24-031 Bijlage 2. Bijlage 3-4 Lichthinderonderzoek bij toelichting

Bijlage 3 Lichthinderonderzoek

Juust

148

Koudekerkseweg 135 Middelburg (Toorenvliedt)

BOUW - MILIEU - RUIMTE

Notitie 22200066.n01a Koudekerkseweg Middelburg Onderzoek lichthinder

Datum: 29 juni 2022

Juust B.V. De heer M. Waterman Goessestraatweg 17a 4421 AD KAPELLE marik@juust.nl

Auteur: De heer ir. G. van Middendorp

Goedgekeurd: De heer ir. D.M.M. Steeghs

Klinkenbergerweg 30a | 6711 MK EDE | 0318 614 383 Vrijlandstraat 33-c | 4337 EA MIDDELBURG | 0118 227 466 Hoenderkamp 20 | 7812 VZ EMMEN | 0591 238 110

info@SPAWNP.nl | SPAWNP.nl | kvk 0909.2661 ISO 9001:2015 | btw NL8053.02.530.B01

DENKKRACHT

IN

Opdrachtgever:

SPA WNP ingenieurs

22200066.n01a

Inleiding In het plan aan de Koudekerkseweg 135 in Middelburg is beoogd om twee appartementengebouwen te realiseren. Op naastgelegen perceel, Koudekerkseweg 139, bevinden zich acht masten met verlichtingsarmaturen ten behoeve van de Jeu de Boules vereniging. In opdracht van Juust B.V. is door SPA WNP ingenieurs een indicatief onderzoek uitgevoerd voor het bepalen of bij het beoogde ontwerp lichthinder verwacht kan worden. Uitgangspunten Situatie Het plan wordt gerealiseerd aan Koudekerkseweg 135 in Middelburg. In afbeelding 1 is een luchtfoto gegeven, waarop de locatie van de geplande nieuwbouw is aangegeven. In figuur 1.1 is de situatietekening van het plan weergegeven. Afbeelding 1 Situering, links: bestaand (bron: google maps), rechts: beoogde posities appartementen

Gebruikte informatie In deze notitie is gebruik gemaakt van de volgende ontvangen tekeningen en informatie: Document ‘schetsontwerp buitenruimte Parkwonen Toorenvliedt Middelburg’, inclusief ‘aanvullingen naar aanleiding van overleg Wark- gemeente’ van Archikon, zoals per mail ontvangen op 24 januari 2022; mail met informatie over de Jeu de Boules vereniging, zoals ontvangen op 24 januari 2022 van de heer M. Waterman van Juust B.V. Op basis van de doorgegeven informatie zijn in de lichtmasten 400 Watt lampen toegepast met als type: “Philips HPI-T PLUS 400 gasontladingslamp, 31.000 lumen 62.600.14”. Bij het locatiebezoek is gebleken dat het gaat om Vetec armaturen, vermoedelijk Vetec Gasontladingsarmatuur Pluto 400 Watt. Hiervan is geen data beschikbaar met betrekking tot de lichtsterkte [cd]. Vermoedelijk is het volgende armatuurtype van Philips vergelijkbaar op basis van de geometrie: MMF383 HPI-TP400W K 240V-50Hz S. Dit armatuur is dan ook enkel gehanteerd bij de theoretische benadering van dit onderzoek.

