23-070 Bijlage 2. Accountantsverslag Gemeente Middelburg 2022
Tekst van het document
Accountantsverslag 2022 Gemeente Middelburg, 8 juni 2023
Deloitte Accountants B.V. Park Veldzigt 25 4336 DR Middelburg Postbus 7056 4330 GB Middelburg Nederland Tel: 088 288 2888 Fax: 088 288 9895 www.deloitte.nl
Aan de gemeenteraad van de gemeente Middelburg Postbus 7056 4330 GB MIDDELBURG Datum
Geachte leden van de raad, Graag bieden wij u hierbij ons accountantsverslag aan met betrekking tot de controle van de jaarrekening 2022 van de gemeente Middelburg. Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2022 van de gemeente Middelburg.
8 juni 2023
Bij de jaarrekening 2022 van de gemeente Middelburg zijn wij voornemens een goedkeurende controleverklaring te verstrekken.
Ons kenmerk
De jaarrekening 2022 is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Middelburg. Bij deze jaarrekening hebben wij op 8 juni 2023 een goedkeurende controleverklaring voor het getrouwe beeld en de rechtmatigheid verstrekt.
Behandeld door
Onze controle is uitgevoerd in overeenstemming met onze opdrachtbevestiging van 14 november 2022 en met ons auditplan, dat op 1 november 2022 is besproken in uw auditcommissie.
2306C31AA8/IP drs. R.J. HuserEgter van Wissekerke RA 088 088 1037 rhuser@deloitte.nl B. Schmelzer MSc RA 088 288 3199 bschmelzer@deloitte.nl J. van Koert MSc RA 088 288 2306 jvankoert@deloitte.nl
Wij bespreken onze bevindingen met de auditcommissie Wij zullen onze rapportage op 19 juni 2023 bespreken tijdens de bijeenkomst met uw auditcommissie, en zullen daarbij ook uw vragen beantwoorden. De inhoud van dit accountantsverslag is door ons afgestemd met uw portefeuillehouder financiën, met het managementteam, de controllers en met de betrokken medewerkers van de afdeling Financiën. Hoogachtend, Deloitte Accountants B.V. Was getekend: J. van Koert MSc RA
Op alle opdrachten verricht door Deloitte, behoudens M&A Diensten, zijn de Algemene Voorwaarden Dienstverlening Deloitte Nederland, januari 2020 gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel onder nummer 24362837 van toepassing. Deloitte Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel te Rotterdam onder nummer 24362853. Deloitte Accountants B.V. is een zogenoemde affiliate van Deloitte NSE LLP en maakt onderdeel uit van het internationale netwerk van Deloitte Touche Tohmatsu Limited.
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Middelburg
Inhoudsopgave Bestuurlijke samenvatting
4
•
Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
5
•
Onze belangrijkste conclusies als basis voor de controleverklaring
10
Bevindingen jaarrekening
12
•
De financiële positie van uw gemeente
13
•
Belangrijkste bevindingen uit onze controle
18
Interne beheersing
30
•
31
Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing
Overige aangelegenheden
32
•
33
Overige aangelegenheden
Bijlagen
34
•
Bijlage A1 - Niet-gecorrigeerde controleverschillen
35
•
Bijlage A2 - Onzekerheden in de controle
36
•
Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen
37
•
Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2022
39
•
Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging
44
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
2306C31AA8/IP/3
Bestuurlijke samenvatting
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Middelburg
Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
Getrouwheid en rechtmatigheid
•
Wij hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor het getrouwe beeld en rechtmatigheid.
•
De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 1.980.000 respectievelijk € 5.940.000.
Belangrijke aandachtspunten
Wij onderkennen de volgende belangrijke aandachtspunten:
Financiële positie
Interne beheersing
Bestuurlijke samenvatting
•
De waardering en het resultaat van de grondexploitaties staan onder druk als gevolg van macro-economische ontwikkelingen.
•
De vaststelling van de prestatielevering en rechtmatige bestedingen van Wmo-verstrekkingen verder vorm te geven alsmede herstelwerkzaamheden uit te voeren voor het recht op zorg om de onzekerheden in 2023 verder te reduceren.
•
Voor de gevelrestauratie Stadhuis Middelburg is een bedrag van € 8.296.000 opgenomen in de Voorziening onderhoud stadhuis.
•
Op 5 april 2023 heeft de Raad van State een uitspraak gedaan waarmee de het bestemmingsplan "Bedrijventerrein Trekdijk“ is vernietigd. Deze uitspraak heeft invloed op de waardering van de grondexploitatie per balansdatum. De gemeente heeft hiervoor een aanvullende voorziening gevormd van € 6.775.000.
•
Toereikende preventieve interne controles te implementeren om de naleving van de Europese aanbestedingsregels structureel te borgen.
•
De financiële positie ultimo 2022 is verbeterd ten opzichte van 2021.
•
Het weerstandsvermogen bedraagt ultimo 2022 een omvang van € 30,1 miljoen (2021: € 29,8 miljoen). Daarmee is het weerstandsvermogen ruimschoots voldoende om de onderkende en aanwezige risico’s van € 15,5 miljoen (2020: € 17,4 miljoen) af te dekken.
•
Uw jaarrekening toont wat betreft de baten en lasten een verschil tussen de begroting en realisatie, en kent een voordelig rekeningresultaat 2022 ad € 12,6 miljoen (2021: voordelig € 5,6 miljoen). Vanaf pagina 13 gaan wij verder in op de financiële positie van uw gemeente.
•
Op basis van de interim-controle 2022 hebben wij tekortkomingen geïdentificeerd in de interne beheersingsmaatregelen voor de financiële verslaggeving. Onze belangrijkste bevindingen zijn met u (gemeenteraad) gedeeld, en zijn besproken in de auditcommissie van 30 januari 2023. Wij constateren dat diverse aanbevelingen uit de managementletter zijn opgepakt, maar nog niet allemaal volledig zijn afgewikkeld.
•
Wij hebben op 13 december 2022 de definitieve IT-audit rapportages ten aanzien van de applicaties GouwIT en Coda met uw ambtelijke organisatie gedeeld. Onze conclusie is dat er tekortkomingen zijn die van invloed zijn op de jaarrekeningcontrole. Door deze conclusie konden wij tijdens onze controle 2022 niet zonder meer steunen op de IT-omgeving en (informatie uit) de applicaties. Wij hebben daarom (extra) gegevensgerichte controlewerkzaamheden verricht, waaronder detailcontroles. Hierbij zijn overigens geen afwijkingen geconstateerd.
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
2306C31AA8/IP/5
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Middelburg
Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
•
Tijdens de controle hebben wij het door het management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingsvraagstukken geëvalueerd. Hierbij valt te denken aan het proces om tot schattingen te komen, zoals bij de (debiteuren)voorzieningen en grondexploitaties.
•
Uit onze controlewerkzaamheden zijn verschillende bevindingen voortgekomen welke toezien op de presentatie van posten in de jaarrekening en op de verwerking van kosten in het juiste boekjaar. Wij hebben geconstateerd dat binnen de overlopende passiva een saldo van € 1.276.000 onjuist gepresenteerd was – deels (€ 928.000) gecorrigeerd naar crediteuren en deels (€ 348.000) gepresenteerd onder voorschotbedragen voor uitkeringen met een specifiek bestedingsdoel ontvangen vanuit het Rijk. Daarnaast hebben wij vanuit de detailwaarnemingen op de overige bedrijfslasten onjuiste afgrenzing van kosten waargenomen. Onze constateringen hebben geleid tot aanvullende analyses en in een aantal gevallen tot correcties in de jaarrekening. Wij merken dit op als aandachtspunt voor de ambtelijke organisatie.
