23-043 Bijlage 4. RIGO-rapport
Tekst van het document
RIGO Research en Advies Woon- werk- en leefomgeving www.rigo.nl
RAPPORT
Toerisme en leefbaarheid Onderzoek naar de toeristische draagkracht in de Binnenstad van Middelburg
De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij RIGO. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen, scripties en boeken is toegestaan mits de bron duidelijk wordt vermeld. RIGO aanvaardt geen aansprakelijkheid voor drukfouten en/of andere onvolkomenheden.
Afbeelding voorkant Woningen "De Visschen" aan de Vismarkt in Middelburg. Fotograaf: Julia Cirkel-Dargel/ Nationale Beeldbank
RIGO Research en Advies Woon- werk- leefomgeving www.rigo.nl
RAPPORT
Toerisme en leefbaarheid Onderzoek naar de toeristische draagkracht in de Binnenstad van Middelburg
Opdrachtgever
Gemeente Middelburg
Contactpersoon Jack Dooms
Projectnummer P44550
Datum 27 maart 2023
Auteurs Wilma Bakker; wilma.bakker@rigo.nl Veerle Veraart; veerle.veraart@rigo.nl
Inhoud Inleiding
2
Onderzoekvragen
3
Toeristische draagkracht
3
Onderzoeksmethode
4
Leeswijzer
5
Toeristische druk
6
Wat is toeristische druk?
6
Spreiding toeristische druk Middelburg
6
Bezoekersintensiteit
8
Bezoekersdichtheid
10
Aan toerisme gerelateerde leefbaarheid
11
Wat is leefbaarheid en waarom nemen we het mee?
11
Toeristische Voorzieningen
11
Veiligheidsbeleving
13
Sociale cohesie
14
Overlast en ongenoegens
15
Overlast van verkeer
16
Totaaloordeel
18
Beoordeling buurt
18
Impact toerisme
19
Conclusie: toeristische draagkracht
21
De Toeristische draagkracht van de Binnenstad van Middelburg
21
rapport Toerisme en leefbaarheid
Inleiding Het toerisme in Middelburg is door de jaren heen flink gegroeid. De groei van het aantal bezoekers levert economisch veel op, maar kan ook zorgen voor druk op de leefbaarheid. De leefbaarheid in een wijk of buurt wordt door meerdere factoren beïnvloed. Toerisme kan een behoorlijke invloed hebben op fysieke en sociale aspecten van de woon- en leefomgeving en daarmee ook op het dagelijks leven van bewoners en de leefbaarheid in een wijk of buurt (zie figuur 1-1). Steeds vaker wordt gesproken over de toeristische draagkracht van wijken, oftewel de toeristische druk die een wijk kan dragen zonder dat het ten koste gaat van de leefbaarheid. Het zoeken is daarbij naar de juiste balans tussen toeristische druk en de impact daarvan op de leefbaarheid. De gemeente Middelburg heeft RIGO gevraagd onderzoek uit te voeren naar de toeristische draagkracht van de Binnenstad van Middelburg. Dit rapport doet verslag van de resultaten van dit onderzoek. fi guur 1-1 Effec ten toeri sme op de l ee fom gevi ng e n s ame nl evi ng (br on: Raad voor de lee fom gevi ng e n i nfr as tr uctuur , 2019 )
rapport Toerisme en leefbaarheid
2
Onderzoekvragen In het onderzoek staat de volgende onderzoeksvraag centraal: “In hoeverre staat de toeristische draagkracht onder druk in de Binnenstad van Middelburg?” De onderzoeksvraag wordt beantwoord met de volgende deelvragen: •
Hoe hoog is de toeristische druk in de Binnenstad van de gemeente Middelburg?
•
Hoe is het gesteld met de (aan toeristische verhuur gerelateerde) leefbaarheid in de Binnenstad van de gemeente Middelburg?
De Binnenstad (wijk Binnenstad) van de gemeente Middelburg bestaat uit vijf buurten. Onderstaande figuur geeft het onderzoeksgebied weer. fi guur 1-2 Bi nne ns tad v an Mi ddel burg en de vi jf onder zochte buurte n A bdij, D ample in, Dam poor t, M ark t e n S tadhui s
Toeristische draagkracht De toeristische draagkracht is in dit onderzoek gedefinieerd als de balans tussen de toeristische druk en de aan toeristische verhuur gerelateerde leefbaarheid (zie figuur 1-3).
rapport Toerisme en leefbaarheid
3
fi guur 1-3 M ode l toer is tisc he dr aagkr ac ht
Wanneer zowel sprake is van een hoge toeristische druk, als van een ongunstige aan toeristische verhuur gerelateerde leefbaarheid, kan men spreken van een onder druk staande toeristische draagkracht. In dit rapport brengen we zowel de toeristische druk en de aan toeristische verhuur gerelateerde leefbaarheid in beeld voor de vijf buurten in de Binnenstad van Middelburg. Hiervoor verzamelen we informatie uit zowel openbare en gemeentelijke databronnen als resultaten uit een enquête onder bewoners. Daarmee brengen we de stand van de toeristische druk en de ervaring van bewoners met de leefbaarheid per buurt in beeld.
