23-115 rvs Verordening afvalstoffenheffing en reinigingsrechten Middelburg 2024

raadsvoorstel datum vergadering volgnummer

9 november 2023 23-115

onderwerp

Afvalstoffenverordening Middelburg 2024 en Verordening afvalstoffenheffing en reinigingsrechten Middelburg 2024

behandelen in raadscommissie

Algemeen Bestuur

portefeuillehouder

Rutger Schonis Volksgezondheid en milieu D.J.B. (Jeroen) Sakko J.Sakko@Middelburg.nl 0118 675212

programma behandeld door e-mail telefoon

Conceptbesluit

De raad besluit: 1. De Afvalstoffenverordening Middelburg 2024 vast te stellen en de Afvalstoffenverordening Middelburg 2019 in te trekken. 2. De verordening afvalstoffenheffing en reinigingsrechten Middelburg 2024 vast te stellen en hiermee: •

3.

Ook in 2024 de eerste 3 ledigingen van een 240 liter rolcontainer restafval/ de eerste 5 ledigingen van een 140 liter rolcontainer restafval/ de eerste 18 keer storten in de ondergrondse container restafval op te nemen in het vast tarief. Het vast tarief voor eenpersoonshuishouden te verhogen van €228,91 naar € 257,98. Het vast tarief voor meerpersoonshuishouden te verhogen van € 241,90 naar € 272,62. • Het variabele tarief voor het aanbieden van een restafvalcontainer van 140 liter te verlagen van € 4,67 naar € 3,50. Het variabele tarief voor een 240 liter container te verlagen van € 8,00 naar € 6,00 per aanbieding. Voor het open van de ondergrondse container per aanbieding het variabele tarief te verlagen van € 1,33 naar € 1,00. • Het vaste tarief en variabele tarief voor reinigingsrecht voor bedrijven in de binnenstad te verhogen met het indexatiepercentage. Het vast tarief stijgt dan van € 250 naar € 258 en het variabele tarief per opening van € 1,33 naar € 1,37. Voor de levering en plaatsing van 9 ondergrondse perscontainers voor oud papier in de wijken Essenvelt en Stromenwijk een krediet van € 360.000 beschikbaar te stellen en de meerkosten (saldo van de kapitaallasten en opbrengst oud papier) vanaf 2025 te betrekken bij de tariefstelling afvalstoffenheffing 2025.

Aanleiding

Op 17 december 2018 is besloten Diftar in te gaan voeren en het gescheiden inzamelen van plastic- en metalenverpakkingen en drinkpakken (PMD) te gaan verbeteren. Op 12 september 2019 is besloten het gevoerde afvalbeleid met Diftar in 2022 te evalueren. De evaluatie is op 29 september 2022 vastgesteld. Gelijktijdig is besloten begin 2023 aan de hand van een voorstel te overwegen aanvullende stappen bovenop Diftar te zetten om de milieudoelstellingen voor afvalinzameling te kunnen behalen. Aan het eind van elk jaar worden de tarieven afvalstoffenheffing en reinigingsrechten vastgesteld voor het komende jaar. Voor u ligt het voorstel voor de tarieven voor 2024. Met het initiatiefvoorstel Ja/Ja sticker’ van de raad van 6/7 juli 2023 is op 21 september 2023 besloten: 1. 2. 3. 4.

Per 1 januari 2024 een opt-in systematiek in te voeren met betrekking tot de bezorging van reclamedrukwerk. Hiertoe de nodige wijzigingen te maken in relevante verordeningen. Het voor inwoners mogelijk te maken bij de gemeente een Ja/Ja sticker aan te vragen. De eenmalige projectkosten van € 50.000 te dekken uit de ontstane ruimte n.a.v. de meicirculaire en de structurele kosten van ca. € 5.000 te verwerken in de meerjarenbegroting 2024-2027. 1

