Document · PDF

24-086 Bijlage 2. Accountantsverslag 2023 definitief

Gemeenteraad 3 juli 2024, gemeente MiddelburgBij agendapunt: Jaarstukken 2023 (24-086 AB)12.798 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

1 alinea's met “huse”: 10

Afbeelding wordt voor iedere gemeente gemaakt en dient hier aangepast te worden.

Accountantsverslag 2023 Gemeente Middelburg, 14 juni 2024

Deloitte Accountants B.V. Park Veldzigt 25 4336 DR Middelburg Postbus 7056 4330 GB Middelburg Nederland Tel: 088 288 2888 www.deloitte.nl

Aan de gemeenteraad van de gemeente Middelburg Postbus 6000 4330 LA MIDDELBURG

Geachte leden van de raad,

Onderwerp Accountantsverslag 2023

Graag bieden wij u hierbij ons accountantsverslag aan met betrekking tot de controle van de jaarrekening 2023 van de gemeente Middelburg. Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2023 van de gemeente Middelburg.

Datum 14 juni 2024

De jaarrekening 2023 is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Middelburg. Bij deze jaarrekening hebben wij een goedkeurende controleverklaring voor het getrouwe beeld verstrekt.

Ons kenmerk 2406994861/CP Behandeld door Ron Huser-Egter van Wissekerke Senior manager Tel: 06 5585 3223 rhuser@deloitte.nl

Onze controle is uitgevoerd in overeenstemming met onze opdrachtbevestiging gedateerd d.d. 8 januari 2024 en met ons auditplan, dat op 31 oktober 2023 is besproken in uw auditcommissie. Wij hebben het concept van dit accountantsverslag ambtelijk besproken met het Managementteam en de Wethouder Financiën d.d. 30 mei 2024. Graag lichten wij dit rapport ook toe aan de auditcommissie tijdens de vergadering d.d. 17 juni 2024. Hoogachtend, Deloitte Accountants B.V. Was getekend: J. van Koert MSc RA

Bob Schmelzer Senior Manager Tel: 06 8333 9391 bschmelzer@deloitte.nl Jesper van Koert Director 06 1201 0779 jvankoert@deloitte.nl

Op alle opdrachten verricht door Deloitte, behoudens M&A Diensten, zijn de Algemene Voorwaarden Dienstverlening Deloitte Nederland, januari 2020 gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel onder nummer 24362837 van toepassing. Deloitte Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel te Rotterdam onder nummer 24362853. Deloitte Accountants B.V. is een zogenoemde affiliate van Deloitte NSE LLP en maakt onderdeel uit van het internationale netwerk van Deloitte Touche Tohmatsu Limited.

Inhoudsopgave Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

• Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

• Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen

Bevindingen jaarrekening

• De financiële positie van uw gemeente

• Belangrijkste bevindingen uit onze controle

Interne beheersing

• Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing

Bijlagen

• Bijlage A1 - Niet-gecorrigeerde controleverschillen

• Bijlage A2 - Onzekerheden in de controle

• Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen

• Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2023

• Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging

Accountantsverslag 2023

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Accountantsverslag 2023 2406994861/CP/4 4

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole In dit hoofdstuk zijn de kernpunten van de jaarrekeningcontrole overzichtelijk weergegeven. Deze kernpunten lichten wij in het vervolg van dit accountantsverslag nader toe. De onderwerpen linken dan ook door naar de verdiepende teksten en zijn te raadplegen door op de categorie of het onderwerp te klikken. Categorie

Onderwerp

Observatie en/of aanbeveling

Algemeen

1. Controleverklaring

1. We verstrekken een goedkeurende controleverklaring bij de jaarstukken 2023.

2. Rechtmatigheid

2. Het college heeft in haar rechtmatigheidsverantwoording geen rechtmatigheidsfouten gerapporteerd groter dan de verantwoordingsgrens.

3. Fraude

3. De gemeente heeft een actuele frauderisicoanalyse vastgesteld.

1. Financiële positie

1. De financiële positie ultimo 2023 is verbeterd ten opzichte van 2022.

2. Realiteitsgehalte begroting

2. De realisatie van de doelen van de gemeenteraad is niet altijd in balans met de beschikbare capaciteit en mogelijkheden.

3. Kwaliteit jaarstukken

3. De kwaliteit van de jaarstukken is toereikend.

1. Jeugdwet

1. In 2023 is de verwerkingswijze van de jeugdkosten na afstemming met de commissie BBV gewijzigd. Als gevolg van deze wijziging zullen bevindingen aangaande de zorgkosten bij Inkooporganisatie Jeugdhulp Zeeland worden geïntegreerd in de evaluatie van fouten en onzekerheden in de jaarrekening van gemeente Middelburg. Uit de controle van de zorgkosten bij Inkooporganisatie Jeugdhulp Zeeland blijkt een fout van € 526.000 en een onzekerheid van € 10.000.

2. Persoonsgebonden budget (PGB)

2. De accountant van de SVB heeft een oordeel met beperking bij de verantwoordingen 2023 verstrekt, vanwege getrouwheid en rechtmatigheidsafwijkingen. Wij hebben de in de jaarrekening verantwoorde PGB’s voor een bedrag van € 415.000 (2022: € 323.000) aangemerkt als onzeker.

3. WMO

3. Uit de controle op de toekenningen van zorg voor WMO is gebleken dat bij diverse dossiers een (volledige) beschikking en/of ondersteuningsplan ontbreekt, waardoor het recht op niet kan worden vastgesteld. Dit leidt tot een onzekerheid van € 1.900.000 (2022: € 2.292.000). Daarnaast onderkennen wij in de geleverde zorg in natura een onzekerheid van € 224.000 (2022: € 575.000) door het ontbreken van productieverantwoordingen met controleverklaring door zorgaanbieders.

1. Schattingen

1. De grondexploitaties zijn getrouw weergegeven blijkens onze controlewerkzaamheden en inzet van specialisten van Deloitte Real Estate.

2. Voorzieningen

2. De gemeente Middelburg heeft haar verliesvoorzieningen geactualiseerd en in overeenstemming gebracht met de verwachte negatieve resultaten per grondexploitatie.

1. IT Governance

1. Er wordt een discrepantie ervaren tussen het technisch beheer (I&A samenwerking) en het functioneel beheer.

2. General IT Controls en application controls

2. De aanbevelingen betreffende authenticatie c.q. toegangsbeveiliging , review van gebruiksrechten, processen rondom uitdiensttredingen en wijzigingen van functie, processen rondom indiensttredingen en toekennen van rechten en processen rondom wijzigingsbeheer van Coda en Gouw hebben waar mogelijk geleid tot aanpassingen in de processen.

Financiën

Sociaal domein

Grondexploitatie IT-omgeving

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag 5 Bijlagen 2023 2406994861/CP/5

Bestuurlijke samenvatting Bestuurlijk relevante bevindingen en aanbevelingen jaarrekeningcontrole

Accountantsverslag 2023 2406994861/CP/6 6

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Getrouwheid

Rechtmatigheid

Belangrijke aandachtspunten

•

Wij hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor het getrouwe beeld van de jaarrekening, inclusief de daarin opgenomen rechtmatigheidsverantwoording van het college.

•

De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 2.280.000 respectievelijk € 6.840.000.

•

Naast onze opdrachtbevestiging zijn het Bado en normenkader dat door uw raad is vastgesteld d.d. 14 maart 2024 bepalend (geweest) voor onze controle.

•

Wij hebben tijdens onze controle van de WNT geen niet-gecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd die de materialiteitsgrens conform het controleprotocol WNT te boven gaan.