•
De jaarrekening 2022 geeft overeenkomstig de begroting inzicht in de baten en lasten van de programma’s. Verder is per programma aangegeven wat bereikt is, wat daarvoor gedaan is en wat het heeft gekost. Hierbij is de relatie gelegd met de geformuleerde doelstellingen uit de (gewijzigde) begroting 2022.
Subsidieverstrekkingen
•
Subsidieverstrekkingen: uw gemeente heeft in de algemene subsidieverordening een hardheidsclausule opgenomen. Hierin staat dat het college in bijzondere gevallen kan afwijken. Dit houdt in dat - ondanks het feit dat gesubsidieerde instellingen niet alle prestaties hebben geleverd - de subsidies op basis van de hardheidsclausule kunnen worden vastgesteld en hiermee als rechtmatig worden beschouwd. Het college heeft hiervan gebruikt gemaakt bij besluit van 10 november 2022. Verder is voor de vaststelling van een subsidieverstrekking van € 52.500 geen controleverklaring verkregen. Dit saldo is aangemerkt als een onzekerheid voor wat betreft de getrouwheid en rechtmatigheid.
Grondexploitatie
•
Voor de grondexploitatie hebben wij het proces, de dossiervorming en de onderbouwingen beoordeeld waarop het management de geactualiseerde schattingen heeft gebaseerd. Wij hebben onder andere de realisatie en de geactualiseerde schattingen ultimo 2022 versus de schattingen in de jaarrekening 2021 geanalyseerd (‘backtesting’).
•
Wij zijn van mening dat de waardering van de grondexploitatie op basis van de hiervoor beschreven werkzaamheden en bevindingen juist is en consistent is met voorgaand jaar.
•
Ofschoon stappen zijn gemaakt in het verbeteren van het proces teneinde het toekennen van zorg, is ook over het boekjaar 2022 gebleken dat bij diverse dossiers een (volledige) beschikking en/of ondersteuningsplan ontbreekt, waardoor het vaststellen van het recht op zorg niet mogelijk is. De onzekerheid toont een stijging ten opzichte van 2021. Ultimo 2022 bedraagt de onzekerheid circa € 1,7 miljoen voor het deel van de uitgaven dat via het berichtenverkeer loopt. Voor het gedeelte dat buitenom het berichtenverkeer loopt bedraagt de onzekerheid € 0,6 miljoen. Tot slot bedraagt de onzekerheid met betrekking tot WMO Vervoer € 0,5 miljoen. Ultimo 2021 bedroeg de totale onzekerheid circa € 1,7 miljoen.
•
Op basis van de door ons uitgevoerde controle zijn de Persoonsgebonden Budgetten (PGB’s) overeenkomstig voorgaand jaar als onzeker aan te merken. Deze onzekerheid bedraagt € 0,3 miljoen (2021: € 0,5 miljoen). Daarnaast onderkennen wij in de geleverde zorg in natura een onzekerheid van € 0,6 miljoen (2021: € 0,8 miljoen). Dit komt door het – vooralsnog – ontbreken van (goedgekeurde) verantwoordingsinformatie van zorginstellingen.
Kwaliteit verslaggeving
Sociaal domein
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
2306C31AA8/IP/6
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Middelburg
Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
Frauderisicoanalyse
Uw organisatie beschikt over een interne frauderisicoanalyse. De meest recente versie is op 31 maart 2022 is vastgesteld. De frauderisico’s en daarop volgende mitigerende beheersmaatregelen worden organisatiebreed geïdentificeerd. Wij constateren dat de interne frauderisicoanalyse voornamelijk is opgesteld vanuit de invalshoek van ‘gelegenheid.’ De andere frauderisicofactoren vanuit de fraudedriehoek – ‘druk’ en ‘rationalisatie’ – komen niet (nadrukkelijk) aan bod. Vanuit deze frauderisicofactoren kunnen, zeker in tijden van kostenverhogingen en inflatie, mogelijk additionele aandachtsgebieden en frauderisico’s worden geïdentificeerd. Daarnaast constateren wij dat mogelijke restrisico’s welke resteren na de mitigerende beheersmaatregelen niet worden geëvalueerd. Wij hebben u hierover in de managementletter 2022 geïnformeerd en adviseren uw interne frauderisicoanalyse op deze punten te optimaliseren. Ten tijde van de jaarrekeningcontrole hebben wij vernomen dat het optimaliseren van de interne frauderisicoanalyse onderhanden is en dat geen sprake is van aanvullend geïdentificeerde (fraude)risico’s.
Naleving van de Europese Wij constateren een lichte afname in de omvang van de onrechtmatigheden door het niet naleven van de Europese aanbestedingsregels. Uit de aanbestedingsregels controle blijkt een fout van circa € 0,9 miljoen. Over 2021 was sprake van een fout van € 1,0 miljoen. De gemeente heeft een spendanalyse uitgevoerd en detailcontroles verricht. Uw gemeente heeft ten opzichte van 2021 twee aanvullende crediteurenbestedingen als onrechtmatig aangemerkt voor een totaal van € 0,3 miljoen. Wij hebben in aanvulling hierop zelfstandig controlewerkzaamheden verricht op de Europese aanbestedingsregels en komen in aanvulling op de door uw gemeente uitgevoerde werkzaamheden op een aanvullende onrechtmatigheid van in totaal € 0,1 miljoen. Naleving Wet Fido en het Treasurystatuut
Uw gemeente heeft gedurende 2022 erfpachtgronden verkocht aan particulieren, waarvoor aan twee particulieren langlopende leningen voor een bedrag van € 314.000 zijn verstrekt. De looptijd van deze geldleningen bedraagt 10 jaar. In beide gevallen heeft de gemeente een recht van hypotheek verkregen. De Wet Fido (Wet Financiering decentrale overheden) en het treasurystatuut van de gemeente Middelburg bepalen dat de gemeente enkel leningen mag verstrekken uit hoofde van de “publieke taak”, waarbij de gemeenteraad de publieke taak bepaald. Wij constateren dat deze leningen niet zijn voorgelegd aan de gemeenteraad en daarmee in strijd zijn met de Wet Fido en het interne treasurystatuut van de gemeente. Het totaal van de verstrekte leningen ad € 314.000 merken wij daarom aan als onrechtmatig.
Begrotingsrechtmatigheid Wij verwijzen voor een inhoudelijke analyse van de overschrijding(en) naar de analyse van de begrotingsrechtmatigheid, zoals opgenomen in het hoofdstuk ‘Analyse begrotingsrechtmatigheid’ van de jaarrekening. Hiermee legt het college verantwoording af over de rechtmatigheid van de lasten over 2022. De geconstateerde lastenoverschrijdingen die formeel als onrechtmatig zijn aangemerkt, wegen mede op basis van de analyse van het college niet mee in ons rechtmatigheidsoordeel.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
2306C31AA8/IP/7
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Middelburg
Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
Voorzieningen verlofsparen
Als gevolg van een wijziging in de CAO-gemeenten heeft de gemeente Middelburg per balansdatum een voorziening getroffen voor het te verwachten bovenwettelijk uit te keren verlof. De omvang van deze voorziening bedraagt € 729.000 per balansdatum.
