23-068 rvs Smart grid Arnestein

raadsvoorstel volgnummer

5 juli 2023 23-068

onderwerp

Smart Grid Arnestein

behandelen in raadscommissie

Ruimte

portefeuillehouder

Jeroen Louws Economie Cor Helmendach c.helmendach@middelburg.nl 0118 675234

datum vergadering

programma behandeld door e-mail telefoon

Conceptbesluit

De raad besluit: 1. Een krediet te verlenen van €115.000 voor een haalbaarheidsonderzoek naar een Smart Grid op Arnestein onder de voorwaarde dat Provincie Zeeland €50.000 subsidie beschikbaar stelt voor dit project. 2. De gemeentelijke bijdrage van €60.000 beschikbaar te stellen 3. De gemeentelijke bijdrage te dekken uit de beschikbare middelen 2023 voor het investeringsfonds. Aanleiding

Studenten van de HZ hebben in het voorjaar van 2022 onderzoek gedaan naar de mogelijkheden van een energy-hub op Arnestein waarbij duurzame energie op het terrein wordt opgewekt, uitgewisseld tussen bedrijven, en wordt in gezet voor elektrisch (vracht)vervoer. Naar aanleiding van dit onderzoek is de gemeente in contact gekomen met partners uit het project E-Connect en met diverse ondernemers op Arnestein. Het gaat om enkele grotere bedrijven, zowel productie-, transport- als groothandelsbedrijven. Die ondernemers hebben ambitie om grote PV-installaties te realiseren, om hun productieprocessen te elektrificeren en om een laadvoorziening voor elektrische vrachtwagens te realiseren. Daarbij lopen ze aan tegen knelpunten; zowel financieel, als op het vlak van infrastructuur. Een collectieve aanpak lijkt nodig om deze knelpunten op te lossen. Arnestein is, na de Sloehaven en de Kanaalzone, het grootste bedrijventerrein van Zeeland, met 150 ha. en ca. 130 bedrijven. In 2021 heeft er onderzoek plaats gevonden waaruit bleek dat het mogelijk is om bedrijventerrein Welgelegen in Tholen energiepositief te maken. De aanpak van dit project lijkt goed toepasbaar op Arnestein. Klimaatbeleid Middelburg Middelburg heeft de ambitie om energieneutraal te zijn in 2050. Daarnaast heeft de gemeenteraad de doelen uit de Regionale Energie Strategie (RES) Zeeland onderschreven.

De RES bevat doelen voor energiebesparing bij bedrijven. Een belangrijk deel van de energie die in onze gebouwde omgeving wordt gebruikt, wordt verbruikt op bedrijventerreinen. In de RES staan ook doelstellingen voor opwekking van duurzame opwekking van energie. Middelburg moet deze doelstelling op eigen grondgebied realiseren. Arnestein kan een grote bijdrage leveren aan een energieneutrale gemeente. Effect

1. Vergroting van het vermogen voor duurzame opwekking van elektriciteit op Arnestein 2. Balanceren van het elektriciteitsnet door vraagsturing en het opslaan van elektriciteit 3. De transitie naar elektrisch transport en naar elektrificatie van productieprocessen. 4. De vorming van een lokale energie gemeenschap waarbinnen ondernemingen energie, in de vorm van elektriciteit en/of warmte. uitwisselen.

1

Argumenten

Het project Smart Grid Arnestein bestaat uit 2 fasen; een haalbaarheidsonderzoek en realisatie. In die fasen vinden de volgende activiteiten plaats: fase 1, haalbaarheidsonderzoek: 1. Ontwerp van een laadplein voor elektrische vrachtwagens inclusief netaansluiting 2. Onderzoek naar de haalbaarheid en het draagvlak bij ondernemers voor een Energie Management Systeem waarbij het energieverbruik van bedrijven wordt afgestemd op het aanbod van duurzame energie en op de lokale energie-opslag. 3. Onderzoek naar een smart-grid waarbinnen ondernemingen elektriciteit (eventueel met een zogenaamde directe lijn buitenom het openbare net), koude en warmte uitwisselen. Onderzoek naar technische, financiële en juridische aspecten. a. Inventarisatie van verbruiksprofielen van de grote energieverbruikers op Arnestein, inventarisatie van duurzame opwekking. b. Onderzoek naar de ruimte voor duurzame opwekking c. Ontwerp van een energie-opslag systeem (lithium, zout of thermische batterij) i. wat is de onzekerheid bij de exploitatie van een batterij voor de investeerders, wat is de mitigatie; ii. het besturingsalgoritme voor het laden van de batterij in relatie tot het aanbod van duurzame energie, netcongestie en financiële optimalisatie iii. Onderzoek naar juridische mogelijkheden en de financiële gevolgen van de "directe lijn" versus "via het publieke net" d.

