24-084 rvs Consultatie concept Regionale Energie Strategie - RES 2.0

raadsvoorstel volgnummer

3 juli 2024 24-084

onderwerp

Consultatie concept Regionale Energie Strategie - RES 2.0

behandelen in raadscommissie

Ruimte

portefeuillehouder

Jeroen Louws Volksgezondheid en milieu Annet Hannewijk a.hannewijk@middelburg.nl 0118-675282

datum vergadering

programma behandeld door e-mail telefoon

Conceptbesluit

De raad besluit: 1. kennis te nemen van de Conceptversie RES 2.0 Zeeland; 2. voor te nemen om geen zienswijze in te dienen op de Conceptversie RES 2.0 Zeeland; 3. via bijgevoegde conceptbrief de stuurgroep RES informeren dat we geen zienswijze indienen. Aanleiding

In februari 2020 werd de Regionale Energiestrategie (RES) 1.0 opgeleverd. Dit was de start van een grootschalige transitie naar duurzame energie op regionaal niveau. Sindsdien is er in Zeeland intensief gewerkt aan de uitvoering van deze strategie. Er is echter een toenemende druk om het transitietempo te verhogen, door aangepaste ambities van het kabinet en Europese doelstellingen. De versnelling wordt ook gestimuleerd door een reeks uitdagingen waarmee de uitvoering van de RES wordt geconfronteerd. Denk aan recente uitspraken van de Raad van State (het Nevele-arrest), netcongestie, fluctuerende gasprijzen en tekorten aan arbeidskrachten en materialen. Door alle veranderingen en onzekerheid zijn aanpassingsvermogen, veerkracht, samenwerking en toekomstgerichtheid van essentieel belang. Daarom hebben samenwerkende overheden (de Zeeuwse gemeenten, de provincie Zeeland en het waterschap Scheldestromen) de RES hernieuwd. Dit gebeurde onder leiding van een stuurgroep en in overleg met maatschappelijke partners en andere belanghebbenden. De afspraken uit de RES 1.0 dienden als basis voor de RES 2.0. De RES 2.0 is een belangrijk instrument voor het realiseren van een duurzaam Zeeuws energiesysteem. Voor de RES 2.0 zijn eerst de bouwstenen opgesteld. Deze dienden als belangrijke en thematische hoofdlijnen voor de RES 2.0. De RES 2.0 is geen juridisch bindende regelgeving.

De bindende kracht ligt in de politieke en bestuurlijke afspraken die erin staan. De partijen die de RES 2.0 ondertekenen beloven zich in te spannen om de gestelde doelen te realiseren. Dit doen zij door de afspraken uit de RES in hun beleid en besluitvorming te verankeren en hieraan uitvoering te geven. De RES kan invloed hebben op de totstandkoming van juridisch bindende documenten, zoals omgevingsplannen en vergunningen. De afspraken en doelstellingen uit de RES worden vertaald naar concrete beleidsmaatregelen en regelgeving. Deze hebben vervolgens wel een juridisch verplichtend karakter. De voorgenomen activiteiten op het gebied van de Zeeuwse overheden zijn vooral stimulerend. Wij willen de bedrijven en inwoners daarbij een helpende hand bieden, maar die moeten zij wel aannemen. Wij zijn voor het halen van onze ambities dus grotendeels afhankelijk van het autonoom handelen van de Zeeuwse inwoners en bedrijven. Wet- en regelgeving kunnen daar verdere invloed op hebben, maar daarvoor is het Rijk aan zet. 1