In 2021 heeft de VNG een nieuw model afvalstoffenverordening uitgebracht. Na de aanpassingen in Middelburg van de afvalstoffenverordening in 2019 was er niet direct de noodzaak voor nieuwe aanpassingen. Deze is er met de wens om het opt-in systeem in te voeren wel. Effect

Diftar is de sleutel tot minder afval en meer hergebruik. Zo komen we dichter bij het behalen van de gestelde milieudoelstellingen. De resultaten met betrekking tot het behalen sinds de invoering op 1 januari 2021 zijn goed. Bewoners krijgen via het variabele tarief invloed op de hoogte van hun afvalstoffenheffing. We zien dit als een stimulans. Uiteindelijk moet de burger het doen! De regelgeving voor de afvalinzameling willen we actueel houden. Argumenten

1.1 Volgen van de landelijke modelverordening. Afval wordt steeds vaker gezien als grondstof. Deze uitspraak is kenmerkend voor de beweging die in gang is gezet; een beweging die moet leiden tot een meer circulaire economie. Van belang hiervoor is dat duurzaam wordt omgegaan met natuurlijke bronnen en zuinig met grondstoffen, dat voorwerpen langer en meerdere keren worden gebruikt en dat reststromen optimaal worden verwerkt. De kern van deze kijk op afval is slimmer, efficiënter en zorgvuldiger omgaan met grondstoffen en streven naar zoveel mogelijk sluiten van grondstofketens. Verbetering van de afvalscheiding en recycling en terugdringing van de hoeveelheid te verbranden afvalstoffen zien we om die reden terug als belangrijke operationele doelen binnen het Programma Van Afval Naar Grondstof (VANG). Sinds 1 juli 2020 is het Besluit gescheiden inzameling huishoudelijke afvalstoffen (hierna: Besluit GIHA) van kracht. Gemeenten zijn nu wettelijk verplicht om gft, papier, metaal, kunststof, glas en elektronische apparatuur gescheiden in te zamelen. Voor textiel en gevaarlijke afvalstoffen gaat deze verplichting in per 1 januari 2025. Het Besluit GIHA bevat de mogelijkheid om in bepaalde gevallen af te wijken van gescheiden inzameling. Als hiervan wordt afgeweken moet dit in de Afvalstoffenverordening zijn opgenomen.

Daarnaast voorziet het model in regelgeving voor een ja-ja sticker bij ongeadresseerd drukwerk en is aandacht gevraagd voor de wettelijke plicht om bij verordening regels te stellen over de aangifte, het bewaren en inzamelen van dode gezelschapsdieren. Bovenstaande ontwikkelingen vormden voldoende aanleiding om de Model Afvalstoffenverordening in 2021 te actualiseren. De herziene modelverordening bevat ook bepalingen over implementatie van de Omgevingswet. Naast de inhoudelijke wijzigingen zijn wetgevingstechnische en redactionele verbeteringen aangebracht. In de citeertitel van de modelverordening vervalt het jaartal ‘2015’ om verwarring over de geldigheid te voorkomen. De belangrijkste actualiseringen van de modelverordening zijn: • Implementatie artikelen 2 en 3 van het Besluit GIHA (gescheiden afvalinzameling) • Vertaling artikel 3.5 van de Wet dieren (kadavers van gezelschapsdieren) • Anticipatie op de inwerkingtreding van de Omgevingswet De nieuwe of inhoudelijk gewijzigde artikelen in de modelverordening zijn: • Artikel 7. Gescheiden afvalinzameling (wijziging) • Artikel 8. Gescheiden aanbieding (wijziging) • Artikel 15a. Ongeadresseerd drukwerk (nieuw) • Artikel 19a. Kadavers van gezelschapsdieren (nieuw) • Artikel 22.