Voorziening onderhoud stadhuis
In 2022 is geconstateerd dat gevelrestauratie van het (monumentale) stadhuis moet plaatsvinden. Uw gemeente heeft een kostenraming voor de gevelrestauratie van het stadhuis laten opstellen door een externe deskundige. De gemeente heeft op basis van deze kostenraming onderscheid gemaakt tussen de noodzakelijke werkzaamheden voor het terugbrengen van de gevel in de oude staat en het verhelpen van gevaarlijke situaties (‘need to haves’) en de werkzaamheden welke niet strikt noodzakelijk zijn voor het herstel van de gevel, maar welke een levensduurverlengend karakter kennen (‘nice to haves’). Uit dit onderscheid van de kostenraming is voortgekomen dat een saldo van € 8.296.000 toeziet op ‘need to haves’. Voor het deel ‘need to haves’ heeft uw gemeente, in lijn met de verslaggevingsrichtlijnen (artikel 44 lid 1 sub a BBV) een voorziening gevormd voor het herstellen van achterstallig onderhoud. Het gedeelte ‘nice to haves’ is niet in deze voorziening opgenomen.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
2306C31AA8/IP/8
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Middelburg
Bestuurlijke samenvatting Onze belangrijkste conclusies als basis voor de controleverklaring Onze opdracht is ongewijzigd uitgevoerd Met de opdrachtbevestiging heeft u ons opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2022. Naast de opdrachtbevestiging zijn bepalend (geweest) voor onze controle:
Bij de jaarrekening 2022 van de gemeente Middelburg hebben wij een goedkeurende controleverklaring verstrekt. Wij hebben de controle van de jaarrekening 2022 van de gemeente Middelburg uitgevoerd en hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor zowel getrouwheid als rechtmatigheid.
•
Het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (Bado).
•
Het normenkader 2022, dat op 9 maart 2023 is vastgesteld door de gemeenteraad.
Wij hebben geen niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot het vermogen en het resultaat
De reikwijdte van onze controle staat omschreven in de opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle op geen enkele wijze sprake geweest van een beperking of wijziging in de reikwijdte van onze controle. Wij achten de reikwijdte van onze controle voor 2022 voldoende voor de doelstelling van onze controle.
Wij hebben tijdens onze controle geen nietgecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd groter dan onze minimumdrempel, die van invloed zijn op het vermogen en/of het resultaat van de gemeente. Zie hiervoor Bijlage A1 - Niet-gecorrigeerde controleverschillen.
Toelichting uitgebreide controleverklaring
Wij hebben controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot rechtmatigheid
De controleverklaring bij de jaarrekening heeft een belangrijke maatschappelijke functie. Daarin geeft de accountant namelijk weer of de jaarrekening een getrouw beeld geeft van de resultaten en financiële positie, en of de baten, lasten en balansmutaties rechtmatig tot stand zijn gekomen. Gebruikers van jaarrekeningen hebben aangegeven behoefte te hebben aan meer inzicht in de door de accountant ter zake uitgevoerde werkzaamheden. Dit heeft in combinatie met een wijziging van de Nadere Voorschriften Controleen Overige Standaarden (de voorschriften voor het uitvoeren van een accountantscontrole) geresulteerd in een uitgebreidere tekst van de controleverklaring bij uw jaarrekening 2022. Hierin doen wij in het hoofdstuk ‘Informatie ter ondersteuning van ons oordeel’ aanvullend verslag over onze controleaanpak voor frauderisico’s, naleving van wet- en regelgeving, en de veronderstellingen inzake financiële risico’s in relatie tot de financiële positie.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
De in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties over 2022, zijn in alle van materieel belang zijnde aspecten rechtmatig tot stand gekomen, in overeenstemming met de begroting en met de in de relevante wet- en regelgeving opgenomen bepalingen, zoals opgenomen in het normenkader 2022. Uit onze werkzaamheden zijn voor in totaal circa € 0,9 miljoen (2021: circa € 1,0 miljoen) bestedingen gebleken welke wij als onrechtmatig hebben aangemerkt als gevolg van overtreding van Europese aanbestedingsregels. Wij hebben een saldo van € 314.000 aangemerkt als onrechtmatig op grond van overtreding van de Wet Fido. Voorts hebben wij vanuit subsidieverstrekkingen een saldo van € 52.500 aangemerkt als onzeker. Op pagina’s 27 en 28 van dit verslag gaan wij hier inhoudelijk verder op in.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Op basis van onze controlewerkzaamheden en de toelichting in de jaarrekening (hoofdstuk: ‘Analyse begrotingsrechtmatigheid’) constateren wij dat de begrotingsoverschrijdingen passen binnen bestaand beleid en de raad hierover tijdig is geïnformeerd waardoor wij deze niet meewegen in ons oordeel. Wij hebben onzekerheden geïdentificeerd met betrekking tot rechtmatigheid en getrouwheid Uit onze werkzaamheden zijn voor in totaal € 3,7 miljoen aan onzekerheden met betrekking tot de rechtmatigheid en tevens getrouwheid geïdentificeerd. Kortheidshalve verwijzen wij naar Bijlage A2 – Onzekerheden in de controle voor een uitsplitsing hiervan. Geen feitelijke niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot SiSa Wij hebben geen controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage 2022 geconstateerd. Geen feitelijke niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) Wij hebben tijdens onze controle geen nietgecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd groter dan onze rapporteringsdrempel, die van invloed zijn op de WNT.
Bijlagen
2306C31AA8/IP/10
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Middelburg
Bestuurlijke samenvatting Onze belangrijkste conclusies als basis voor de controleverklaring Er zijn geen belangrijke wijzigingen in de verslaggevingsregels Significante verslaggevingsgrondslagen en de toepassing hiervan zijn belangrijk voor de presentatie van de financiële positie en de resultaten van uw gemeente. Daarnaast vereisen zij van het management het toepassen van oordeelsvorming ten aanzien van moeilijke, subjectieve en complexe posities, vaak vanwege de noodzaak om inschattingen te moeten maken over het effect van zaken die inherent onzeker zijn. De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van de gemeente zijn uiteengezet in de toelichting op de jaarrekening 2022, onder ‘Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling’.
Wij zijn onafhankelijk van de gemeente Middelburg Ons zijn geen relaties bekend tussen Deloitte Accountants B.V. en haar zuster- en/of dochterondernemingen of de member firms van Deloitte Touche Tohmatsu Limited en hun respectievelijke zusteren/of dochterondernemingen en de gemeente, die naar ons professionele oordeel mogelijk van invloed kunnen zijn op onze onafhankelijkheid. Onze volledige onafhankelijkheidsbevestiging is te vinden in Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging.
Op basis van de Nederlandse wetgeving en de Nadere Voorschriften Controle- en Overige Standaarden (NVCOS) 720 is de accountant verplicht bepaalde werkzaamheden uit te voeren met betrekking tot het jaarverslag en de andere informatie die in de jaarstukken is opgenomen. Als onderdeel van dit vereiste hebben wij de volgende werkzaamheden uitgevoerd:
De grondslagen van de jaarrekening zijn aanvaardbaar
•
Wij hebben vastgesteld dat het jaarverslag de vereiste informatie bevat op basis van artikel 24 lid 2, artikel 25 en artikel 26 BBV.
•
Wij hebben, voor zover wij kunnen beoordelen, vastgesteld dat de verklaringen van het college van burgemeester en wethouders in het jaarverslag, en de andere informatie zoals opgenomen in de jaarstukken, verenigbaar zijn met de beweringen en verklaringen die in de jaarrekening zijn opgenomen.
•
Wij hebben vastgesteld dat de verklaringen in het jaarverslag overeenstemmen met de resultaten van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden.
De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van uw gemeente zijn uiteengezet in de waarderingsgrondslagen in de jaarrekening 2022.
Wij hebben het door het college en het ambtelijk management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingspraktijken geëvalueerd, en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd.