Effect

In de RES 2.0 verschuift de focus van vooral grootschalige wind- en zonne-energie naar een integraal, decentraal en gebiedsgericht energiesysteem. Naast de opwek van energie, kijken we naar distributie, gebruik, conversie en opslag hiervan. We willen als RES Zeeland een evenredige en ambitieuze bijdrage leveren aan het landelijke klimaatbeleid. De RES 2.0 wil tegen 2030 de volgende gezamenlijke doelstellingen realiseren: • 3 Terawattuur (TWh) aan hernieuwbare energie. Hiermee draagt Zeeland bij aan de landelijke doelstelling van 35 TWh voor opwekking op land; • Een opwekcapaciteit van 700 Megawatt (MW) voor windenergie. 601 MW is al gerealiseerd; • Een opwekcapaciteit van 1000 MW voor zonne-energie, voornamelijk via ‘zon op dak’ en ‘zon op land’. De voorkeur gaat uit naar zon op dak; • Het isoleren van 32% van de woningen; • Een overgang van aardgas naar duurzame warmtebronnen in de woningsector. Tegen 2050 willen betrokken partijen een 'zero-emissie mobiliteitssysteem' realiseren. Dit kan door onder andere het stimuleren van elektrisch rijden, het verbeteren van het openbaar vervoer en het bevorderen van fietsen en lopen als duurzame vervoersalternatieven. Na 2030 kijken we naar de opwekking van energie uit water. In de gebouwde omgeving zal het een forse inspanning vergen om de 55% CO2-reductie te bereiken in 2030.

De recente analyse van Berenschot heeft laten zien dat 43% reductie in 2030 waarschijnlijker is, maar ook nog onzeker. Het behalen van de doelstellingen zal alleen lukken als iedereen in beweging komt en een steentje bijdraagt, dat kunnen de lokale overheden niet in hun eentje. Zaken die wel binnen de invloedssfeer liggen, zijn in de uitvoeringsagenda opgenomen en het programma Gebouwde omgeving doet een beroep op gemeenten en provincie om door te gaan met het uitvoeren van die maatregelen en daar waar mogelijk op te schalen, uit te breiden en te versnellen. Daarnaast hebben we het Rijk nodig voor ondersteunend beleid en financiën, bedrijven voor capaciteit in de uitvoering en de burger die in beweging komt. Het is belangrijk dat we als overheden het voortouw nemen en het goede voorbeeld geven. Tevens ontvangt het kernteam van de RES graag suggesties voor aanvullende activiteiten die bijdragen aan de doelen. Het programma Gebouwde omgeving werkt de komende tijd hierover ook een aantal ideeën uit. Het behalen van deze doelstellingen vraagt om nauwe samenwerking tussen overheden, bedrijven, maatschappelijke organisaties en burgers. Daarnaast is er adequate financiering en ondersteuning nodig vanuit regionale en nationale beleidskaders. Argumenten

1.1 De RES 2.0 Zeeland stimuleert duurzame energie De RES 2.0 biedt Zeeland een aanpak om over te schakelen op duurzame energiebronnen, waaronder windenergie op land, zonne-energie op land en op daken. Dit maakt Zeeland minder afhankelijk van fossiele brandstoffen en verlaagt de regionale CO2-uitstoot. Dit draagt bij aan het behalen van de klimaatdoelstellingen. 1.2 De RES 2.0 creëert nieuwe economische kansen De ontwikkeling van duurzame energieprojecten creëert nieuwe economische kansen. Het stimuleert de groei van de groene energiesector, bevordert innovatie en technologische ontwikkeling en biedt werkgelegenheid in sectoren zoals bouw, installatie en onderhoud van duurzame energie-infrastructuur. 1.3 De RES 2.0 zorgt ervoor dat Zeeland minder afhankelijk is van (fossiele) import Door te investeren in lokale duurzame energiebronnen wordt Zeeland minder afhankelijk van geïmporteerde (fossiele) brandstoffen. Dit maakt de energievoorziening robuuster en veerkrachtiger. 1.4 De RES 2.0 stimuleert innovatie De RES 2.0 moedigt innovatie aan en stimuleert technologische vooruitgang op het gebied van duurzame energie. 2