•

Het college van B&W heeft in haar rechtmatigheidsverantwoording geen fouten en geen onduidelijkheden gerapporteerd groter dan de verantwoordingsgrens.

•

In de paragraaf bedrijfsvoering zijn de bevindingen groter dan de rapporteringstolerantie toegelicht door het college.

•

De gehanteerde verantwoordings- en rapportagegrens bedraagt € 4.560.000 respectievelijk € 100.000.

•

Wij hebben de conclusies van het college in ons getrouwheidsoordeel betrokken waaruit geen materiële tekortkomingen zijn gebleken.

•

Wij hebben geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd ten aanzien van de SiSa-bijlage die als bijlage bij de jaarstukken is opgenomen. In Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2023 is de voorgeschreven tabel met fouten en onzekerheden opgenomen.

Wij onderkennen de volgende belangrijke aandachtspunten: •

De waardering en het resultaat van de grondexploitaties die onder druk staan als gevolg van macro-economische ontwikkelingen.

•

De vaststelling van de prestatielevering en rechtmatige bestedingen van Wmo-verstrekkingen verder vorm te geven alsmede herstelwerkzaamheden uit te voeren voor het recht op zorg om de onzekerheden verder te reduceren.

•

Voor de gevelrestauratie Stadhuis Middelburg is in 2022 een bedrag van € 8.296.000 opgenomen in de voorziening onderhoud stadhuis. In 2023 heeft op grond van de uitgevoerde onderzoeken nog geen nadere actualisatie van de voorziening plaatsgevonden.

•

De implementatie van toereikende preventieve interne controles om de naleving van de Europese aanbestedingsregels structureel te borgen.

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag 7 Bijlagen 2023 2406994861/CP/7

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Frauderisicoanalyse

In 2024 is de interne frauderisicoanalyse 2023 geactualiseerd en vastgesteld. De frauderisico’s en daarop volgende mitigerende beheersmaatregelen zijn organisatie breed geïdentificeerd waarbij aandacht is besteed aan alle frauderisicofactoren uit de fraudedriehoek (gelegenheid, druk en rationalisatie in gedrag). Hiermee is een adequate invulling gegeven aan de fraude risicoanalyse. Het blijft van belang de frauderisicoanalyse jaarlijks uit te voeren en vast te stellen in hoeverre de beheersmaatregelen en restrisico’s nog passend zijn. De mogelijke restrisico’s welke resteren na de mitigerende beheersmaatregelen zijn nu nog niet geëvalueerd en blijft een aandachtspunt voor de volgende actualisatie.

Financiële positie

•

De financiële positie ultimo 2023 is verbeterd ten opzichte van 2022.

•

De beschikbare weerstandscapaciteit ultimo 2023 bedraagt € 36 miljoen (2022: € 23 miljoen). Deze weerstandscapaciteit is hoger dan de door de gemeente Middelburg onderkende en aanwezige risico’s van € 14 miljoen (2022: € 15 miljoen).

•

Uw jaarrekening toont wat betreft de baten en lasten een verschil tussen de begroting en realisatie, en kent een relatief hoog voordelig rekeningresultaat 2023 ad € 11,6 miljoen (2022: voordelig € 12,6 miljoen). In de bestuursrapportage 2023 en najaarsbrief 2023 was een voordelig saldo voorzien van € 2,4 miljoen en € 3,4 miljoen (totaal € 5,7 miljoen).

•

Uit het overzicht van baten en lasten over 2023 blijken (forse) afwijkingen c.q. volumeverschillen in zowel de lasten, baten als saldi. Deze afwijkingen in combinatie met de absolute omvang en de oorzaken van het voordelig resultaat van circa € 5,9 miljoen ten opzichte van de bestuursrapportage 2023 en najaarsbrief 2023, geven ons de indruk dat de ramingen in de begroting en tussentijdse informatievoorziening wat betreft (investerings)projecten en activiteiten (te) ambitieus zijn en mogelijk niet in lijn zijn met de beschikbare (personele) capaciteit om alle geplande (investerings)projecten en activiteiten daadwerkelijk in het boekjaar te realiseren.

•

Wij adviseren in 2024 nader onderzoek te doen naar de (structurele) oorzaken van het rekeningsaldo 2023 en te bezien hoe het realiteitsgehalte en de voorspellende waarde van de begroting en tussentijdse informatievoorziening is te verbeteren. Een mogelijke aanpak hiervoor is het ‘zero based’ opbouwen van de begroting 2025. Feitelijk is dit de begroting ‘vanaf nul’ opzetten in plaats van – sterk vereenvoudigd gesteld – de begroting 2024 indexeren en aanvullen met nieuwe projecten, investeringen en activiteiten. Dit dwingt de organisatie opnieuw te kijken naar de werkelijk uit te voeren taken en het analyseren daarvan ten opzichte van de beschikbare personele capaciteit en zorgt voor een meer realistische begroting.

•

Tijdens de controle hebben wij het door het management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingsvraagstukken geëvalueerd. Hierbij valt te denken aan het proces om tot schattingen te komen, zoals bij de (debiteuren)voorzieningen, grondexploitaties en afschrijvingspercentages materiële vaste activa. Wij zijn van mening dat de verslaggevingspraktijken en de toegepaste inschattingen redelijk zijn en consistent worden gebruikt.

•

De jaarrekening 2023 geeft overeenkomstig de begroting inzicht in de baten en lasten van de programma’s. Verder is per programma aangegeven wat bereikt is, wat daarvoor gedaan is en wat het heeft gekost. Hierbij is de relatie gelegd met de geformuleerde doelstellingen uit de (gewijzigde) begroting 2023.

Realiteitsgehalte begroting

Kwaliteit verslaggeving

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag 8 Bijlagen 2023 2406994861/CP/8

Accountantsverslag 2023 2406994861/CP/9 9

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Interne beheersing

•

Op basis van de interim-controle 2023 hebben wij tekortkomingen geïdentificeerd in de internebeheersingsmaatregelen voor de financiële verslaggeving. Onze belangrijkste bevindingen zijn met u (gemeenteraad) gedeeld, en zijn besproken in de auditcommissie d.d. 18 december 2023. In het voorliggende accountantsverslag vindt u onze bevindingen naar aanleiding van de jaarrekeningcontrole

Sociaal domein

•

Op basis van de door ons uitgevoerde controle moeten wij de Persoonsgebonden Budgetten (PGB’s) overeenkomstig voorgaand jaar als onzeker aanmerken. Dit als gevolg van een controleverklaring met beperking bij de Sociale Verzekeringsbank (SVB). Deze onzekerheid bedraagt € 415.000.

•

Uit de verantwoording van de Inkooporganisatie Jeugdhulp Zeeland blijkt in de geleverde zorg in natura (jeugd) een onzekerheid van € 10.000, dit wordt veroorzaakt door het ontbreken van een productieverantwoording bij een zorgaanbieder als gevolg van faillissement. Daarnaast blijkt uit deze verantwoording een fout van € 526.000 als gevolg van een afkeurende verklaring bij een productieverantwoording van een zorgaanbieder. Wij adviseren om hierover met de betreffende zorgaanbieder in overleg te treden.

•

Uit de controle op de toekenningen van zorg voor WMO is gebleken dat bij diverse dossiers een (volledige) beschikking en/of ondersteuningsplan ontbreekt, waardoor het recht op zorg niet kan worden vastgesteld. Dit leidt tot een onzekerheid van € 1.900.000 (2022: € 2.292.000). Daarnaast onderkennen wij in de geleverde zorg in natura een onzekerheid van € 224.000 (2022: € 575.000) door het ontbreken van productieverantwoordingen met controleverklaring door zorgaanbieders. Wij dringen aan om herstelwerkzaamheden uit te voeren voor het recht op zorg om de onzekerheden verder te reduceren.

