23-081 Initiatiefvoorstel ja-ja sticker - aangepast

Initiatiefvoorstel - aangepast volgnummer

21 september 2023 (besluitvormend) 23-081

Onderwerp

Ja/Ja sticker

behandelen in raadscommissie

Algemeen bestuur

portefeuillehouder

Eduard Smit Volksgezondheid en milieu Bas van der Reest basvanderreest@outlook.com

datum vergadering

programma behandeld door e-mail

Conceptbesluit

De raad besluit: 1. Binnen een jaar een opt-in systematiek in te voeren met betrekking tot de bezorging van reclamedrukwerk; 2. Hiertoe de nodige wijzigingen te maken in relevante verordeningen; 3. Het voor inwoners mogelijk te maken bij de gemeente een Ja/Ja sticker aan te vragen; 4. Relevante partners te betrekken bij het proces om te komen tot de invoering; 5. Een jaar na invoering te evalueren wat de effecten zijn en indien van toepassing de raad in te lichten over mogelijkheden om negatieve bijeffecten te mitigeren; 6. De eenmalige projectkosten van €50.000 te dekken uit de ontstane ruimte n.a.v. de meicirculaire en de structurele kosten van ca. €5.000 te verwerken in de meerjarenbegroting 2024-2027. Aanleiding

Een aantal gemeenten heeft het bestaande stickersysteem voor het beperken van ongeadresseerd drukwerk (nee/ja of nee/nee) omgedraaid. Het zogenoemde ‘opt-in-systeem’ betekent dat inwoners expliciet om ongeadresseerd reclamedrukwerk moeten vragen, als ze dat willen ontvangen. Een huishouden moet in dat geval een zogenoemde ja/ja-sticker plakken op de brievenbus. Wanneer er geen sticker is, mag de bezorger geen ongeadresseerd drukwerk in de brievenbus stoppen. Het verminderen van de afvalproductie in de gemeente Middelburg is een lang gekoesterde wens. Eerste evaluaties van het Diftar systeem laten zien dat het heeft geleid tot een drastische vermindering van de totale afvalproductie. Voor eerder door de raad gestelde ambities op dit vlak zijn echter meer maatregelen nodig. Opt-in beleid op het gebied van reclamedrukwerk kan een wezenlijke bijdrage leveren aan deze ambitie. Effect

Met de invoer van opt-in systematiek met betrekking tot reclamedrukwerk kan een significante reductie van de Middelburgse productie van papierafval worden bewerkstelligd. Soortgelijke initiatieven in andere gemeenten hebben laten zien dat de opt-in systematiek de hoeveelheid oud papier drastisch kan verminderen. Een aantal evaluaties in gemeenten die al opt-in beleid hanteren, laten zien dat de maatregel effect heeft. Hieronder wordt van een aantal gemeenten kort aangegeven wat de effecten waren of kunnen zijn. Haarlem: na invoering van het opt-in systeem steeg het percentage huishoudens dat geen reclamefolders ontving van 48% naar 83%. Deze stijging leidde per saldo tot een vermindering van 596.000 kilo oud papier in de vorm van reclamefolders per jaar.i Amsterdam: Een evaluatie in Amsterdamii laat zien dat het percentage huishoudens dat geen reclamefolders ontvangt steeg van 45% naar 86%. Naar schatting heeft dit geleid tot een besparing in de hoeveelheid oud papier in de vorm van reclamefolders van bijna 6 miljoen kilo.

1

Nijmegen: in februari 2023 werd in Nijmegen besloten het opt-in systeem in te gaan voeren. Op basis van evaluaties in andere gemeenten en landelijke onderzoeken wordt in Nijmegen verwacht dat het opt-in beleid zal leiden tot een vermindering in de hoeveelheid oud papier van circa 732.000 kilo. Het voorstel uit Nijmegen is als bijlage toegevoegd aan dit initiatiefvoorstel. Van de bovenstaande gemeenten is Haarlem in omvang het makkelijkst te vergelijken met Middelburg. Haarlem bespaarde op jaarbasis met 162.000 inwoners ca. 600.000 kilo oud papier. Met 50.000 inwoners kunnen we een rekensom maken en verwachten dat het opt-in systeem in Middelburg kan leiden tot een vermindering van de hoeveelheid papierafval van ca. 185.000 kilo per jaar. Argumenten

1.1 Het verminderen van de hoeveelheid papierafval draagt bij aan de Middelburgse duurzaamheidsdoelstellingen en de eerder uitgesproken politieke wens om de gezamenlijke afvalproductie te verminderen. 1.2 Landelijk onderzoek wijst uit dat slechts circa 35% van inwoners die momenteel geen sticker op hun brievenbus hebben onder het opt-in beleid een Ja/Ja sticker zouden plakken. De overige 65% heeft klaarblijkelijk geen directe behoefte aan papieren reclamedrukwerk maar krijgt deze wel in de bus. 1.3 Het is apart dat hoewel bewoners eigenaar zijn van hun brievenbus er een automatisme is ontstaan waarbij eenieder te pas en te onpas reclame in de bus kan deponeren tenzij de inwoner zelf de inspanning heeft gedaan dit expliciet te verbieden door een nee/nee sticker te plakken. Het opt-in systeem geeft inwoners zelf de keuze waarbij de uitgangspositie er een wordt die bijdraagt aan andere (duurzaamheids)doelstellingen. Kanttekeningen

