23-099 rvs Kaderstelling Middelburgs Investeringsfonds-VERVALLEN

raadsvoorstel volgnummer

12 oktober 2023 23-099

onderwerp

Kaderstelling Middelburgs Investeringsfonds

behandelen in raadscommissie

Ruimte

portefeuillehouder

Rutger Schonis Bestuur en ondersteuning Bedrijfsvoering: Frank Tillema Leefomgeving: Wilbert Dingemanse f.tillema@middelburg.nl w.dingemanse@middelburg.nl +31118675466 +31118675424

datum vergadering

programma behandeld door

e-mail

telefoon

Conceptbesluit

De raad besluit: 1. Inhoudelijk kader; 1.1. de financiële middelen uit het Middelburgs Investeringsfonds aan te wenden voor grote opgaven in het fysieke domein, volgend uit de ambities zoals die zijn opgenomen in de (ontwerp) Omgevingsvisie; 2. Financiële kaders 2.1. het college op te dragen voor elk investeringskrediet een apart raadsvoorstel voor te leggen; 2.2. eerst de reguliere budgetten te benutten alvorens een beroep gedaan wordt op het investeringsfonds; 2.3. alleen investeringen met een minimale levensduur van 25 jaar binnen het investeringsfonds onder te brengen óf (zie 2.6); 2.4. de kosten voor voorbereiding en onderzoek af te dekken binnen de beschikbare middelen van het investeringsfonds; 2.5. het onbenutte budget voor de kapitaallasten ten behoeve van het investeringsfonds vanaf 2023 toe te voegen aan het investeringsfonds; 2.6. onder voorwaarden de gerealiseerde eenmalige middelen binnen de algemene reserve in te zetten; 2.7. hiervoor, zie 2.6, een specifieke reserve te vormen; 2.8. het college op te dragen daar waar mogelijk cofinanciering te bewerkstelligen. 3. Deze kaders en een toekomstige investeringsplanning te verwerken bij de vaststelling van de Omgevingsvisie. Aanleiding

Bij de behandeling van de programmabegroting is toegezegd dat over de exacte invulling en wijze van besturen van het Middelburgs Investeringsfonds in de loop van 2023 nadere kaders voor te leggen. Daarnaast is bij de behandeling van de Kadernota 2024 – 2027 door het college toegezegd deze kaders aan uw raad voor te leggen. Dit gaat dan om investeringen voor grote opgaven in het fysieke domein zoals die in de Middelburgse Omgevingsvisie 2050 worden benoemd. In de meerjarenbegroting (vastgesteld november 2022) zijn bedragen opgenomen voor de vorming van een investeringsfonds. Deze zijn in de Kadernota 2024-2027 deels ingewisseld voor eenmalige middelen. Hierdoor is eind 2023 eenmalig € 18,5 miljoen beschikbaar. Naast dit bedrag is er geld beschikbaar als dekking voor langdurige kapitaalslasten (40 jaar). Met de huidige rentestand (peildatum juni 2023) en uitgaande van het feit dat deze investeringen over 40 jaar afgeschreven kunnen worden, geeft dit dekking voor een investering van circa € 15,5 miljoen. Er is dus ruimte om circa € 34 miljoen te investeren. Loopt de rente de komende tijd verder op en/of moet een investering als gevolg van de afschrijvingsrichtlijn sneller afgeschreven worden dan heeft dit invloed op de investeringsruimte vanuit dit ‘fonds’. Met het vaststellen de begroting zal voor dit fonds een aparte reserve worden gevormd. 1

Ondanks het beschikbare budget is het belangrijk in de toekomst te blijven anticiperen en (eenmalige) middelen te alloceren voor dit investeringsfonds.

Effect

Met het vaststellen van deze kaders beschikken we over een instrumentarium om fysieke investeringen binnen de opgaven die in de Middelburgse Omgevingsvisie 2050 worden benoemd op te pakken (voor een samenvattend overzicht met acties voor de korte en de lange termijn, zie hoofdstuk 5.2 van de ontwerp Omgevingsvisie). Als het gaat om investeringen in het fysieke domein, dan wordt vooral gedoeld op de opgaven op het gebied van mobiliteit, energietransitie, klimaatadaptatie en woningbouw (deze opgaven vragen qua euro’s de grootste investeringen, overige opgaven zijn minder kostbaar). Voor veel van deze investeringen zullen we als gemeente waar mogelijk de samenwerking zoeken met andere partijen. Ook kijken we nadrukkelijk naar mogelijkheden om andere geldstromen aan te trekken, bijvoorbeeld via subsidies van de Europese Unie. De ervaring leert dat andere partners best geld willen verstrekken, maar dat zij dat alleen doen via de zogenoemde cofinanciering. Dat houdt in dat gemeenten in zo’n geval ook direct een bepaald bedrag op tafel moeten leggen. Argumenten

1.

