23-140 rvs Coffeeshopbeleid gemeente Middelburg

raadsvoorstel volgnummer

14 december 2023 23-140

onderwerp

Coffeeshopbeleid gemeente Middelburg

behandelen in raadscommissie

Algemeen Bestuur

portefeuillehouder

Harald Bergmann Bestuur en ondersteuning Kathelijne van der Werf en Suzanne Tevel k.van.der.werf@middelburg.nl en s.tevel@middelburg.nl 0118-675785 / 0118-675140

datum vergadering

programma behandeld door e-mail telefoon

Conceptbesluit

De raad besluit: 1. Geen zienswijzen of bedenkingen in te dienen met betrekking tot het coffeeshopbeleid gemeente Middelburg, dat bepaalt dat er geen coffeeshops in Middelburg gevestigd mogen worden (nuloptie). Aanleiding

Bij de gemeente Middelburg komen regelmatig verzoeken binnen om te informeren naar de mogelijkheden van het mogen vestigen van een coffeeshop in onze gemeente - zie bijlage 1 -. In het verre verleden waren er in Middelburg 4 coffeeshops. Op deze situatie was het softdrugsbeleid Vlissingen – Middelburg van toepassing - zie bijlage 2 -. Dit beleid was vastgesteld door de gemeenteraad van Vlissingen op 26 januari 1995 en door de gemeenteraad van Middelburg op 23 januari 1995 en bekend gemaakt op 8 februari 1995. Het beleid ten aanzien van coffeeshops was ook verdisconteerd in het Damoclesbeleid dat door de burgemeester is vastgesteld op 7 februari 2014 – zie bijlage 3 -. Op 21 april 1999 is de Wet Damocles in werking getreden en daarmee artikel 13b van de Opiumwet gewijzigd. Door deze wijziging heeft de burgemeester de bevoegdheid gekregen bestuursdwang toe te passen indien in coffeeshops, cafés of andere voor publiek toegankelijke lokalen soft- of harddrugs worden verhandeld. Artikel 13b Opiumwet wordt dus tevens gebruikt ten behoeve van handhaving van het coffeeshopbeleid. Onder voorwaarden (de AHOJGI criteria) wordt verkoop van softdrugs in een coffeeshop gedoogd. Indien de exploitant van de coffeeshops zich niet aan deze voorwaarden houdt, is er sprake van niet toegestane verkoop en kan bestuursrechtelijk worden gehandhaafd.

Op grond van de AHOJGI-criteria is het voor een coffeeshop verboden te: − − − − − −

Afficheren; Harddrugs te verhandelen; Overlast te veroorzaken; Jeugdigen onder de 18 jaar in de coffeeshops toe te laten of aan hen te verkopen; Grote hoeveelheden te verhandelen (niet meer dan 5 gram per persoon per transactie) of op voorraad te hebben (niet meer dan 500 gram); Toegang te verlenen en te verkopen aan anderen dan Ingezetenen van Nederland.

Indien de exploitant van de coffeeshops zich niet aan deze voorwaarden houdt, is er sprake van niet toegestane verkoop en kan bestuursrechtelijk worden gehandhaafd. Alle 4 de coffeeshops in Middelburg zijn verdwenen, 3 als gevolg van het feit dat herhaaldelijk de gedoogcriteria overtraden werden en deze coffeeshops uiteindelijk op grond hiervan definitief moesten sluiten en 1 coffeeshop heeft zelf tot beëindiging van de bedrijfsvoering besloten. 1

Gevolg was en is nog steeds een periode zonder coffeeshops in Middelburg. In deze periode zijn verschillende pogingen gedaan om toch een coffeeshop in de gemeente te vestigen, maar deze pogingen hebben niet tot een resultaat geleid. De gemeenteraad heeft destijds nog met 1 stem meerderheid besloten dat de vestiging van een coffeeshop mogelijk moest zijn, maar over de vraag waar (in de binnenstad) of daarbuiten (woongebied, industrieterrein of gemengd gebied) kon geen meerderheid verkregen worden. Als gevolg van de impasse die ontstond is in het werkprogramma (2014-2018) (2018-2022) van de vorige colleges een passage opgenomen om geen coffeeshops toe te staan. In het werkprogramma 2018 – 2022 dat op 14 mei 2018 door het college van burgemeester en wethouders (LPM,VVD,CDA en SGP) is vastgesteld, was ten aanzien van de coffeeshops hiertoe de volgende zinsnede opgenomen: “Wij hebben afgesproken dat we geen coffeeshop in Middelburg toelaten zolang softdrugs niet gelegaliseerd zijn.” Bij het opstellen van het werkprogramma destijds is er vanuit gegaan dat het begrip “coffeeshops” ruim wordt uitgelegd en dat daaronder alle soorten van verkooppunten worden begrepen. Aanvragen om een gedoogverklaring voor het vestigen van een dergelijk verkooppunt in Middelburg werden dan ook op basis van deze zinsnede in het werkprogramma afgewezen.