De grondslagen zijn toegepast met inachtneming van de voorschriften zoals opgenomen in het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten. De grondslagen zijn aanvaardbaar.
Wij zijn van mening dat de verslaggevingsvraagstukken en de toegepaste inschattingen goed onderbouwd en redelijk zijn, en consistent zijn gebruikt.
De jaarstukken 2022 van uw gemeente bestaan uit:
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
De programmaverantwoording vormt samen met de verplicht voorgeschreven paragrafen (over onder andere weerstandsvermogen en risicobeheersing, bedrijfsvoering en verbonden partijen) het jaarverslag.
Het jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening. •
Het jaarverslag 2022 (programmaverantwoording en verplichte paragrafen).
•
De jaarrekening 2022 (balans met toelichting, overzicht van baten en lasten met toelichting en de SiSa-bijlage).
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
2306C31AA8/IP/11
Bevindingen jaarrekening
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Middelburg
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente De vermogenspositie van uw gemeente is verbeterd Het BBV, de verslaggevingsregels voor gemeenten, maakt een duidelijk onderscheid tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming. Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten over het boekjaar 2022 bedraagt € 12,4 miljoen voordelig. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans. In het overzicht hiernaast hebben wij de ontwikkeling van het eigen vermogen opgenomen. De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2022 circa 24,4% van het balanstotaal (ultimo 2021: 19,6% van het balanstotaal) en is verbeterd ten opzichte van 2021.
Eigen vermogen (x € 1.000)
2022
2021
2020
2019
Eigen vermogen per 1 januari
47.852
40.419
40.342
44.240
Tussentijdse resultaatbestemming
-/- 241
1.881
-/- 5.078
-/- 4.084
Gerealiseerd resultaat
12.589
5.552
5.155
187
Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten
12.208
7.433
77
-/- 3.897
Eigen vermogen per 31 december
60.195
47.852
40.419
40.342
Saldo baten en lasten Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar is weergegeven als het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemming. Deze tussentijdse resultaatbestemming bestaat uit de onttrekkingen aan en stortingen in reserves gedurende het boekjaar. Deze mutaties in reserves vinden plaats op basis van door de gemeenteraad genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de eerdere politieke besluitvorming. Wat het voorgaande concreet betekent voor uw gemeente hebben wij in het overzicht hiernaast weergegeven.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Exploitatieresultaat (x € 1.000) Totale baten
211.350
Totale lasten
-/- 199.002
Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten
-/- 12.348
Af: stortingen in reserves
-/- 14.233
Bij: onttrekkingen aan reserves
14.474
Saldo mutaties reserves
-/- 241
Gerealiseerd resultaat
12.589
Overige aangelegenheden
Bijlagen
2306C31AA8/IP/13
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Middelburg
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Het overzicht van baten en lasten over het boekjaar 2022 laat een voordelig gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten van € 12,3 miljoen zien, ten opzichte van een begroot voordelig saldo van € 1,5 miljoen (begroting na wijziging).
Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten (x € 1.000)
De jaarrekening 2022 sluit – na verwerking van de mutaties in reserves – met een voordelig gerealiseerd resultaat van circa € 5,6 miljoen.
5.000
In de programmaverantwoording geeft het college per programma op hoofdlijnen een verklaring voor de gerealiseerde afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging.
(5.000)
De gemeente heeft de belangrijkste verschillen toegelicht en heeft de financiële impact ervan in kaart gebracht. In de paragraaf Begrotingsrechtmatigheid van onze rapportage gaan wij nader in op de verschillen tussen de begrote en de werkelijke lasten in het kader van de begrotingsrechtmatigheid.
15.000 10.000
2019
2020
2021
2022
Mutaties in reserves (x € 1.000) 2.400 1.900 1.400 900 400 (100)
2019
2020
2021
2022
Gerealiseerd resultaat (x € 1.000) 15.000 10.000 5.000 -
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
2019
Interne beheersing
2020
2021
2022
Overige aangelegenheden
Bijlagen
2306C31AA8/IP/14
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Middelburg
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Kengetallen voor gemeente Middelburg (begroot en werkelijk over de periode 2018-2022) Solvabiliteit De solvabiliteit geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Als sprake is van een forse schuld en veel eigen vermogen (totaal van algemene en bestemmingsreserves), hoeft een hoge schuld geen probleem te zijn voor de financiële positie. Hoe hoger de solvabiliteitsratio, hoe groter de weerbaarheid van de gemeente. Netto schuldquote Hoe hoger de schuld, hoe hoger de netto schuldquote. De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen en geeft een indicatie van de ‘druk’ van de rentelasten en aflossingen op de exploitatie. Structurele exploitatieruimte Voor de beoordeling van de financiële positie is ook van belang te kijken naar de structurele baten en lasten. Structurele baten zijn bijvoorbeeld de algemene uitkering uit het gemeentefonds en de opbrengsten uit de onroerende zaakbelasting. Dit kengetal geeft aan hoe groot de structurele exploitatieruimte is, doordat wordt gekeken naar de structurele baten en lasten en deze worden vergeleken met de totale baten.
Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten (waaronder de rente en aflossing van leningen) te dekken. 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0%
Netto schuldquote
Solvabiliteit
2%
150%
Structurele exploitatieruimte
1% 100%
0% -1%
50%
2019
2020
Begroot
2021
2022
Werkelijk
0%
-2% -3% 2019
2020
Begroot
2021
2022
2019
2020
Begroot
Werkelijk
2021
2022
Werkelijk
Toelichting: De solvabiliteit neemt, mede door het positieve resultaat over 2022, toe ten opzichte van voorgaand exploitatiejaar en ten opzichte van wat begroot was voor 2022. De solvabiliteit overtreft de grenswaarde van 20%. Daarmee valt de gemeente Middelburg niet meer in de hoogste risicocategorie afgezet tegen de provinciale normering. Vervolgens zien we dat de netto schuldquote sterk daalt en tendeert richting de 50%, waarmee ook kengetal zich in de laagste risicocategorie bevindt. De structurele exploitatieruimte stijgt naar 1% waarmee een positieve trend wordt geconcludeerd.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
2306C31AA8/IP/15
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Middelburg
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Kengetallen voor gemeente Middelburg (begroot en werkelijk over de periode 2018-2022) Grondexploitatiequote De grondexploitatiequote geeft aan hoe groot de grondpositie (waarde van de grond) is ten opzichte van de totale baten van de gemeente. In de regel geldt: hoe hoger de grondexploitatiequote, hoe groter het risico dat de gemeente loopt. Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit geeft aan hoeveel belasting een gemeente jaarlijks kan innen en wordt bepaald door de totale WOZ-waarde van alle woningen en niet-woningen in de gemeente.
60% 50% 40% 30% 20% 10% 0%
Grondexploitatiequote
105%
Belastingcapaciteit
100% 95% 90% 85% 2019
2020
Begroot
2021
2022
Werkelijk
80%
2019
2020
Begroot
2021
2022
Werkelijk
Wij stellen vast dat de grondexploitatiequote afneemt van 37,0% in 2021 naar 24,0% in 2022. Afgezet tegen de provinciale normering bevindt dit kengetal zich nog in de hoogste risicocategorie. De belastingcapaciteit daalt van 101% naar 90%, wat een positieve ontwikkeling is.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
2306C31AA8/IP/16
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Middelburg
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Voorspellende waarde van uw begroting (na wijziging) De jaarrekening 2022 sluit met een positief saldo op de baten en lasten (exclusief mutaties reserves) van circa € 12,4 miljoen. De begroting is voor uw gemeente een belangrijk sturingsinstrument. Het is een kaderstellend document waarmee de gemeenteraad financiële en beleidsmatige kaders vaststelt waarbinnen het college haar beleid en doelen kan realiseren.
