23-114 rvs Programmabegroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027

raadsvoorstel volgnummer

9 november 2023 23-114

onderwerp

Programmabegroting 2024 en meerjarenraming 2025 - 2027

behandelen in raadscommissie

Algemeen Bestuur

portefeuillehouder

Rutger Schonis Bestuur en ondersteuning Merel de Bruyne en Simon Jongepier m.de.bruyne@middelburg.nl en s.jongepier@middelburg 0118-675539 en 0118-675535

datum vergadering

programma behandeld door e-mail telefoon

Conceptbesluit

De raad besluit: 1. de programmabegroting 2024 en de meerjarenramingen 2025-2027 vast te stellen; 2. de gebeurtenissen (met financiële effecten) na vaststelling Kadernota 2024 – 2027 te verwerken in de (meerjaren)begroting 2024 – 2027; 3. het restant van de beschikbare middelen te betrekken bij de beraadslagging voor de Kadernota 2025 - 2028 4. een reserve investeringsfonds in te stellen; 5. de kredieten te verlenen voor de vervangingsinvesteringen 2024. Aanleiding

Op 5 en 6 juli heeft uw raad de Kadernota 2024 - 2027 geamendeerd vastgesteld. Uw raad heeft hierbij ons college de opdracht gegeven te onderzoeken welke wensen we bij de begroting 2024 alsnog kunnen verwerken. Hierbij rekening houdende met de uitkomsten van de beraadslaggingen bij de Kadernota. We hebben de uitkomsten van de meicirculaire 2023 en de Niet verwerkte aanmeldingen Kadernota 2024 - 2027 meegenomen in de begroting 2024. Vlak voor het zomerreces ontving u een memo actieve informatie over de uitkomsten van de meicirculaire. Daarbij gaven we een prognose van de financiële ruimte voor de komende jaren. Tijdens het zomerreces begonnen we met het voorbereiden van de programmabegroting, zoals die nu voor u ligt. Voor u ligt het begrotingsvoorstel 2024. Het voorstel bevat ook een doorkijk naar de financiële positie van de gemeente in de jaren 2025-2027. Het college stelt voorop dat de financiële positie van de gemeente Middelburg op dit moment solide is. De vooruitzichten voor de jaren 2024 en 2025 zijn gunstig. Dit is vooral te danken aan een structureel hogere uitkering uit het Gemeentefonds en een hogere inschatting van de prijscompensatie door het kabinet. Ook hebben de maatregelen uit het Financieel Herstelplan 2020-2024 ervoor gezorgd dat we eerdere tekorten wegwerkten. Daarmee heeft de gemeente een duurzaam en reëel begrotingsevenwicht bereikt.

De Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) waarschuwt al enkele jaren voor het financiële ravijn waar gemeenten in 2026 in dreigen te storten. Vanaf 2026 wordt de uitkering uit het Gemeentefonds ook voor onze gemeente aanzienlijk gekort. Daar staat tegenover dat de gemeente de komende jaren juist voor een aantal aanzienlijke investeringen komt te staan. Denk aan de Omgevingsvisie Middelburg 2050. Deze Omgevingsvisie is onlangs gepubliceerd. Daarin staan grote opgaven beschreven. Opgaven waar we de komende jaren mee aan de slag moeten. Het gaat om een grote verbouwing van onze stad. Zo moeten we alle gemeentelijke eigendommen verduurzamen en energiezuiniger maken. Moeten we de openbare ruimte herinrichten om de gevolgen van het sterk veranderende klimaat op te vangen. En we willen investeren in de wijkharten. 1

Onderdeel van de Omgevingsvisie wordt daarom een investeringsfonds. De komende jaren vullen we dat fonds met gemeentelijk geld. Met dat geld kunnen we zo snel mogelijk starten met het werken aan die grote opgaven. Tegelijkertijd is het ons college gelukt nu al invulling te geven aan alle wensen die de gemeenteraad in juli naar voren heeft gebracht. Dit was bij de behandeling van de Kadernota 2024-2027. Dit kunnen we doen dankzij de ruimere bijdrage uit het Gemeentefonds. Zo hebben wij de aangenomen motie ‘Vluchtelingen aan het werk’ en de toezegging over toiletten in het Molenwaterpark financieel verwerkt in deze begroting. Daarnaast is het gelukt om kosten voor de uitvoering van nieuw beleid op te nemen. Voorbeelden daarvan is de uitvoering van de nieuwe huisvestingsverordening om verkamering en toeristische verhuur te kunnen reguleren. We hebben ook een extra voorziening voor de restauratie van het stadhuis opgenomen. Net als het op peil brengen van de voorziening voor onderhoud van onze wegen en het combineren van dit wegenonderhoud met klimaat- en duurzaamheidsdoelstellingen. Ook is geld voor Social return on investment (SROI) en duurzaam inkopen meegenomen in het voorliggende begrotingsvoorstel. Vanzelfsprekend zijn de wensen uit de gemeenteraad die bij amendement bij de Kadernota aangenomen in deze begroting verwerkt.

