23-042 Bijlage 1. Preventie- en handhavingsplan alcohol 2023-2026

PREVENTIE- EN HANDHAVINGSPLAN ALCOHOL GEMEENTE MIDDELBURG Periode 2023 tot 2026

Inhoudsopgave 1. Inleiding ................................................................................................................................... 2 2. Ontwikkelingen in wetgeving en beleid ............................................................................................ 4 3. Alcoholgebruik: het probleem ........................................................................................................... 5 Algemene terugblik en conclusie ..................................................................................................... 10 5. Beleidsfocus ...................................................................................................................................... 11 Uitgangspunten en onderbouwing van beleid ................................................................................ 11 6. Doelstellingen ................................................................................................................................... 13 Hoofddoelstellingen ......................................................................................................................... 13 Inhoudelijke doelstellingen..............................................................................................................

13 Monitoring en effectmeting............................................................................................................. 14 7. Risicoanalyse en interventiestrategie ............................................................................................. 14 Risicoanalyse .................................................................................................................................... 14 Interventiestrategie ......................................................................................................................... 15 8. Regelgeving en handhaving ............................................................................................................. 19 Toezicht............................................................................................................................................. 23 Interventiestrategie bepalen ........................................................................................................... 27 Handhavingsmethoden .................................................................................................................... 27 9. Educatieve- en communicatieve activiteiten .................................................................................. 32 1.

Verstrekkers van alcohol .............................................................................................................. 32 Nalevingscommunicatie ................................................................................................................... 32 Evenementenbeleid ......................................................................................................................... 33 2. Het Onderwijs ............................................................................................................................... 33 3. Ouders/verzorgers/andere volwassenen die (veel) met de risico groepen te maken .............. 34 Publiekscommunicatie ..................................................................................................................... 36 5. Jongeren en jong volwassenen .................................................................................................... 36 6. 55+ doelgroep ............................................................................................................................... 36 10. Samenwerking, uitvoering en evaluatie ........................................................................................ 37 Samenwerking met externe partners ..............................................................................................

37 37 Effectmeting en evaluatie ................................................................................................................ 37 11. Financiën......................................................................................................................................... 38 Bijlage 1 ………………………………………………………………………………………………………………………………………….38

1

Inleiding Onderliggend Preventie- en Handhavingsplan Alcohol 2022-2026 beschrijft de belangrijkste maatregelen die onze gemeente neemt om het alcoholgebruik onder onze jongeren tot 24 jaar te voorkomen en terug te dringen. Vermindering van alcoholgebruik draagt bij aan het kansrijk, veilig en gezond opgroeien van jongeren. Minder gebruik leidt tot betere schoolprestaties en een betere gezondheid, vermindert het schoolverzuim of schooluitval en dringt geweld en overlast terug.

‘Laat ze niet (ver)zuipen!’ is sinds 2010 een samenwerking tussen alle Zeeuwse gemeenten, GGD Zeeland, Emergis Preventie (1Nul1), Politie Zeeland-West-Brabant en andere maatschappelijke partners. Samen werken zij aan het terugdringen van het alcoholgebruik door jongeren onder de 18 jaar en het tegengaan van schadelijk alcoholgebruik door jongeren van 18 t/m 23 jaar. Belangrijk aandachtspunt is het netwerk rond de jongeren zoals ouders, scholen, sportverenigingen, horeca en supermarkten. De aanpak kenmerkt zich door een integrale benadering (zie bijlage 1). Ouders/verzorgers zijn eerstverantwoordelijk voor de opvoeding van hun kinderen en daarmee ook voor regels rondom alcohol. Kinderen van ouders die duidelijke grenzen stellen, beginnen later met drinken, drinken minder en hebben vrienden die ook relatief minder drinken. Jongeren hebben natuurlijk ook hun eigen verantwoordelijkheid. Daarnaast spelen sleutelfiguren zoals leraren, sportinstructeurs en horecaondernemers een belangrijke rol. De overheid heeft een rol als aanjager, facilitator en handhaver en stelt de publieke grenzen vast.

Gemeenten zijn sinds 2013 de belangrijkste uitvoerder van de Alcoholwet geworden. Zowel op juridisch-, handhavings-, als educatief vlak is de gemeente de regisseur van het Nederlandse alcoholbeleid. Het verplicht, door de gemeenteraad vast te stellen, Preventie- en Handhavingsplan Alcohol (hierna: PHA) is in feite de wettelijke bekrachtiging van dit gegeven. Dit plan wordt elke vier jaar opnieuw vastgesteld, parallel aan de cyclus van de nota volksgezondheid. Lokaal is het gezondheidsbeleid reeds verankerd in het Lokaal Preventie Akkoord(2021-2023), het Middelburgs Model en de JOGG aanpak. De Alcoholwet kent meerdere belangen zoals economische, openbare orde en veiligheid en volksgezondheid. Het laatstgenoemde belang is met name ook gericht op de bescherming van onze jeugd en jongvolwassenen tegen de schadelijke effecten die genotmiddelen kunnen hebben. Dit Preventie- en Handhavingsplan Alcohol 2022-2026 staat niet op zichzelf. Het vloeit onder meer voort uit het Nationaal

2

Preventieakkoord (november 2018) dat een uitgebreid pakket aan maatregelen omvat voor het terugdringen van roken, overgewicht en problematisch alcoholgebruik. Met dit plan wordt het alcoholmatigingsbeleid

operationeel vormgegeven en voldoet de gemeente tevens aan de wettelijke eisen die zijn vastgelegd in de Alcoholwet. Het PHA is in verbinding met ons lokaal preventie akkoord tot stand gekomen.