•

Voor de grondexploitatie hebben wij het proces, de dossiervorming en de onderbouwingen beoordeeld waarop het management de geactualiseerde schattingen heeft gebaseerd. Wij hebben onder andere de realisatie en de geactualiseerde schattingen ultimo 2023 versus de schattingen in de jaarrekening 2022 geanalyseerd (‘backtesting’).

•

Wij zijn van mening dat de waardering van de grondexploitatie op basis van de hiervoor beschreven werkzaamheden en bevindingen juist is en consistent is met voorgaand jaar.

Grondexploitatie

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag 10 Bijlagen 2023 2406994861/CP/10

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Subsidieverstrekkingen

Subsidieverstrekkingen: uw gemeente heeft in de algemene subsidieverordening een hardheidsclausule opgenomen. Hierin staat dat het college in bijzondere gevallen kan afwijken. Dit houdt in dat ondanks het feit dat gesubsidieerde instellingen niet alle prestaties hebben geleverd of niet voldoen aan de formele eisen rondom de vorm van verantwoording (in casu een controleverklaring die niet volledig aan de eisen voldoet) - de subsidies op basis van de hardheidsclausule kunnen worden vastgesteld en hiermee als getrouw en rechtmatig worden beschouwd. Het college heeft hiervan gebruikt gemaakt bij besluit van 2 november 2023. Verder is voor de vaststelling van een subsidieverstrekking van € 55.000 geen controleverklaring verkregen. Dit saldo is aangemerkt als een onzekerheid.

Voorzieningen

De gerechtelijke procedure met Stedin N.V. (voorheen Enduris B.V.) over de fiscale juistheid over de aanslagen precario is voor het boekjaar 2016 in het voordeel van de Zeeuwse gemeenten uitgevallen. Inmiddels heeft Stedin N.V. aangegeven in cassatie te gaan tegen deze uitspraak, waardoor de voorziening gehandhaafd blijft.

Europese aanbestedingsregels

De gemeente moet voldoen aan Europese aanbestedingsregels. De gemeente heeft een spendanalyse uitgevoerd en detailcontroles verricht. Wij hebben in aanvulling hierop zelfstandig controlewerkzaamheden verricht op de Europese aanbestedingsregels, en komen tot dezelfde conclusie. In het verleden zijn aanbestedingen niet Europees aanbesteed waardoor de daaruit voortvloeiende uitgaven in 2023 onrechtmatig zijn. Dit leidt tot een rechtmatigheidsfout van circa € 0,3 miljoen (2022: circa € 0,9 miljoen ). In 2023 zijn evenwel ook nieuwe onrechtmatigheden geconstateerd tot een bedrag van circa € 0,3 miljoen. Wij hebben erop aangedrongen toereikende preventieve interne controles uit te voeren om het naleven van Europese aanbestedingsregels structureel te borgen.

IT-omgeving

De definitieve IT-audit rapportages ten aanzien van het technisch beheer en de applicatie Coda en GouwIT zijn op 13 december 2022 met uw ambtelijke organisatie gedeeld. Onze conclusie is dat er tekortkomingen zijn die van invloed zijn op de jaarrekeningcontrole. Wij merken op dat de I&A samenwerking op het gebied van het technische beheer stappen heeft gemaakt in 2023 om op afzonderlijke serviceprocessen aantoonbaar in control te komen, tegelijkertijd is dit nog niet volledig gerealiseerd en vraagt dit nog tijd. De aanbevelingen betreffende authenticatie c.q. toegangsbeveiliging, review van gebruiksrechten, processen rondom uitdiensttredingen en wijzigingen van functie, processen rondom indiensttredingen en toekennen van rechten en processen rondom wijzigingsbeheer hebben waar mogelijk al wel geleid tot aanpassingen in de processen. Wij merken op dat een discrepantie wordt ervaren tussen het technisch beheer, de I&A samenwerking, en het functioneel beheer in handen van de applicatiebeheerders. Van belang is dat de gemeente Middelburg gemeentebreed een beleid uitdraagt dat zij de ambitie hebben om ook op automatiseringsgebied aantoonbaar in control te komen.

Overig

•

Zie de bijlagen A bij dit accountantsverslag waaruit blijkt welke (niet)-gecorrigeerde bevindingen, onzekerheden en tekortkomingen in de toelichtingen wij hebben geconstateerd.

•

In bijlage C is onze volledige onafhankelijkheidsbevestiging te vinden.

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag 11 Bijlagen 2023 2406994861/CP/11

Bevindingen jaarrekening

Accountantsverslag 2023 2406994861/CP/12 12

Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente De vermogenspositie van uw gemeente is verbeterd Het BBV, de verslaggevingsregels voor gemeenten, maakt een duidelijk onderscheid tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming. Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten over het boekjaar 2023 bedraagt € 23 miljoen voordelig. Per saldo is tussentijds circa € 11 miljoen aan de reserves toegevoegd, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2023 circa € 12 miljoen voordelig bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans. In het overzicht hiernaast hebben wij de ontwikkeling van het eigen vermogen opgenomen. De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2023 circa 31% van het balanstotaal (ultimo 2022: circa 24% van het balanstotaal) en is verbeterd ten opzichte van 2022. Saldo baten en lasten Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar is weergegeven als het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente het gerealiseerde resultaat.

Dit is het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemming. Deze tussentijdse resultaatbestemming bestaat uit de onttrekkingen aan en stortingen in reserves gedurende het boekjaar. Deze mutaties in reserves vinden plaats op basis van door de gemeenteraad genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de eerdere politieke besluitvorming. Wat het voorgaande concreet betekent voor uw gemeente hebben wij in het overzicht hiernaast weergegeven.

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Eigen vermogen (x € 1.000)

2023

2022

2021

2020

Eigen vermogen per 1 januari

60.195

47.852

40.419

40.342

Tussentijdse resultaatbestemming

10.921

-/- 241

1.881

-/- 5.078

Gerealiseerd resultaat

11.652

12.589

5.552

5.155

Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten

22.573

12.208

7.433

Eigen vermogen per 31 december

82.768

60.195

47.852

40.419

Exploitatieresultaat (x € 1.000) Totale baten

226.331

Totale lasten

-/- 203.758

Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten

22.573

Af: stortingen in reserves

-/- 24.208

Bij: onttrekkingen aan reserves

13.287

Saldo mutaties reserves

-/- 10.921

Gerealiseerd resultaat

11.652

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag 13 Bijlagen 2023 2406994861/CP/13

Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Het overzicht van baten en lasten over het boekjaar 2023 laat een voordelig gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten van € 23 miljoen zien, ten opzichte van een begroot voordelig saldo van € 6 miljoen (begroting na wijziging).

Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten (x € 1.000) 25.000 20.000

De jaarrekening 2023 sluit – na verwerking van de mutaties in reserves – met een voordelig gerealiseerd resultaat van circa € 12 miljoen.

15.000 10.000

In de programmaverantwoording geeft het college per programma op hoofdlijnen een verklaring voor de gerealiseerde afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. In de paragraaf bedrijfsvoering heeft het college de rechtmatigheid van de begrotingsafwijkingen nader toegelicht.