Onderzoeksmethode De indicatoren voor het analyseren van toeristische druk zijn grotendeels gebaseerd op bestaande data, zoals het aantal toeristische overnachtingen en toeristische attracties. Voor het in beeld brengen van de aan toeristische verhuur gerelateerde leefbaarheid hebben we een online vragenlijst uitgezet onder vrijwel alle huishoudens woonachtig in de Binnenstad van Middelburg. Middels een uitnodigingsbrief is hen gevraagd mee te werken aan het onderzoek. In figuur 1-4 is de respons per buurt te zien. Eén op de vijf huishoudens in de wijk Binnenstad heeft de vragenlijst ingevuld. Voor dit type onderzoek is dat een goede respons.
rapport Toerisme en leefbaarheid
4
fi guur 1-4 R es pons per buur t
buurtnaam
aantal uitgenodigde huishoudens
respons aantal
percentage
Abdij
1.346
287
21%
Damplein
1.236
269
22%
Dampoort
224
45
20%
Markt
999
140
14%
Stadhuis
701
149
21%
4.506
890
20%
totaal wijk Binnenstad
Leeswijzer Het onderzoeksrapport is als volgt opgebouwd: •
In hoofdstuk twee onderzoeken we de toeristische druk in de Binnenstad van Middelburg. Dit doen we aan de hand van een aantal indicatoren die met elkaar de toeristische druk in de buurten van de Binnenstad van Middelburg weergeven.
•
In hoofdstuk drie en vier gaan we in op hoe de bewoners van de Binnenstad van Middelburg de aan toerisme gerelateerde leefbaarheid in hun buurt ervaren. Dit doen we aan de hand van de resultaten van de bewonersenquête.
•
In hoofdstuk vijf concluderen we hoe het gesteld is met de t oeristische draagkracht van de buurten in de wijk Binnenstad en doen we enkele aanbevelingen om de draagkracht te behouden en/of verder te vergroten.
rapport Toerisme en leefbaarheid
5
Toeristische druk Wat is toeristische druk? De toeristisch druk geeft inzicht in de omvang van toerisme en recreatie op een bepaalde bestemming. Hoe druk het is in een buurt heeft impact op de door bewoners ervaren leefbaarheid. Drukte in de buurten van de wijk Binnenstad van Middelburg ontstaat niet alleen door toeristen, maar ook door andere aanwezigen in de wijk. Denk bijvoorbeeld aan bezoek aan bewoners, forensen, pakketbezorgers of leveranciers van winkel- en horecavoorzieningen. Een uitdaging bij het in beeld brengen van de toeristische druk is dan ook om de bijdrage van toeristen aan de druk op de openbare ruimte te onderscheiden van de druk die andere gebruikers veroorzaken. We gaan in dit onderzoek dan ook alleen uit van data die iets zeggen over het aanbod en gebruik van toeristische voorzieningen. De Raad voor de leefomgeving en infrastructuur maakt in haar rapport Waardevol Toerisme 1 onderscheid tussen drie aspecten van druk: •
de verhouding tussen de aantallen bezoekers (recreanten en toeristen) en de aantallen inwoners op een bepaalde locatie, oftewel de intensiteit van toerisme en recreatie;
•
de verhouding tussen aantallen bezoekers (recreanten en toeristen) en de oppervlakte van een bestemming, oftewel de dichtheid van toerisme en recreatie;
•
de manier waarop de toeristen de ruimte en de voorzieningen gebruiken en hoe zich dit verhoudt tot de lokale gebruiken en gewoonten, oftewel het gedrag van bezoekers.
In onderstaande paragrafen analyseren we de intensiteit en de dichtheid van toerisme en recreatie. Dit doen we aan de hand van verschillende indicatoren. De keuze voor deze indicatoren is deels ingegeven door de beschikbare informatie. Het derde aspect gedrag van bezoekers komt aan bod in hoofdstuk drie, waarin de ervaring van bewoners onder de loep wordt genomen.
Spreiding toeristische druk Middelburg Veel van de cijfers die we in dit hoofdstuk presenteren zijn beschikbaar op het niveau van de gemeente Middelburg. Binnen de gemeente Middelburg is de toeristische druk echter niet evenredig verdeeld. Om de gemeentelijke cijfers te kunnen vertalen naar het niveau van de wijk Binnenstad gaan we in deze paragraaf kort in op de ruimtelijke spreiding van de logiesaccomodaties en van de toeristische attracties in Middelburg. Spreiding logiesaccomodaties in Middelburg Verreweg de meeste logiesaccommodaties bevinden zich in de wijk Binnenstad van Middelburg (zie figuur 2-1). Buiten de Binnenstad liggen nog 23 (van de 196; 12%) logiesaccommodaties verspreid over Middelburg. In de Binnenstad liggen de meeste accommodaties in de buurt Abdij, gevolgd door de buurt Damplein.