Drank- en Horecawet wordt Alcoholwet Het afsluiten van het Nationaal Preventieakkoord en de evaluatie van de Drank- en Horecawet hebben een aantal wijzigingen van de wet tot gevolg. Naast de verandering van de naam in Alcoholwet zijn er tal van wijzigingen die voor gemeenten een grote relevantie hebben. Omdat de nieuwe Alcoholwet is ingegaan per 1 juli 2021 wordt er in dit PHA al aandacht besteed aan de wijzigingen die daaruit voortkomen.

3

2. Ontwikkelingen in wetgeving en beleid Nationaal Preventieakkoord Het kabinet Rutte III heeft 170 miljoen euro extra vrijgemaakt voor diverse preventiedomeinen gedurende de looptijd van het Nationaal Preventieakkoord (NPA). Het Preventieakkoord is een samenhangend pakket aan maatregelen, acties en ambities die bijdragen aan het gezonder maken van Nederland in 2040. Er is gekozen voor een aanpak op de onderwerpen roken, problematisch alcoholgebruik en overgewicht, omdat deze de grootste oorzaak voor ziektelast in Nederland zijn, met 35.000 doden en 9 miljard aan zorguitgaven per jaar.

Zeeuws Sportakkoord In het Nationaal Preventieakkoord komt sport veelvuldig aan bod. In het preventieakkoord staan verschillende doelstellingen die een gezond sportklimaat nastreven. Ook in Zeeland kennen we een akkoord dat hier mooi op aansluit, het Zeeuws Sportakkoord. In dit akkoord is duidelijk verwoord dat overmatig/zwaar alcoholgebruik en sport niet samen gaan. Daar waar dit op dit moment wel het geval is, moet dit veranderen. Goed alcoholbeleid in de sportkantine is integraal beleid en gaat dus hand in hand met rookvrij en een gezond aanbod van eten en drinken. Sportverenigingen en andere sportaanbieders hebben ondersteuning nodig om te komen tot een sportsector die nog meer dan nu gezond gedrag stimuleert en problematisch alcoholgebruik tegengaat. Hiervoor is door LZNVZ de Toolkit Sportgezond ontwikkeld.

Lokale ontwikkelingen in gemeente Middelburg Het Landelijk Preventieakkoord is in Middelburg vertaald naar een Lokaal Preventie Akkoord; “Samen naar een gezonder Middelburg” waarin het terugdringen van Alcohol één van de speerpunten is. Middels dit akkoord omarmen we en maken we ons in ieder geval tot en met 2023 hard voor de volgende ambitie: Wij willen met elkaar ervoor zorgen dat alle inwoners van gemeente Middelburg gezond en gelukkig leven. We maken de gezonde keuze de aantrekkelijke, zowel op school/opleiding, als op werk of in de vrije tijd. Dit doen wij door ook naar de onderliggende factoren van gezondheid te kijken, aandacht te hebben voor de meer kwetsbare inwoners en integraal samen te werken op de thema’s: Alcohol, Roken, Gezond gewicht, Mentale gezondheid en Gezonde leefomgeving. Het Lokaal Preventie Akkoord en het Middelburgs Model zorgen samen voor het gezondheidsbeleid van de gemeente Middelburg. Vanaf 2023 wordt dit meegenomen in de brede SPUK (Specifieke Uitkering) onder de noemer “Opgroeien in kansrijke omgeving en vroegsignalering alcoholproblematiek”

Aanvullende, specialistische zorg

Sociale basis zorg Sterke sociale basis Algemene- en preventieve voorzieningen, wijknetwerken, sociale netwerkkaart

Voorportaal (externe ingang), Praktijkondersteuning huisarts (POH)

TIM (incl. complexe domeinoverstijgende casuïstiek), Orionis, Huisarts, specialist, GI

4

Figuur 1: Het Middelburgs model

Naast een Lokaal Preventie Akkoord is er een Middelburgs Sportakkoord, waarin de landelijke en Zeeuwse ambities vanuit het sportakkoord zijn vertaald naar de Middelburgse situatie. Deze zijn op hoofdlijnen onder te verdelen in een zestal lokale ambities voor Middelburg: Inclusief sporten & bewegen, een duurzame sportinfrastructuur, vitale sport- en beweegaanbieders, een positieve sportcultuur, vaardig in bewegen en sportevenementen die inspireren.

Nieuwe Alcoholwet De naam van de Drank- en Horecawet is veranderd in de Alcoholwet. In aanvulling op het Nationaal Preventie Akkoord wordt een aantal nieuwe maatregelen voorgesteld: prijsacties met alcoholhoudende dranken voor gebruik elders van meer dan 25% korting worden verboden; er komen strenge regels voor de verkoop van alcohol op afstand en wederverstrekking van alcohol aan minderjarigen wordt in de publieke ruimte verboden. De meerderjarige die alcohol koopt voor een minderjarige is voortaan strafbaar. Deze strafbaarstelling is al jaren een wens van gemeenten. Door wederverstrekking strafbaar te stellen, wordt een signaal afgegeven aan de minderjarigen en aan de ondernemers. De handhaving van dit verbod is echter lastig, omdat wederverstrekking vaak moeilijk te constateren is.

3. Alcoholgebruik: het probleem Alcohol is het meest gebruikte genotmiddel in ons land. Het gebruik is sociaal en economisch diep in onze samenleving geworteld. De gevolgen van het problematisch gebruik van alcohol en drugs zijn niet te overzien. De risico’s zijn groot voor alle leeftijden, zowel ongeboren kinderen als voor ouderen. In dit hoofdstuk bespreken we de huidige stand van zaken en de ontwikkeling in de tijd.