5.000 2020

2021

2022

2023

Mutaties in reserves (x € 1.000) 15.000 10.000 5.000 (5.000) (10.000) 2020

2021

2022

2023

Gerealiseerd resultaat (x € 1.000) 15.000 10.000 5.000 2020

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

2021

2022

Interne beheersing

2023

Accountantsverslag 14 Bijlagen 2023 2406994861/CP/14

Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Kengetallen voor gemeente Middelburg (begroot en werkelijk over de periode 2020-2023)

Solvabiliteit De solvabiliteit geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Als sprake is van een forse schuld en veel eigen vermogen (totaal van algemene en bestemmingsreserves), hoeft een hoge schuld geen probleem te zijn voor de financiële positie. Hoe hoger de solvabiliteitsratio, hoe groter de weerbaarheid van de gemeente. Grondexploitatiequote De grondexploitatiequote geeft aan hoe groot de grondpositie (waarde van de grond) is ten opzichte van de totale baten van de gemeente. In de regel geldt: hoe hoger de grondexploitatiequote, hoe groter het risico dat de gemeente loopt.

45% 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0%

30% 25% 20% 15%

Netto schuldquote

10%

Hoe hoger de schuld, hoe hoger de netto schuldquote. De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen en geeft een indicatie van de ‘druk’ van de rentelasten en aflossingen op de exploitatie.

5% 0% 2020

Structurele exploitatieruimte Voor de beoordeling van de financiële positie is ook van belang te kijken naar de structurele baten en lasten. Structurele baten zijn bijvoorbeeld de algemene uitkering uit het gemeentefonds en de opbrengsten uit de onroerende zaakbelasting. Dit kengetal geeft aan hoe groot de structurele exploitatieruimte is, doordat wordt gekeken naar de structurele baten en lasten en deze worden vergeleken met de totale baten. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten (waaronder de rente en aflossing van leningen) te dekken. Wij constateren dat de solvabiliteit in 2023 verder is toegenomen en dat de grondexploitatiequote verder daalt. Afgezet tegen de provinciale normering bevindt de solvabiliteit zich nog in de middelste risicocategorie (20-50%). De grondexploitatiequote bevindt zich eveneens in de middelste risicocategorie, hetgeen een gevolg is van de omvangrijke investeringen. De netto schuldquote blijft dalen en bevindt zich in de laagste risicocategorie. De structurele exploitatieruimte laat ruimte zien (>0%).

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Grondexploitatiequote

Solvabiliteit

35%

2021

2022

Begroot

Werkelijk

2023

2020

2021

2022

Begroot

Werkelijk

2023

Structurele exploitatieruimte

Netto schuldquote 140%

10%

120%

100%

80%

60%

40%

20%

-2%

-4% 2020

Bestuurlijke samenvatting

2021

2022

Begroot

Werkelijk

Bevindingen jaarrekening

2023

2020

Interne beheersing

2021

2022

Begroot

Werkelijk

2023

Accountantsverslag 15 Bijlagen 2023 2406994861/CP/15

Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Voorspellende waarde van uw begroting

Saldo baten en lasten | Begroting vs realisatie (x € 1.000)

De jaarrekening 2023 sluit met een positief gerealiseerd resultaat van circa € 12 miljoen. De begroting is voor uw gemeente een belangrijk sturingsinstrument. Het is een kaderstellend document waarmee de gemeenteraad financiële en beleidsmatige kaders vaststelt waarbinnen het college haar beleid en doelen kan realiseren.

30.000 20.000 10.000

De werkelijke lasten over 2023 liggen lager dan de geraamde lasten. De werkelijke baten liggen hoger dan de geraamde baten. Het resultaat op programmaniveau toont een positief resultaat. Zoals ook uit de in de jaarrekening opgenomen analyse van het resultaat op hoofdlijnen blijkt is dit gevolg van uiteenlopende mutaties op verschillende programma’s die duidelijk geworden zijn in de bestuursrapportage (€ 2,4 miljoen) en de najaarsnota (€ 3,4 miljoen). Hierna nemen wij een overzicht op van de belangrijkste oorzaken voor de afwijkingen ten opzichte van de bijgestelde begroting van € 6,1 miljoen. Omschrijving

Begroting 2021

2.551

Lagere lasten stelpost personeel, overhead

1.347

Lagere lasten sociaal domein

2.780

Lagere baten energietoeslag

-1.371

Begroting 2023

Realisatie 2023

200.000 100.000 Begroting 2021

Realisatie 2021

Begroting 2022

Realisatie 2022

Begroting 2023

Realisatie 2023

Lasten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1.000) 300.000 200.000

Uw organisatie is zich bewust van deze problematiek. In dit licht adviseren wij u dit nader te onderzoeken en eventueel maatregelen te nemen om de voorspellende waarde van de begroting van zowel de investeringen als de baten en lasten en de uitvoeringskracht ervan dichter bij elkaar te brengen.

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Realisatie 2022

300.000

De gemeenteraad heeft de focus gelegd op het realiseren van de gestelde doelen. De realiteit hiervan is echter niet altijd in balans met de beschikbare capaciteit en mogelijkheden. Hiermee is de begroting meer gebaseerd op uw politiek-bestuurlijke ambities dan op wat uw gemeente daadwerkelijk met de beschikbare middelen en capaciteit kan realiseren.

Begroting 2022

Baten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1.000)

Bedrag (x € 1.000)

Hogere algemene uitkering

Realisatie 2021

100.000 Begroting 2021

Bestuurlijke samenvatting

Realisatie 2021

Bevindingen jaarrekening

Begroting 2022

Realisatie 2022

Begroting 2023

Interne beheersing

Realisatie 2023

Accountantsverslag 16 Bijlagen 2023 2406994861/CP/16

Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Weerstandscapaciteit (x € 1 miljoen) Het weerstandsvermogen is toegenomen Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit op basis van de door de gemeente geschatte risico’s. Beiden zijn gemuteerd in 2023; de ratio weerstandsvermogen is met 0,85 toegenomen.

Beschikbare weerstandscapaciteit

De door uw gemeente berekende beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt € 36 miljoen (2022: € 23 miljoen). De beschikbare weerstandscapaciteit is afgenomen ten opzichte van voorgaand jaar.

Benodigde weerstandscapaciteit

De inventarisatie van risico’s – die in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag is opgenomen – geeft een indicatie van de financiële omvang van de belangrijkste (specifieke) risico’s, inclusief een schatting van de kans dat het geïdentificeerde risico zich voordoet, om daarmee de benodigde weerstandscapaciteit te kunnen bepalen. Daarbij geeft het college een doorlopend inzicht in de grootste risico’s (qua financiële impact en kans) voor uw gemeente, en is vermeld welke risico’s zijn vervallen en/of nieuw zijn geïdentificeerd. Ook is een inhoudelijke toelichting gegeven op nieuw gedefinieerde en gewijzigde risico’s in de top van de belangrijkste risico’s.

40 35

Uw gemeente heeft op basis van deze risico-inventarisatie berekend wat de benodigde weerstandscapaciteit is. Het berekende bedrag voor specifieke risico’s bedraagt € 14 miljoen (2022: € 15 miljoen). Ten opzichte van 2022 is hiermee sprake van een afname. Uw weerstandscapaciteit van € 36 miljoen is toereikend in relatie tot de berekende risico’s van € 14 miljoen. Dit heeft het college inhoudelijk nader toegelicht in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag.