1
RLI (2019) Waardevol Toerisme: Onze leefomgeving verdient het.
rapport Toerisme en leefbaarheid
6
Wanneer naar de verdeling naar inwoneraantal wordt gekeken, zoals te zien in de tabel, is de druk het hoogste in de buurt Stadhuis. Hier bevinden zich 35 accommodaties per 1.000 inwoners. In de buurten Abdij en Damplein is dat respectievelijk 28 en 26 logies per 1.000 inwoners. Voor Middelburg in totaal ligt dit met 4 logiesaccomodaties per 1.000 inwoners, een stuk lager. fi guur 2-1 S prei di ng l ogie sacc om odati es ( h otel s, B &B's e n geadv erteer de k am ers/w oni nge n) in Middel burg ( ok tober 2022 ) .
Buurt
Logiesaccomodaties
Inwoners 2022
69 45 1 21 37 23 196
2.445 1.710 410 1.360 1.065 42.209 49.199
Abdij Damplein Dampoort Markt Stadhuis Overig Middelburg Totaal Middelburg
Logiesaccomodaties per 1.000 inwoners 28,0 26,0 2,0 15,0 35,0 0,5 4,0
Spreiding toeristische attracties in Middelburg Ook voor de toeristische attracties geldt dat deze zich concentreren in de wijk Binnenstad van Middelbrug (zie figuur 2-2). Van de 39 toeristische attracties bevinden slechts 4 attracties (10%) zich buiten de wijk Binnenstad. Veruit de meeste attracties liggen in de buurt Abdij. Uitgedrukt per 1.000 inwoners gaat het om 9 attracties. In de buurt Stadhuis gaat het om 7 attracties per 1.000 inwoners. Buiten de Binnenstad van Middelburg is het aantal toeristische attracties klein.
rapport Toerisme en leefbaarheid
7
fi guur 2-2 S prei di ng t oeris ti sche attrac ti es i n Mi dde lbur g .
Buurt Abdij Damplein Dampoort Markt Stadhuis Overig Middelburg Totaal Middelburg
Attracties
Inwoners 2022
21 4 0 3 7 4 39
2.445 1.710 410 1.360 1.065 42.209 49.199
Attracties per 1.000 inwoners 9,0 2,0 0,0 2,0 7,0 0,1 0,8
De concentratie van zowel accommodaties als attracties in de Binnenstad, en bovendien met name in de buurten Abdij en Stadhuis, zijn tevens een eerste indicatie van een hoge intensiteit en dichtheid van toerisme en recreatie.
Bezoekersintensiteit Voor het onderzoeken van bezoekersintensiteit kijken we naar het aantal overnachtingen en parkeerdruk. Toeristische overnachtingen In de afgelopen jaren is het aantal toeristische overnachtingen in Middelburg met zo’n 20% gestegen (zie figuur 2-3). Ook het aantal overnachtingen in de andere gemeenten op Walcheren en in de Provincie Zeeland als geheel zijn toegenomen.
rapport Toerisme en leefbaarheid
8
fi guur 2-3 Ontwi kke li ng toeri stisc he over nac hti nge n per gem ee nte, 2017 – 2021 (br on: Ke nnisce ntr um Kusttoer isme ).
Gemeente Middelburg Veere Vlissingen Provincie Zeeland
Ontwikkeling 2017-2021 350.500 439.500 487.500 406.500 420.200 +20% 5.017.400 5.283.000 5.483.500 4.289.000 5.195.400 +4% 298.700 375.500 404.000 364.000 407.900 +37% 17.612.650 18.600.000 19.266.000 15.695.000 18.793.000 7% 2017
2018
2019
2020
2021
De bezoekersintensiteit laten we zien door het aantal toeristische overnachtingen per 1.000 inwoners te berekenen. Om tot een schatting van de verdeling van overnachtingen per buurt te komen, hebben we het totaal aantal overnachtingen in de gemeente Middelburg over de buurten verdeeld naar rato van het aantal logiesaccomodaties per buurt (zie figuur 2-4). De bezoekersintensiteit in de buurten Stadhuis, Abdij en Damplein is hoog te noemen. fi guur 2-4 A antal toer is tisc he over nachti nge n per 1.000 i nwoners per bu urt i n de Bi nne ns tad van M iddel burg.