Jongeren Voor jongeren en jongvolwassenen zijn de risico’s van alcoholgebruik groter dan voor volwassenen (Expertisecentrum Alcohol, 2020). Niet alleen zijn de acute gevolgen voor hen vaak ernstiger – zij raken bijvoorbeeld eerder bewusteloos en kunnen onder invloed over hun seksuele grenzen heen gaan – ook heeft drinken op jonge leeftijd gevolgen voor de lange termijn. Denk aan verstoring van de hersenontwikkeling en een grotere kans op verslavingsproblemen. Agressief, asociaal en delinquent gedrag komt bovendien vaker voor bij jongeren die drinken dan bij hun niet drinkende leeftijdgenoten. Bij jongvolwassenen kunnen (de gevolgen van) alcoholgebruik leiden tot kort- en langduriger verzuim, studievertraging, afname van de studieprestaties en studie-uitval. Het RIVM berekende dat in 20% van de jaarlijkse gevallen van studievertraging en of -uitval in het hbo of wo alcohol een rol speelt (factsheet Trimbos: alcohol- en drugsbeleid voor studenten). Het drankgebruik onder Nederlandse jongeren stabiliseert de laatste jaren. In de groep 12- tot en met 16-jarigen was tussen 2003 en 2015 nog een afname zichtbaar in het alcoholgebruik: van ongeveer 70% naar 25%. Vanaf 2015 echter, is de afname van het alcoholgebruik gestagneerd. In zowel 2015, 2017 als 2019 bleef ongeveer een kwart (25%) van de 12- tot en met 16 jarige scholieren maandelijks alcohol drinken.

Ook binge drinken en dronkenschap zijn sinds 2015 niet verder afgenomen (Rombouts e.a., 2020).

5

Als minderjarigen aan drank willen komen is dat nog steeds gemakkelijk in Nederland. Tussen 2018 (37,7%) en 2020 (37.9%) is de totale naleving van de leeftijdsgrens bij alcoholverkoop niet veranderd (Bureau Objectief).

Jongvolwassenen Schadelijk alcoholgebruik onder jongvolwassenen komt het meest voor onder de leeftijdsgroep 1829 jaar (Tuithof e.a., 2018). De meerderheid van de MBO en HBO studenten drinkt en ruim 70% doet dat regelmatig (van Dorsselaer e.a., 2020). Een specifiek onderzoek onder plattelandsjongeren laat zien dat hoewel zij overmatig drinken, dit zelf geen probleem vinden. Zij hebben een positieve houding ten opzicht van alcohol mede omdat drinken in hum omgeving als normaal wordt gezien. Hun kennis over de schadelijkheid van alcohol is beperkt (Paternotte & Prooij, 2019).

Ouders/verzorgers Ouders/verzorgers zijn soms nog toegeeflijk met betrekking tot alcoholgebruik door hun kinderen. Zo krijgt een kwart van de 12 tot 16-jarige scholieren die wel eens drinken, alcohol van hun ouders (Rombouts e.a., 2020). Dat aantal is niet gedaald sinds 2016. Maar er zijn meer ouders die hun rol oppakken. Driekwart van de ouders heeft in 2015 expliciet als regel dat hun minderjarige kind niet mag drinken; in 2007 was dat nog 50% (van Dorsselaer e.a., 2016). Ouders die zelf veel drinken, zijn toleranter ten aanzien van alcoholgebruik bij hun kinderen. Hoewel de invloed van peers (leeftijdgenoten, vrienden) op het gedrag toeneemt met de leeftijd, blijven ouders invloed houden op het drinkgedrag van hun opgroeiende kind (Engels e.a, 2013) bijvoorbeeld via hun houding ten opzichte van alcohol of door de afspraken die zij met hun kind maken.

55-plus doelgroep Een groot deel van de 55-plussers lijkt zich niet bewust te zijn dat alcohol niet goed voor de gezondheid is en verslavend is. De overmatige drinkers hebben o.a. een groter risico (ten opzichte van jongeren) op snellere intoxicatie en orgaanschade vanwege met name hun lagere tolerantie, en toegenomen gebruik van medicatie. De overmatige drinkers krijgen ook te maken met meer psychosociale risico’s zoals een verhoogd risico op conflicten met familieleden, vrienden en verzorgenden, sociaal isolement en financiële problemen. In het Nationaal Preventie akkoord is de doelgroep 55-plus opgenomen als geprioriteerde doelgroep bij het thema problematisch alcoholgebruik welke we hebben overgenomen in het Lokaal Preventie Akkoord.

6

4. Terugblik Zeeuwse trend onder jongeren De afgelopen jaren hebben alle samenwerkende partners allerlei interventies uitgevoerd. Echter, omdat ook landelijke ontwikkelingen, zoals landelijke campagnes als die van de Rookvrije Generatie en NIX18 een grote bijdrage leveren in het verkrijgen van mooie resultaten, is het niet mogelijk om behaalde resultaten alleen toe te schrijven aan de interventies vanuit LZNVZ. Een zeer duidelijke Zeeuwse trend van de afgelopen jaren kunnen we niet goed weergeven omdat sommige Zeeuwse onderzoeken niet herhaald zijn en/of niet met elkaar te vergelijken zijn. Hieronder bespreken we wel de resultaten aan de hand van de uitkomsten uit de Gezondheidsmonitor Jeugd 2019, Digitaal dossier JGZ, de Jeugdmonitor van ZB | Planbureau en het Nalevingsonderzoek 2018-2019. In vorige edities van het Preventie- en Handhavingsplan werden ook resultaten gedeeld uit het Draagvlakonderzoek door ZB | Planbureau. Deze is niet meer herhaald sinds 2015.

Steeds minder 13-jarigen geven aan ooit alcohol te hebben gedronken Vanaf 2016 (29,2%) tot 2018 is er een dalende lijn te zien in het percentage 13-jarigen dat ooit alcohol heeft gedronken. In 2017 was dit 29,1%, in 2018 27,4% en in 2019 steeg deze weer licht naar 28,3% (GGD Zeeland, Digitaal dossier JGZ).