Door nieuwe technologieën te ontwikkelen en toe te passen, speelt Zeeland een voortrekkersrol in de energietransitie en versterkt de regio haar positie als duurzame regio. 1.5 De RES 2.0 heeft aandacht voor een zorgvuldige landschappelijke inpassing De RES 2.0 biedt de mogelijkheid om duurzame energieprojecten landschappelijk in te passen, rekening houdend met de natuurlijke en ruimtelijke kenmerken van Zeeland. Door zorgvuldige planning en ontwerp kunnen wind- en zonne-energieprojecten worden geïntegreerd in het landschap, met respect voor ecologische waarden en biodiversiteit. 1.7 De RES 2.0 streeft naar 50% lokaal eigendom in duurzame energieprojecten Het invoeren van een beleid voor 50% lokaal eigendom in duurzame energieprojecten bevordert de lokale betrokkenheid en economische ontwikkeling. De RES 2.0 maakt lokale gemeenschappen mede-eigenaar van projecten. Zo wordt de economische waarde van duurzame energie weer besteed binnen de regio. Dit kan leiden tot nieuwe banen, lokale bedrijvigheid en biedt een stimulans voor de plaatselijke economie. Lokaal eigendom van duurzame energieprojecten vergroot bovendien de betrokkenheid van de gemeenschap. Daardoor is deze eerder geneigd projecten te ondersteunen en actief deel te nemen aan het besluitvormingsproces. Dit vermindert mogelijke weerstand en draagt bij aan een soepele implementatie van duurzame energieprojecten.

Kanttekeningen

1.1 Geschikte locaties voor duurzame energieprojecten zijn schaars Het vinden van geschikte locaties voor duurzame energieprojecten, zoals windturbines en zonneparken, kan leiden tot spanningen tussen de belangen van energieopwekking en de landschappelijke en ecologische waarden. Een balans tussen de noodzaak van duurzame energie en het behoud van het karakteristieke Zeeuwse landschap is cruciaal. 1.2 Behoud maatschappelijk draagvlak Een punt van zorg is het creëren en behouden van maatschappelijk draagvlak voor de RES 2.0 in Zeeland. Ondanks de voordelen van duurzame energie, kunnen lokale gemeenschappen bezorgd zijn over mogelijke overlast, zoals geluidshinder van windturbines, of veranderingen in het landschap door zonneparken. Initiatiefnemers initiëren daarom een participatietraject voor burgers en belanghebbenden. Dit is essentieel om doelgroepen te betrekken bij de plannen en het besluitvormingsproces en zo de weerstand te verminderen en draagvlak te creëren. 1.3 De netwerkcapaciteit en infrastructuur kunnen de elektrificatie niet aan De toename van duurzame energie leidt tot netcongestie en de noodzaak om het elektriciteitsnetwerk te upgraden. Het is essentieel om te investeren in de modernisering en uitbreiding van de energie-infrastructuur om tegemoet te komen aan de groeiende energievraag.

1.4 Halen van CO2 doelen voor de gebouwde omgeving van 2030 zal lastig zijn De “Quickscan CO2-reductie Uitvoeringsprogramma gebouwde omgeving” laat zien dat het heel lastig gaat worden om de CO2 doelen voor de gebouwde omgeving (GO) van 2030 te halen. Het ambtelijk kernteam RES werkt voor de definitieve RES 2.0 een voorstel uit om toch de doelen te halen. Met name de gemeenten zullen moeten zorgen voor de CO2-reductie in de GO. De gemeenten kunnen dit echter niet alleen en zijn afhankelijk van vele andere partijen en zaken zoals netcongestie, Rijksbeleid, etc. Wij als gemeente zullen onze uiterste best doen om de doelen te halen, maar geven wel alvast een winstwaarschuwing af. Afhankelijk van de uitkomsten van het voorstel om toch de doelen te halen, zouden we eventueel bij de definitieve RES 2.0 toch een zienswijze in kunnen dienen hierover.

