23-131 rvs Vervolgonderzoek Joods Vastgoed WO II

raadsvoorstel volgnummer

14 december 2023 23-131

onderwerp

Vervolgonderzoek Joods Vastgoed WOII

behandelen in raadscommissie

Algemeen Bestuur Eduard Smit Sport, cultuur en recreatie Henk de Kunder h.de.kunder@middelburg.nl 0118 67 52 83

datum vergadering

portefeuillehouder programma behandeld door e-mail telefoon

Conceptbesluit

De raad besluit: 1. Een bedrag van € 14.845 beschikbaar te stellen voor het vervolgonderzoek naar het Joods Vastgoed in de Tweede Wereldoorlog (waartoe het college in de vergadering van 14 november 2023 heeft besloten); 2. Het bedrag beschikbaar te stellen uit de post Onvoorzien 2023. Aanleiding

De rapportage van het intern uitgevoerde onderzoek naar het Joods Vastgoed in de gemeente Middelburg tijdens de Tweede Wereldoorlog is bij besluit van 4 april 2023 middels een Memo Actieve Informatie door het college aan de gemeenteraad verstrekt. Deze rapportage gaf voor het college geen aanleiding tot het uit laten voeren van vervolgonderzoek. In de gemeenteraadsvergadering van 1 juni 2023 is motie 23-046 ingediend en door een meerderheid van de raad aangenomen. Met deze motie wordt het college verzocht vervolgonderzoek te laten uitvoeren naar de onteigende percelen van Joodse eigenaren in december 1940 op grond van de zogeheten Wederopbouwbesluiten alsmede naar mogelijke naheffingen van gemeentelijke belastingen opgelegd aan Joodse eigenaren over de periode dat zij zelf niet over het vastgoed konden beschikken. Effect

Met een door een gerenommeerde externe partij uitgevoerd onderzoek worden de vragen over hoe er met het Joods Vastgoed in de gemeente Middelburg in, en kort na, de Tweede Wereldoorlog is omgegaan, zo volledig mogelijk beantwoord waardoor de onderzoeksfase afgerond kan worden. Argumenten

• • • •

De gevoeligheid van het onderwerp is ook na ruim 80 jaar nog steeds onverminderd groot waardoor uitgebreid(er) onderzoek gerechtvaardigd is. Een meerderheid van de raad vindt dat: Het onderzoek tot nog toe intern is uitgevoerd, en een externe toets bij een dergelijk onderzoek over het eigen oorlogsverleden van de gemeente Middelburg zeer gewenst is; Door een extern uit te laten voeren (vervolg)onderzoek worden de twijfels over de integriteit en onafhankelijkheid waarmee het onderzoek wordt uitgevoerd weggenomen. Een vervolgonderzoek door de Radboud Universiteit zal er toe leiden dat de onderzoeksfase definitief kan worden afgesloten..

Kanttekeningen

•

In lijn met het in 2016 door het NImH (Nederlands Instituut voor Militaire Historie) uitgevoerde onderzoek naar de gebeurtenissen op 17 mei 1940 had het de voorkeur om het door de raad gevraagde (vervolg)onderzoek uit te laten voeren door het Niod (Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies). Het hoofd Onderzoek / Adjunct-directeur van het Niod heeft aangegeven dat het Niod vaker vergelijkbare deelonderzoeksvragen voorgelegd krijgt. Het Niod kan daar echter niet aan voldoen en ziet alleen een rol voor zichzelf weggelegd in die gevallen waarin er aanleiding is om breder onderzoek te doen. 1