Mogelijkheden energiehandelscoöperatie Aan het eind van fase 1 weten we of een Smart Grid technisch en juridisch haalbaar is en of ondernemers bereid zijn om er in te investeren. De gemeente kan op basis van het bovenstaande besluiten om over te gaan tot uitvoering van fase 2: In fase 2, fysieke maatregelen: 1. Realisatie van een smart grid op Arnestein dat bestaat uit de volgende onderdelen: a. Energie-opslag systeem b. Gerelateerde infrastructuur, waaronder Energie Management Systeem 2. Oprichting en uitvoering van energiehandelsplatform 3. contractvorming met partners in het smart grid en in het lokale energie netwerk. 4. Realisatie van een laadplein voor elektrische vrachtwagens Er zijn verschillende argumenten om het hierboven beschreven project nu te onderzoeken en om daar als gemeente een actieve rol in te spelen. Verminderen kwetsbaarheid van bedrijven voor schommelingen energieprijs In 2022 werden bedrijven getroffen door sterk gestegen energieprijzen en toen werd duidelijk hoe kwetsbaar sommige bedrijven zijn. Door te investeren in een smart grid, krijgen ondernemers zekerheid over de kostprijs van energie over een lange periode. De kostprijs van energie die ondernemers zelf opwekken, ligt op voorhand vast omdat de kosten voor onderhoud, afschrijving en rente zeer voorspelbaar zijn.

Naarmate ondernemers in een smart grid een groter deel van hun opgewekte energie zelf kunnen benutten, zijn bedrijven minder afhankelijk van energiebedrijven. Noodzaak transitie niet-fossiele bronnen Op bedrijventerreinen wordt veel energie verbruikt. Bedrijventerreinen bieden ook veel kansen voor zon op dak en vraagsturing (elektriciteitsverbruik afstemmen op het aanbod van goedkope duurzaam opgewekte elektriciteit). Bedrijventerreinen spelen een cruciale rol in de energietransitie. De Middelburgse raad heeft de doelstelling van de Regionale Energie Strategie (RES) Zeeland onderschreven. Een smart grid op Arnestein kan een belangrijke bijdrage leveren aan het halen van de doelen uit de RES. 2

Juridische mogelijkheden voor lokale energie-uitwisseling De Elektriciteitswet biedt sinds kort nieuwe mogelijkheden voor de uitwisseling elektriciteit tussen bedrijven waardoor netwerktarief en energiebelasting kan worden vermeden. Hierdoor is een smart grid financieel aantrekkelijker geworden. Het ontbreekt individuele ondernemers aan kennis om gebruik te kunnen maken van deze nieuwe mogelijkheden en om vergunningen aan te vragen bij de Autoriteit Consument en Markt. Netcongestie Hoewel dit op korte termijn nog geen probleem is op Arnestein, is het van belang dat opwekking en verbruik van elektriciteit op lokaal niveau zoveel mogelijk in balans wordt gebracht. Dit wordt extra belangrijk als meer bedrijven hun productieprocessen zullen elektrificeren. Elektrisch transport wordt financieel interessant Door de technologische ontwikkeling van elektrische vrachtwagens en door CO2 heffing op motorbrandstoffen wordt elektrisch transport financieel interessant. In eerste instantie voor lichte vrachtwagens die veel korte ritten maken, op termijn ook voor transporten op langere afstanden. Dit project biedt ook kansen om het wagenpark van de gemeente te elektrificeren. Collectieve aanpak noodzakelijk Er is een kopgroep van ondernemers op Arnestein die intrinsiek gemotiveerd is om hun bedrijf te verduurzamen.