Wijzigingen als gevolg van de Omgevingswet en overgangsrecht (nieuw) 1.2 Inwerkingtreding ja-ja sticker 21 september 2024 zodat er voldoende voorbereidingstijd is. Gemeenten die de sticker introduceerden hanteerden verschillende invoertermijnen. Intussen is bekend dat een invoertermijn van een jaar na het raadsbesluit een redelijke termijn is om alles binnen de gemeente in te kunnen regelen en ook belanghebbenden goed te informeren en de tijd te gunnen benodigde wijzigingen door te voeren. Als belanghebbenden zien wij de (lokale) ondernemers die reclame willen maken, de ontvangers van de reclamefolders 2

(onze inwoners), de producenten en verspreiders van reclamedrukwerk en huis-aan-huisbladen, en de kerken en verenigingen die het oud papier ophalen. Door deze belanghebbenden goed te informeren zullen bij de inwerkingtreding minder fouten gemaakt worden door alle betrokkenen. Daarmee zal het draagvlak voor de sticker groeien en het aantal klachten beperkt blijven. 2.1 De baten dienen de kosten te dekken, In 2024 dient een bedrag van € 7.981.798 te worden gedekt uit inkomsten van de afvalstoffenheffing om voor 100 procent kostendekkend te blijven. De verschillen met de tarieven hangen af van het afval aanbiedgedrag in een huishouden. Het risico is verkleind door de variabele kosten te beperken. De eerste ledigingen worden in het vast tarief opgenomen (de eerste 3 ledigingen van een 240 liter rolcontainer restafval/ de eerste 5 ledigingen van een 140 liter rolcontainer restafval/ de eerste 18 keer storten in de ondergrondse container restafval). Met het opnemen van enkele aanbiedingen restafval in het vast tarief voorkomen we grote financiële risico’s. De inflatie van 3,3% is meegenomen in de berekeningen. De heffing van het variabel tarief 2023 vindt pas plaats in 2024. 2.2 Verlagen van variabel tarief om te beoordelen of er effect is op de mate van vervuiling van grondstoffen.

Om te kunnen beoordelen of de hoogte van het tarief voor het aanbieden van restafval bepalend is voor de mate van vervuiling van grondstoffen wordt voorgesteld dit te verlagen. Hiermee kunnen we beoordelen of dit effect heeft. De ambitie is zoveel mogelijk hergebruik in 2050. Het is dus van groot belang om grondstoffen niet te veel te vervuilen met stoorstoffen. Onbewuste vervuiling doordat een bewoner niet precies weet in welke afvalbak iets moet zal niet zorgen voor enorme vervuiling. In onze communicatie zetten we in op uitleg in welke afvalbak iets hoort. Bewuste vervuiling, bijvoorbeeld om apart betalen voor restafval te ontduiken, is veel ernstiger. Inmiddels is er sprake van vervuiling van grondstoffen in de ondergrondse containers en afkeur van vrachten. Dit heeft effect op de beleving van het inzamelsysteem Diftar. Verdere bewustwording en de zichtbare aanwezigheid van handhavend personeel vergroot de prikkel tot het goed scheiden van afval. Hier blijft nog veel te winnen. 2.3 De medische regeling blijft. Er is een medische regeling voor huishoudens die niet in staat zijn afval aan te bieden op de voorgeschreven wijze en dit niet kunnen regelen met (mantel)zorg. Of als er een medische noodzaak is, bijvoorbeeld als gevolg van incontinentie of door het gebruik van stoma’s of thuisdialyse. Hierdoor hebben deze huishoudens extra afval.