•

•

•

• •

•

De Radboud Universiteit heeft verzoeken van andere gemeenten om interne rapporten te valideren eveneens consequent afgewezen. Dat speelt bij Middelburg ook. Een deel vervolgonderzoek en aantonen dat methode en resultaten overeenkomen met de aanpak en resultaten elders in Nederland is voor de Radboud Universiteit echter passend. Na afronding van het intern uitgevoerde onderzoek heeft raadpleging van het Zeeuws Archief al uitgewezen dat van de 26, in december 1940 onteigende Joodse kadastrale percelen, er van 14 kavels bekend is hoe de afwikkeling na de oorlog is verlopen. Het gaat daarbij om 8 van de 12 eigenaren die bij de onteigening betrokken waren. Van 12 kavels (waarvan 7 van één eigenaar) is dit vooralsnog onbekend. Deze informatie zou met zeer beperkte ambtelijke inzet gecompleteerd kunnen worden door raadpleging van het archief van het Grootboek Wederopbouw. Van opgelegde naheffingen aan Joodse eigenaren is in het vooronderzoek niets gebleken. Wel is in een aantal dossiers vastgesteld, en ook in het rapport benoemd, dat de gemeentelijke heffingen tijdens en direct na de oorlog zijn geheven bij de beheerders van het betreffende vastgoed. De administratie van huurinkomsten en eigenaarslasten werd door de beheerder gevoerd op naam van de Joodse eigenaar. Daar zal ongetwijfeld bij de overige dossiers ook sprake van zijn geweest.

Het is dan ook aannemelijk dat een (extern) aanvullend onderzoek daarvan een bevestiging zal opleveren. Zowel het Niod als de RU hebben de gemeente gecomplimenteerd met het intern verrichtte onderzoek. Bij het uitvoeren van dit specifieke onderzoek zal de RU dankbaar gebruikmaken van het reeds voor het interne onderzoek van gemeente Middelburg met vergelijkbare vraagstellingen verzamelde bronmateriaal (kadasterleggers, NBI-dossiers, Grootboekregistraties e.d.). Zij zullen het onderzoek echter volledig volgens de eigen methodiek uitvoeren en dus ook eigen conclusies formuleren. Gelet op de expertise van beide instanties zijn zowel het Niod als de RU benaderd voor uitvoering van het vervolgonderzoek waarbij uitvoering door het Niod de voorkeur genoot. Het Niod heeft echter aangegeven dat zij aan de vervolgonderzoeksvraag niet zullen voldoen. Daardoor is alleen de Radboud Universiteit nog in beeld. De met het onderzoek gepaard gaande kosten voldoen aan de regels voor enkelvoudige onderhandse inkoop zoals vastgesteld in het Inkoop- en aanbestedingsbeleid.

Financiën

Wat mag het kosten? De kosten voor het uit te voeren onderzoek bedragen € 14.845 Hoe gaan we dat financieren? Zoals de raad in de door haar aangenomen motie 23-049 heeft aangegeven worden de kosten onttrokken aan de post 'Onvoorzien 2023'. De post onvoorzien 2023 bevat na bovenstaande onttrekking nog ruim € 148.000. Zijn er significante gevolgen voor het weerstandsvermogen? Deze uitgave heeft geen consequenties voor het weerstandsvermogen Duurzaamheid

N.v.t. Communicatie en participatie

Het besluit tot opdrachtverstrekking zal via de gebruikelijke kanalen bekend worden gemaakt. Ten aanzien van participatie is in de offerte van de Radboud Universiteit § 2 opgenomen: In overeenstemming met de doelstellingen van het onderzoek is het wenselijk om relevante partijen bij het onderzoek te betrekken. In samenspraak met de opdrachtgever kunnen Joodse organisaties ter plekke en lokale historici, archivarissen en anderen die al onderzoek doen of gedaan hebben naar deze thematiek in het onderzoeksproces meegenomen worden, bijvoorbeeld in de vorm van een maatschappelijke klankbordgroep. Bij opdrachtverstrekking zal hier in overleg met de Radboud Universiteit invulling aan worden gegeven waarmee ook onderdeel 3 van motie 23-046 geadresseerd wordt.

2

Uitvoering

Direct na besluitvorming zal aan de Radboud Universiteit de opdracht worden verstrekt. Met de archiefraadpleging zal vervolgens zo spoedig mogelijk, wellicht nog in 2023, een aanvang worden gemaakt waarna in 2024 de eindrapportage opgemaakt zal worden. Advies ingewonnen bij adviesorgaan?

Bijlagen

•

Radboud Universiteit – offerte onderzoek 'Omgang met onteigend Joods vastgoed"

Middelburg, 15 november 2023 Burgemeester en wethouders van Middelburg

de secretaris,

mr. A. van den Brink de burgemeester,

mr. H.M. Bergmann

3