2020

2021

Benodigde weerstandscapaciteit

2022

2023

Beschikbare weerstandscapaciteit Ratio weerstandscapaciteit

3,50

3,00 2,50 2,00 1,50 1,00 0,50 2020

2021

2022

2023

Ratio weerstandscapaciteit

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag 17 Bijlagen 2023 2406994861/CP/17

Accountantsverslag 2023 2406994861/CP/18 18

Rechtmatigheidsverantwoording Vanaf het boekjaar 2023 is het college verplicht in de jaarrekening een rechtmatigheidsverantwoording op te nemen waarin zij zich verantwoordt over de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties (inclusief begrotingsrechtmatigheid). Een uitgebreidere toelichting op de onrechtmatigheden en de vervolgacties om deze op te lossen/te voorkomen is opgenomen in de paragraaf bedrijfsvoering van het jaarverslag. Verantwoordings- en rapportagegrens Via de financiële verordening heeft de gemeenteraad de verantwoordingsen rapportagegrens vastgesteld. De verantwoordingsgrens heeft het college gehanteerd bij het opmaken van de rechtmatigheidsverantwoording en de uiteindelijke conclusie daaromtrent. Fouten en onduidelijkheden die de verantwoordingsgrens niet overschrijden, zorgen voor een positieve uiting van het college waaruit blijkt dat de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties rechtmatig tot stand zijn gekomen. De rapporteringsgrens bepaalt de diepgang van de toelichting van het college in de paragraaf bedrijfsvoering. Uit de in de jaarrekening opgenomen rechtmatigheidsverantwoording blijken geen onrechtmatigheden welke de verantwoordingsgrens te boven gaan.

Begrotingscriterium Bij de rechtmatigheidsverantwoording vormt het begrotingscriterium een belangrijk toetsingscriterium. Financiële beheershandelingen, die ten grondslag liggen aan de baten, laste en balansmutaties, dienen tot stand te zijn gekomen binnen de grenzen van de geautoriseerde begroting en de hiermee samenhangende programma’s (begrotingscriterium). Uitgangspunt hiervoor is het niveau waarop de raad de budgetten in de begroting en bij investeringen geautoriseerd heeft. In de begroting zijn de bedragen voor de lasten en baten vermeld die door de raad zijn vastgesteld. Dit houdt in dat de financiële beheershandelingen dienen te passen binnen de begroting.

Daarnaast hebben wij vastgesteld dat het college de financiële verordening en controleverordening heeft geactualiseerd. Deze zijn door de gemeenteraad vastgesteld in haar vergadering d.d. 9 november 2023 met terugwerkende kracht naar 1 januari 2023 en 14 maart 2024 voor de nog niet vastgestelde P&C producten. In de financiële verordening zijn eveneens specifieke richtlijnen opgenomen over de wijze en diepgang van rapporteren over rechtmatigheid en de wijze waarop het college om dient te gaan met begrotingsafwijkingen. Deze komen hierna nader aan bod.

Wij hebben vastgesteld dat het college specifieke werkzaamheden heeft uitgevoerd ten aanzien van het begrotingscriterium, zijnde controle op lastenoverschrijdingen en batenonderschrijdingen en controle op kredietoverschrijdingen. Kredietoverschrijdingen

De gemeenteraad en het college hebben afspraken gemaakt in welke situatie lastenoverschrijdingen onrechtmatig maar acceptabel zijn (lastenoverschrijdingen zijn en blijven onrechtmatig, maar zijn onder voorwaarden acceptabel wat betekent dat het college deze niet hoeft toe te lichten in de paragraaf bedrijfsvoering). Dit is door de gemeente Middelburg ook gedaan in de financiële verordening. Hieruit blijkt dat van begrotingsonrechtmatigheden sprake is als:

Er is sprake van een overschrĳding van € 104.000 op het krediet verbeteringsmaatregelen riolen. De hoogte van dit beschikbare krediet bedraagt € 1.030.000 en wordt gedekt door een onttrekking aan de voorziening rioolbeheer. Daarnaast heeft dit krediet samenhang met het krediet renovatielasten riolen waar sprake is van een onderschrĳding van € 1.449.000 in 2023. Deze overschrĳding is passend binnen het beleid voor het jaar 2023.

•

Begrotingsrechtmatigheid

Normenkader Het college heeft het van toepassing zijnde normenkader in kaart gebracht. Dit normenkader is door de gemeenteraad vastgesteld in haar vergadering d.d. 14 maart 2024. Wij hebben vastgesteld dat dit normenkader leidend is geweest voor het college om te komen tot de rechtmatigheidsverantwoording en de toelichtingen in de paragraaf bedrijfsvoering.

De middelen blijven namelijk beschikbaar aan de gemeenteraad. Conform Gemeentewet artikel 189 geeft de begroting het mandaat tot de bedragen die hiervoor in de begroting zijn opgenomen. Als gevolg hiervan worden deze afwijkingen die in de jaarrekening aan de raad worden gemeld en toegelicht, als tijdig beschouwd.

•

Het college bij de realisatie van doelen/activiteiten de door de gemeenteraad vastgestelde lasten van de exploitatiebudgetten inclusief begrotingswijzigingen overschrijdt. Het college bij de realisatie van doelen/activiteiten de door de gemeenteraad vastgestelde lasten van de investeringsbudgetten inclusief begrotingswijzigingen overschrijdt.

•

Toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves inclusief de begrotingswijzigingen die niet door de gemeenteraad zijn vastgesteld.

•

Bij onderschrijdingen van lasten van exploitatie- en investeringsbudgetten en/of lagere of hogere baten dan begroot welke in de begroting niet tijdig met begrotingswijzigingen is aangepast.

Een lastenonderschrijding of een batenoverschrijding wordt volgens de financiële verordening fundamenteel anders gewogen dan een lastenoverschrijding of een batenonderschrijding.

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Op de programma’s verkeer, vervoer en waterstaat (€ 31.000), sport, cultuur en recreatie (€ 615.000) en volksgezond en milieu (€ 1.452.000) zijn lastenoverschrijdingen geconstateerd. Op de programma’s economie (€ 8.896.000) en onderwijs (€ 17.000) zijn batenonderschrijdingen geconstateerd. De batenonderschrijding op het programma economie is het gevolg van het feit dat in 2023 niet meer de grond is verworven ten behoeve van het Waterpark Veerse Meer die meteen zouden worden doorverkocht. Hierdoor is een voordeel ontstaan op de lasten en nadeel op de baten, hetgeen per saldo budgetneutraal is en derhalve terecht niet is meegewogen in de rechtmatigheidsverantwoording.

Interne beheersing

Accountantsverslag 19 Bijlagen 2023 2406994861/CP/19

Rechtmatigheidsverantwoording Voorwaardencriterium Het voorwaardencriterium heeft betrekking op de eisen die worden gesteld aan de uitvoering van de financiële beheershandelingen. De eisen c.q. voorwaarden zijn afkomstig uit de relevante wet- en regelgeving zoals opgenomen in het normenkader, en hebben betrekking op aspecten als doelgroep, termijn, grondslag, administratieve bepalingen, normbedragen, bevoegdheden, bewijsstukken, recht, hoogte en duur. Gemeenten stellen via de financiële verordening en/of onderliggende nota’s kaders vast die van invloed zijn op verslaggeving. Het gaat hier om de invulling van de ruimte die het BBV geeft voor eigen gemeentelijke kaders. Denk hierbij aan grenzen voor het activeren van investeringen, afschrijvingstermijnen, omgang met reserves en voorzieningen en dergelijke. Deze vallen onder het getrouwe beeld en vallen per definitie onder de reikwijdte van de reguliere accountantscontrole. Ook voorwaarden die direct van invloed zijn op de verslaggeving c.q. het getrouwe beeld van de jaarrekening worden niet opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording.