Saldo baten en lasten | Begroting vs realisatie (x € 1.000) 25.000 20.000 15.000 10.000 5.000
De werkelijke lasten over 2022 liggen hoger dan de geraamde lasten. De werkelijke baten liggen evenwel in lijn met de geraamde baten. Het resultaat op programmaniveau toont een positief resultaat. Zoals ook uit de in de jaarrekening opgenomen analyse van het resultaat op hoofdlijnen blijkt is dit gevolg van voornamelijk incidentele baten op verschillende programma’s die duidelijk geworden zijn in de bestuursrapportage (€ 7,8 miljoen) en de najaarsnota (€ 4,0 miljoen). Hierna nemen wij een overzicht op van de belangrijkste oorzaken voor de afwijkingen ten opzichte van de bijgestelde begroting van € 0,7 miljoen.
220.000
Omschrijving
Bedrag (x € 1.000)
200.000
€ 2.398
180.000
Opvang Oekraïnse vluchtelingen en crisisnoodopvang
€ 868
160.000
Vrijval voorziening wethouderspensioenen
€ 785
Hogere algemene uitkering
Boekwinst verkoop gronden
€ 1.614
Voorziening restauratie Stadhuis
-/- € 8.294
-
Begroting Realisatie Begroting Realisatie 2021 2021 2022 2022
Baten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1.000)
Begroting Realisatie Begroting Realisatie 2021 2021 2022 2022
Lasten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1.000) 210.000
De gemeenteraad heeft de focus gelegd op het realiseren van de gestelde doelen. De realiteit hiervan is echter niet altijd in balans met de beschikbare capaciteit en mogelijkheden. Hiermee is de begroting meer gebaseerd op uw politiek-bestuurlijke ambities dan op wat uw gemeente daadwerkelijk met de beschikbare middelen en capaciteit kan realiseren. Wij adviseren u nader te onderzoeken en eventueel maatregelen te nemen om de voorspellende waarde van de begroting van zowel de investeringen als de baten en lasten en de uitvoeringskracht ervan dichter bij elkaar te brengen.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
200.000 190.000 180.000 170.000 160.000
Begroting Realisatie Begroting Realisatie 2021 2021 2022 2022
Overige aangelegenheden
Bijlagen
2306C31AA8/IP/17
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Middelburg
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Het weerstandsvermogen is toegenomen Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit op basis van de door de gemeente geschatte risico’s. Beiden zijn gemuteerd in 2022; de ratio weerstandsvermogen is met 0,64 toegenomen.
Uw weerstandscapaciteit van € 23,3 miljoen is toereikend in relatie tot de berekende risico’s van € 15,5 miljoen. Dit heeft het college inhoudelijk nader toegelicht in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag.
Beschikbare weerstandscapaciteit
Weerstandscapaciteit (x € 1 miljoen)
De door uw gemeente berekende beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt € 23,3 miljoen (2021: € 26,1 miljoen). De beschikbare weerstandscapaciteit is toegenomen ten opzichte van voorgaand jaar.
40
Benodigde weerstandscapaciteit
20
De inventarisatie van risico’s – die in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag is opgenomen – geeft een indicatie van de financiële omvang van de belangrijkste (specifieke) risico’s, inclusief een schatting van de kans dat het geïdentificeerde risico zich voordoet, om daarmee de benodigde weerstandscapaciteit te kunnen bepalen. Daarbij geeft het college een doorlopend inzicht in de grootste risico’s (qua financiële impact en kans) voor uw gemeente, en is vermeld welke risico’s zijn vervallen en/of nieuw zijn geïdentificeerd. Ook is een inhoudelijke toelichting gegeven op nieuw gedefinieerde en gewijzigde risico’s in de top van de belangrijkste risico’s. Uw gemeente heeft op basis van deze risicoinventarisatie berekend wat de benodigde weerstandscapaciteit is. Het berekende bedrag voor specifieke risico’s bedraagt € 15,5 miljoen (2021: € 16,1 miljoen). Ten opzichte van 2021 is hiermee sprake van een afname van de gekwantificeerde risico’s met € 0,6 miljoen.
10
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
30
-
2018
2019
2020
2021
2022
Benodigde weerstandscapaciteit Beschikbare weerstandscapaciteit
Ratio weerstandsvermogen 2,50 2,00 1,50 1,00 0,50 -
2018
2019
Interne beheersing
2020
2021
2022
Overige aangelegenheden
Bijlagen
2306C31AA8/IP/18
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Middelburg
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) De voorraad onderhanden werk
•
De balanspost met de belangrijkste schattingen in de jaarrekening betreft de voorraad onderhanden werk, waaronder de bouwgronden in exploitatie (grondexploitatie). Deze balanspost is door het saldo ultimo 2022 ad € 51,4 miljoen relevant voor de accountantscontrole, maar ook door de schattingen die een rol spelen bij het ramen van de in 2023 e.v. nog te realiseren baten ad € 128,8 miljoen en lasten ad € 52,8 miljoen. De nog te realiseren baten en lasten vormen samen met de boekwaarde de basis voor de waardering in de jaarrekening, oftewel het verwachte resultaat bij afsluiting van de projecten. Dit leidt tot een voorziening indien het college verwacht dat het project verlieslatend is en tot (tussentijdse) winstneming bij een verwachte winst. Voor de waardering van grondexploitatie dient de gemeente per individueel project te bepalen of de gemeente de boekwaarde plus de in de toekomst nog te realiseren kosten en opbrengsten, naar beste schatting, terugverdient. Ultimo 2022 gaat het om meer dan 20 individuele projecten. De gemeente Middelburg schat ultimo 2022 in dat de totale omvang van de niet terug te verdienen kosten op de gehele grondexploitatie circa € 13,2 miljoen bedraagt (2021: € 5,2 miljoen). Hiervoor is een voorziening getroffen. Deze voorziening is geheel in mindering gebracht op de bouwgronden in exploitatie.
Voor een nadere onderbouwing van de hoogte van de voorziening verwijzen wij u naar de paragraaf ‘Grondbeleid’ en naar de Nota Risico Grondbedrijf Middelburg 2022-2042, waar u de belangrijkste complexen en de daarmee gepaard gaande risico’s toelicht. Het controleproces van de waardering van de voorraad onderhanden werk De risico’s voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot vijf P’s:
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
•
•
•
•
Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt. Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn. Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse gemaakt van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavels, appartementen, etc.) in de projecten, in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente? Prijs: de verkoopprijzen van woningen, en dus van grond, hebben langere tijd onder druk gestaan. Deze situatie is omgeslagen in een grote vraag naar woningen en grond, waardoor de grondprijs zich in een hoog tempo in positieve zin ontwikkelt. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke grondprijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de positieve marktontwikkelingen? Plankosten: door de toenemende vraag naar woningen en dus naar bouwcapaciteit is sprake van een toenemende stijging van de bouwkosten.
Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke prijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de hierbij horende prijsontwikkelingen? Parameters: zijn de parameters voor kosten en opbrengstenstijgingen opportuun, beredeneerd vanuit de huidige situatie en de best mogelijke inschatting van de toekomstige ontwikkeling van de grondprijzen en de plankosten?