Pagina 2

SPA WNP ingenieurs

22200066.n01a

Beoordelingskader Het doel is om een goed woon- en leefklimaat te realiseren bij de beoogde appartementen. Hiertoe behoort het voorkomen (en/of tot een aanvaardbaar niveau beperken van) lichthinder. Voor de bepaling van (visuele) effecten door een verlichtingsinstallatie wordt gebruik gemaakt van de Richtlijn Lichthinder (3e herziene druk, d.d. maart 2020) van de Nederlandse Stichting Voor Verlichtingskunde (hierna: NSVV). In de omgeving van het plangebied bevinden zich Jeu de Boules banen met meerdere lichtmasten, die mogelijk tot lichthinder kunnen leiden. Het plangebied was voorheen een kwekerij, waardoor er geen sprake was van lichthinder. Wanneer in het plangebied appartementen gerealiseerd worden moet wel rekening gehouden worden met mogelijke lichthinder. Het plangebied bevindt zich aan de rand van Middelburg, wat overeenkomt met zone E3 van de Richtlijn Lichthinder: stedelijk woongebied. Dit zijn gebieden met een ‘gemiddelde omgevingshelderheid’. De in deze notitie opgenomen voorschriften geldt overdag en ’s avonds (tussen 7.00 en 23.00 uur). Ook zijn er in de richtlijn voorschriften opgenomen die ’s nachts gelden, maar dan zal er geen lichthinder ontstaan omdat de sportveldverlichting uitgeschakeld is. Op grond van het Activiteitenbesluit artikel 3.148 geldt namelijk dat de sportveldverlichting ‘s nachts (tussen 23.00 en 7.00 uur) uitgeschakeld dient te zijn.

Werkwijze Metingen bij Jeu de Boules vereniging Op 21 april 2022 zijn op het terrein van de Jeu de Boules vereniging metingen uitgevoerd tussen circa 20.30 uur en 23.00 uur. Hierbij is gebruik gemaakt van een verlichtingssterktemeter van Beha-Amprobe, type FT60093560D. Daarnaast is gebruik gemaakt van de Gossen Mavospot 2 luminantiemeter. Naast de meting van de verlichtingssterkte is ook de geometrie op locatie opgenomen. Hierbij gaat het om de positie van de lichtmasten (figuur 1) en om het bepalen van de hoek van de armaturen op basis van de gemaakte foto’s (figuur 2). Deze gegevens zijn gebruikt om door middel van een lichtsimulatie een goede inschatting te kunnen maken van de lichtsterkte. Lichtsimulatie op basis van bevindingen Het grootste risico op lichthinder door sportverlichting bevindt zich bij het appartementengebouw dat op 8,2 meter vanaf de perceelgrens met de Jeu de Boules vereniging gerealiseerd zal worden. In figuur 3 is deze maatgevende situatie weergegeven. Op basis van de vergaarde informatie is een indicatieve lichtsimulatie gemaakt met behulp van het rekenprogramma DIALux evo 10.1 van DIAL GmbH. Bij de dimensionering van de beoogde woningen is de maximale gebouwhoogte gehanteerd op basis van drie bouwlagen zoals is weergegeven in het schetsontwerp (de aanvullingen).

Pagina 3

SPA WNP ingenieurs

22200066.n01a

In bijlage 1 zijn de resultaten van het simulatieprogramma vergeleken met de uitgevoerde verlichtingssterkte-metingen op locatie. Hieruit blijkt dat de armaturen die zich op locatie bevinden, meer gespreid verlichten dan de gesimuleerde situatie. Meetpunt 2 en punt 3 bevinden zich het dichtst bij het beoogde appartementengebouw. Bij deze meetpunten, op de perceelsgrens, is het gesimuleerde resultaat aanzienlijk lager (17 à 20 lux) dan de ter plaatse gemeten waarde. Het is dan ook aannemelijk dat de daadwerkelijke verlichtingssterkte op de gevel hoger is dan de gesimuleerde situatie. Verlichtingssterkte op de gevel Voorschrift uit richtlijn lichthinder In hoofdstuk 7 van Richtlijn Lichthinder zijn grenswaarden aangegeven waarbij de lichtbelasting als “maatschappelijk aanvaardbaar” wordt aangemerkt. Ten aanzien van de verticale verlichtingssterkte (Ev) geldt een waarde van ten hoogste 10 lux ter plaatse van gevel (en in het bijzonder bij de vensteropeningen op 1,8 meter hoogte). Beoordeling Op locatie zijn de metingen uitgevoerd op het terrein van de Jeu de Boules vereniging. Op basis van deze geometrie is de indicatieve lichtsimulatie uitgevoerd. Ten tijde van de metingen was de lamp van mast 1 kapot, maar vanwege de grote afstand tot het beoogde appartementengebouw heeft dit geen invloed op de resultaten van dit onderzoek.