In de regeling zitten op dit moment 300 huishoudens. Voor de invoering van Diftar waren dit er circa 100. Bij het toepassen van Diftar wordt bij het toepassen van de medische regeling het gemiddeld variabele deel voor een meerpersoonshuishouden aangeslagen. Dat is voor een 240 liter container 10 ledigingen, voor een 140 liter container 17 ledigingen en voor een ondergrondse container 60 aanbiedingen. De aanbiedingen/ledigingen boven dit aantal worden niet in rekening gebracht. Volgens de aanbiedingen restafval in 2021 tot op heden klopt het vooraf geprognotiseerde aantal aanbiedingen van de 240 liter rolcontainer. Huishoudens die gebruik maken van de medische regeling kunnen onbeperkt restafval aanbieden. Wij vinden dit een eerlijke regeling. Het vaste deel is afhankelijk van de samenstelling van het huishouden (eenpersoonshuishouden of meerpersoonshuishouden). 2.4 Het is noodzakelijk tijdig over de nieuwe tarieven te communiceren. Om effectief met bewoners te kunnen communiceren over Diftar, is het noemen van tarieven een voorwaarde. De verordening afvalstoffenheffing en reinigingsrechten Middelburg wordt doorgaans bij alle belastingverordeningen in de raad van december vastgesteld. Op dat moment is tijdige communicatie niet meer mogelijk. Daarom is besloten om deze verordening eerder aan te bieden.

Op deze wijze zijn de tarieven voor 2024 eerder bekend en kan hierover eerder gecommuniceerd worden. 3.1 Wijken waar geen inzamelaar voor oud papier gevonden kan worden of waar een huis-aan-huis inzamelaar stopt plaatsen we ondergrondse perscontainers. De animo van vrijwilligers om deel te nemen aan de inzameling van oud papier en karton wordt steeds minder. Dit maakt het lastiger om de inzameling met kerken en verenigingen nog georganiseerd te krijgen. 3

In wijken/ kernen waar geen inzamelaar meer gevonden kan worden voor huis-aan-huis inzameling wordt de inzameling met verzamelcontainers op wijkniveau georganiseerd. In Dauwendaele is dit beleid enkele jaren geleden in uitvoering gebracht en ook in de Binnenstad wordt oud papier met behulp van ondergrondse containers ingezameld. Rugbyvereniging Oemoemenoe heeft in september 2022 te kennen gegeven per 1 januari 2023 te stoppen met de inzameling van oud papier in de Stromenwijk. Om de inzameling te kunnen continueren met een korte voorbereidingstijd is opdracht gegeven aan een commerciële inzamelaar de huis-aan-huis inzameling in 2023 uit te voeren. Voor 2024 is de inzameling ambtelijk heroverwogen. We staan nog steeds achter het beleid om bij het ontbreken van een inzamelaar met vrijwilligers over te gaan op verzamelcontainers op wijkniveau. Perscontainers zijn noodzakelijk om de gewenste capaciteit te bieden. Ondergrondse containers zonder pers zitten hiervoor te snel en te vaak vol. Kanttekeningen

1.1 Een daling in papieropbrengsten kan ertoe leiden dat oud-papier verenigingen stoppen met hun activiteiten omdat het niet meer genoeg loont. De ja-ja sticker zorgt voor een afname van het aantal folders in het oud papier. Of dit voor elke wijk in dezelfde mate geldt is niet bekend. Ook kunnen hoeveelheden oud papier tussen wijken variëren door andere factoren. Daarmee is niet te voorspellen of en hoeveel minder inkomsten de individuele verenigingen daadwerkelijk hebben na introductie van de sticker. Wij zullen de oud papier verenigingen informeren over de mogelijk gevolgen. 2.1 Verlaging van het tarief is beperkt en pas later te verrekenen in de heffing. Een verlaging van het variabel tarief voor het aanbieden van restafval betekent een marginaal effect in de kosten voor de burger. Gemiddeld genomen wort de 240 liter rolcontainer restafval 10 keer per jaar aangeboden. De eerste 3 keer zijn al verrekend in het vast tarief. Een verlaging van 2 euro per aanbieding betekent gemiddeld genomen dan voor 7 aanbiedingen slechts 14 euro. Bij het aanbieden van de rolcontainer restafval elke 2 weken (maximaal aanbod) betekent dit voor 23 aanbiedingen slechts een verlaging van 46 euro per jaar. Twijfel is er of een dergelijk minimaal verschil het gedrag van de bewuste vervuiler van andere afvalstromen gaat beïnvloeden.