Hierbij kan worden gedacht aan het niet naleven van voorwaarden met betrekking tot recht, hoogte, duur, termijnen, normbedragen, doelgroep en grondslag bij bijvoorbeeld bijstandsverlening, maatschappelijke ondersteuning, inkomensoverdrachten en het opleggen van belastingen dat tot gevolg heeft dat de bijhorende lasten of opbrengsten onjuist of onvolledig zijn. Het niet naleven van deze voorwaarden heeft direct invloed op het getrouwe beeld van deze posten in de jaarrekening.

Het bedrag aan onrechtmatigheden over 2023 van € 0,6 miljoen heeft voor € 0,3 miljoen betrekking op fouten in de naleving van de aanbestedingsregels die in voorgaande jaren zijn gemaakt, en waarvan de bestedingen nog doorlopen in het huidige boekjaar. Het andere deel van € 0,3 miljoen heeft betrekking op nieuwe aanbestedingsfouten.

Misbruik en oneigenlijk gebruik

Uw gemeente heeft de afgelopen jaren weliswaar maatregelen getroffen om de naleving van de aanbestedingsregels structureel beter te borgen, maar dit lijkt nog niet altijd effect te hebben. In het voorkomen van onrechtmatigheden blijft het noodzakelijk dat met de Europese aanbestedingsrichtlijnen in de bedrijfsvoering rekening wordt gehouden. Wij hebben bij het college erop aangedrongen om op basis van een jaarlijks te ramen inkoopbehoefte en een actueel contractregister vooraf (preventief) vast te stellen dat de voorgenomen inkopen plaatsvinden volgens de juiste aanbestedingsprocedure.

Bij de regelingen van het Ministerie van SZW moeten ook de rechtmatigheidsbevindingen van gedelegeerde regelingen die in de begroting en jaarrekening van de gemeenten zijn opgenomen ook bij individuele gemeenten worden meegenomen, omdat het ministerie de gemeenten verantwoordelijk houden voor de uitvoering van regelingen.

Het misbruik en oneigenlijk gebruik criterium heeft betrekking op het voorkomen, detecteren en corrigeren van misbruik en oneigenlijk gebruik van overheidsgelden en gemeentelijke eigendommen bij financiële beheershandelingen.

In dit kader zijn bij Orionis Walcheren onrechtmatigheden in misbruik en oneigenlijk gebruik geconstateerd tot een bedrag van € 10.000.

Het is verder van belang dat ondanks de getroffen maatregelen uw gemeente in de praktijk, door de complexiteit van de materie en regelgeving, en de hoeveelheid bij dit proces betrokken personen, toch relatief gemakkelijk een verkeerde aanbestedingsprocedure kan kiezen. Hierdoor blijft de repressieve controle door Controlling van belang. Daarbij moet deze afdeling in ieder geval expliciet nagaan of een opdracht via de juiste procedure ‘in de markt’ is gezet.

Díe onderwerpen die niet onder het getrouwheidsoordeel van de accountant vallen, hebben wij onderstaand nader toegelicht inclusief de wijze waarop het college deze in haar werkzaamheden heeft betrokken. Aanbestedingen Uw gemeente voert in het kader van de controle op de naleving van de aanbestedingsregels jaarlijks een uitgebreide ‘spendanalyse’ uit.

Wij constateren over 2023 een nagenoeg gelijke omvang van de onrechtmatigheden door het niet naleven van de aanbestedingsregels. Uit de controle blijkt een fout van € 0,6 miljoen en een onduidelijkheid van € 0,03 miljoen, terwijl over 2022 nog sprake was van een fout van € 0,9 miljoen en een onduidelijkheid van € 0,04 miljoen.

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag 20 Bijlagen 2023 2406994861/CP/20

Sociaal domein Sociaal domein | PGB-bestedingen De PGB-bestedingen zijn (verplicht) belegd bij de Sociale Verzekeringsbank (SVB). De accountant van de SVB heeft – net als in voorgaande jaren – bij de PGB-verantwoordingen voor Jeugd en Wmo over 2023 een controleverklaring met beperking verstrekt. De PGB-bestedingen over 2023 bedragen circa € 415.000 (2022: € 323.000). Uw organisatie heeft geen aanvullende interne beheersmaatregelen uitgevoerd. Hiermee is onvoldoende zekerheid verkregen over de prestatielevering en rechtmatigheid van de PGB-bestedingen en hierdoor is dit bedrag aangemerkt als onzekerheid. Sociaal domein | Jeugdzorgkosten De jeugdzorgkosten bestaan uit de kosten voor de lokale en regionale jeugdzorg. De uitvoering van de regionale jeugdzorg is door uw gemeente belegd bij de Inkooporganisatie Jeugdhulp Zeeland als onderdeel van de gemeenschappelijke regeling GGD Zeeland. De bijdrage van € 20,1 miljoen (2022: € 19,8 miljoen) aan de gemeenschappelijke regeling is bepaald op basis van de laatste begrotingswijziging 2023 zoals vastgesteld door het algemeen bestuur van de gemeenschappelijke regeling. In lijn met de landelijke trend zijn de kosten voor jeugdzorg de afgelopen jaren (fors) gestegen en de verwachting is dat deze ontwikkeling ook komende jaren nog doorzet.

Om de kosten beter in de greep te krijgen en hierin besparingen te realiseren, is de Regiovisie Jeugdhulp Zeeland 2023-2028 op 14 december 2023 door uw gemeenteraad vastgesteld. In de regiovisie staat hoe Zeeland invulling geeft aan de regionale samenwerking voor het organiseren van de (specialistische) jeugdhulp. Zo kunnen de gemeenten goede en betaalbare zorg blijven bieden, die aansluit bij de behoeften van jeugdigen en gezinnen.

In 2023 is de verwerkingswijze van de jeugdkosten na afstemming met de commissie BBV gewijzigd. De commissie BBV concludeert dat de verantwoording van de jeugdlasten in de jaarrekening van de deelnemende gemeenten dient plaats te vinden in plaats van in de jaarrekening van de GGD Zeeland. Als gevolg van deze wijziging zullen bevindingen aangaande de zorgkosten bij Inkooporganisatie Jeugdhulp Zeeland worden geïntegreerd in de evaluatie van fouten en onzekerheden in de jaarrekening van gemeente Middelburg. Uit de controle van de zorgkosten bij Inkooporganisatie Jeugdhulp Zeeland blijkt een fout van € 526.000 en een onzekerheid van € 10.000. De fout is een gevolg van een afkeurende verklaring bij een productievervantwoording van een zorgaanbieder. Wij adviseren om hierover met de betreffende zorgaanbieder in overleg te treden. Sociaal domein | WMO De WMO wordt binnen uw gemeente uitgevoerd door de afdeling TIM. Wij hebben tijdens de controle geconstateerd dat voor € 0,2 miljoen (2022: € 0,6 miljoen) geen gecontroleerde productieverantwoordingen zijn ontvangen, waardoor onzekerheid bestaat over de getrouwheid en rechtmatigheid.

Daarnaast is gebleken dat bij diverse geselecteerde dossiers een (volledig dekkende) beschikking ontbreekt en de beschikking niet tijdig is verlengd, waardoor het vaststellen van het recht op zorg niet mogelijk is. De onzekerheid over de getrouwheid en rechtmatigheid bedraagt, geëxtrapoleerd naar de totale massa, in totaal € van € 1,9 miljoen (2022: € 2,3 miljoen). Wij dringen aan om herstelwerkzaamheden uit te voeren voor het recht op zorg om de onzekerheden verder te reduceren.