Afspraken met ouders over gebruik alcohol, drugs en roken Drie van de vier (76,9%) 13-jarigen heeft met zijn of haar ouders afspraken gemaakt over het gebruik van alcohol, drugs en roken (GGD Zeeland, Digitaal dossier JGZ, 2019).

Aantal 13-jarigen dat ooit alcohol heeft gedronken 29,500% 29,00% 28,500% 28,00% 27,500% 27,00% 26,500% 2016

2017

2018

2019

Aantal 13-jarigen dat ooit alcohol heeft gedronken

Daling alcoholgebruik klas 3 VO Van de Zeeuwse scholieren uit klas 3 van het voortgezet onderwijs gaf in 2015 72% aan wel eens alcohol te hebben gedronken (incl. een paar slokjes). Hoewel dit meer is dan in 2011 (65%), is dit minder dan in 2007 (80%) en 2004 (79%) (ZB| Planbureau, enquete VO, 2015).

Minder jongeren (klas 2 en 4 vo) doen aan ‘binge drinken’ Het aantal jongeren op het voortgezet onderwijs dat aan binge drinken doet is ten opzichte van 2007 (44%) gedaald naar 34% in 2011 en vervolgens naar 31% in 2015 ((ZB| Planbureau, enquete VO, 2015).

7

Zeeuwse jongeren rapporteren vaker recent gebruik van genotmiddelen dan landelijke leeftijdsgenoten Gemiddeld gezien geven meer Zeeuwse jongeren aan recent alcohol te hebben gedronken ten opzichte van het Nederlands gemiddelde (32% versus 26%). Tevens wordt er gemiddeld onder Zeeuwse jongeren meer ‘ooit gerookt’ (13% versus 10%) gerapporteerd. Tot slot wordt er gemiddeld gezien onder Zeeuwse jongeren vaker ‘ooit wiet of hasj gebruikt’ (10% versus 9%) gerapporteerd (GGD Gezondheidsmonitor Jeugd 2019).

Zeeuws nalevingspercentage (te) laag

Gebruik genotmiddelen onder jongeren 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0%

Van de 790 in Zeeland succesvol bezochte alcoholverstrekkers, leeft Alcohol Roken Wiet of hasj een derde (33%) de regels rond alcoholverkoop aan jongeren na. Zeeland Nederland Een indicatieve vergelijking met het onderzoek uit 2016 (54%) laat zien dat dit percentage helaas enorm gedaald is. Er zitten grote verschillen tussen de gemeenten en categorieën. In Reimerswaal was het percentage het hoogst (69%) en in Hulst het laagst (3%). Hierbij moet de kanttekening gemaakt worden dat de absolute aantallen laag zijn en dus mogelijk niet representatief zijn (ZB|Planbureau, 2019).

Lokale trend in Middelburg Onderstaande tabel laat de vergelijking zien van het drankgebruik tussen volwassenen (19-64 jaar)en ouderen (65+) wat niet aan de norm voldoet

Afbeelding: gezondheidsmonitor 2020 volwassenen (19 t/m 64 jaar) en ouderen (65 + jaar)

8

Uit de resultaten de Gezondheidsmonitor Jeugd 2019-2020 en de Corona monitor 2021-2022 onder tweede en vierde klassers kunnen we onderstaande cijfers laten zien. Het is voor sommige cijfers helaas niet mogelijk een trend te laten zien, daar de onderzoeksvragen zijn aangepast en om die reden niet met elkaar vergeleken kunnen worden. Heeft ooit minimaal een heel glas alcohol gedronken

Middelburg Zeeland Nederland

Gezondheidsmonitor Jeugd 20192020 34% 39% 31%

Corona monitor 2021-2022 34% 37% 31%

Heeft ooit minimaal een paar slokjes alcohol gedronken Middelburg Zeeland Nederland

Gezondheidsmonitor 2019-2020 56% 61% 52%

Corona monitor 2021-2022 58% 60% 53%

Heeft in de laatste vier weken vijf of meer drankjes met alcohol bij één gelegenheid (Bingedrinken) Middelburg Zeeland Nederland

Gezondheidsmonitor 2019-2020 19% 22% 18%

Corona monitor 2021-2022 21% 23% 20%

De cijfers laten zien dat de percentages hoog zijn. Ten opzichte van de Zeeuwse trend scoort Middelburg gunstiger, echter in vergelijking met de Landelijke trend zijn de verschillen toegenomen in negatieve zin. Het veranderen van iets dat zo gebed is in onze cultuur vraagt blijvend energie en inzet van alle betrokken partijen. De resultaten van het naleefonderzoek in 2018-2019 zijn voor Middelburg als volgt samen te vatten. Er zijn 11 supermarkten, 10 slijterijen, 51 commerciele horecabedrijven en 16 para-commerciele zaken (dorpshuizen en sportkantines e.d.) bezocht. 33% Scoorde goed op naleving, 68% niet (door afronding is het samen geen 100). Dit is rond het Zeeuwse gemiddelde (dat is 33% goed en 67% niet). De naleving loopt uiteen per soort bedrijf. Van de supermarkten in Middelburg scoort 73% goed. Dit is een stuk hoger dan het Zeeuwse gemiddelde (45%). Van de slijterijen in Middelburg scoort 57% goed, dit is iets hoger dan het Zeeuwse gemiddelde (52%). Van de commerciële horeca in Middelburg scoort 29% goed. Dat is net onder het gemiddelde van Zeeland van 30%. De paracommercie scoort helaas slecht. Er zijn 13 locaties succesvol bezocht en 0% daarvan scoort goed. Het Zeeuws gemiddelde is ook laag, 20%.