Inhoudelijk kader 1.1. Middelen bestemd voor grote investeringen in het fysieke domein Op dit moment is de Omgevingsvisie als ontwerpversie gereed. Deze ligt vanaf begin september voor een periode van zes weken ter visie en loopt het traject van inspraak. Het streven is dat de gemeenteraad in januari 2024 de omgevingsvisie kan vaststellen. In de omgevingsvisie zijn zeven grote opgaven benoemd: welzijn, wonen, beroepsbevolking, energietransitie, circulaire transitie, klimaatadaptatie en biodiversiteit. Niet iedere opgave brengt bij de uitvoering hoge kosten met zich mee voor de gemeente; soms zijn kosten vooral voor derden en het gaat niet altijd om grote investeringen. Grote investeringen die voor rekening van de gemeente komen, zijn vooral te verwachten op het gebied van mobiliteit, energietransitie, klimaatadaptatie en woningbouw. De inzet vanuit het investeringsfonds hoeft zich hier echter niet toe te beperken, zodat het inhoudelijk kader bewust is geformuleerd als ‘grote opgaven in het fysieke domein’. Voor elke uitgave zal uiteindelijk een apart raadsvoorstel worden gemaakt, waarbij het evenwicht in uitgaven voor de diverse delen van het fysieke domein een aandachtspunt zal zijn. Mobiliteit Grote investeringen worden verwacht voor de nieuwe gebiedsontsluiting Arnemuiden/Veerse Meer, zowel voor de korte (reeds geld voor beschikbaar) als de lange termijn.

Daarnaast vragen de gewenste mobiliteitshubs een grote investering. Deze laatste moeten een bijdrage leveren aan het meer autoluw maken van de binnenstad. Ook worden hier diverse vormen van mobiliteit aan elkaar verbonden, zodat de bereikbaarheid binnen Middelburg en op Walcheren wordt versterkt. Energie De energietransitie is in principe een landelijke opgave, waarvoor ook landelijk geld beschikbaar zal komen. Voor particulieren is er op dit moment een nationaal isolatieprogramma en een programma voor energie-armoede. Maar de gemeente heeft ook eigen vastgoed, waarvoor het beleid is dat dat voor 2040 CO2-neutraal zal zijn. Het geld hiervoor is nog niet geregeld. Daarnaast wil het college iets doen voor de vele monumenten en de scholen en gymzalen. De uitwerking hiervan volgt nog. Nadrukkelijk wordt gesteld dat het geld uit het investeringsfonds een aanvulling zal zijn op eigen bijdragen of regelingen van derden. Klimaatadaptatie Het vergroenen van de openbare ruimte, het vergroten van de capaciteit van de riolering en het nemen van maatregelen om regenwater langer vast te houden en waar mogelijk te hergebruiken leidt tot extra kosten voor de gemeente.

2

Wonen Nieuwe woningen worden bij voorkeur binnen de bebouwde kom gebouwd, voor zover hier ruimte voor is. Daarbij zal het vaker dan in het verleden gaan om transformatie en herontwikkeling en minder om bouwen ‘in het weiland’. Ook is een inhaalslag te maken als het gaat om sociale huurwoningen. Ontwikkeling van woningen zal daardoor per saldo vaker geld gaan kosten en minder vaak geld opleveren. Voor zover hiervoor geen beroep gedaan kan worden op de reserve grondbedrijf, kan vanuit het fonds een bijdrage worden geleverd om dit mogelijk te maken. 2.