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag 21 Bijlagen 2023 2406994861/CP/21

Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) •

De voorraad onderhanden werk De balanspost met de belangrijkste schattingen in de jaarrekening betreft de voorraad onderhanden werk, waaronder de bouwgronden in exploitatie (grondexploitatie). Deze balanspost is door het saldo ultimo 2023 ad € 61,4 miljoen (voor voorzieningen) relevant voor de accountantscontrole, maar ook door de schattingen die een rol spelen bij het ramen van de in 2024 e.v. nog te realiseren baten ad € 101,1 miljoen en lasten ad € 38,4 miljoen. De nog te realiseren baten en lasten vormen samen met de boekwaarde de basis voor de waardering in de jaarrekening, oftewel het verwachte resultaat bij afsluiting van de projecten. Dit leidt tot een voorziening indien het college verwacht dat het project verlieslatend is en tot (tussentijdse) winstneming bij een verwachte winst. Voor de waardering van grondexploitatie dient de gemeente per individueel project te bepalen of de gemeente de boekwaarde plus de in de toekomst nog te realiseren kosten en opbrengsten, naar beste schatting, terugverdient. Ultimo 2023 gaat het om 21 individuele projecten. De gemeente Middelburg schat ultimo 2023 in dat de totale omvang van de niet terug te verdienen kosten op de gehele grondexploitatie circa € 13,1 miljoen bedraagt (2022: € 13,2 miljoen). Hiervoor is een voorziening getroffen. Deze voorziening is geheel in mindering gebracht op de bouwgronden in exploitatie.

Het controleproces van de waardering van de voorraad onderhanden werk De risico’s voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot 5 P’s: •

•

Prijs: de verkoopprijzen van woningen, en dus van grond, hebben langere tijd onder druk gestaan. Deze situatie is omgeslagen in een grote vraag naar woningen en grond, waardoor de grondprijs zich in een hoog tempo in positieve zin ontwikkelt. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke grondprijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de positieve marktontwikkelingen? Plankosten: door de toenemende vraag naar woningen en dus naar bouwcapaciteit is sprake van een toenemende stijging van de bouwkosten. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke prijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de hierbij horende prijsontwikkelingen?

Totale boekwaarde bouwgronden in exploitatie (x € 1 miljoen) 75 70 65

60 55 2020

150

Analyse grondexploitaties

100

Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt. Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn.

2023

Overzicht nog te realiseren baten en lasten (x € 1 miljoen)

De 5 P’s vormen de basis voor de actualisatie van de grondexploitaties zoals opgenomen in uw paragraaf ‘Grondbeleid’.

De belangrijkste oorzaak hiervan is de gerealiseerde verkopen op diverse projecten. In 2023 betreffen dit met name de projecten Essenvelt (€ 4,4 miljoen) en Stromenpoort (€ 2,9 miljoen).

2022

Ontwikkeling boekwaarde

Parameters: zijn de parameters voor kosten en opbrengstenstijgingen opportuun, beredeneerd vanuit de huidige situatie en de best mogelijke inschatting van de toekomstige ontwikkeling van de grondprijzen en de plankosten?

Uit nevenstaande figuren blijkt dat de boekwaarde van de bouwgronden in exploitatie in de afgelopen jaren fors is afgenomen.

2021

50 2022

2023

Nog te realiseren baten

Nog te realiseren lasten

Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse gemaakt van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavels, appartementen, etc.) in de projecten, in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente?

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag 22 Bijlagen 2023 2406994861/CP/22

Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) Bij onze beoordeling van de door de gemeente gehanteerde veronderstellingen voor het actualiseren van de grondexploitaties – vooral de uitgangspunten voor planning (fasering), programmering en prijsbeleid, maar ook de parameters voor kosten- en opbrengstenstijging en de gehanteerde rekenrente (rente-omslagmethode), hebben wij het volgende in overweging genomen: •

•

Of de afzonderlijke veronderstellingen redelijk lijken, onderling afhankelijk en intern consistent zijn, en of de veronderstellingen redelijk lijken wanneer ze collectief of in samenhang met andere veronderstellingen worden beschouwd. Of de veronderstellingen in de markt de waarneembare veronderstellingen op passende wijze weerspiegelen, met andere woorden: is er consistentie met de algemene economische omgeving en de economische omstandigheden in/bij de gemeente?

•

Of de veronderstellingen aansluiten op de (vastgestelde) plannen (besluiten) van de raad.

•

Of de veronderstellingen consistent zijn met de ervaringscijfers van de gemeente (met andere woorden: is historische informatie representatief voor toekomstige situaties?).

De grondexploitaties zijn door het college voor de jaarrekening 2023 opnieuw doorgerekend (geactualiseerd) en waar nodig zijn de verwachtingen bijgesteld, waarmee tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd, en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening noodzakelijk is. Tussentijdse winstneming In juli 2019 heeft de commissie BBV de notitie ‘Grondbeleid in begroting en jaarstukken’ gepubliceerd. Hierin is opgenomen dat gemeente voor tussentijdse winstneming de ‘Percentage Of Completion methode’ (POCmethode) moeten toepassen. Hierbij geldt dat gemeenten, indien aan een aantal voorwaarden is voldaan, tussentijds winst moeten nemen.

Op grond van de POC-methode heeft uw gemeente in het boekjaar 2023 voor € 2,8 miljoen aan tussentijdse winst genomen op de grondexploitatie (2022: € 1,0 miljoen). Belangrijkste bevindingen inzake waardering grondexploitaties Als onderdeel van de controle van de waardering van de bouwgronden in exploitatie voeren wij een risicoanalyse uit ter bepaling van het risicoprofiel van de individuele grondexploitaties en de hierdoor bestaande kans op een materiële fout in de waardering ervan. Hierbij betrekken wij de huidige boekwaarde, het geprognosticeerde resultaat, en de aard en omvang van de nog te realiseren baten en lasten (liggen hier bijvoorbeeld al contracten of overeenkomsten aan ten grondslag of niet). Naast de hiervoor genoemde elementen spelen bij de risicoclassificatie van de individuele projecten ook de aard van het project, de programmering en de doorlooptijd een belangrijke rol. Zo zorgt binnenstedelijke herstructurering normaliter voor een grotere complexiteit, doordat de gemeente de bestaande ruimte herontwikkelt en dit type projecten hierdoor (financieel gezien) gevoeliger is voor risico’s dan volledig nieuw uit te leggen locaties. Een langere doorlooptijd van de projecten zorgt voor een hoger risicoprofiel, doordat de schatting van kosten en opbrengsten van de projecten subjectiever is naarmate de doorlooptijd toeneemt.

De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2023 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt Wij hebben op grond van de door ons verrichte werkzaamheden inzake de waardering van de grondexploitaties vastgesteld dat uw gemeente: •

Beschikt over actuele ramingen van de nog te realiseren baten en lasten.

•

Beschikt over een deugdelijke onderbouwing van de gehanteerde uitgangspunten in de grondexploitaties.

•

Een niet onaannemelijk niveau heeft bepaald van de nog te maken planen civiele kosten.

De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2023 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt. Verder merken wij volledigheidshalve op dat wij voor de waardering van de grondexploitatie per 31 december 2023 de per die datum vastgestelde projectkaders en genomen besluiten betrokken hebben bij de controle van de waardering. Er is geen rekening gehouden met de effecten van eventuele toekomstige, nog vast te stellen, ambities van uw gemeente.

