23-134 rvs Beleidskader bestaanszekerheid, meedoen naar vermogen en inburgering Middelburg 2023-2027

raadsvoorstel datum vergadering volgnummer

14 december 2023 23-134

onderwerp

Beleidskader bestaanszekerheid, meedoen naar vermogen en inburgering Middelburg 2023-2027.

behandelen in raadscommissie

Maatschappelijke Zaken

portefeuillehouder

Jeroen Louws Sociaal Domein Patricia Savenije p.savenije@middelburg.nl 0118 67 57 14

programma behandeld door e-mail telefoon

Conceptbesluit

De raad besluit: 1. Het beleidskader bestaanszekerheid, meedoen naar vermogen en inburgering Middelburg 2023-2027 met daarin de onderstaande beleidsdoelen, vast te stellen: a. We versterken de (financiële) bestaanszekerheid van inwoners van Middelburg. b. We maken mede mogelijk dat inwoners met een kwetsbare positie op de arbeidsmarkt kansen krijgen om economisch en maatschappelijk te participeren. c. We ondersteunen inburgeraars bij een duurzame maatschappelijke en economische participatie naar vermogen. Aanleiding

Steeds meer mensen lopen het risico aan de kant te staan. De toegenomen bestaansonzekerheid voor huishoudens op of rond het sociaal minimum (en steeds vaker ook voor huishoudens met een middeninkomen), vergroot het risico op uitsluiting van maatschappelijke deelname en kansenongelijkheid. De arbeidsmarkt is voor bepaalde groepen inwoners, zoals mensen met een arbeidsbeperking en laaggeletterden moeilijk of slecht toegankelijk. Het vastlopen van de asielketen veroorzaakt zowel persoonlijk leed als maatschappelijke schade. Het zet een rem op het inburgeringsproces en daarmee op de integratie van mensen in onze samenleving. Uitsluiting en kansenongelijkheid leiden tot onderbenutting van menselijke kapitaal, een afname van de sociale samenhang en een afname van het vertrouwen dat mensen hebben in de overheid. Dit zijn maatschappelijke ontwikkelingen die we als lokale overheid niet alleen kunnen keren. We zien echter wel degelijk kansen om juist vanuit onze lokale rol, dichtbij onze inwoners en samen met lokale en regionale partners van betekenis te zijn bij deze vraagstukken. Effect

Met dit beleidskader legt de gemeente Middelburg haar beleid ten aanzien van de opgaven op het gebied van bestaanszekerheid, meedoen naar vermogen en inburgering voor de komende 4 jaar vast. Het effect van het beleid moet zijn, dat we de bestaanszekerheid van inwoners versterken en participatie (mede) mogelijk maken en ondersteunen. We voorkomen dat geldzorgen ontstaan, signaleren tijdig en bieden hulp op het moment dat dit wel het geval is. We bieden passende hulp en ondersteuning aan inwoners om duurzaam en naar vermogen economisch en maatschappelijk te kunnen participeren. Het beleidskader vervangt de Kadernota Armoedebeleid Gemeente Middelburg 2015-2018 en het Integratiebeleid 2017.

1

Argumenten

Binnen het sociaal domein hebben gemeenten verantwoordelijkheden in de ondersteuning aan (kwetsbare) volwassen en jeugdigen onder meer op het gebied van participatie, zorg, (financiële) redzaamheid en werk. Deze taken zijn vastgelegd in de Wet maatschappelijke ondersteuning, de Participatiewet, de Jeugdwet, de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening en de Wet inburgering. Met dit beleidskader geven we aan hoe we, binnen de hiervoor beschikbare middelen, invulling geven aan verschillende van deze verantwoordelijkheden. Middels de onderstaande beleids- en stuurdoelen geven we de komende jaren richting aan onze inzet: Beleidsdoel 1: We versterken de (financiële) bestaanszekerheid van inwoners van Middelburg. Bijbehorende stuurdoelen: • Preventie van armoede- en schuldenproblematiek. • Methodische vraagverheldering. • Aanpakken van armoede- en schuldenproblematiek. • Versterken van netwerk- en ketensamenwerking. Beleidsdoel 2: We maken mede mogelijk dat inwoners met een kwetsbare positie op de arbeidsmarkt kansen krijgen om economisch en maatschappelijk te participeren. Bijbehorende stuurdoelen: • Ontwikkelen van een bredere blik op werk. • Werken aan een brede SROI-aanpak. • Samenwerken voor jongeren met een afstand tot de arbeidsmarkt. Beleidsdoel 3: We ondersteunen inburgeraars bij een duurzame maatschappelijke en economische participatie naar vermogen.