In afbeelding 2 is een driedimensionale weergave van de lichtsimulatie weergegeven. De berekende verticale verlichtingssterkte (Ev) op de dichtstbijzijnde gevel is weergegeven in bijlage 2. Hieruit blijkt dat de maximale verlichtingssterkte op de maatgevende gevel (a de westgevel van het noordelijke gebouw) ten gevolge van het sportveld maximaal 18 lux bedraagt op de begane grond. Onder de gebouwen komen half verdiepte parkeerkelders. De laagste verdiepingsvloer, waar appartementen worden gerealiseerd, bevindt zich op 1,5 tot 2 meter hoogte vanaf maaiveld. Hierdoor is maximale verlichtingssterkte bij de appartementen lager (zie bijlage 2.2). Bovendien wordt op de bovenste verdieping minder lichthinder verwacht (< 10 lux). De overschrijding wordt vooral veroorzaakt door lichtmast 3 en 5. In deze simulatie van de gevel is géén rekening gehouden met de planten en bomen, dus ook niet met de heg ter plaatse van de perceelgrens. Gezien de verschillen in simulatie en meetwaarden (bijlage 1) wordt verwacht dat de daadwerkelijke maximale verlichtingssterkte op de gevel hoger is dan de gesimuleerde situatie. Op basis van de indicatieve simulatie is het aannemelijk dat niet voldaan wordt aan de maximale verlichtingssterkte voor zone E3 uit Richtlijn Lichthinder. Dit wordt ondersteund door de praktijkmetingen.

Daarom kan worden geconcludeerd dat de lichthinder ten gevolge van het aanliggende sportveld als niet aanvaardbaar kan worden beschouwd, zonder maatregelen te treffen.

Pagina 4

SPA WNP ingenieurs

Afbeelding 2 gebouw.

22200066.n01a

Weergave van de lichtsimulatie ter plaatse van het beoogde appartementen-

verlichte banen van de Jeu de Boules vereni-

Afbeelding 3 gebouw.

beoogde appartementengebouw

Weergave van de lichtsimulatie ter plaatse van het beoogde appartementen-

Mast 3

Mast 5

Licht-emissie van de armaturen Voorschrift uit richtlijn lichthinder In hoofdstuk 7 van Richtlijn Lichthinder zijn grenswaarden aangegeven, waarbij de lichtbelasting als “maatschappelijk aanvaardbaar” wordt aangemerkt. Ten aanzien van de lichtsterkte (I) geldt een waarde die afhankelijk is van de waarnemingspositie. Te allen tijde geldt dat de lichtsterkte van een armatuurgroep niet groter mag zijn dan 10.000 candela.

Pagina 5

SPA WNP ingenieurs

22200066.n01a

Wanneer de armatuurgroep (alle armaturen van één lichtmast) een schijnbare oppervlakte (Ap) heeft groter dan 0,5 m² is deze grenswaarde niet afhankelijk van de afstand vanaf de omwonende tot de armatuurgroep, maar bij een kleinere schijnbare oppervlakte wel. De maximale lichtsterkte (grenswaarde) is maximaal 2.500 cd voor korte afstanden en maximaal 10.000 cd voor een grote afstand tot de armatuurgroep. Alle eisen voor zone E3 zijn opgenomen in tabel 1. Tabel 1

Bepaling van de grenswaarde in zone E3 voor de maximale lichtsterkte (I) van de armatuurgroep op basis van schijnbare oppervlakte (Ap) en afstand (d) tussen omwonende en de armatuurgroep Schijnbare oppervlakte Minimale grensGrenswaarde, afhankelijk Maximale grens(Ap) van armatuur bij waarde van afstand tot armatuur waarde waarnemingspositie 1,12 d 0,000 m² < Ap 0,002 m² 2.500 cd 10.000 cd (~2.230m < d < ~8.930m) 2,47 d 0,002 m² < Ap 0,010 m² 2.500 cd 10.000 cd (~1.010m < d < ~4.050m) 4,94 d 0,010 m² < Ap 0,030 m² 2.500 cd 10.000 cd (~510m < d < ~2.020m) 9,75 d 0,030 m² < Ap 0,130 m² 2.500 cd 10.000 cd (~260m < d < ~1.020m) 19,5 d 0,130 m² < Ap 0,500 m² 2.500 cd 10.000 cd (~130m < d < ~510m) Ap > 0,5 m²