9

Algemene terugblik en conclusie Sinds 2010 zijn we in Zeeland bezig met de integrale, gezamenlijke aanpak om het alcoholgebruik onder jongeren terug te dringen. Er zijn goede resultaten geboekt. Niet alleen op het bereiken van enkele doelstellingen maar ook op andere gebieden. Denk aan de samenwerking in Zeeland tussen gemeenten onderling maar ook met GGD, Emergis Preventie (1NUL1), politie en andere partners. Men weet elkaar snel te vinden, werkt makkelijk samen en maakt gebruik van elkaars kennis en kunde. Ook de alcoholpoli, het daarbij behorende nazorgtraject (momenteel uitgevoerd door 1NUL1) en de relaties met de landelijke instellingen zijn ontwikkelingen die voort zijn gekomen uit LZNVZ. Echter, op sommige punten is er ook minder vooruitgang geboekt dan gehoopt. Dit laat des te meer zien dat het tijd kost om een zo in de cultuur verweven gewoonte te veranderen. Dit geldt niet alleen voor het alcoholgebruik, maar ook voor de verstrekkers. Een intensievere investering in gedragsverandering, toezicht en controle vergt ambtelijke capaciteit die in de afgelopen periode niet altijd beschikbaar is geweest.

Helaas zijn niet alle onderzoeken voor 2022 (op dezelfde wijze) herhaald zodat niet voor alle doelstellingen zoals opgesteld in het PHA 2017-2022 een conclusie getrokken kan worden. Hieronder zullen t.b.v. de conclusie die doelstellingen waar wel concreet wat over gezegd kan worden even kort onder de loep worden genomen. Doelstelling 2 ‘Het terugdringen van bingedrinken onder 14/15 jarigen van 31% in 2015 naar 25 % of minder’ is behaald. Uit de gezondheidsmonitor Jeugd (2019) blijkt dat het percentage is gedaald naar 22 %, in onze gemeente naar 19 %. Doelstelling 5 ‘Een verbetering van de naleving onder de verstrekkers van alcohol van 54% in 2016 naar 80% in 2022’ is niet gehaald. Het nalevingspercentage is gedaald (33% in 2018/2019). Doelstelling 6 ‘Het begeleiden van 30 gezinnen met een lage SES binnen het project alcoholpreventie lage SES’ is behaald. De laatste doelstelling ‘Realisatie van een opzet ten aanzien van een integrale, gezamenlijke aanpak van alcoholproblematiek bij de 55+ doelgroep’ is ook behaald, het beleidsadvies hierover is te vinden op de website van LZNVZ. Rekening houdend met de onderzoeksresultaten zoals in dit hoofdstuk beschreven kunnen we concluderen dat er op een aantal punten een dalende trend ten aanzien van alcoholgebruik waarneembaar is.

Wel gebruiken Zeeuwse jongeren in vergelijking met leeftijdsgenoten uit het land nog steeds meer alcohol en is ook de NIX18 naleving in Zeeland iets slechter als het landelijke. In Zeeland is een laag aantal Sportaanbieders aangesloten bij JOGG TeamFit met o.a. Gezonde Sportkantine en Verantwoord Alcoholbeleid.

10

Lokale terugblik en conclusie: De afgelopen jaren heeft de gemeente Middelburg, in aanvulling op de provinciale en regionale activiteiten, extra maatregelen doorgevoerd. Zo is Middelburg JOGG gemeente waar vanuit de JOGG regisseur aandacht is voor de Gezonde Sportkantine en Verantwoord Alcoholbeleid. Mede door de inzet van JOGG TeamFit wordt het thema ‘Verantwoord Alcoholbeleid’ onder de aandacht gebracht in de sportomgeving. Uitvoeringspartner 1NUL1 heeft extra activiteiten uitgevoerd zoals voorlichting bij evenementen en begeleiding van jongeren waarbij middelenproblematiek speelt. Er is een samenwerking tussen de JOGG regisseur en de uitvoeringspartner van 1NUL1 om structureel aandacht te vragen om het gebruik van alcohol tegen te gaan. Inmiddels is het terugdringen van alcoholgebruik opgenomen in de jaarplannen van 5 V.O. locaties. Ook is er lokaal regelmatig extra aandacht besteed aan landelijke acties, zoals de NIX18- campagne, de campagne ‘zien drinken, doet drinken’ en ‘IKPas’. Deze landelijke acties zijn extra onder de aandacht gebracht bij sportverenigingen door bezoek van JOGG TeamFit en Emergis Preventie. Het aantal watertappunten op openbare locaties is uitgebreid, om de gezonde keuze te stimuleren. Naar aanleiding van het naleefonderzoek zijn geen specifieke acties uitgevoerd op het gebied van handhaving.

Wel vindt er in 2023 weer een Zeeuwsbreed mystery-shop onderzoek plaats. De komende periode blijft het noodzakelijk integraal samen te werken om preventie en handhaving op het gebied van (overmatig) alcoholgebruik terug te dringen, en om de naleving te vergroten. Het blijft wenselijk om door te gaan met de integrale aanpak en tegelijkertijd te werken aan de bestendiging van de aanpak.

5. Beleidsfocus Uitgangspunten en onderbouwing van beleid In dit plan beschrijft onze gemeente hoe zij de jeugd wil beschermen tegen de schadelijke gevolgen van alcoholgebruik. Om resultaat te bereiken is de bijdrage van iedereen in de gemeenschap nodig: scholen, sportverenigingen, ouders, ondernemers. Daarom betrekt de gemeente deze partijen bij de beleidsontwikkeling en de uitvoering. Gezamenlijk zetten we in op een gezonde bevolking, zonder alcoholgebruik onder de 18 jaar en met verantwoorde alcoholverstrekking aan en verantwoord alcoholgebruik door jongvolwassenen.