Buurt
Logiesaccomodaties
Abdij Damplein Dampoort Markt Stadhuis Overig Middelburg Totaal Middelburg
69 45 1 21 37 23 196
Inwoners 2021
Overnachtingen 2021 Aantal overnachtingen (verdeeld naar rato van per 1.000 inwoners aantal accomodaties) 2.415 147.928 61.254 1.705 96.474 56.583 405 2.144 5.294 1.380 45.021 32.624 1.060 79.323 74.833 41.999 49.309 1.174 48.964 420.200 8.582
Parkeerdruk In totaal zijn er 4.554 parkeerplaatsen (garage, terreinen en maaiveld) in en aan de rand van de Binnenstad (zie figuur 2-5). Dit komt neer op 1.08 parkeerplek per huishouden en 0.67 parkeerplek per inwoner. Er zijn in totaal 2.921 parkeervergunningen uitgegeven voor bewoners in 2021. Er zijn 1.633 parkeerplekken die niet bezet zijn door een vergunning en dus potentieel vrij zijn voor bezoekers. Daartoe behoren niet alleen toeristen, maar ook bezoekers aan bewoners, forensen en andere bezoekers aan de Binnenstad. fi guur 2-5 A antal park eer pl aatse n e n -ver gunningen i n de Bi nne ns tad v an Mi ddel bur g in 2021. Bron: Gem ee nte M iddel burg, 2021; bew erki ng RI GO.
rapport Toerisme en leefbaarheid
9
Bezoekersdichtheid De dichtheid van het toerisme kan worden uitgedrukt in het aantal toeristen ten opzichte van het oppervlak van een bestemming. De bezoekersdichtheid is met name hoog in de buurten Abdij, Damplein en Stadhuis. Ter vergelijking in Amsterdam (totale gemeente) wordt het aantal overnachtingen per hectare geschat op 1.100. fi guur 2-6 A antal toer is tisc he over nachti nge n pr hectare per buur t i n de Bi nne nstad v an Middel burg
Buurt
Logiesaccomodaties
Abdij Damplein Dampoort Markt Stadhuis Overig Middelburg Totaal Middelburg
rapport Toerisme en leefbaarheid
69 45 1 21 37 23 196
Hectare
Overnachtingen 2021 Aantal overnachtingen (verdeeld naar rato van per hectare aantal accomodaties) 44 147.928 3.362 32 96.474 3.015 8 2.144 268 31 45.021 1.452 27 79.323 2.938 5.162 49.309 10 5.304 420.200 79
10
Aan toerisme gerelateerde leefbaarheid Wat is leefbaarheid en waarom nemen we het mee? Naast de toeristische druk in het centrum van Middelburg, toetsen we de ervaring van de leefbaarheid onder bewoners. De bezoekersintensiteit en -dichtheid kunnen zorgen voor toeristische druk in een buurt, maar dit gaat niet per definitie ten koste van de toeristische draagkracht van de buurt. Wanneer bewoners een bepaalde vorm van overlast ervaren van bezoekers en volgens bewoners de leefbaarheid achteruitgaat, dan komt de toeristische draagkracht onder druk te staan. Voor het begrip leefbaarheid hanteren we de definitie van de Leefbaarheidsmonitor 2. Een leefbare buurt of wijk is als de woonomgeving aansluit bij de wensen en behoeften van de bewoners. De beleving van bewoners staat daarin centraal. In de leefbaarheidsmonitor worden relevante thema’s onderzocht, zoals sociale cohesie, veiligheid en ov erlast en het voorzieningenniveau. In deze rapportage onderzoeken we aan de hand van een enquête of de leefbaarheid onder druk staat door aan toerisme gerelateerde activiteiten, zoals toeristische verhuur. Er is daarbij zo goed als mogelijk onderscheid gemaakt tussen de gevolgen van de aanwezigheid van (dag)toeristen en van verblijfstoeristen en toeristische verhuur. In dit onderzoek is het ons om het laatste te doen.
In de vragenlijst is ingegaan op een aantal aspecten van toerisme, zoals de aanwezigheid van toeristische voorzieningen, de veiligheidsbeleving, sociale cohesie en overlast. Veelal konden de respondenten een rapportcijfer geven voor de verschillende aspecten. De gemiddelde rapportcijfers zijn per buurt in grafieken en tabellen weergeven en bes chreven. In rood en groen gedrukte cijfers is bovendien aangeduid wanneer een rapportcijfer significant hoger of lager ligt dan gemiddeld in de hele Binnenstad. Tenslotte zijn de respondenten een aantal stellingen voorgelegd over toerisme. Deze stellingen hadden zowel een positief als negatief perspectief op het effect van toerisme op Middelburg. In percentages is uitgedrukt hoeveel respondenten zich in deze stellingen konden vinden.
Toeristische Voorzieningen Allereerst is respondenten gevraagd wat zij vinden van het aanbod van toeristische attracties en logies en hoe zij de aanwezigheid daarvan ervaren. Respondenten konden deze aspecten beoordelen met een rapportcijfer van 1 tot 10. In figuur 3-1 zijn de gemiddelde rapportcijfers over het aanbod weergegeven. Een gemiddeld rapportcijfer 5 kan gezien worden als een balans. In alle buurten liggen de gemiddelde rapportcijfers rond 7, zowel voor het aanbod van toeristische a ttracties als aan logies. Dit laat zien dat respondenten het aanbod gemiddeld als veel ervaren.
2
RIGO – Leefbaarheidsmonitor (Lemon)
rapport Toerisme en leefbaarheid
11
fi guur 3-1 G emi dde ld r appor tci jfer (1: V eel te w ei ni g; 10: Ve el te ve el) : W at vi ndt u van he t aanbod v an… ?