1.1 In navolging van het invoeren van opt-in beleid in Amsterdam zijn de brancheorganisaties MailDB en KVGO in 2018 een juridische procedure gestart.iii In Utrecht omvatte het opt-in beleid in eerste instantie ook huis-aan-huis bladen. DPG media spande een kort geding aaniv. De uitkomsten van deze procedures creëren een helder beeld van het juridische speelveld. Het is gemeenten toegestaan dergelijk beleid in hun gemeentelijke verordeningen in te voeren. Het opt-in beleid is niet in strijd met de wet Milieubeheer. Gemeenten moeten in hun opt-in beleid echter wel uitzonderingen maken voor huis-aan-huis bladen. 1.2 Een groot aantal Nederlandse gemeenten heeft inmiddels een vorm van het opt-in beleid ingevoerd. De gemeente Middelburg hoeft voor invoering dan ook het wiel niet opnieuw uit te vinden. 1.3 In sommige gemeenten waar opt-in beleid is ingevoerd trad een zogenaamd waterbed effect op. De uitzondering op huis-aan-huis bladen creëerde een markt voor een nieuw blad dat bestond uit 90% reclame en 10% nieuws in navolging van geldende verordeningen die 10% nieuwswaarde als randvoorwaarde stelt voor huis-aan-huis bladen. Het is te overwegen mogelijkheden te verkennen een dergelijk waterbedeffect te voorkomen. 1.4 In de gemeente Middelburg zijn organisaties actief die oud papier ophalen tegen een vergoeding van de gemeente.

Dit zijn vrijwilligersorganisaties die op deze wijze extra inkomsten genereren die ten goede komen van hun respectievelijke organisaties. Deze positieve relatie, waarin organisaties een dienst verlenen en gemeenten indirect bijdragen aan de instandhouding van vrijwilligersorganisaties, kan onder druk komen te staan door een sterke vermindering van de hoeveelheid op te halen oud papier. Het lijkt wenselijk om na te denken hoe deze relaties duurzaam in stand kunnen worden gehouden. Financiën

Naar verwachting zullen de eenmalige projectkosten ter voorbereiding en invoering van dit voorstel circa €50.000 bedragen. Op basis van opgedane ervaringen in andere gemeenten worden de structurele kosten op de lange termijn geschat op €5000 per jaar. Het gaat bij de structurele kosten voornamelijk om handhaving. De geschatte kosten zijn gebaseerd op het raadsvoorstel in Nijmegen.

2

Hoe gaan we dat financieren? De incidentele projectkosten kunnen worden gedekt uit de ontstane ruimte naar aanleiding van de meicirculaire. De structurele kosten moeten worden verwerkt in de meerjarenbegroting 2024-2027. Dit voorstel heeft geen significant effect op de weerstandsratio. Duurzaamheid

Door het verminderen van onze gezamenlijke afvalproductie werken we verder aan de Middelburgse duurzaamheidsdoelstellingen. Communicatie en participatie

Om inwoners en relevante partijen op de hoogte te stellen van de overstap van het huidige opt-out systeem naar het nieuwe opt-in systeem moet een communicatieplan opgesteld worden. Het communicatieplan beschrijft hoe zorg te dragen voor het tijdig informeren van inwoners en relevante partijen over de beleidswijziging. In het communicatieplan zal ook worden beschreven hoe inwoners worden geïnformeerd over het aanvragen van de Ja/Ja sticker. Daarnaast moet aandacht zijn voor het tijdig in gesprek gaan met relevante partijen, zoals de uitgeverijen van huis-aanhuisbladen, bezorgersorganisaties en de vrijwilligersorganisaties die oud papier ophalen. Uitvoering

Het college zal een voorstel opstellen met betrekking tot de nodige aanpassingen van relevante verordeningen en zal dit voorstel tijdig voorleggen aan de raad voor besluitvorming. Advies ingewonnen bij adviesorgaan?

NVT Bijlagen

Raadsvoorstel Invoeren Ja/Ja sticker Nijmegen Middelburg, 5 juli 2023

Bas van der Reest

i https://gemeentebestuur.haarlem.nl/bestuurlijke-stukken/20210002287-1-Evaluatie-ja-ja-sticker-2020-1.pdf ii https://onderzoek.amsterdam.nl/publicatie/evaluatie-jaja-sticker-deel2 iii https://uitspraken.rechtspraak.nl/#!/details?id=ECLI:NL:HR:2021:1360 iv https://uitspraken.rechtspraak.nl/#!/details?id=ECLI:NL:HR:2021:1358

3