Ondernemers lopen aan tegen hoge kosten voor het verzwaren van hun aansluiting als ze veel zonnepanelen hun bedrijfsdak leggen. Als ze deze kosten zouden delen, zouden meer ondernemers kiezen voor een investering in zon op dak. Om zoveel mogelijk duurzaam opgewekte elektriciteit lokaal te benutten, is uitwisseling van elektriciteit nodig. Daar is een collectiviteit met een energiemanagementsysteem en een collectieve batterij voor nodig. Dit geldt ook voor een elektrisch laadplein voor elektrische vrachtwagens. Daar is een zeer grote aansluiting voor nodig. Het is technisch niet mogelijk om elk bedrijf met vrachtwagens te voorzien van een dergelijke aansluiting. Een gezamenlijk te gebruiken laadplein biedt meerdere ondernemers de kans om over te stappen op een elektrisch wagenpark. Ondernemers hebben de gemeente gevraagd om de regie te nemen om ondernemers bij elkaar te brengen, deskundigheid in te huren en dit project voor te bereiden. Op basis van ervaringen met soortgelijke projecten blijkt een smart grid al mogelijk als er ongeveer 10 bedrijven meedoen. Subsidie beschikbaar De Provincie Zeeland heeft een subsidieregeling voor Toekomstbestendige Bedrijventerreinen. Die subsidie is bestemd voor energietransitie, biodiversiteit, nul-emissie mobiliteit en klimaatbestendigheid op bedrijventerreinen.

Er is per aanvraag €50.000 beschikbaar voor haalbaarheidsonderzoeken en €500.000 voor realisatie van projecten. Gemeente Middelburg heeft €50.000 aangevraagd voor een haalbaarheidsonderzoek. De kans dat dit wordt toegekend is zeer groot. Het bestuur van de MBC heeft toegezegd om zich in te zetten voor het haalbaarheidsonderzoek, het leggen van contacten met ondernemers en de organisatie van bijeenkomsten. Daarnaast draagt de MBC €5.000 bij aan het haalbaarheidsonderzoek. Uitvoeringsfase Als uit het haalbaarheidsonderzoek blijkt dat ondernemers bereid zijn om te investeren in het Smart Grid en dat het project technisch en juridisch haalbaar is, zal het college aan de gemeenteraad voorstellen om ook voor de realisatie van het project geld beschikbaar te stellen. Een financiële bijdrage van de gemeente aan dit project is waarschijnlijk zinvol om risico’s af te dekken en om het project te versnellen. Uiteraard zal de gemeente ook een beroep kunnen doen op de subsidieregeling Toekomstbestendige Bedrijventerrreinen (subsidie maximaal €500.000 indien de gemeente en bedrijven tenminste hetzelfde bedrag investeren). Kanttekeningen

Er zijn door ondernemers financiële voordelen te behalen met de realisatie van een Smart Grid. Ondernemers zouden ook zelf samenwerking kunnen zoeken en het initiatief kunnen nemen voor de realisatie van een Smart Grid, al dan niet ondersteund door hun branchevereniging of een adviesbureau. 3

De realisatie van een Smart Grid is een complex en langdurig project dat beslag legt op de ambtelijke capaciteit van de gemeente. Impuls Zeeland is om die reden gevraagd om de projectcoördinatie te verzorgen. Verder is er 0,5 fte extra formatie bij Afdeling Leefomgeving aangevraagd voor de energietransitie bij bedrijven. Financiën

Wat mag het kosten? De kosten voor het haalbaarheidsonderzoek bedragen € 115.000 en worden betaald uit bijdragen van Provincie Zeeland, Impuls Zeeland, de Middelburgse Bedrijvenclub en de gemeente. De gemeentelijke bijdrage is €60.000 Hoe gaan we dat financieren? De gemeentelijke bijdrage van € 60.000 te dekken uit de beschikbare middelen binnen de begroting 2023 (€ 500.000) voor het investeringsfonds Zijn er significante gevolgen or het weerstandsvermogen? nee

Duurzaamheid

Dit project draagt bij aan een energieneutraal bedrijventerrein Arnestein Communicatie en participatie

adviseren; dit project is voorbereid in nauw overleg met Stedin, Hogeschool Zeeland en met de Middelburgse Bedrijvenclub. Uitvoering

Dit project wordt gefaseerd uitgevoerd: 1 onderzoek naar belangstelling van ondernemers, technische, financiële en juridische haalbaarheid 2 realisatie van installaties en infrastructuur waaronder een collectieve energie-opslag, oprichting van een juridische entiteit die installaties en infrastructuur zal exploiteren. De gemeente zal op de hoogte worden gebracht van de resultaten van het haalbaarheidsonderzoek. Bij een positieve uitkomst zal het college de raad voorstellen om mee te betalen aan de realisatie. Advies ingewonnen bij adviesorgaan?

nvt Bijlagen geen Middelburg, 23 mei 2023 Burgemeester en wethouders van Middelburg de secretaris,

mr. A. van den Brink de burgemeester,

mr. H.M. Bergmann

4