Ook is aan respondenten gevraagd of volgens hen woningen in hun directe omgeving toeristisch verhuurd worden. In figuur 3-2 zijn de antwoorden op deze vraag per buurt geclassificeerd weergegeven. In alle buurten heeft een groot aandeel van de respondenten daar geen weet van. Met name Dampoort valt in dat opzicht op. Aan de andere kant geeft in de meeste buurten, met uitzondering van Dampoort, een vijfde tot een kw art van de respondenten aan dat er woningen in de straat ‘altijd’ verhuurd worden en een vergelijkbaar deel van de respondenten ziet dat dat ‘meerdere nachten per maand’ gebeurt. fi guur 3-2 W or de n er w oni nge n in uw s traat toer is tisc h verhuurd?
Daarnaast is gevraagd naar de ervaring van respondenten met toeristische attracties, toeristische overnachtingen en verhuur. De gemiddelde rapportcijfers op deze aspec ten zijn per buurt in figuur 3-3 weergegeven. Het valt op dat de bewoners rondom Dampoort de slechtste ervaringen hebben met drukte rondom toeristische attracties of het aantal
rapport Toerisme en leefbaarheid
12
overnachtingen en toeristische verhuur. Dit tweede aspect krijgt in de buurt Dampoort een onvoldoende De gemiddelde rapportcijfers van de andere buurten zijn allen in lijn met het totale gemiddelde rapportcijfer in de Binnenstad. De respondenten beoordelen de aspecten over het algemeen met een voldoende en ervaren geen grote overlast. Al kan gesteld worden dat bewoners de toeristische verhuur van woningen op de rand van ‘onprettig’ ervaren. fi guur 3-3 G emi dde ld r appor tci jfer (1: Z eer onpr etti g; 10 : Z eer pre tti g) : H oe ervaar t u… ?
Veiligheidsbeleving Een ander onderdeel in de enquête gaat over de veiligheidsbeleving van bewoners in de vijf buurten in de Binnenstad. Er is in de vragen onderscheid gem aakt tussen veiligheidsgevoel overdag, ’s avonds en ’s nachts (zie figuur 3-4). Het is duidelijk dat toerisme geen negatief effect heeft op het veiligheidsgevoel. Met name overdag voelen bewoners zich zeer veilig: de gemiddelde rapportcijfers liggen tussen 8,3 in Dampoort tot 8,9 in Abdij. De rapportcijfers voor het veiligheidsgevoel is een fractie lager ’s avonds en ’s nachts, maar deze zijn nog steeds ruim voldoende. Wel valt op dat in de buurt Markt de cijfers voor deze aspecten lager zijn dan in de andere buurten i n het centrum van Middelburg.
rapport Toerisme en leefbaarheid
13
fi guur 3-4 G emi dde ld r appor tci jfer (1: ze er onvei li g; 10 z eer vei li g). H oe v eil ig v oe lt u zic h... ?
Sociale cohesie De bewoners is ook een aantal vragen gesteld over de ervaring van sociale cohesie in de buurt. Er is gevraagd of bewoners in de buurt bekend zijn met elkaar, of de omgang tussen bewoners prettig is en wat de ervaring is met de betrokkenheid van bewoners bij de buurt. In figuur 3-5 zijn de gemiddelde rapportcijfers voor deze aspecten per buurt en voor de Binnenstad als geheel weergegeven. Toerisme lijkt geen nadelig effect te hebben op de sociale cohesie in de Binnenstad van Middelburg. Met name de aspecten bekendheid en omgang tussen buurtbewoners worden positief beoordeeld. De bewoners van Markt geven wel een lager cijfer dan gemiddeld in de Binnenstad voor bekendheid tussen buurtbewoners. De betrokkenheid van buurtbewoners bij de buurt wordt in alle buurten wel een fractie negatiever beoordeeld, maar de gemiddelde cijfers zijn nog steeds (ruim) voldoende. fi guur 3-5 G emi dde ld r appor tci jfer (1: ze er slec ht/ onpre tti g; 10 z eer goe d/ pre tti g ).
rapport Toerisme en leefbaarheid
14
Overlast en ongenoegens Een belangrijk onderdeel zijn de vragen over de mate van overlast, mede veroorzaakt door toerisme. In figuur 3-6 zijn de gemiddelde rapportcijfers voor deze aspecten per buurt en voor de Binnenstad als geheel gepresenteerd. De aspecten overlast door vervuiling en overlast door fysieke drukte worden gemiddeld een fractie lager beoordeeld dan de andere aspecten: gemiddeld met een 6,5 in de Binnenstad als geheel. Respondenten ervaren over het algemeen weinig overlast van verhuur van woningen en overlast van toeristen onder invloed van alcohol. Gemiddeld lig gen deze cijfers in de Binnenstad rond 7,7. Wat opvalt is dat respondenten uit de buurt Markt overlast van vervuiling, door bezoekers en overlast van toeristen onder invloed van alcohol gemiddeld lager waarderen dan in de Binnenstad als geheel. fi guur 3-6 G emi dde ld r appor tci jfer (1: ernstige ov erl as t; 10: ge e n ov erl as t) I n w elk e mate ondervi ndt u over last… ?