Zoals gezegd vraagt de financiële positie van de gemeente Middelburg voor de langere termijn om behoedzaamheid. Dit omdat we de komende jaren nog niet geheel wordt gecompenseerd voor de toenemende kosten waarmee we te maken krijgen. Denk aan hogere salariskosten, hogere prijzen bij aanbestedingen en natuurlijk hogere energietarieven. Daarnaast voorzien we grotere structurele uitgaven. Dat het kabinet demissionair werd, zorgt voor onzekerheid over de financiële positie van gemeenten in het algemeen. Ook moeten we de behoefte aan nieuwe investeringen, uitbreiding en nieuw beleid afzetten tegen de uitvoerbaarheid daarvan. Dit door de recente forse groei van taken en formatie bij onze gemeente. We hebben nog niet alle financiële ruimte bestemd. Met de noodzaak van dit evenwicht tussen optimisme en behoedzaamheid in het achterhoofd, presenteren wij u deze begroting. We hebben zin om met elkaar ook komend jaar het lopend en voorgenomen beleid verder vorm te geven en uit te voeren. Vele onderwerpen zijn onverminderd van belang. Denk aan de aanhoudende asielcrisis en de bouw van een nieuw asielzoekerscentrum. Ontwikkelingen op het gebied van (jeugd)zorg en arbeidsparticipatie. We hebben te maken met grote landelijke en regionale ambities op het gebied van klimaat en energie. En is een blijvend woningtekort.

En we hebben oog voor onze vier belangrijke gedeelde opgaven - participatie en bewonersinitiatieven, sociaal domein, bouwen en wonen, klimaat en energie. Effect

Een structureel sluitende meerjarenbegroting. Argumenten

1. de programmabegroting 2024 en de meerjarenramingen 2025-2027 vast te stellen; Ons college biedt een realistische en structureel sluitende concept programmabegroting 2024 en meerjarenraming 2025 - 2027 aan. Ons college doet aanvullende voorstellen voor invulling van de financiële ruimte die is ontstaan als gevolg van de uitkomsten van de meicirculaire. Deze worden hieronder verder benoemd en in de inleiding van de programmabegroting nader beschreven. 2. de gebeurtenissen (met financiële effecten) na vaststelling Kadernota 2024 – 2027 te verwerken in de (meerjaren)begroting 2024 – 2027; Onderstaande tabel geeft inzicht in de financiële effecten na de behandeling van de Kadernota 2024 – 2027. In de inleiding van de programmabegroting worden de hieronder genoemde onderdelen allemaal nader toegelicht.

2

A.

D.

Besluit raad over "Niet verw erkte aanmelding Kadernota 2024 – 2027" (nog) "Niet verw erkte aanmeldingen Kadernota 2024 – 2027" Nog te besluiten voortkomende uit moties/toezeggingen college/overig Verw erking 5e begrotingsw ijziging 2023 IJZ

E.

Overige mutaties

B. C.

Saldo gebeurtenissen na m eicirculaire

A.

-84

-84

-84

-84

-220

-193

-193

-252

-3.753

-710

-710

-710

-435

-457

-480

-504

479

330

247

271

-4.013

-1.114

-1.220

-1.279

Besluit raad over “niet verwerkte aanmeldingen Kadernota 2024 – 2027

Bij het aanbieden van de Kadernota is als bijlage ook nog een lijst van "niet verwerkte aanmeldingen' meegezonden. Als de uitkomsten van de meicirculaire 2023 positief zouden zijn, heeft ons college voorgesteld bij de begroting nieuwe voorstellen te doen op welke manier deze ruimte ingezet kan worden. Op basis van de besluitvorming bij de Kadernota heeft de raad, met het vaststellen van een aantal amendementen, besloten opdracht te geven om onderstaande aanmeldingen te verwerken in de (meerjaren)begroting 2024 - 2027. Het betreft hier de activiteiten uitbreiding van de starterslening, verbeteren zwemvaardigheid en de dubbele herplantplicht. B.

