40 cm met een oppervlakte groter dan 60 m2 een (verkennend) archeologisch onderzoek moet worden uitgevoerd. Terreinen vrijgesteld van archeologisch onderzoek op basis van eerder onderzoek Beleid: Op deze terreinen gelden geen (verdere) archeologische beperkingen ten aanzien van planvorming.

4

De overige bekende gekrompen dorpen zijn ofwel niet bebouwde AMK-terreinen, ofwel niet als AMK-terreinen aangemerkt. Ook zijn van een paar alleen het vliedberg- en/of kerkterrein als AMK-terrein aangemerkt.

25