Vervolgens is aan respondenten gevraagd in hoeverre zij ervaren dat vervuiling in de buurt wordt veroorzaakt door bezoekers in de buurt en niet door buren (figuur 3-7). In alle buurten geeft de meerderheid van de respondenten deze vraag een ruim voldoende. Voor de meeste buurten geldt dat bijna de helft van de respondenten ervaart dat vervuiling weinig of niet door bezoekers wordt veroorzaakt. Ook hier valt de buurt Markt op. Bijna de helft van de respondenten geeft een cijfer lager dan 5 en ervaart dat vervuiling in e rnstige mate door bezoekers wordt veroorzaakt.
rapport Toerisme en leefbaarheid
15
fi guur 3-7 Ver deli ng rapportci jfers . I n hoeverre w or dt de vervuil ing i n uw buur t ver oor zaak t door be zoek ers i n de buur t ( ni e t bure n)?
Overlast van verkeer Daarnaast is ingezoomd op de ervaring van overlast door verkeer. Er wordt onderscheid gemaakt tussen overlast door verkeersdrukte, onveilig rijgedrag, verkeerd parkeren, gebrek aan parkeergelegenheid, verkeerslawaai en rondrijdende, zoekende auto’s. In figuur 3-8 zijn de gemiddelde rapportcijfers voor deze onderdelen weergegeven. Het is duidelijk dat respondenten meer overlast ervaren van verkeer, dan door ande r toerisme-gerelateerde elementen, aangezien de rapportcijfers voor deze aspecten een fractie lager liggen. Overlast door gebrek aan parkeergelegenheid springt daar uit. In de Binnenstad als geheel scoort dit aspect een onvoldoende met gemiddeld 4,7. In de buurt Markt wordt deze druk het hoogst ervaren. Ook geven de bewoners van Markt de verkeersdrukte een lager cijfer dan gemiddeld (5,3). In de buurt Dampoort ervaren de respondenten minder dan gemiddeld een gebrek aan parkeergelegenheid of zoekende auto’s. Ook de bewoners van Damplein ervaren in mindere mate overlast door gebrek aan parkeermogelijkheden. fi guur 3-8 G emi dde ld r appor tci jfer. (1 : ernsti ge overl as t; 10: ge en overl ast) In w elk e m ate ondervi ndt u ov er last… ?
Buurt
Abdij Damplein Dampoort Markt Stadhuis Binnenstad totaal
Verkeersdrukte
Onveilig rijgedrag
Verkeerd parkeren
6,3 6,0 6,7 5,3 5,8 6,0
6,2 5,8 5,8 5,9 5,8 5,9
6,2 6,7 7,3 5,8 6,0 6,3
rapport Toerisme en leefbaarheid
Gebrek parkeergelegenheid 4,7 5,3 6,1 3,7 4,2 4,7
Verkeers- Rondrijdende, lawaai zoekend auto's 6,6 5,8 6,2 6,0 6,0 7,1 5,7 5,2 5,8 6,2 6,2 5,9
16
Ook op dit aspect is doorgevraagd in hoeverre respondenten ervaren dat de overlast van verkeer in de buurt wordt veroorzaakt door bezoekers in de buurt en niet door buurtbewoners (zie figuur 3-9). Respondenten verschillen hierover van mening. In alle buurten denkt ongeveer een gelijk deel dat dit door ernstige mate of juist in weinige mate door bezoekers komt. De buurt Dampoort valt op doordat daar bijna de helft aangeeft dat overlast niet door bezoekers wordt veroorzaakt. In de buurt Markt is dit andersom. Ook geeft hier maar kwart van de respondenten een rapportcijfer hoger dan een 6. fi guur 3-9 Ver deli ng rapportci jfers . I n hoeverre w or dt ov erl as t v an v erke er in uw buurt veroorz aakt door be zoek ers i n de buurt ( nie t bure n)?
rapport Toerisme en leefbaarheid
17
Totaaloordeel Tot slot hebben bewoners in de enquête een oordeel gegeven over hun buurt, de ontwikkeling van hun buurt en de positieve en negatieve impact van toerisme op Middelburg. Deze totaalscores wegen we mee in de druk op de toeristische draagkracht.
Beoordeling buurt In de vragenlijst is respondenten gevraagd hun buurt een rapportcijfer t e geven. Dit geeft een algemeen beeld van de leefbaarheid in de buurt. Dit resulteert in een gemiddeld rapportcijfer per buurt. In figuur 4-1 is het rapportcijfer per buurt weergegeven. Alle buurten krijgen van de respondenten een ruime voldoende. De buurten rondom de Abdij en Damplein scoren het hoogst met een gemiddeld rapportcijfer 8,0 en 7,9. De buurt rondom de Markt wordt het lager gewaardeerd met een 7,3. fi guur 4-1 G emi dde ld r appor tci jfer: H oe tevr ede n bent m et uw buurt?