(nog) "Niet verwerkte aanmeldingen Kadernota 2024 – 2027

De overige punten uit de bijlage 'Niet verwerkte aanmeldingen' heeft uw raad op sommige onderdelen anders geprioriteerd danwel heeft uw raad besloten hier (voorlopig) geen middelen voor vrij te willen maken. Gezien de beschikbare middelen binnen de meicirculaire, heeft het college kans gezien om de overige aanmeldingen toch te honoreren. Het betreft hier de budget voor representatiebudget, het renoveren van de vloeren in parkeergarage Geere, een bijdrage aan Zeeland in Stroomversnelling om de economische structuur te verbeteren, de vervanging veldverlichting door led, uitbreiding contract stadsbeiaardier, beheer/ onderhoud en herstel Kunst in de openbare ruimte en deelname Volwassenfonds Sport & Cultuur. C.

Nog te besluiten voortkomende uit moties/toezeggingen college/overig

Tot slot zijn tijdens de raadsvergadering over de Kadernota niet alle amendementen en moties aangenomen. Uw raad heeft hierbij rekening gehouden dat wij met voorstellen zouden komen hoe deze in de begroting konden worden verwerkt. Bij het opmaken van de begroting is nog een aantal punten naar boven gekomen die we in deze begroting moesten verwerken. Hier gaat het over de extra inzet van middelen voor vluchtelingen aan het werk, openbare toiletten Molenwaterpark, Restauratie stadhuis (extra - obv gevormde voorziening Stadhuis bij jaarrekening, Vrijwilligersvergoeding adviescommissie cultuursubsidies, formatie uitvoering taken nieuwe huisvestingsverordening en wegenonderhoud. D.

Verwerking 5e begrotingswijziging 2023 IJZ

In het raadsvoorstel 5de begrotingswijziging 2023 van de GR GGD Zeeland is aangegeven dat de kosten van Jeugdzorg voor 2024 en verder stijgen. Met name de kosten voor de gecontracteerde jeugdhulp wordt hoger. Er wordt gerekend met een voorlopige OVA-index voor personele lasten. De definitief vastgesteld index was aanzienlijk hoger. Dit verschil wordt contractueel verrekend in de prijzen vanaf 1 januari 2024. Deze ontwikkeling van de jeugdhulpkosten is in de begroting verwerkt. E.

Overige mutaties

Met het vaststellen van de Kadernota is de meerjarenbegroting opgesteld. De hoogte van het genoemde voordeel, in bovenstaande tabel, wordt hier met name veroorzaakt doordat bij de Kadernota een inschatting is gemaakt wat het effect van de definitief vastgesteld CAO voor Gemeenteambtenaren. Voor de begroting is 3

een nieuwe salarisbegroting opgesteld. Deze specifiekere salarisbegroting geeft een iets positiever beeld (0,9%) dan waar bij de Kadernota mee is gerekend. Daarnaast zijn conform het raadsvoorstel de structurele effecten uit Bestuurlijke tussenrapportage in de (meerjaren)begroting 2024 - 2027 verwerkt. 3. het restant van de beschikbare middelen te betrekken bij de beraadslagging voor de Kadernota 2025 – 2028; Uit de programmabegroting 2024 blijkt dat nog niet alle financiële ruimte is bestemd. Met het opstellen van de (meerjaren)begroting 2024 – 2027 heeft ons college een aantal denk- en uitwerkingensrichtingen overwogen hoe om te gaan met de beschikbare ruimte uit deze meicirculaire. Onderstaande ontwikkelingen zijn hierin meegewogen: Vlak voor de zomerreces is het kabinet gevallen. Dit betekent dat het kabinet alleen nog lopende zaken afhandelt. Een groot aantal onderwerpen wordt controversieel verklaard. Dit brengt ook onzekerheden mee op dossiers waar VNG (lees Gemeenten) en Rijk nog geen overeenstemming over hebben bereikt. Veel dossiers, w.o. ontwikkeling van het gemeentefond na 2025, blijven nu liggen. Daarnaast zijn verschillende trends in loon- en kostenontwikkeling nu al zichtbaar. Denk bijvoorbeeld aan de nieuwe cao’s voor zorg en welzijn. Dit heeft een direct effect op de kosten van de door onze gemeente gesubsidieerde instellingen.