De 5 P’s vormen de basis voor de actualisatie van de grondexploitaties zoals opgenomen in uw paragraaf ‘Grondbeleid’.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Totale boekwaarde bouwgronden in exploitatie (x € 1 miljoen) € 80,0 € 60,0 € 40,0 € 20,0 € 0,0
2018 2019 2020 2021 2022 Grondexploitatie Materiële vaste activa
Boekwaarde en voorziening grondbedrijf (x 1 miljoen) € 80,0 € 70,0 € 60,0 € 50,0 € 40,0 € 30,0 € 20,0 € 10,0 € 0,0
2018 2019 2020 2021 2022 Voorziening
Boekwaarde
Zichtbaar is dat, als gevolg van circa € 17,7 miljoen grondverkopen, de boekwaarde ten opzichte van voorgaand jaar is gedaald. De verkopen zien voornamelijk toe op complexen Essenvelt, Veerse Poort fase 5 en Mortiere Bedrijventerrein. Tegelijkertijd zien we dat de voorziening sterk is toegenomen, voornamelijk door het vormen van een (aanvullende) verliesvoorziening voor Trekdijk, Rittenburg 3, Herstructurering Arnestein en Sint Laurens Zuid.
Bijlagen
2306C31AA8/IP/20
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Middelburg
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) Woningbouwprogrammering De haalbaarheid van het woningbouwprogramma op gemeenteniveau is onderdeel geweest van onze beoordelingen. In de gemeentelijke woningbouwprognose is rekening gehouden met 2.445 woningen in de periode 2024-2043 waarvan 1.430 woningen op eigen locaties. Voor de periode 2024-2030 betreft dit 1.580 woningen, het gemiddelde uitgiftetempo bedraagt 250 woningen per jaar in deze periode. In de periode 2020-2022 zijn gemiddeld 156 woningen per jaar uitgegeven. De verwachte jaarlijkse uitgifte ligt hiermee hoger dan de gerealiseerde uitgifte in de periode 2020-2022. Wij merken dit uitgiftetempo aan als risicovol. In 2023 heeft de gemeente Middelburg in combinatie met de overige Zeeuwse gemeenten en de Provincie Zeeland de Woondeal Zeeland gesloten. Hierbij heeft de gemeente Middelburg zich gecommitteerd aan het bouwen van 2.282 woningen in de periode 2023-2030. Wij merken op dat deze aantallen hoger liggen dan de voorspelling van huishoudensgroei in de gemeente Middelburg door Primos. Aanvullende voorziening project Trekdijk
De rekenrente voor actualisatie van grondexploitaties is juist berekend De bij de actualisatie van de grondexploitaties gehanteerde rekenrente is berekend op basis van de voorschriften van de Commissie BBV waarbij voor het huidige jaar is uitgegaan van een rente van 1,35% op jaarbasis. Dit wijkt beperkt af van de werkelijke rente over 2022 (deze is iets lager). Voor de komende jaren hanteert de gemeente in de calculaties een rentepercentage van 1,6%. Uitgaande van de voorschriften van de commissie BBV en de te hanteren bandbreedte van 0,5%, is een bijstelling derhalve niet aan de orde.
Bevindingen jaarrekening
Recapitulatie ontwikkeling boekwaarde De ontwikkeling van de boekwaarde van de gronden in exploitatie is als volgt samen te vatten: 2022 Bedrag x € 1.000
2021 Bedrag x € 1.000
De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2022 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt
Boekwaarde 1 januari
72.524
71.272
Wij hebben op grond van de door ons verrichte werkzaamheden inzake de waardering van de grondexploitaties vastgesteld dat uw gemeente:
Bij: vermeerderingen
9.561
7.083
Af: verminderingen
-/- 18.063
-/- 5.831
Boekwaarde 31 december
64.022
72.524
Geraamde nog te maken kosten
53.018
48.645
Geraamde nog te realiseren opbrengsten
-/- 128.565
-/- 137.576
Gevormde voorziening
-/- 5.893
-/- 5.056
17.418
21.463
•
Beschikt over actuele ramingen van de nog te realiseren baten en lasten.
•
Beschikt over een deugdelijke onderbouwing van de gehanteerde uitgangspunten in de grondexploitaties.
Op 5 april 2023 heeft de Raad van State een uitspraak gedaan waarmee de het bestemmingsplan "Bedrijventerrein Trekdijk“ is vernietigd. Deze uitspraak heeft invloed op de waardering van de grondexploitatie • Een niet onaannemelijk niveau heeft bepaald van de nog te maken plan- en civiele kosten. per balansdatum. De gemeente heeft hiervoor een aanvullende voorziening gevormd van € 6.775.000. De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2022 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt.
Bestuurlijke samenvatting
Verder merken wij volledigheidshalve op dat wij voor de waardering van de grondexploitatie per 31 december 2022 de per die datum vastgestelde projectkaders en genomen besluiten betrokken hebben bij de controle van de waardering. Er is geen rekening gehouden met de effecten van eventuele toekomstige, nog vast te stellen, ambities van uw gemeente.
Interne beheersing
Per saldo nog te realiseren winst
In de paragraaf grondbeleid van het jaarverslag wordt een uitgebreide toelichting gegeven op de ontwikkeling van bovenstaande cijfers, scenario-analyses en (financiële) risico’s die met de grondexploitaties gemoeid zijn. Kortheidshalve verwijzen wij hiernaar.
Overige aangelegenheden
Bijlagen
2306C31AA8/IP/21
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Middelburg
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) Bij onze beoordeling van de door de gemeente gehanteerde veronderstellingen voor het actualiseren van de grondexploitaties – vooral de uitgangspunten voor planning (fasering), programmering en prijsbeleid, maar ook de parameters voor kosten- en opbrengstenstijging en de gehanteerde rekenrente (rente-omslagmethode), hebben wij het volgende in overweging genomen:
Tussentijdse winstneming In juli 2019 heeft de commissie BBV de notitie ‘Grondbeleid in begroting en jaarstukken’ gepubliceerd. Hierin is opgenomen dat gemeente voor tussentijdse winstneming de ‘Percentage Of Completion methode’ (POC-methode) moeten toepassen. Hierbij geldt dat gemeenten, indien aan een aantal voorwaarden is voldaan, tussentijds winst moeten nemen.
•
Of de afzonderlijke veronderstellingen redelijk lijken, onderling afhankelijk en intern consistent zijn, en of de veronderstellingen redelijk lijken wanneer ze collectief of in samenhang met andere veronderstellingen worden beschouwd.
•
Of de veronderstellingen in de markt de waarneembare veronderstellingen op passende wijze weerspiegelen, met andere woorden: is er consistentie met de algemene economische omgeving en de economische omstandigheden in/bij de gemeente?
Op grond van de POC-methode heeft uw gemeente in het boekjaar 2022 voor € 1,0 miljoen aan tussentijdse winst genomen op de grondexploitatie (2021: € 0,4 miljoen).
•
Of de veronderstellingen aansluiten op de (vastgestelde) plannen (besluiten) van de raad.
•
Of de veronderstellingen consistent zijn met de ervaringscijfers van de gemeente (met andere woorden: is historische informatie representatief voor toekomstige situaties?).
Als onderdeel van de controle van de waardering van de bouwgronden in exploitatie voeren wij een risicoanalyse uit ter bepaling van het risicoprofiel van de individuele grondexploitaties en de hierdoor bestaande kans op een materiële fout in de waardering ervan. Hierbij betrekken wij de huidige boekwaarde, het geprognosticeerde resultaat, en de aard en omvang van de nog te realiseren baten en lasten (liggen hier bijvoorbeeld al contracten of overeenkomsten aan ten grondslag of niet).