Ook is respondenten gevraagd of zij ervaren dat hun buurt vooruit of achteruit is gegaan en tevens of dit veroorzaakt wordt door toerisme (zie figuur 4-2). Gemiddeld geven respondenten in de Binnenstad van Middelburg de ontwikkeling van de buurt een 5,7. Dat is vergelijkbaar in de verschillende buurten in deze wijk. Daarmee geven ze aan dat de buurten in het afgelopen jaar niet significant vooruit of achteruit is gegaan. Wanneer de invloed van toerisme hierop wordt bevraagd, komt het gemiddelde rapportcijfer in elke buurt een fractie lager te liggen. Echter, ook in dat geval kan gesproken worden van een balans: de algemene ervaring is dat de buurt niet voo ruit, maar ook niet achteruit is gegaan.
rapport Toerisme en leefbaarheid
18
fi guur 4-2 G emi dde ld r appor tci jfer (1 =s terk ac hterui t, 10 =s terk v oor ui t) Vi ndt u dat uw buur t he t afge l ope n jaar v oor ui t of achteruit i s gegaan ?
Impact toerisme Tot slot is aan de respondenten een aantal stellingen voorgelegd over het effect van toerisme op de gemeente Middelburg. Deze stellingen hadden zowel een positieve als een negatieve insteek. In figuur 4-3 en figuur 4-4 is weergeven hoeveel respondenten uit de Binnenstad van Middelburg het ‘eens’ of ‘zeer eens’ zijn met deze stellingen . De stellingen zijn gesorteerd op positieve en negatieve impact van toerisme en verdeeld van hoog percentage ‘mee eens’ naar laag. Een meerderheid van de respondenten is het eens met de stellingen dat toerisme zorgt voor variatie in horeca- en winkelaanbod, de lokale economie versterkt en het inkomen en levenstandaard in de stad vergroot. Aan de andere kant is ook een zeer grote meerderheid het eens met de stellingen dat toerisme verkeersdrukte en parkeerdruk veroorzaakt. Over andere stellingen zijn respondenten meer verdeeld, zowel in de positieve als negatieve sfeer. Respondenten zijn het niet uitgesproken eens met de stellingen dat toerisme de ontwikkeling van meer groen stimuleert of zorgt voor meer criminaliteit.
rapport Toerisme en leefbaarheid
19
fi guur 4-3 Stel li nge n pos itiev e impac t v an toer ism e op M idde l bur g (Z eer me e onee ns tot Ze er mee e e ns).
fi guur 4-4 Stel li nge n ne gati eve im pact v an toeri sme op Middel burg ( Ze er m ee one ens tot Z eer mee e e ns).
rapport Toerisme en leefbaarheid
20
Conclusie: toeristische draagkracht In dit rapport stond de volgende onderzoeksvraag centraal : “In hoeverre staat de toeristische draagkracht onder druk in de Binnenstad van Middelburg?” Dit onderzoek naar de toeristische draagkracht in de Binnenstad van Middelburg kan gezien worden als een nulmeting. Het is aan te bevelen de toeristische druk te monitoren door een dergelijke meting om de paar jaar te herhalen. Toeristische draagkracht is onderzocht aan de hand van de mate van toeristische druk en de door bewoners ervaren (aan toeristische verhuur gerelateerde) leefbaarheid in de Binnenstad van Middelburg. Deze twee begrippen fungeren als twee assen die elkaar snijden. Een hoge toeristische druk hoeft niet per definitie ten koste te gaan van toeristische draagkracht. De beleving van bewoners over de leefbaarheid speelt daarin ook een rol (zie figuur 5-1). fi guur 5-1 M ode l toer is tisc he dr aagkr ac ht
De Toeristische draagkracht van de Binnenstad van Middelburg De toeristische draagkracht in de Binnenstad van Middelburg lijkt op basis van de onderzochte indicatoren in balans. Er is wel duidelijk sprake van toeristische druk in de Binnenstad van Middelburg. Dat komt met name doordat toeristische attracties en accommodaties zich concentreren in de buurten van de Binnenstad van Middelburg en het aantal overnachtingen de afgelopen jaren flink is toegenomen. Ook is er druk op de parkeerruimte in de Binnenstad.