grenswaarde: 10.000 cd

Berekening Door middel van een rekenblad ontwikkeld door NSVV, is de schijnbare oppervlakte van de armaturengroep berekend van de armaturen die in de richting van het appartementengebouw schijnen. De dichtstbijzijnde armatuur (met de grootste schijnbare oppervlakte, Ap) heeft een afstand van minder dan 260 meter tot de appartementen. In bijlage 3 is de berekening met het rekenblad opgenomen, waaruit blijkt dat de dichtstbijzijnde armaturengroep een Ap heeft tussen de 0,03 m² en 0,13 m² (armatuur 1, 2 en 3 samen hebben een Ap van 0,08 m²). Op basis van bovenstaande uitgangspunten en Richtlijn Lichthinder, zie tabel 1, geldt de grenswaarde van de lichtsterkte van ten hoogste 2.500 cd. Beoordeling Het is aannemelijk dat de lichtsterkte van de armatuurgroep de grenswaarde van 2.500 candela overschrijdt. In verband met ontbrekende informatie van de Vetec-armaturen van de Jeu de Boules vereniging, is in bijlage 4 een intensiteitsdiagram opgenomen voor een vergelijkbaar Philips armatuur. Op basis van dit diagram kan de lichtsterkte van de armaturen bepaald worden. In deze diagram is een stippellijn opgenomen bij circa 59 cd/1.000lm, wat ongeveer overeenkomt met 2.500 candela. Op basis van de diagram blijkt dat bij een verticale (tilt) én horizontale (azimuth) hoek van ongeveer -60° tot +60° er sprake is van een lichtsterkte hoger dan 2.500 cd.

Dit is weergegeven voor de maatgevende armatuurgroep in bijlage 4.2 en 4.3.

Pagina 6

SPA WNP ingenieurs

22200066.n01a

Om lichthinder te voorkomen kunnen ook bouwkundige maatregelen genomen worden in het reeds bestaande plan. Deze maatregelen zullen dan wel aanzienlijk zijn (herpositionering gebouw en/of openingen).

Conclusie In het plan aan de Koudekerkseweg 135 in Middelburg is beoogd om twee appartementengebouwen te realiseren. Op naastgelegen perceel, Koudekerkseweg 139, bevinden zich acht masten met verlichtingsarmaturen ten behoeve van de Jeu de Boules vereniging. In opdracht van Juust B.V. is door SPA WNP ingenieurs een indicatief onderzoek uitgevoerd voor het bepalen of bij het beoogde ontwerp lichthinder verwacht kan worden. Uit de indicatieve simulatie en metingen blijkt dat er sprake is van een te hoge verlichtingssterkte en een te hoge lichtsterkte. Op basis van de huidige verlichting is het aannemelijk dat er sprake zal zijn van lichthinder aan de westzijde van het dichtstbijzijnde appartementengebouw. Maatregelen zijn nodig om een goed woon- en leefklimaat te garanderen ter plaatste van de westelijk gelegen appartementen. Om lichthinder te voorkomen, is het aannemelijk om lichtmast 3 en 5 te verplaatsen of de richting van de armaturen in de lichtmasten aan te passen. Hierdoor kan worden voorkomen dat de armaturen naar de te realiseren woningen toe schijnen. Met het toepassen van dezelfde lichtmasten met andere lampen en/of armaturen bestaat er nog steeds een groot risico dat vanaf de begane grond/deel 1e verdieping in de lampen wordt gekeken. De eis van maximaal 2.500 cd voor de zichtbare lampen is erg moeilijk te halen bij deze situatie.

In overleg met de Jeu de Boules vereniging kan mogelijk een lichtplan gemaakt worden waarbij voldaan word aan de gestelde eisen in relatie tot een goed woon en leef klimaat.