Financiële kaders 2.1. Autorisatie investeringskredieten Op grond van artikel 189 Gemeentewet berust het budgetrecht bij de gemeenteraad. Hieruit volgt dat uw raad voor elke investering, dus ook uit het Middelburgs Investeringsfonds, een investeringskrediet moet vaststellen. Het college legt voorafgaand aan het aangaan van verplichtingen separaat een raadsvoorstel voor. 2.2. Eerst de reguliere budgetten te benutten alvorens een beroep gedaan wordt op het investeringsfonds De beschikbare budgetten vanuit de ‘reguliere middelen’ en de beschikbare middelen voor het investeringsfonds kennen soms eenzelfde doel (bijvoorbeeld Verduurzaming gemeentelijk panden of het afdekken van onrendabele top grondexploitaties). Door eerst de reguliere budgetten te benutten blijft maximale ruimte om echt een inhoudelijke impuls te geven aan de investeringen uit de uitvoeringsagenda van de omgevingsvisie. (zie kanttekening 2.2) 2.3. Investeringen hebben minimale een meerjarig nut van 25 jaar Investeringen gaan langer dan één jaar mee, voor investeringen binnen het Middelburgs Investeringsfonds geldt dat deze een minimaal levensduur moeten hebben van 25 jaar. Deze investeringen leiden tot een bezit voor de gemeente. De waarde van het bezit, de uitgaven voor het verkrijgen of vervaardigen van dit bezit, worden tot uitdrukking gebracht onder de (im)materiele vast activa op de balans.

Indien een investering niet aan deze voorwaarden voldoet omdat een investering, conform het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten, niet mag worden geactiveerd is 2.6 van toepassing. 2.4. Kosten voor voorbereiding en onderzoek worden afgedekt binnen de beschikbare middelen van het investeringsfonds. Onder de bij 2.3 genoemde investeringen worden ook begrepen de kosten voor voorbereiding en onderzoek. Bij het realiseren van een investering mogen deze kosten geactiveerd worden. Echter op het moment dat blijkt dat investeringen geen doorgang vinden dienen deze kosten meteen te worden afgedekt. N.B. een voorbeeld hiervan is een haalbaarheidsonderzoek naar een Smart Grid op Arnestein. Omdat de kaders van het investeringsfonds zijn nog waren vastgesteld heeft uw raad besloten om de gemeentelijke bijdrage te dekken uit de beschikbare middelen van de algemene reserve. 2.5. Het onbenutte budget voor de kapitaallasten ten behoeve van het investeringsfonds vanaf 2023 toe te voegen aan het investeringsfonds Indien het jaarlijks budget niet wordt gebruikt (en dat zal zeer waarschijnlijk in ieder geval voor 2023 het geval zijn), kan dit ingezet worden voor kosten die benoemd zijn onder 2.4 óf anders wordt dit gereserveerd en toegevoegd aan de specifieke reserve (zie 2.6). 2.6.

(en 2.7) Onder voorwaarden gerealiseerde eenmalige middelen binnen de algemene reserve ingezet worden en dat hiervoor een specifieke reserve wordt gevormd De (structurele) financiële ruimte (zie 2.2. en 2.3) kent een limiet. Om echt een inhoudelijke impuls te geven aan de genoemde inhoudelijke kaders is het daarom wenselijk om, naast de structurele dekking voor investeringen ook de beschikbare incidentele middelen in te zetten voor het Middelburgs Investeringsfonds. Met het vaststellen van de Kadernota 2024 – 2027 is een gedeelte van de algemene reserve hiervoor ingezet. Bij de behandeling van de kadernota 2024 - 2027 is gebleken dat de prognose van de weerstandsratio zich bijzonder gunstig ontwikkelt. 3

Hierdoor was het verantwoordelijk om incidentele middelen vrij te maken. De algemene reserve kent een belangrijke functie in het bepalen van het weerstandsvermogen. Tegenvallers die zich voordoen kunnen worden opgevangen. De raad hanteert binnen de weerstandsratio een streefwaarde van 1,4. Voor de toekomst kunnen dergelijke toevoegingen wenselijk zijn maar wel onder bepaalde voorwaarden: • Alleen de gerealiseerde vrije besteedbare middelen binnen de algemene reserve worden ingezet; • Een streefwaarde van 1,4 voor de weerstandsratio wordt gehanteerd. Onder punt 2.3 is aangegeven dat investeringen een meerjarig nut moeten hebben en conform wettelijke regelgeving over meerdere jaren moeten worden afgeschreven. Door het vormen van een specifieke reserve kunnen ook eenmalige investeringen die hun bijdrage leveren aan het investeringsfonds worden afgedekt of kunnen kosten als gevolg van een onrendabele top binnen de grondcomplexen worden opgevangen (voor zover de reserve grondbedrijf daarvoor niet toereikend is). Jaarlijks zal bij de Kadernota worden bezien of de beschikbare middelen binnen de algemene reserve eenmalig ingezet kunnen worden voor het Middelburgs Investeringsfonds. Door het instellen van een specifieke investeringsreserve worden deze middelen specifiek voor dit Middelburgs Investeringsfonds gealloceerd. 2.8.