rapport Toerisme en leefbaarheid
21
Aan de andere kant kan ook worden gesteld dat dit (nog) geen negatief effect heeft op de leefbaarheid. Bewoners voelen zich veilig in hun buurt en de omgang tussen en bekendheid met buurtbewoners wordt als positief ervaren. Op basis van de enquête kan ook geconcludeerd worden dat bewoners zich thuis voelen in hun buurt. Gemiddeld geven respondenten hun buurt een totaalscore boven het rapportcijfer 7. Bovendien ervaren respondenten geen negatieve ontwikkeling van de buurt door toerisme gerelateerde activiteiten. Respondenten zien ook positieve kanten aan toerisme, zoals een verrijking van het horeca- en winkelaanbod en een stimulans voor de lokale economie. Bewoners zijn zich bewust van de aanwezigheid van toeristische attracties en accommodaties in hun buurt, maar dit wordt (nog) niet als onprettig bestempeld. Al is de ervaring met toeristische verhuur in de Binnenstad op het randje van onprettig en krijgt gemiddeld een rapportcijfer 5,5 en een onvoldoende in de buurt Dampoort. Bovendien ervaren bewoners van de Binnenstad wel overlast van verkeer en een gebrek aan parkeerruimte. Hieruit kan worden opgemaakt dat, ondanks de aanwezige toeristische druk, de toeristische draagkracht nog in balans is. Dat komt doordat het goed gesteld is met de leefbaarheid in de Binnenstad. Echter, af en toe wordt toeristische druk wel als negatief ervaren.
Bijvoorbeeld door hinder van bezoekers, zoals de impact op mobiliteit. Dat zit met name in overlast door verkeersdrukte en gebrek aan parkeergelegenheden. Mogelijk manifesteert de toeristische druk zich in pieken. Op die momenten komt de toeristische draagkracht onder druk te staan. Aanbevelingen Negatieve effecten van de ‘pieken’ in de toeristische druk op de leefbaarheid in de Binnenstad dienen zoveel mogelijk te worden voorkomen. Het gevaar dreigt dat de toeristische draagkracht onder bewoners op den duur uit balans raakt. Deze pieken kunnen zowel voorkomen in bepaalde gebieden (zoals de Binnenstad) van Middelburg als op bepaalde momenten in het jaar (de weekenden, vakantieweken en de zomermaanden). Spreiden van toerisme Het beter spreiden van toerisme over de stad en door het jaar heen is op basis van de onderzoeksresultaten dan ook de belangrijkste aanbeveling om de toeristische draagkracht in de Binnenstad in balans te houden. Concreet vertalen we dit in de volgende aanbevelingen ter bevordering van de spreiding van toerisme: •
Breng in beeld waar mogelijkheden zijn voor nieuwe toeristische attracties en evenementen in Middelburg. Dit kunnen locaties buiten de Binnenstad zijn die beter bereikbaar zijn per auto en meer ruimte bieden voor parkeergelegenheid. Beperk het aantal nieuwe attracties in de Binnenstad.
•
Beperk het aantal nieuwe logiesaccomodaties in de Binnenstad en wijs gebieden buiten de Binnenstad aan waar nog wel mogelijkheden zijn. Stel regels aan het parkeren op locatie bij nieuwe accommodaties.
•
De promotie van Middelburg kan zich richten op de rustige maanden en de rustigere gebieden.
rapport Toerisme en leefbaarheid
22
Beperken van toeristische verhuur Ook kan overwogen worden om de toeristische verhuur in de Binnenstad van Middelburg (verder) te reguleren via de Huisvestingsverordening. De gemeente Middelburg hanteert al een registratieplicht voor toeristische verhuur. Het is aan te raden de registraties de komende jaren te monitoren. Op basis van die uitkomsten kunnen de maatregelen op toeristische verhuur via de huisvestingsverordening mogelijk uitgebreid worden. Mogelijk door het instellen van een maximaal aantal nachten per jaar dat een woonruimte toeristisch verhuurd mag worden en/of met een vergunningsplicht. Parkeercapaciteit Voor de bewoners in de Binnenstad is de ervaren parkeerdruk groot. Bewoners, bezoekers en toeristen maken gezamenlijk gebruik van de beperkte hoeveelheid parkeerplekken. Met name het aantal plekken op maaiveld (straatniveau) zijn beperkt en voor bewoners juist het meest prettig. Het is dan ook aan te bevelen: •
De mogelijkheden rondom mobiliteit (verkeer en parkeren) van en naar de Binnenstad van Middelburg mee te nemen bij beslissingen over nieuwe toeristische attracties, accommodaties en evenementen.
•
Dagbezoekers en toeristen zoveel mogelijk gebruik te laten maken van parkeerplekken die zich niet op maaiveld bevinden. Hierbij kan gedacht worden aan aantrekkelijke beprijzen van de plekken in garages.
•
De mogelijkheden voor spreiding van parkeergelegenheden te onderzoeken.
•
De mogelijkheden om toeristen en/of dagbezoekers niet toe te staan op maaiveld (in het openbaar gebied) te parkeren verder te onderzoeken.
Betrekken bewoners De toeristische draagkracht onder bewoners kan ook vergroot worden door de druk of hinder die zij ondervinden te compenseren en/of hen te betrekken bij sturing en planvorming. Bij compensatie kan gedacht worden aan het mee laten profiteren van toerisme, bijvoorbeeld financieel of door positieve aanpassingen aan de fysieke omgeving voor bewoners.
rapport Toerisme en leefbaarheid
23