Omgevingsbenadering De systeemtheorie van Holder (1998) maakt duidelijk dat alcoholgebruik altijd het resultaat is van een combinatie van factoren. De persoon, zijn sociale omgeving en het overheidsbeleid vormen samen een systeem dat uiteindelijk de keuze van de gebruiker bepaalt. Holder laat daarmee zien dat alcoholpreventie nooit alleen op het individu gericht kan zijn. Het meest succesvol zijn strategieën die vooral de fysieke en sociale omgeving van de drinker beïnvloeden. In de omgeving van de jonge drinker spelen locaties waar alcohol verstrekt wordt, alcoholverstrekkers, scholen en ouders een belangrijke rol. Zo hebben bijvoorbeeld tal van studies aangetoond dat het drinkgedrag van jongeren wordt gestimuleerd door goedkope alcohol en alcoholreclame via radio, tv, internet en via sponsoring van sport- en culturele evenementen. Gemeenten kunnen niet zoveel veranderen aan de

11

reclame via televisie maar wel bijvoorbeeld aan reclame op gemeentelijke reclamedragers. Of ‘happy hours’ en supermarktstunts verbieden.

Integrale beleidsvisie Het preventiemodel van Reynolds (2003) borduurt voort op de systeemtheorie van Holder. Het preventiemodel kent drie beleidspijlers: regelgeving, handhaving en educatie. De pijlers staan deels op zichzelf maar overlappen elkaar ook. Juist in de overlap is het integrale preventiebeleid terug te zien: het model maakt duidelijk dat niet alleen educatie maar ook regelgeving en handhaving bijdragen aan het voorkómen van (problemen door) alcoholgebruik. Dit Preventie- en handhavingsplan is gebaseerd op deze integrale beleidsvisie. Er is immers sprake van een preventie én handhavingsplan. Dat impliceert dat meerdere afdelingen binnen de gemeenten - en dus ook meerdere typen maatregelen - worden ingezet bij de aanpak van de alcoholproblematiek.

Pijler 1: Regelgeving De Alcoholwet is primair een volksgezondheidswet met als doel om, met name onder jongeren, gezondheidsschade door alcoholgebruik te voorkomen. Daarnaast stelt de Alcoholwet ook als doel om alcohol gerelateerde verstoringen van de openbare orde terug te dringen. De Alcoholwet geeft invulling aan beide doelstellingen door onder andere beperkingen te stellen aan de beschikbaarheid van alcohol. Zo mag er bijvoorbeeld niet worden verstrekt aan een jongere als niet is vastgesteld dat hij of zij 18 jaar of ouder is en is de aanwezigheid van dronken personen niet toegestaan in een horecagelegenheid of slijterij.

Pijler 2: Handhaving Maatregelen ten aanzien van omgevingsfactoren, zoals bijvoorbeeld de beschikbaarheid van alcohol beperken, zijn het meest effectief. Helaas is het nog steeds zo dat jongeren gemakkelijk aan alcohol kunnen komen als ze dat willen. Een voorbeeld van een interventie gericht op deze pijler is: inzetten op een optimale handhaving zodat er niet geschonken wordt aan jongeren onder de 18 jaar.

Pijler 3: Educatie Inzet van publieke bewustwordingscampagnes om het draagvlak voor het beleid te versterken en de norm met betrekking tot problematisch middelengebruik positief te beïnvloeden zijn heel belangrijk. De NIX18-norm moet de geldende norm zijn en dat behoeft voorlopig blijvende aandacht. Kennisverhoging en opvoedgedrag verbeteren door regel- en normstelling zal alleen werken als het algemene publiek via allerlei invalswegen elke keer weer dezelfde boodschap krijgt voorgeschoteld. Dit kun je bijvoorbeeld doen door een Zeeuwse publiekscampagne maar ook in kleinere settings: voorlichting aan ouders, andere volwassenen die om de jongeren heen staan en aan jongeren zelf

12

6. Doelstellingen Het doel van LZNVZ is het voorkomen en terugdringen van alcoholgebruik onder alle jongeren en jongvolwassenen tot 24 jaar. Hiernaast willen wij als gemeente ook problematisch drankgebruik onder de 55 plus doelgroep verminderen. Jongeren en jongvolwassenen en ouderen die extra aandacht nodig hebben om dit doel te bereiken, krijgen die extra aandacht. Daarnaast willen we dat alle alcoholverkopers en -verstrekkers zich aan de wet houden: niet verkopen of schenken aan jongeren onder de 18 jaar en niet doorschenken aan mensen die al te veel gedronken hebben. Omdat grenzen stellen en bewaken niet los staan van normbesef en publiek draagvlak, nemen we ook op die gebieden maatregelen. Er wordt onderscheid gemaakt ten aanzien van de doelstellingen. Er zijn hoofddoelstellingen, inhoudelijke doelstellingen en procesdoelstellingen opgesteld.

Hoofddoelstellingen 1. Het tegengaan en terugdringen van alcoholgebruik door jongeren onder de 18 jaar. 2. Het tegengaan van risicovol alcoholgebruik door jongeren van 18 tot en met 23 jaar.