Hiermee was dan ook vanuit uw college sprake van een nulbeleid c.q. nuloptie ten aanzien van het niet toestaan van het vestigen van coffeeshops. Thans is er het coalitieakkoord 2022-2026 “Een frisse wind”. In het coalitieakkoord wordt niets vermeld over het al dan niet medewerking verlenen aan de vestiging van een verkooppunten voor softdrugs (coffeeshops) in Middelburg. Vaststellen lokaal coffeeshopbeleid De meeste gemeenten in Nederland hebben een coffeeshopbeleid vastgesteld, ook wanneer er geen coffeeshop wordt toegestaan. Het vaststellen van beleid is van belang omdat er dan makkelijker kan worden opgetreden tegen een ongewenst verkooppunt. Sinds de invoering van artikel 13b Opiumwet moet het lokale coffeeshopbeleid (mede) worden gebaseerd op dit artikel. Uit de jurisprudentie blijkt dat het handhaven van vastgesteld coffeeshopbeleid sindsdien eenvoudiger is geworden, mits een dergelijk beleid goed gemotiveerd is. Om de huidige situatie juridisch beter te bestendigen is een lokaal coffeeshopbeleid “Coffeeshopbeleid gemeente Middelburg” vastgesteld. Dit ook omdat het nieuw vast te stellen Damoclesbeleid niet meer in gedoogvoorwaarden voorziet voor het vestigen van een coffeeshop. Wie stelt het coffeeshopbeleid vast In algemene zin geldt dat de burgemeester verantwoordelijk is voor de handhaving van de openbare orde en veiligheid.

De burgemeester is het bevoegd gezag wat het coffeeshopbeleid betreft. Hij is bevoegd om het beleid ten aanzien van coffeeshops vast te stellen. Op basis van artikel 174 Gemeentewet is de burgemeester belast met het toezicht op openbare gebouwen en met de uitvoering van verordeningen die betrekking hebben op dat toezicht. Coffeeshops zijn "voor het publiek openstaande gebouwen" zoals bedoeld in artikel 174 Gemeentewet. Ook 174a Gemeentewet, 13b Opiumwet over drugsoverlast wijzen de burgemeester aan als bevoegd gezag. Het is dus de burgemeester die voor de aan hem toekomende bevoegdheden op grond van art. 4:81 Algemene wet bestuursrecht beleidsregels vast mag stellen. Coffeeshopbeleid gemeente Middelburg Ten aanzien van het vestigen van een coffeeshop in de gemeente Middelburg zijn er voor- en tegenargumenten te geven. Argumenten voor ten aanzien van vestigen van coffeeshops • Regulering en controle van cannabisverkoop Door een coffeeshop toe te staan, kan de gemeente de verkoop van cannabisproducten reguleren en controleren. • Minder illegale handel Door de aanwezigheid van legale coffeeshops kan de illegale handel in cannabis worden verminderd. Dit helpt bij het verminderen van criminaliteit zoals illegale teelt en straathandel en de daarmee samenhangende veiligheidsproblemen. 2

Tegenargumenten ten aanzien van het vestigen van coffeeshops • Faciliteren cannabis Indien een coffeeshop wordt gedoogd wordt het verschaffen van cannabis gefaciliteerd binnen de gemeente Middelburg. • Leefbaarheid van de omgeving Coffeeshops kunnen overlast veroorzaken, zoals samenscholing, geluidsoverlast, verkeersproblemen en vervuiling. Dit kan de leefbaarheid van de omgeving beïnvloeden en extra inspanningen vereisen om deze problematiek aan te pakken. • Openbare orde en veiligheid Een coffeeshop kan zorgen voor extra druk op de openbare orde en veiligheid. De burgemeester moet er mede voor zorgen dat er voldoende handhaving is om eventuele problemen te voorkomen. • Gezondheidsrisico’s Ondanks regulering kan het gebruik van cannabis gezondheidsrisico’s met zich meebrengen. Cannabis kan leiden tot verslavingsproblematiek. Langdurig of zwaar gebruik van cannabis kan het risico op psychische aandoeningen vergroten. Het kan ook de symptomen van bestaande psychische aandoeningen verergeren. Cannabis kan leiden tot kortetermijngeheugenverlies en problemen met concentratie en leren, vooral bij jonge gebruikers in de ontwikkelingsfase van de hersenen. Coffeeshopbeleid gemeente Middelburg Bijgevoegd is een beleid (nuloptie) dat is toegespitst op de lokale situatie - zie bijlage 4 -.

Getracht is de specifieke omstandigheden van Middelburg, mede gelet op vorenstaande, zo objectief mogelijk in beeld te brengen. De politie heeft inhoudelijk aan de burgemeester geadviseerd over openbare orde aspecten van het al dan niet vestigen van een coffeeshop in Middelburg - zie bijlage 5 - en inzake duiding cijfers drugsdelicten gemeente Middelburg - zie bijlage 6 -. Volgens de politie is de huidige stand van zaken in het aanbod van cannabis door coffeeshops afdoende om de “markt” te bedienen. De politie ziet geen redenen dat een coffeeshop een meerwaarde zou hebben als het gaat om het voorkomen/beperken van overlast, gebruik, vervaardiging en handel van cannabis binnen de gemeente Middelburg. Uit de bestuurlijke rapportages blijkt dat er incidenten bekend zijn. Deze hebben zowel betrekking op hard- als softdrugs. De door de politie gemuteerde incidenten met betrekking tot cannabis zijn beperkt in aantal. De input uit deze bestuurlijke rapportages is ook verwerkt in het bijgevoegde conceptbeleid. De lokale driehoek heeft naar aanleiding van onder meer de bestuurlijke rapportage van de politie afgesproken dat in de gemeente Middelburg geen coffeeshops worden gedoogd. De burgemeester heeft dit beleid vastgesteld. De rol van het college Het college bereidt onder het huidige wettelijke kader bestemmingsplannen voor.