Bijbehorende stuurdoelen: • Tijdige start van de inburgering. • Snelle en duurzame inburgering. • Streven naar maatwerk. • Dualiteit; combineren van taal en participatie. • Kwaliteit van het inburgeringsaanbod. Kanttekeningen

1. In dit beleidskader is de continuering van een ruimhartig minimabeleid opgenomen. In de eerste helft van 2024 verwachten we de resultaten van een onderzoek naar onze minimaregelingen. Afhankelijk van de uitkomsten, kan het verstandig zijn aanpassingen te doen aan de huidige minimaregelingen. Dit kan tot gevolg hebben dat we het huidige beleidskader moeten herijken. Mocht dit het geval zijn, dan wordt dit ter besluitvorming voorgelegd aan de gemeenteraad. 2. Kijkend naar het ons financieel meerjarenperspectief, lijkt het verstandig om vooralsnog terughoudend te zijn met een eventuele verdere (structurele) verruiming van onze minimaregelingen. Veel van deze regelingen zijn zogenoemde 'open einde-regelingen'. Dat betekent dat onze uitgaven afhankelijk zijn van een toe- of afname van het aantal inwoners dat binnen de doelgroep valt en een aanvraag doet hiervoor. De conjunctuur en de mogelijke ontwikkelingen in het stelsel van arbeidsmarkt, sociale zekerheid en fiscaliteit in de komende jaren, zijn factoren die buiten onze invloedsfeer liggen, maar wel invloed hebben op de kosten die we hier als gemeenten in maken. 3. Met dit beleidskader leggen we vast hoe we als gemeente verschillende van onze wettelijke taken beleidsmatig invullen. Een deel hiervan heeft de gemeente Middelburg gedelegeerd aan de Gemeenschappelijke Regeling Orionis Walcheren.

In de Kadernota Orionis Walcheren 2023-2026 is het regionale beleid voor de drie Walcherse gemeenten vastgelegd. Met dit lokale beleidskader sluiten we hier op aan. Dat betekent dat we geen taken van Orionis overnemen, maar wel dat we aandacht hebben voor de wijze waarop we de inzet van Orionis kunnen 2

versterken. Bijvoorbeeld op het gebied van re-integratie naar werk of de vroegsignalering van schulden.

Financiën

Wat mag het kosten? In onderstaand overzicht zijn lasten en dekking opgenomen. Het gaat hier enkel om de sinds 2023 (voorgenomen) extra investeringen. De reeds bestaande structurele kosten voor onder meer bestaande subsidies, minimaregelingen en uitvoeringslasten laten we hier buiten beschouwing. Niet alle extra investeringen leiden tot extra kosten. Een deel ervan verwachten we binnen budget uit te kunnen voeren. Mocht aanvullende financiering op een later moment toch nodig zijn, dan wordt dit via de reguliere begrotingscyclus aan de raad voorgelegd. Aangezien de taken uit de Participatiewet voor een belangrijk deel zijn gedelegeerd aan Orionis Walcheren, betreft het merendeels extra investeringen op het gebied van bestaanszekerheid en inburgering. Het saldo voor het onderdeel bestaanszekerheid laat in 2024 een overschot zien. De jaren 2025 en 2026 laten een tekort zien. Met het geraamde overschot van 2024 kunnen de nu geraamde tekorten 2025 en 2026 worden opgevangen. De bestedingsruimte 2023 van 150.000 euro onder het onderdeel meedoen naar vermogen valt vrij.