Cofinanciering We onderzoeken nadrukkelijk naar mogelijkheden om andere geldstromen aan te trekken, bijvoorbeeld via subsidies van de Provincie, het Rijk, de Europese Unie of andere (maatschappelijke) partners.

Kanttekeningen

Met het vaststellen van de (meerjaren)begroting 2023 – 2026 en de Kadernota 2024 – 2027 is een structureel budget beschikbaar voor het investeringsfonds. Hiermee is een investeringsruimte beschikbaar van ongeveer € 35 mln. Het reserveren van financiële ruimte is vooral een eerste aanzet geweest om hiermee een investeringsfonds te vormen. Op dat moment was nog geen concrete uitvoeringsagenda van de Omgevingsvisie beschikbaar. Na vaststelling van de visie (september) is dat nu wel het geval. In hoofdstuk 5.2 van de visie een samenvattend overzicht gegeven van de acties voor de korte en lange termijn. Na vaststelling van de visie wordt dit verder geconcretiseerd en geprioriteerd. Of de beschikbare middelen afdoende zijn om deze uitvoeringsagenda uit te voeren en/of prioritering aan te brengen is op dit moment nog niet te bepalen. Wanneer aanvullende middelen moeten worden gevoteerd is het logisch bij de beraadslaggingen van de toekomstig Kadernota’s op te pakken.

Financiën

Wat mag het kosten? Met het definitief vaststellen van de begroting 2024 is € 18,5 miljoen aan eenmalige middelen beschikbaar binnen het investeringsfonds, daarnaast is € 930.000 structureel budget beschikbaar. Zoals hierboven aangegeven geeft dit dekking voor een investering van circa € 15,5 miljoen. Daarnaast is inzet van eenmalige middelen mogelijk binnen de bovengenoemde randvoorwaarden. Hoe gaan we dat financieren? Naast het feit dat voor de toekomstige investeringen voor +/- € 34 miljoen binnen de gemeentelijke begroting aan dekking beschikbaar is, moeten dergelijke investeringen ook worden gefinancierd (lees betaald). Binnen de schatkist moet (wettelijke plicht) de gemeente middelen aanhouden, die nu niet meteen nodig zijn voor investering, aanhouden in rekening-courant. Dit houdt in dat wij de publieke middelen aanhouden bij het ministerie van Financiën. Naast de investeringen voortkomend uit de Middelburgse Omgevingsvisie 2050 kent de gemeente ook nog andere (vervangings)investeringen. Mochten de beschikbare middelen die we binnen deze rc verhouding niet meer toereikend zijn dan financieren wij de investering door het aangaan van een geldleningen. De prognose van de Bank Nederlandse Gemeente geeft inzicht dat de komende jaren de rente zich stabiel ontwikkelt.

Op basis van een investeringsplanning zal bekeken worden wanneer het verstandig is extra middelen aan te trekken. 4

Het moment van investeren is nu nog niet duidelijk. Op het moment dat hierover meer duidelijkheid ontstaat, wordt bezien wat op dat moment de meeste voordelige vorm van financieren is. Zijn er significante gevolgen or het weerstandsvermogen? Bij de financiële kaders is onder punt 2.6 aangegeven dat een streefwaarde van 1,4 voor de weerstandsratio wordt gehanteerd. Inzet van incidentele middelen zal jaarlijks bij de Kadernota worden getoetst.

Duurzaamheid

n.v.t. Communicatie en participatie

n.v.t. Uitvoering

Met het vaststellen van deze nota worden toekomstige investeringen binnen het fysieke domein getoetst aan dit kader. Advies ingewonnen bij adviesorgaan?

n.v.t. Bijlagen geen

Middelburg, 12 september 2023 Burgemeester en wethouders van Middelburg de secretaris,

mr. A. van den Brink de burgemeester,

mr. H.M. Bergmann

5