De grondexploitaties zijn door het college voor de jaarrekening 2022 opnieuw doorgerekend (geactualiseerd), en waar nodig zijn de verwachtingen bijgesteld, waarmee tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd, en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening noodzakelijk is.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Voor het toepassen van de POC-methode is het van belang dat uw gemeente het resultaat betrouwbaar kan schatten. Ook moet er sprake zijn van verkochte grond en gerealiseerde kosten.
Belangrijkste bevindingen inzake waardering grondexploitaties
Naast de hiervoor genoemde elementen spelen bij de risicoclassificatie van de individuele projecten ook de aard van het project, de programmering en de doorlooptijd een belangrijke rol.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Zo zorgt binnenstedelijke herstructurering normaliter voor een grotere complexiteit, doordat de gemeente de bestaande ruimte herontwikkelt en dit type projecten hierdoor (financieel gezien) gevoeliger is voor risico’s dan volledig nieuw uit te leggen locaties. Een langere doorlooptijd van de projecten zorgt voor een hoger risicoprofiel, doordat de schatting van kosten en opbrengsten van de projecten subjectiever is naarmate de doorlooptijd toeneemt. Op grond van onze risicoanalyse hebben wij de belangrijkste grondexploitaties binnen uw gemeente geselecteerd voor nadere controle. Van deze (deel)projecten hebben wij de aannemelijkheid van de nog te realiseren kosten en opbrengsten getoetst en is tevens de getroffen verliesvoorziening of de verantwoorde (tussentijdse) winstneming gecontroleerd. Verder hebben wij hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd, een en ander in de context van onze verklaring bij de jaarrekening als geheel en niet om ons een afzonderlijk oordeel te vormen over de grondexploitatie. Wij hebben specialisten ingeschakeld bij het beoordelen van de toepassing van de juiste methodiek, de aannames, de berekeningen en de consistente toepassing van de betrokken modellen en/of de van toepassing zijnde financiële verslaggeving. Deze specialisten hebben een focus gehad op de woningbouwprogrammering op gemeenteniveau en het project Essenvelt.
Bijlagen
2306C31AA8/IP/22
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Middelburg
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Sociaal Domein Sociaal domein De gemeente Middelburg voert diverse sociale wetten uit in het sociaal domein, waarbij taken veelal zijn ondergebracht bij derde partijen. Wij noemen de volgende belangrijkste onderdelen: Onderdeel
Bedrag 2022 x € 1.000
Bedrag 2021 x € 1.000
Uitvoerder
Wijze van uitbesteding
Bepaling last boekjaar
Uitkeringen (Participatiedeel)
34.714
31.166
Orionis Walcheren
Delegatie
Afrekening op basis van werkelijke kosten
Werkdeel (WSW)
5.955
5.710
Orionis Walcheren
Delegatie
Afrekening op basis van werkelijke kosten
Jeugdwet
21.755
23.974
Inkooporganisatie Jeugdhulp Zeeland
Delegatie
Vaste bijdrage op basis van de begroting + afrekening T-1
Wmo
10.250
11.668
Gemeente
N.v.t.
Afrekening op basis van werkelijke kosten
PGB’s Wmo/Jeugd
323
455
Sociale Verzekeringsbank
Mandatering
Afrekening op basis van werkelijke kosten
Collectief Vervoer
1.833
2.185
Gemeente
N.v.t.
Afrekening op basis van werkelijke kosten
Uit het overzicht van het sociaal domein blijkt dat de lasten voor Uitkeringen (Participatiedeel) zijn gestegen. Dit is het gevolg van een incidentele last uit hoofde van de energietoeslag welke ultimo 2022 € 4,3 miljoen bedragen. Daarnaast zijn de kosten Jeugdwet gedaald. Dit is het gevolg van de afrekening 2020 (€ 1,6 miljoen) in 2021 en een daling van de begrote kosten Jeugdwet van € 20,5 miljoen in 2021 naar € 19,8 miljoen in 2022. De lasten WMO zijn gedaald als gevolg van getroffen maatregelen door de gemeente. Wij verwijzen voor een inhoudelijke toelichting van deze maatregelen naar paragraaf ‘Sociaal Domein’ in hoofdstuk Programma’s’ in de jaarrekening. Voor de jaarrekeningcontrole 2022 hebben wij – met inachtneming van de Audit Alert Sociaal Domein van de beroepsorganisatie van accountants (NBA) – de door uw gemeente getroffen maatregelen om te Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
komen tot een getrouwe en rechtmatige besteding van de zorg in natura (Wmo en Jeugd, exclusief PGB) geëvalueerd. Uitkeringen/werkdeel Uitvoering van de Uitkeringsregelingen (WWB, participatiewet, Ioaw, Ioaz, BBZ en TOZO) als ook het werkdeel zijn gedelegeerd aan de gemeenschappelijke regeling (hierna: GR) Orionis Walcheren. De gemeente Middelburg betaalt een vaste bijdrage op basis van de begroting aan GR Orionis Walcheren en is derhalve voor het opstellen van de jaarrekening niet afhankelijk van door de GR op te leveren verantwoordingsinformatie. Wel is de gemeente als deelnemer in de GR verantwoordelijk voor eventuele tekorten. Derhalve monitort en evalueert de gemeente de financiële uitkomsten van Interne beheersing
Overige aangelegenheden
de GR, bijvoorbeeld middels de analyse van begroting, tussentijdse rapportages en jaarrekening. Jeugdwet Uitvoering van de jeugdwet is uitbesteed aan de inkooporganisatie Jeugdhulp Zeeland, welke is gepositioneerd als een bestuurscommissie onder de GGD Zeeland. Over de voorgaande jaren is bij de jaarrekening van de GGD Zeeland een verklaring van oordeelonthouding afgegeven wegens een wezenlijke onzekerheid in de rechtmatigheid van de zorgkosten. Omdat de verantwoordelijkheid van de uitvoering van de Jeugdwet is gedelegeerd aan de GGD Zeeland, raakt deze onzekerheid niet de gemeentelijke jaarrekening. De bijdrage aan de gemeenschappelijke regeling is bepaald op basis van de begroting van het lopende jaar van de GGD Zeeland. Bijlagen
2306C31AA8/IP/23
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Middelburg
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Overige bevindingen Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo)
Vervoer (Wmo, leerlingenvervoer, zwemvervoer)
De Wmo wordt binnen uw gemeente uitgevoerd door de afdeling TIM. De focus van afdeling TIM lag de afgelopen jaren op het uitvoeren van herstelacties teneinde onzekerheden over de rechtmatigheid van toegekende zorg vanuit de voorliggende jaren terug te brengen. In 2022 zijn een nieuw intern controleplan en nieuwe werkinstructies ontwikkeld. Daarmee is de kwaliteitsborging in de eerste lijn (binnen het proces) opgezet. In 2023 worden ook de tweedelijnscontroles (verbijzonderde interne controle) ingericht.
Het beoordelen van het recht op Collectief Vervoer en het afwikkelen van de facturen ligt bij uw gemeente. De uitvoering ligt bij de Gemeentelijke Vervoerscentrale (GVC).
Wij hebben tijdens de controle geconstateerd dat voor € 0,6 miljoen (2021: € 0,8 miljoen) geen gecontroleerde productieverantwoordingen zijn ontvangen, waardoor onzekerheid bestaat over de getrouwheid en rechtmatigheid. Daarnaast is gebleken dat bij diverse geselecteerde dossiers een (volledig dekkende) beschikking ontbreekt en de beschikking niet tijdig is verlengd, waardoor het vaststellen van het recht op zorg niet mogelijk is. Dit betreffen zowel dossiers waarbij de zorg is verstrekt voor de periode van TIM alsmede dossiers waarbij de zorg verstrekt is door de afdeling TIM. De onzekerheid over de getrouwheid en rechtmatigheid bedraagt, geëxtrapoleerd naar de totale massa, in totaal € 1,7 miljoen voor het deel aan zorg dat via het berichtenverkeer loopt. Voor het gedeelte dat buitenom het berichtenverkeer loopt bedraagt de onzekerheid € 0,6 miljoen. Ultimo 2021 bedroeg de totale onzekerheid circa € 1,7 miljoen.