SPA WNP ingenieurs

Pagina 7

FIGUREN

SPA WNP ingenieurs

22200066 Figuur 1.1

mast 1 1x armatuur (kapot ten tijde van de meting)

mast 3 2x armatuur

mast 2 2x armatuur

mast 4 2x armatuur

mast 5 3x armatuur

mast 6 3x armatuur

SPA WNP ingenieurs

22200066 Figuur 1.2

Ter plaatse waargenomen schijnrichting van de armaturen

SPA WNP ingenieurs

22200066 Figuur 2.1

mast 2

ingeschatte hoek armatuur

ingeschatte hoek armatuur

20°

40°

SPA WNP ingenieurs

22200066 Figuur 2.2

mast 3

ingeschatte hoek armatuur

15°

ingeschatte hoek armatuur

30°

SPA WNP ingenieurs

22200066 Figuur 2.3

mast 4

ingeschatte hoek armatuur

0°

ingeschatte hoek armatuur

40°

SPA WNP ingenieurs

22200066 Figuur 2.4

mast 5

ingeschatte hoek armatuur ingeschatte hoek armatuur

20°

35°

SPA WNP ingenieurs

mast 5

ingeschatte hoek armatuur

35°

22200066 Figuur 2.5

SPA WNP ingenieurs

22200066 Figuur 2.6

mast 6

ingeschatte hoek armatuur

40° ingeschatte hoek armatuur

30°

SPA WNP ingenieurs

mast 6

ingeschatte hoek armatuur

35°

22200066 Figuur 2.7

mast 1 1x armatuur (kapot ten tijde van de meting)

mast 3 2x armatuur

mast 2 2x armatuur

mast 4 2x armatuur

mast 5 3x armatuur

mast 6 3x armatuur

Ter plaatse waargenomen schijnrichting van de armaturen

BIJLAGEN

SPA WNP ingenieurs

22200066 Bijlage 1.1

vergelijking simulatieresultaat

meetpunt 1 mast 2

mast 3

5,8 m

meetpunt 2

15,0 m

meetpunt 3

18,8 m

meetpunt 4

11,8 m

mast 4

meetpunt 5

mast 5

22,6 m

mast 6

RESULTATEN O.B.V. SIMULATIE (rekenvlak bxh= 1 bij 1 meter)

MEETRESULTAAT OP LOCATIE (één meetpunt)

Meetvlak 1 Meetvlak 2 Meetvlak 3 Meetvlak 4 Meetvlak 5

Meetpunt 1 Meetpunt 2 Meetpunt 3 Meetpunt 4 Meetpunt 5

70 lx 33 lx 28 lx 44 lx 40 lx

(66-75 lx) (33-34 lx) (28-28 lx) (43-46 lx) (37-44 lx)

gemiddeld (minimum - maximum)

46 lx 50 lx 48 lx 40 lx 30 lx

meetwaarden hebben een afleesnauwkeurigheid van +/- 1 lx, en een meetnauwkeurigheid van <10%

SPA WNP ingenieurs

22200066 Bijlage 1.2

visuele vergelijking

mast 2

mast 4

mast 3

mast 5

screenshot van simulatie

mast 6

foto op locatie

SPA WNP ingenieurs

Verticale verlichtingssterkte (Ev) = maximaal 18 lx o.b.v. indicatieve simulatie

22200016 bijlage 2.1

SPA WNP ingenieurs

22200016 bijlage 2.2

y [m]

SPA WNP ingenieurs

ca. 59 cd/1000lm

22200016 bijlage 4.1

SPA WNP ingenieurs

22200016 bijlage 4.2 lichtsterkte bij horizontale azimuth-hoek armaturen met azimuth-hoek van -60° tot +60°

lichtsterkte > 2.500 cd

60° t.o.v. midden

60° t.o.v. midden

60° t.o.v. midden

lichtsterkte > 2.500 cd 60° t.o.v. midden

SPA WNP ingenieurs

22200016 bijlage 4.3 lichtsterkte bij verticale tilt-hoek

o.b.v. tilt 35°

60° t.o.v. midden 60° t.o.v. midden

8 meter

ca 5,5 meter

lichtsterkte > 2.500 cd

Klinkenbergerweg 30a | 6711 MK EDE | 0318 614 383 Vrijlandstraat 33-c | 4337 EA MIDDELBURG | 0118 227 466 Hoenderkamp 20 | 7812 VZ EMMEN | 0591 238 110

Bijlage 4

Juust

Lichtplan

179

Koudekerkseweg 135 Middelburg (Toorenvliedt)