De basis hiervoor ligt in artikel 160 lid 1, onder b Gemeentewet. Volgens vaste jurisprudentie van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State heeft een gemeente de mogelijkheid om en coffeeshop niet in het bestemmingsplan toe te staan (ECLI:NL:RVS:2022:1001). Dat komt omdat coffeeshops op grond van de Opiumwet verboden zijn. Uit deze uitspraak blijkt dat de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State van oordeel is dat een dergelijk verbod in overeenstemming is met de Opiumwet. In een bestemmingsplan kan dus een expliciet verbod op coffeeshops worden opgenomen. Gebleken is dat op dit moment in het geval van de gemeente Middelburg in het bestemmingsplan en/of regels nog niets is opgenomen over verkoop van cannabis.

3

In het geldende bestemmingsplan voor de binnenstad van Middelburg is geen expliciet verbod op het gebruik van gronden en bouwwerken ten behoeve van een coffeeshop opgenomen. Een dergelijk gebruiksverbod kan worden opgenomen in het bestemmingsplan, maar daarvoor is een wijziging van het bestemmingsplan nodig. Hiertoe moet de gemeenteraad besluiten. De huidige bestemmingsplannen bieden mogelijkheden om een coffeeshop te vestigen onder de bestemming horeca en detailhandel, omdat er geen coffeeshopverbod in de huidige bestemmingsplannen staat. Onder deze bestemming(en) worden dus geen exploitatievergunning en gedoogverklaring door de burgemeester verleend. Het college onderschrijft het beleid van de burgemeester voor in ieder geval de huidige coalitieperiode. Als dit bestemmingsplanmatig aan de orde is (dus er komt een verzoek om een coffeeshop te vestigen dat in strijd is met een bestemmingsplan (dus niet valt onder horeca of detailhandel) zal het college op basis van ruimtelijke overwegingen (die deels ontleend zijn van het door de burgemeester vastgestelde beleid) dan ook geen medewerking verlenen aan concrete aanvragen tot vestiging van een coffeeshop. De rol van de gemeenteraad In het duale stelsel heeft de gemeenteraad een kaderstellende en controlerende rol.

De burgemeester is, zoals hiervoor aangegeven, het bevoegd gezag inzake het coffeeshopbeleid en daarmee bevoegd om beleidsregels hierover vast te stellen. Het beleid zelf is nog niet gepubliceerd. Mocht uw raad bedenkingen en/of een zienswijze hebben over dit beleid dan zal de burgemeester bezien of naar aanleiding hiervan bijstelling van het nuloptie beleid aan de orde is. Als publicatie eenmaal een gegeven is zullen huidige en toekomstige verzoeken voor het vestigen van een coffeeshop af worden gewezen op basis van het vastgestelde lokaal coffeeshopbeleid gemeente Middelburg. In de regel zal dit een informeel schrijven zijn. Opgemerkt moet worden dat uit recente jurisprudentie van de Afdeling naar voren is gekomen dat een gedoogverklaring voor een coffeeshop (en weigeren, wijziging of intrekking daarvan); zowel voor exploitant als voor derde belanghebbenden appellabel is (ABRvS 13 september 2023, ECLI:NL:RVS:2023:3431). Effect

Gedurende de huidige coalitieperiode geen medewerking verlenen aan de vestiging van een coffeeshop in Middelburg. Argumenten

Zie hiervoor. Kanttekeningen

Niet van toepassing. _____________________________________________________________________________________________ Financiën

Niet van toepassing. Duurzaamheid

Niet van toepassing. Communicatie en participatie

Zie hiervoor. Uitvoering

Zie hiervoor. Advies ingewonnen bij adviesorgaan?

Politie Zeeland West-Brabant en Openbaar Ministerie. 4

Bijlagen

1. Overzicht van verzoekers die interesse hebben om een coffeeshop te beginnen in Middelburg - openbaar 2. Softdrugsbeleid Vlissingen – Middelburg 1995 – openbaar 3. Damoclesbeleid burgemeester van Middelburg – openbaar 4. Coffeeshopbeleid gemeente Middelburg – openbaar 5. Bestuurlijke Rapportage politie - advies Gemeente Middelburg softdrugsbeleid - geheim 6. Aanvullende rapportage politie- advies Gemeente Middelburg softdrugsbeleid d.d. 17 oktober 2023 - geheim Middelburg, 14 november 2023 Burgemeester en wethouders van Middelburg de secretaris,

mr. A. van den Brink de burgemeester,

mr. H.M. Bergmann

5