Wij hebben bij de controle geconstateerd dat niet ten alle tijden een beschikking aanwezig is. Hierbij merken wij op dat dit dossiers betreffen welke in de periode voor TIM zijn toegekend. De onzekerheid over de getrouwheid en rechtmatigheid bedraagt, geëxtrapoleerd naar de totale massa, in totaal € 0,5 miljoen (2021: nihil). Persoonsgebonden budgetten (PGB) De PGB-bestedingen zijn (verplicht) belegd bij de Sociale Verzekeringsbank (SVB). De accountant van de SVB heeft – net als in voorgaande jaren – bij de PGBverantwoordingen voor Jeugd en Wmo over 2022 een controleverklaring met beperking verstrekt vanwege rechtmatigheidsafwijkingen. Het ontbreken van voldoende en geschikte controleinformatie over de prestatielevering (getrouwheid) voor de verantwoorde PGB-bestedingen in de jaarrekening 2021 alsook de geconstateerde rechtmatigheidsafwijkingen, leiden tot een onzekerheid in onze controle voor de getrouwheid en rechtmatigheid van in totaal € 0,3 miljoen (2021: € 0,5 miljoen).
Wij onderstrepen het belang van het verder implementeren van de voorgenomen kwaliteitsimpuls binnen uw afdeling TIM en de noodzaak om de onrechtmatigheden in de dossiers te herstellen.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
2306C31AA8/IP/24
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Begrotingsrechtmatigheid
Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota rechtmatigheid 2018 van de Commissie BBV. Het overschrijden van de begroting is altijd onrechtmatig, maar hoeft de accountant niet in alle gevallen mee te wegen in zijn rechtmatigheidsoordeel. De kostenoverschrijdingen moeten dan wel goed herkenbaar in de jaarrekening zijn opgenomen en zijn in te delen in de categorieën als genoemd in de Kadernota rechtmatigheid 2018 van de commissie BBV.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Algemene dekkingsmiddelen
1.600 1.400 1.200 1.000 800 600 400 200 Volkshuisvesting, RO en sted. Vern.
Het systeem van budgetbeheer en -bewaking moet waarborgen dat de lasten binnen de begroting blijven en het college belangrijke wijzigingen of dreigende overschrijdingen tijdig meldt aan de gemeenteraad, zodat zij hierover tijdig (binnen het begrotingsjaar) een besluit kan nemen. Een systeem met onvoldoende waarborgen voor tijdige melding aan de gemeenteraad van budgetoverschrijdingen heeft het risico in zich dat het college inbreuk maakt op het budgetrecht van de gemeenteraad.
Lastenoverschrijdingen (x € 1.000)
Volksgez.milieu
Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening 2022, hebben wij een controle uitgevoerd op de begrotingsrechtmatigheid. De toe te passen normen voor het begrotingscriterium zijn gebaseerd op de artikelen 189, 190 en 191 van de Gemeentewet en moet de gemeenteraad zelf nader invullen en concretiseren. Dit gebeurt met het vaststellen van de begroting en via de financiële verordening ex artikel 212 van de Gemeentewet.
Voor de begrotingsrechtmatigheid moeten wij kijken naar de lastenoverschrijdingen per programma. In de figuur hieronder hebben wij de programma’s met een lastenoverschrijding opgenomen.
Sociaal domein
Begrotingsoverschrijdingen zijn adequaat toegelicht in de jaarrekening
Sport, cul., recr.
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Middelburg
Wij verwijzen voor een inhoudelijke analyse van en toelichting op deze overschrijdingen naar de analyse begrotingsrechtmatigheid zoals opgenomen in het hoofdstuk ‘Analyse begrotingsrechtmatigheid’ in de jaarrekening. Hiermee legt het college aan de gemeenteraad verantwoording af over de begrotingsrechtmatigheid van de lasten over 2022.
Kredietoverschrijdingen Kredietoverschrijdingen vereisen conform de Kadernota Rechtmatigheid van de commissie BBV – vergelijkbaar met kostenoverschrijdingen in het overzicht van baten en lasten – autorisatie van de gemeenteraad. Indien een overschrijding niet door de raad is geautoriseerd, is deze strikt genomen onrechtmatig. Afspraken hierover tussen de gemeenteraad en het college kunnen zij nader vastleggen in de financiële verordening ex art. 212 Gemeentewet. In de afspraken tussen de gemeenteraad en het college is vastgelegd dat het college kredietoverschrijdingen groter dan € 10.000 gedurende het jaar dient te melden aan de raad. Wij hebben vastgesteld dat hiervan bij één krediet (aanschaf van 2 kleurenplotters) sprake is, waarbij het gevoteerde krediet beschikbaar is gesteld voor 2023 en daarmee resulteert in een budgetoverschrijving voor de jaarstukken 2022 ad € 16.000. Uit de in de jaarrekening opgenomen analyse blijkt dat de aanwending passend is binnen het beleid voor het jaar 2022. Deze geconstateerde kredietoverschrijding die formeel als onrechtmatig wordt aangemerkt heeft gezien de oorzaak en toelichting geen gevolgen voor de strekking van het rechtmatigheidsoordeel in de controleverklaring.
De geconstateerde kostenoverschrijdingen die formeel als onrechtmatig worden aangemerkt hebben gezien de oorzaak en toelichting geen gevolgen voor de strekking van het rechtmatigheidsoordeel in de controleverklaring.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
2306C31AA8/IP/25
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Middelburg
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Voorzieningen Evaluatie van de belangrijkste inschattingen van het management
Hierna gaan wij in op de voorzieningen welke nieuw zijn in de jaarrekening of wij waardevol vinden toe te lichten.
Uw gemeente heeft voorzieningen gevormd voor verliezen, risico’s of verplichtingen die hun oorsprong vinden in het huidige boekjaar of eerdere boekjaren, maar waarvan de (verwachte) uitgaven in de toekomst liggen.
Voorziening precario
Binnen de voorzieningen maakt u conform het BBV onderscheid naar voorzieningen voor ‘verplichtingen, verliezen en risico’s’, ter ‘egalisering van kosten’ (‘groot onderhoud’), en ‘voor middelen van derden waarvan de bestemming gebonden is’. Vooral de voorzieningen voor verplichtingen, verliezen en risico’s en de voorzieningen ter egalisering van kosten zijn naar hun aard gebaseerd op veronderstellingen en schattingen van het management en het college. Zij schatten op basis van hun kennis van de gemeente en haar omgeving in wat het effect van de te voorziene risico’s, verplichtingen en kosten zal zijn in de komende jaren en wat de omvang van de voorziening moet zijn. Wij hebben voor deze gebieden het proces beoordeeld waarmee het management schattingsposten ontwikkelt, en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Een en ander in de context van onze verklaring bij de jaarrekening als geheel en niet bedoeld om ons een oordeel te vormen over individuele schattingsposten. Indien nodig hebben wij specialisten ingeschakeld (bijv. actuarissen, taxateurs, belastingspecialisten en derivaten specialisten) bij het beoordelen van de toepassing van de juiste methodiek, de aannames, de berekeningen en de consistente toepassing van de betrokken modellen en/of de van toepassing zijnde financiële verslaggeving.