Financiën

Wat mag het kosten? De partners in de RES dragen gezamenlijk de kosten voor de RES-organisatie. Naast de structurele middelen vanuit 3

het Rijk (€ 372.000 per jaar) brengen zij samen de aanvullende middelen op voor voornamelijk proces- en organisatiekosten. Het ambtelijk kernteam stelt jaarlijks een begroting op en legt deze ter vaststelling voor aan het bestuurlijk kernteam. Het ambtelijk kernteam informeert het bestuurlijk kernteam gedurende het jaar over de begroting en stuurt waar wenselijk bij. Hoe gaan we dat financieren? De kosten zijn reeds opgenomen in de begroting. Zijn er significante gevolgen voor het weerstandsvermogen? Nee

Duurzaamheid

Dit voorstel gaat over het bereiken van de duurzaamheidsdoelen van 2030 en 2050. Communicatie en participatie

De RES 2.0 heeft een participatiestrategie Met de RES 2.0 zetten we verder in op de brede steun, expertise en het netwerk dat binnen de RES is opgebouwd. In de aanloop naar deze fase zijn op 22 september 2022 en 2 november 2023 Energiedialogen gevoerd met het netwerk van de RES Zeeland. Deze dialogen boden een platform voor diverse belanghebbenden om hun inzichten en suggesties te delen. Naast de Energiedialogen hebben er verschillende andere vormen van interactie plaatsgevonden, waaronder livestreams, webinars, rondetafelgesprekken en (raads)informatiebijeenkomsten. Deze gelegenheden boden overheden, bedrijven, maatschappelijke organisaties en netbeheerders de mogelijkheid om input te leveren op het concept van RES 2.0. Door de betrokkenheid van diverse stakeholders kunnen we rekenen op een breed draagvlak voor de energietransitie in onze regio. Uitvoering

Om de doelstellingen uit de RES 2.0 te halen, voeren de RES-partijen in Zeeland de volgende acties uit: Windenergie: • Vergunnen en realiseren van windprojecten tot een totaal van 700 MW. • Opstellen van beleid per gemeente voor kleine windturbines en andere kleinschalige opwek. • Zoveel mogelijk behouden van bestaand vermogen voor windenergie bij aflopen van levensduur bestaande windturbines. • Monitoren en bijhouden van opgesteld vermogen. Zonne-energie: • Continueren van het loket ‘zon op dak’ en uitbreiden met ondersteuning voor ‘zon op water’, zonthermie en andere vormen van kleinschalige opwek. • Inventariseren van mogelijkheden voor realisatie van zon op water. • Opzetten van een helpdesk voor ondernemers. Energie-infrastructuur: • Verzwaren van midden- en laagspanningsnet in gemeenten en vroegtijdig zoeken naar locaties voor transformatiehuisjes. • Versnellen van vergunningprocedures en gezamenlijk prioriteren van verzwaringen. • Onderzoek naar congestiemanagement op het hoogspanningsnet. Energiebesparing: 4

• Ondersteunen van minimaal 25.000 woningeigenaren met advies of subsidie voor isolatiemaatregelen. • Maken van prestatieafspraken over verduurzaming van corporatiebezit en bestrijding van energie-armoede. • Verduurzamen van maatschappelijk vastgoed en uitvoeren van SPUK-programma's voor energie-armoede en verduurzaming bedrijventerreinen. Duurzame warmte: • Gemeenten maken concrete uitvoeringsplannen voor aardgasvrije wijken en kernen en starten met het aardgasvrij maken van minimaal een wijk of kern voor 2030. • Het uitvoeren van een aantal pilots met andere warmtebronnen dan aardgas. Mobiliteit: • Uitrollen van een dekkend laadnetwerk voor elektrisch personenvervoer en vrachtverkeer. • Uitrollen van een netwerk voor alternatieve brandstoffen voor logistieke en bouwvoertuigen. Advies ingewonnen bij adviesorgaan?

N.v.t. Bijlagen

1. Aanbiedingsbrief Consultatie Conceptversie RES 2.0 Zeeland 2. Conceptversie RES 2.0 Zeeland 3. Quickscan CO2-reductie Uitvoeringsprogramma gebouwde omgeving 4. Meerjarenbegroting RES 2.0 5. Concept reactiebrief op Consultatie Conceptversie RES 2.0 Zeeland

Middelburg, 4 juni 2024 Burgemeester en wethouders van Middelburg de secretaris,

mr. A. van den Brink de waarnemend burgemeester,

M.A. Fränzel MSc

5