Inhoudelijke doelstellingen De inhoudelijke doelstellingen verschillen in essentie niet van die van de afgelopen periode; op latere leeftijd, minder vaak en minder veel genotmiddelen gebruiken onder jongeren in Zeeland stimuleren. De inhoudelijke doelstelling zullen getoetst worden aan cijfers die beschikbaar komen vanuit de reguliere monitoringssystemen. Let op: Onderstaande doelstellingen zijn gebaseerd op de Zeeuwse cijfers. Zie: Tabellenboeken Gezondheidsmonitor Jeugd 2019-2020 - GGD Zeeland en monitor jongvolwassenen van ZB|Planbureau en het laatste naleefonderzoek 2019. 1. Het percentage Zeeuwse en Middelburgse jongeren (uit klas 2 en 4) dat in de afgelopen 4 weken alcohol heeft gedronken, is in 2026 lager dan het percentage in 2019 (32 (respectievelijk Zeeland: 32 % en Middelburg: 27%) 2. Het percentage Zeeuwse en Middelburgse jongeren (uit klas 2 en 4) wat in de afgelopen 4 weken aan bingedrinking heeft gedaan, is in 2026 lager dan het percentage in 2019. (respectievelijk Zeeland: 22% en Middelburg: 19%) 3. Het percentage jongvolwassenen dat dagelijks of wekelijks drinkt is in 2026 lager dan in 2019 (dagelijks 7% en wekelijks 38%) (Onderzoek Jongvolwassenen ZB, 2019). 4. We zetten lokaal extra in op bewustwordingsactiviteiten gericht op de 55+ doelgroep om de gevaren van (overmatig) alcoholgebruik kenbaar te maken 5.

Een verbetering van de naleving onder de verstrekkers van alcohol ten opzichte van 2019 (33%).

13

Monitoring en effectmeting Kritisch evalueren is een belangrijk onderdeel van dit PHA. Om de kwaliteit van onze aanpak hoog te houden en waar nodig bij te stellen, gebruikt de gemeente de volgende evaluatiecyclus: - Elk jaar wordt in overleg met de samenwerkingspartners het uitvoeringsplan geëvalueerd. - De doelstellingen worden getoetst aan de hand van de resultaten uit de Gezondheidsmonitor Jeugd van GGD Zeeland, de monitor jongvolwassenen van het ZB| Planbureau onder 21-23 jarigen en het naleefonderzoek van ZB|Planbureau. - De opbrengsten van de het Lokaal Preventie Akkoord en aanpalende aanpakken (zoals het Sportakkoord) worden meegenomen. - Elke vier jaar vindt een uitgebreide evaluatie plaats op basis van beschikbaar onderzoek en input van samenwerkingspartners. Hierbij worden de realisatie van activiteiten, effecten van beleid en achterliggende verklaringen op een rij gezet. Op basis hiervan kan worden vastgesteld in hoeverre het beleid de gewenste uitkomsten heeft opgeleverd en op welke punten het beleid bijgesteld dient te worden.

7. Risicoanalyse en interventiestrategie In dit hoofdstuk wordt geïnventariseerd welke risicogevende settingen er zijn en vanuit welke beleidspijler regelgeving, handhaving, educatie) interventies moeten worden ingezet. De risicoanalyse geeft inzicht in de verschillende soorten settingen en de daarbij behorende risicokenmerken. Op basis van deze analyse is vervolgens een interventiestrategie gemaakt (tabel 1). De interventiestrategie geeft aan welke soorten interventies ingezet worden om de risico’s te verkleinen. Door het periodieke karakter van deze analyse, is het tevens een evaluatie-instrument dat inzicht geeft in de resultaten van het lokale alcoholbeleid, dat aanknopingspunten biedt voor een volgend PHA.

Risicoanalyse Gegevens uit onderzoek Het naleefniveau voor drankverstrekking aan minderjarigen door alcoholverstrekkers wordt in Zeeland vastgesteld aan de hand van mysteryshop-onderzoek. Hierbij worden jongeren die niet onmiskenbaar 18 jaar of ouder zijn ingezet, om te toetsen of drankverstrekkers eerst de leeftijd vaststellen alvorens tot verstrekking van alcohol over te gaan. Met het nalevingsonderzoek kan per setting en zelfs per locatie worden bepaald hoe de naleving van de leeftijdsgrens in de praktijk wordt uitgevoerd. Alcoholverstrekkers worden in algemene zin in kennis gesteld van het feit dat dergelijke onderzoeken worden uitgevoerd. De onderzoeken zelf worden in het geheim uitgevoerd om betrouwbare informatie te kunnen verzamelen De kenmerken van het alcoholgebruik onder jongeren stellen we vast met de Gezondheidsmonitor Jeugd van de GGD Zeeland en de monitor jongvolwassenen van ZB|Planbureau. Deze monitors worden eens per vier jaar afgenomen. Vanwege Corona is er in 2021-2022 een extra onderzoek uitgevoerd. De intoxicatiecijfers worden op basis van de ziekenhuisgegevens van de alcoholpoli van het ADRZ, Bravis en ZorgSaam per kwartaal door 1NUL1 aan LZNVZ teruggekoppeld.

14

Gegevens van informanten Om een praktijkgerichte risicoanalyse uit te voeren, ter aanvulling op de bovengenoemde onderzoeken, raadpleegt onze gemeente o.a. via LZNVZ ook andere bronnen. In eerste instantie zijn dat: politie, jongerenwerk, veldwerk verslavingszorg, de Alcoholwet BOA’s en de registraties bij de alcoholpoli in Zeeland. Van deze partners zal worden gevraagd aan te geven wat zij als de belangrijkste risico’s zien.

Interventiestrategie Om het effect van afzonderlijke handhavings- of preventieve interventies te versterken worden deze zoveel mogelijk in samenhang ingezet. Daarnaast kiest de gemeente voor het inzetten van op wetenschappelijke inzichten gebaseerde integrale aanpakken. Zie onderstaande tabel voor (de combinatie van) maatregelen en integrale aanpakken die de gemeente inzet om de doelstellingen van dit plan te behalen. In de volgende hoofdstukken lichten we de verschillende maatregelen toe. Afhankelijk van de setting en de omstandigheden met betrekking tot, bijvoorbeeld, de alcoholconsumptie daaromheen, is de ene maatregel effectiever dan de andere. In sommige gevallen zal een situatie activiteiten op het gebied van bijvoorbeeld handhaving eisen, in andere gevallen juist educatie.