In de afvalstoffenheffing begin 2024 worden de vaste kosten voor 2024 en de variabel kosten over 2023 in rekening gebracht. Dit betekent dat huishoudens pas in 2025 het effect van een verlaging van de variabele kosten in 2024 merken in hun afrekening. 2.2 Hoe groter het aandeel variabel tarief hoe groter de prikkel tot minder restafval. De vraag is wat een voldoende financiële prikkel is, ook in relatie tot de te realiseren hoeveelheid fijn restafval Hiervoor maken we een vergelijk met andere gemeenten. Dit laat zien dat hoger het ledigingstarief is, hoe minder fijn restafval huishoudens aanbieden. Het is echter geen lineair verband. De burger moet het doen. Een eerste stap richting 100 kilogram per inwoner per jaar is gemaakt. Echter hebben we inmiddels te maken met vervuiling van grondstoffen zoals PMD. Er wordt voorgesteld de balans tussen het vastrechtbedrag en het variabele ledigingstarief te wijzigen. Hierdoor wordt de prikkel kleiner. 2.3 Verlagen van het variabele kosten per aanbieding betekent hogere lokale lasten in 2024. Met het voorstel voor het verlagen van de variabele kosten voor het aanbieden van restafval in 2024 wordt automatisch het vast tarief hoger. In de afvalstoffenheffing begin 2024 worden de vaste kosten voor 2024 en de variabel kosten over 2023 in rekening gebracht.

Dit betekent dat huishoudens pas in 2025 het effect van een verlaging van de variabele kosten in 2024 merken in hun afrekening. Inwoners die wel goed afval scheiden worden benadeeld. 2.4 Verlagen van de variabele kosten per aanbieding restafval zorgt mogelijk voor een ander aanbiedgedrag en hiermee andere inkomsten. Met een lager tarief voor het aanbieden van restafval verandert mogelijk ook het aantal aanbiedingen. Dit is lastig te prognosticeren en nog niet meegenomen in de begroting. 4

2.5 Verlagen van de variabele kosten per aanbieding restafval is tegengesteld aan andere Zeeuwse gemeenten met Diftar. In 2023 waren de tarieven voor het aanbieden van een 240 liter rolcontainer voor restafval van andere Zeeuwse gemeenten met Diftar als volgt: Goes - € 8 per keer, na 13 keer legen € 10 per keer en na 20 keer € 14 per keer Kapelle - € 6 per keer, na 13 keer legen € 15 per keer en na 20 keer € 17,50 per keer Reimerswaal - € 8 per keer Schouwen Duiveland - € 6,37 per keer Waar Middelburg vanaf de start Diftar een hoog bedrag heeft gehanteerd Zeeuws gezien, wordt dit dan het laagste. Financiën

Wat mag het kosten? In 2024 dient een bedrag van € 7.981.798 te worden gedekt uit inkomsten van de afvalstoffenheffing. De levering en plaatsing van een perscontainer voor oud papier en karton kost circa € 40.000. Voor de inzameling van oud papier en karton in de Stromenwijk en Essenvelt zijn circa 9 perscontainers benodigd. Hiervoor wordt een krediet aangevraagd van € 360.000. Hoe gaan we dat financieren? De afvalstoffenheffing is kostendekkend voor de gehele afvalinzameling. De verschillen met de tarieven hangen af van het afval aanbiedgedrag in een huishouden. Het risico is verkleind door de variabele kosten te beperken. De eerste ledigingen worden in het vast tarief opgenomen (de eerste 3 ledigingen van een 240 liter rolcontainer restafval/ de eerste 5 ledigingen van een 140 liter rolcontainer restafval/ de eerste 18 keer storten in de ondergrondse container restafval). Met het opnemen van enkele aanbiedingen restafval in het vast tarief voorkomen we grote financiële risico’s. De inflatie van 3,3% is meegenomen in de berekeningen. De inflatie index is toegepast op de andere tarieven zoals ook de reinigingsrechten. In de kadernota 2024-2027 zijn de kredieten m.b.t. ondergrondse afvalcontainers aangepast met als doel te komen tot een over de jaren gelijkmatige vervanging van de containers (ideaalcomplex).