Op grond van onze risicoanalyse hebben wij geconcludeerd wat de belangrijkste projecten binnen uw gemeente zijn. Van deze projecten hebben wij de aannemelijkheid van de nog te realiseren kosten en opbrengsten getoetst en is tevens de getroffen verliesvoorziening of de verantwoorde (tussentijdse) winstneming gecontroleerd.

Voor het toepassen van de POC-methode is het van belang dat uw gemeente het resultaat betrouwbaar kan schatten. Ook moet er sprake zijn van verkochte grond en gerealiseerde kosten.

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag 23 Bijlagen 2023 2406994861/CP/23

Fraude, integriteit, en naleving wet- en regelgeving De beoordeling door het college van burgemeester en wethouders van het risico van materiële fouten in de jaarrekening als gevolg van fraude of van het overtreden van wet- en regelgeving Bij onze controle vragen wij u jaarlijks inzicht te geven in de eigen inschatting van het risico dat de jaarrekening een materiële afwijking kan bevatten door fraude of het overtreden van wet- en regelgeving (corporate compliance), inclusief de aard, omvang en frequentie van de inschattingen, het proces dat u daarbij hanteert, en de communicatie daarover met het personeel en met de gemeenteraad. Tijdens deze gesprekken heeft uw organisatie aangegeven zich bewust te zijn van frauderisico’s, waaronder het belang van corporate compliance en de analyse van corruptievraagstukken. In onze managementletter hebben wij uitgebreid gerapporteerd over fraude en integriteit, en de stappen die uw gemeente hierin heeft gezet. Over 2023 is de interne frauderisicoanalyse geactualiseerd en in 2024 vastgesteld. De frauderisico’s en daarop volgende mitigerende beheersmaatregelen zijn organisatie breed geïdentificeerd waarbij aandacht is besteed aan alle frauderisicofactoren uit de fraudedriehoek (gelegenheid, druk en rationalisatie in gedrag). Hiermee is een adequate invulling gegeven aan de fraude risicoanalyse.

Het blijft van belang de frauderisicoanalyse jaarlijks uit te voeren en vast te stellen in hoeverre de beheersmaatregelen en restrisico’s nog passend zijn. De mogelijke restrisico’s welke resteren na de mitigerende beheersmaatregelen zijn nu nog niet geëvalueerd en blijft een aandachtspunt voor de volgende actualisatie.

Geen wijzigingen in onze initiële inschatting van het frauderisico en geen aanwijzingen voor fraude De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en detecteren van fraude berust bij het college, inclusief het invoeren en onderhouden van internebeheersingsmaatregelen voor de betrouwbaarheid van de financiële verslaggeving, de werking en efficiency van de bedrijfsvoering, en de naleving van de van toepassing zijnde wet- en regelgeving. Als accountant verkrijgen wij een redelijke, maar geen absolute, zekerheid dat de jaarrekening als geheel geen afwijkingen van materieel belang bevat, als gevolg van fraude of fouten. Bij fraude is het risico dat een afwijking van materieel belang niet ontdekt wordt groter dan bij fouten, doordat sprake kan zijn van samenspanning, valsheid in geschrifte, het opzettelijk nalaten transacties vast te leggen of verkeerd voorstellen van zaken, of het doorbreken van de interne beheersing. Onze controle is uitgevoerd met een hoge, maar geen absolute mate van zekerheid, waardoor het mogelijk is dat wij tijdens onze controle niet alle fouten en fraudes hebben ontdekt. Wij hebben de accountantscontrole professioneel-kritisch uitgevoerd en professionele oordeelsvorming toegepast, in overeenstemming met de Nederlandse controlestandaarden, ethische voorschriften en de onafhankelijkheidseisen.

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag 24 Bijlagen 2023 2406994861/CP/24

Overige bevindingen Evaluatie van de belangrijkste inschattingen van het management

Voorziening precario

Subsidieverstrekkingen

Uw gemeente heeft voorzieningen gevormd voor verliezen, risico’s of verplichtingen die hun oorsprong vinden in het huidige boekjaar of eerdere boekjaren, maar waarvan de (verwachte) uitgaven in de toekomst liggen.

De voorziening is gelijk aan voorgaand jaar en heeft een omvang van € 5,1 miljoen.

De gemeente Middelburg verstrekt aan verschillende instellingen subsidies. Bij het verzoek tot vaststellen van subsidies groter dan € 50.000 is door de subsidiënt een controleverklaring te overleggen. Volgens de Algemene Subsidieverordening Middelburg 2022 moet de accountant in zijn werkzaamheden tenminste de elementen van het controleprotocol meenemen dat onderdeel van de subsidieverordening. In de controleverklaring dient verwezen te worden naar het gebruik van het controleprotocol en de hieruit voortkomende bevindingen.

Binnen de voorzieningen maakt u conform het BBV onderscheid naar voorzieningen voor ‘verplichtingen, verliezen en risico’s’, ter ‘egalisering van kosten’ (‘groot onderhoud’), en ‘voor middelen van derden waarvan de bestemming gebonden is’. Vooral de voorzieningen voor verplichtingen, verliezen en risico’s en de voorzieningen ter egalisering van kosten zijn naar hun aard gebaseerd op veronderstellingen en schattingen van het management en het college. Zij schatten op basis van hun kennis van de gemeente en haar omgeving in wat het effect van de te voorziene risico’s, verplichtingen en kosten zal zijn in de komende jaren en wat de omvang van de voorziening moet zijn. Wij hebben voor deze gebieden het proces beoordeeld waarmee het management schattingsposten ontwikkelt, en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Een en ander in de context van onze verklaring bij de jaarrekening als geheel en niet bedoeld om ons een oordeel te vormen over individuele schattingsposten. Indien nodig hebben wij specialisten ingeschakeld (bijv. actuarissen, taxateurs, belastingspecialisten en derivaten specialisten) bij het beoordelen van de toepassing van de juiste methodiek, de aannames, de berekeningen en de consistente toepassing van de betrokken modellen en/of de van toepassing zijnde financiële verslaggeving.

Wij zijn van mening dat de verslaggevingspraktijken en de toegepaste inschattingen redelijk zijn en consistent worden gebruikt.

In het boekjaar 2017 is een voorziening gevormd voor de in rekening gebrachte en van Stedin N.V. (voorheen Enduris B.V.) ontvangen precariobelasting op kabels en leidingen 2016 en 2017. De fiscale juistheid van de aanslagen van de gemeente Hulst (en daarmee overeenkomstig de gemaakte afspraken met Stedin N.V. die van alle Zeeuwse gemeenten) was namelijk onderhevig aan een gerechtelijke procedure waarbij in hoger beroep Enduris B.V. voor het belastingjaar 2015 in het gelijk is gesteld. De gerechtelijke procedure met Stedin N.V. over de fiscale juistheid van de aanslagen precario voor het boekjaar 2016 is in het voordeel van de Zeeuwse gemeenten uitgevallen. Inmiddels heeft Stedin N.V. aangegeven in cassatie te gaan tegen deze uitspraak, waardoor de voorziening gehandhaafd blijft. Voorziening pensioenbijdragen wethouders In de jaarrekening 2023 is een pensioenvoorziening voor (voormalige) wethouders opgenomen van € 4,7 miljoen. Deze voorziening is onderbouwd met actuariële waarde berekeningen die ten behoeve van het opstellen van de jaarrekening worden opgevraagd. Het financieel effect van deze berekeningen is verwerkt in de jaarrekening. Voorziening wegenonderhoud In de jaarrekening 2023 is een voorziening achterstallig onderhoud wegen opgenomen van € 3,1 miljoen.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/14246670/2