Hoe gaan we dat financieren? De in het beleidskader genoemde (voorziene) initiatieven worden gedekt via reeds door de gemeenteraad beschikbaar gestelde budgetten of door aanvullende, door het Rijk beschikbaar gestelde budgetten. Het betreft hier: • De in de begroting 2023 e.v. opgenomen intensiveringen, te weten: o Extra inzet integratie nieuwkomers o Verruiming armoedebeleid o Verhoging subsidie Voedselbank en Kledingbank o Banenafspraak niet-uitkeringsgerechtigde jongeren o Onderzoek mogelijkheid basisbanen • De volgende Rijksbijdragen: o POK (Parlementaire Ondervragingscommissie Kinderopvangtoelsag) - middelen 2022 t/m 2027 o Energietoeslag 2022 en 2023 o Flankerend beleid vroegsignalering en bijzondere bijstand 2023 o Incidentele bijdragen Inburgeringswet 2022 en 2023 (diverse SPUK’s) o Incidentele bijdrage hogere instroom Inburgeringswet 2024 3

• Overige reeds in de gemeentebegroting gereserveerde middelen, te weten: o Gemeentebegroting 2022, energietoeslag 2022 o Overgehevelde middelen inburgering gemeentebegroting 2022 en 2023. • Middelen opgenomen in de nog vast te stellen gemeentebegroting 2024 e.v. voor extra investeringen in reintegratieaanpak van Orionis Walcheren. Zijn er significante gevolgen voor het weerstandsvermogen? Nee Duurzaamheid

In het beleidskader wordt een relatie gelegd met het thema energiearmoede. Verduurzamingsmaatregelen gericht op huishoudens met een inkomen op of rond het sociaal minimum vallen echter onder het programma duurzaamheid en worden in dit beleidskader buiten beschouwing gelaten. Communicatie en participatie

Ter voorbereiding op het beleidskader is op de volgende manieren input opgehaald: • Bij onze uitvoeringsorganisaties en andere maatschappelijke partners (o.a. Stadsgesprek 13 juni 2023). • Bij raadsleden (Stadsgesprek 13 juni en avondbijeenkomst voor raadsleden 19 juni 2023). • Via adviesaanvragen van het college aan de Sociale Cliëntenraad Walcheren en de Adviesraad Sociaal Domein. • Via gesprekken met inwoners met eigen ervaring (Stadsgesprek 13 juni, koffietafelgesprekken Voedselbank). Voor communicatiedoeleinden wordt na vaststelling door de raad een verkorte versie van het beleidskader gemaakt op B1 taalniveau. Uitvoering

Na vaststelling van het beleidskader door de gemeenteraad, wordt uitvoering gegeven aan de reeds in het beleidskader opgenomen activiteiten. Mochten fundamentele beleidswijzigingen gedurende de looptijd van dit beleidskader noodzakelijk zijn, dan kan dit leiden tot een herijking van dit beleidskader. In dat geval wordt er opnieuw een voorstel voorgelegd aan de raad. Advies ingewonnen bij adviesorgaan?

Het college heeft advies ingewonnen bij de Sociale Cliëntenraad Walcheren (SCW) en de Adviesraad Sociaal Domein (ASD). De schriftelijke adviezen aan het college en de reactie hierop zijn als bijlagen bijgevoegd bij dit raadsvoorstel. Bijlagen Bijlage 1: Iedereen kan meedoen. Beleidskader bestaanszekerheid, meedoen naar vermogen en inburgering Middelburg 2023-2027. (openbaar) Bijlage 2: Advies Adviesraad Sociaal Domein (openbaar) Bijlage 3: Antwoordbrief college Adviesraad Sociaal Domein (openbaar) Bijlage 4: Advies Sociale Cliëntenraad Walcheren (openbaar) Bijlage 5: Antwoordbrief Sociale Cliëntenraad Walcheren (openbaar) Middelburg, 14 november 2023 Burgemeester en wethouders van Middelburg de secretaris,

mr. A. van den Brink de burgemeester,

mr. H.M. Bergmann

4