Levering en plaatsing van containers in Essenvelt voor restafval, PMD, textiel, glas en groente- en fruitafval zijn voorzien in de grondexploitatie. Levering en plaatsing van de extra ondergrondse perscontainers in Essenvelt en in de Stromenwijk kan, ondanks deze extra middelen voor vervanging, niet opgevangen worden binnen de beschikbare kredieten. Voor de aanschaf van 9 extra perscontainers in 2024 dient daarom nu een krediet beschikbaar gesteld te worden van € 360.000. De hogere kapitaallasten vanaf 2025 die dit vervolgens met zich meebrengt worden verdisconteerd in het kostendekkende tarief afvalstoffenheffing. Zijn er significante gevolgen voor het weerstandsvermogen? Nee. Afwijkingen ten opzichte van deze aannames worden in het betreffende jaar verrekend met de voorziening Tariefstelling afvalstoffenheffing en hebben derhalve een budgetneutraal effect op de gemeentelijke begroting. De kosten en inkomsten dienen zo goed mogelijk in balans te blijven. Dit proces vindt jaarlijks plaats bij het bepalen van de tarieven voor het eerstvolgende begrotingsjaar. In de jaarrekening 2022 bedroeg de stand van de voorziening op 31-12-2022 € 622.000. De voorziening afvalstoffen is niet oneindig. Bij de begroting 2023 is afgesproken om de komende jaren jaarlijks € 100.000 aan de voorziening te onttrekken om de stijging van het tarief te temperen.

Daarnaast worden in 2023 en 2024 onttrekkingen aan de voorziening verwacht als gevolg van stijgende kosten op het gebied van afvalinzameling en de gederfde inkomsten voor het vervuilde PMD en de extra verbrandingskosten hiervan. Op basis van de huidige inzichten dient er rekening gehouden te worden met een situatie waarbij de voorziening in de komende 2 a 3 jaar volledig benut is. Uitgangspunt hierbij is dat de vervuiling/afkeur PMD zich niet doortrekt tot in 2024 en verder. In dat geval zal de bodem van de voorziening eerder in zicht zijn. Gezien deze ontwikkelingen dient rekening gehouden te worden met een tariefstijging vanaf 2025 om de afvalinzameling kostendekkend te kunnen houden. 5

Duurzaamheid

Activiteiten in de afvalbranche leiden tot het uitstoten en vermijden van CO2-emissie. Uitstoot komt voort uit bijvoorbeeld het gebruik van diesel en het verbranden van restafval. Er wordt ook veel CO2-emissie vermeden door gescheiden inzameling van afvalstoffen. Door grondstoffen uit het afval te hergebruiken, worden er minder nieuwe grondstoffen geproduceerd. Communicatie en participatie

De VNG adviseert inspraak op deze nieuwe verordening te houden. Dit in verband met artikel 10.26 van de Wet milieubeheer. De vastgestelde Afvalstoffenverordening dient, op grond van artikel 139 Gemeentewet, gepubliceerd te worden op officielebekendmakingen.nl, de gemeentepagina in De Bode, de website van de gemeente en op wetten.overheid.nl Na vaststelling van de tarieven worden inwoners geïnformeerd via de huis-aan-huis krant, de website en de digitale inzamelwijzer. Uitvoering

De nu geldende afvalstoffenverordening intrekken en de nieuwe afvalstoffenverordening Middelburg met ingang van 1 januari 2024 toe te passen.

Advies ingewonnen bij adviesorgaan?

Bijlagen 1. Afvalstoffenverordening Middelburg 2024 2. Verordening reinigingsheffingen Middelburg 2024

Middelburg, 3 oktober 2023 Burgemeester en wethouders van Middelburg de secretaris,

mr. A. van den Brink de burgemeester,

mr. H.M. Bergmann

6