In de begroting 2023 schreven wij " Het financiële beeld is de afgelopen periode sterk verbeterd. Deze kentering is in de vorige raads- en collegeperiode in gang gezet met vaststelling en realisatie van de besluiten uit het Financieel Herstelplan 2020-2024. Daarnaast laat de algemene uitkering voor de jaren tot en met 2025 een sterke groei zien. Dit zorgt voor een goede startpositie voor de begroting voor 2023 en volgende jaren." Dit gegeven heeft ervoor gezorgd dat we het afgelopen jaar capaciteit en middelen beschikbaar (€ 10 miljoen) hebben gekregen om nieuw ingezet beleid vorm te geven. Nog meer inzet van middelen voor nieuwe beleid kent een grens die de ambtelijke organisatie kan uitwerken. We willen prioriteren en voortborduren op de lijn die we hebben ingezet. Invulling van de financiële ruimte vraagt een zorgvuldige integrale uitwerking en het vraagt tijd om genoemde (politieke) wensen verder financieel uit te werken. Tot slot zijn er geen signalen dat voor één of meer onderwerpen urgente besluitvorming nodig is. Daarom stellen wij voor het overgrote deel van de beschikbare ruimte als gevolg van de meicirculaire 2023 te betrekken bij de Kadernota 2025 – 2028. Dit doet recht aan een zorgvuldige integrale afweging van de beschikbare middelen. 4.

een reserve investeringsfonds in te stellen; Bij de Kadernota zijn middelen beschikbaar gesteld voor de inzet van de grote opgaven uit de Omgevingsvisie Middelburg 2050. Voor de jaren 2024 en 2025 zijn eenmalige middelen beschikbaar die in een reserve worden gestort. Het instellen van een dergelijk reserve is een bevoegdheid die bij de raad berust. Op het moment dat een concrete investering wordt gedaan, wordt deze ter goedkeuring aan de raad voorgelegd. Per raadsvoorstel zal dan worden beoordeeld of deze onttrokken kunnen worden uit de reserve. Immers het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten schrijft voor dat deze in één keer moeten worden afgeschreven danwel dat binnen deze voorschriften afschrijven wel mogen is. Bij deze laatste variant vindt dekking plaats uit de geraamde structurele ruimte (kapitaallasten) voor het investeringsfonds. 5. de kredieten te verlenen voor de vervangingsinvesteringen 2024. In de concept programmabegroting 2024 is ook een lijst van vervangingsinvesteringen opgenomen. Met het vaststellen van deze begroting verleent uw raad ook krediet voor deze investeringen. De jaarlijkse lasten zijn in de begroting verwerkt. Tot slot merken wij op dat uw raad bij de begrotingsbehandeling de motie "Rapportage EU gelden - D66' heeft aangenomen. In de programmabegroting 2024 is een dergelijk rapportage als aparte bijlage opgenomen.

Hiermee heeft ons college invulling gegeven aan de ingediende motie.

4

Kanttekeningen

De uitkomsten van de septembercirculaire zijn niet verwerkt in de programmabegroting 2023. Hierover zal het college u afzonderlijk informeren. Financiën

Wat mag het kosten? In de begroting worden de voor de verschillende programma’s geldende budgettaire kaders vastgelegd. Hoe gaan we dat financieren? Voor een overzicht van de baten wordt verwezen naar de verschillende begrotingsprogramma’s.. Zijn er significante gevolgen voor het weerstandsvermogen? Voor het begrotingsjaar 2024 komt de weerstandsratio op 2,4 (€ 34,0 miljoen weerstandscapaciteit / € 14,5 miljoen risicoprofiel). Dit betekent voor Middelburg dat het weerstandsvermogen als ‘uitstekend’ wordt gekwalificeerd. In de ratio is rekening gehouden dat in de Kadernota 2024-2027 is besloten een bedrag van € 8.0 miljoen te onttrekken aan de algemene reserve ter vorming van een (reserve) investeringsfonds. In paragraaf Weerstandsvermogen en Risicobeheersing wordt een verdere analyse gegeven van de ontwikkeling van ons weerstandsvermogen. Duurzaamheid

n.v.t. Communicatie en participatie

Bekend zal worden gemaakt dat de programmabegroting voor een ieder ter inzage ligt. Ook is de begroting voor iedereen te raadplegen op de website van de gemeente. Uitvoering

Nadat de gemeenteraad de programmabegroting heeft vastgesteld wordt deze aangeboden aan het College van Gedeputeerde Staten. Dit college informeert in december a.s. de gemeenteraad welk toezichtregime van toepassing wordt. Rekening houdend met de voor 2024 geldende toezichtvorm kan dan vanaf 1 januari 2024 gestart worden met uitvoering van het in de begroting opgenomen beleid en de daarbij behorende taken. Advies ingewonnen bij adviesorgaan?

n.v.t. Bijlagen

1. Programmabegroting 2024 en Meerjarenbegroting 2025 – 2027 2. Uitvoeringsinformatie 2024 - 2027

Middelburg, 3 oktober 2023 Burgemeester en wethouders van Middelburg de secretaris,

mr. A. van den Brink de burgemeester,

mr. H.M. Bergmann 5