15

Tabel 1: Maatregelenmix per setting Setting Detailhandel

Horeca/ Evenementen

Handhaving - Toezicht leeftijdsgrens. - Sanctiestrategie. - Three strikes out - Toezicht door detailhandel zelf - Toezicht prijsacties (vanaf 1 juli 2021, NVWA) - Toezicht leeftijdsgrenzen - Toezicht doorschenken - Toezicht regels Alcoholwet - Toezicht Happy Hours - Sanctiestrategie.

Clubhuizen en jongerencentra

- Toezicht leeftijdsgrenzen - Toezicht doorschenken - Toezicht regels Alcoholwet - Toezicht schenkregels paracommercie. - Sanctiestrategie.

Thuis/ouders

- Ouderlijk toezicht op regels NIX18

Regelgeving - Leeftijdsgrens - Prijsacties beperken (per 1 juli 2021 landelijk geregeld in de Alcoholwet)

Educatie - Nalevingscommunicatie - Training caissières - Communicatie over Alcoholwet, alcoholregels, prijsacties

- Leeftijdsgrens - Aanvullende eisen tav ontheffing Alcoholwet bij evenementen - Beleidsregels ontheffingen art. 35 Alcoholwet - Alcoholreclames verbieden - Leeftijdsgrens - Schenktijden beperken - Verbod sterke drank - Alcoholreclames verbieden

- Nalevingscommunicatie - Dronkenschap en - IVA Training barpersoneel doorschenken - Communicatie over - Leidraad alcoholbeleid op Alcoholwet en evenementen voor alcoholregels, gemeenten wederverstrekking

- Ouders adviseren duidelijke regels te stellen en hier ook consequenties aan te verbinden

- Opvoeding met betrekking tot middelengebruik - Uitgaansopvoeding - Communicatie over Alcoholwet en alcoholregels - Adviezen t.a.v. opvoeding met betrekking tot middelengebruik delen via socials, artikelen op gemeentelijke pagina’s, free publicity,

Integrale aanpak

- Dronkenschap en doorschenken

16

www.lznvz.nl, (online) voorlichtingsavonden, talkshows, etc. - Inzet politie n.a.v. aantreffen dronken jongeren op straat - Inzet Emergis Preventie nazorg bij alcoholintoxicatie - Huiskamergesprekken - Homeparty voor ouders en eventueel jongeren - Ouderavonden online - Ouderavonden in cafés - Nazorgtraject na alcoholintoxicatie Sport

- Toezicht leeftijdsgrenzen - Toezicht doorschenken - Toezicht regels Alcoholwet - Toezicht schenkregels paracommercie. - Sanctiestrategie - Geen alcohol bij jeugdwedstrijden - Toezicht sterkte drank

- Schenktijden beperken - Verbod sterke drank - Leeftijdsgrens - Verbod aanwezigheid dronken personen - Alcoholreclames verbieden

- Communicatie over Alcoholwet en alcoholregels - Alcoholregels duidelijk zichtbaar (NIX18) - Uitstraling frisse en gezonde kantine Aanbod alcoholvrij alternatief - IVA training barpersoneel/vrijwilligers - Training vroegsignalering

- Dronkenschap en doorschenken - Alcoholbeleid in sportkantines

17

Scholen

- Ondersteuning door boa’s en/of Emergis Preventie bij schoolfeesten (bijv. indrinken)

- Alcoholvrije schoolomgeving en activiteiten

Openbare ruimte

- Toezicht en handhaving in de openbare ruimte:

- Verbod aanwezig hebben alcohol onder de 18 jaar - Verbod openbaar dronkenschap - Alcoholreclames verbieden

- bezit alcohol onder de 18 jaar (Jongeren) campings

Hokken / Keten

- openbaar dronkenschap - Toezicht leeftijdsgrenzen - Toezicht doorschenken - Toezicht regels Alcoholwet - Toezicht schenkregels paracommercie. - Sanctiestrategie. - Toezicht en handhaving in de openbare ruimte.

Overleg over (huis)regels

- Voorlichting voor jongeren - Voorlichting voor ouders en vrijwilligers - Interventies uit digitale Tookit ‘Sport Gezond’ - Voorlichting over genotmiddelen aan ouders - Voorlichtingsavond voor ouders in samenwerking met school. - Spreekuren op het VO, Leerlingen kunnen doorverwezen worden naar de preventiewerker als het er zorgen zijn - Communicatieplan - Nalevingscommunicatie - Campagne NIX18 - IkPas Campagne - Dranquilo Campagne

- Overleg over integrale aanpak preventie van problematisch gebruik genotmiddelen - Alcoholvrije school - Helder Op School, een doorlopende leerlijn vanaf de brugklas ( Frisse Start) tot minimaal het vierde leerjaar (In Charge) - Gezonde School

- Nalevingscommunicatie - Voorlichting door Emergis Preventie met een peergroup

- Voorlichting aan ouders

18

8. Regelgeving en handhaving De Alcoholwet is primair een volksgezondheidswet met als doel om, met name onder jongeren, gezondheidsschade door alcoholgebruik te voorkomen. Daarnaast stelt de Alcoholwet ook als doel om alcohol gerelateerde verstoringen van de openbare orde terug te dringen. De Alcoholwet geeft invulling aan beide doelstellingen door onder andere beperkingen te stellen aan de beschikbaarheid van alcohol. De Alcoholwet geeft gemeenten verschillende verordenende bevoegdheden. Regelgeving is een onmisbare factor van een integraal alcoholbeleid. Om die reden wordt kort uiteengezet welke soorten regels er zijn.

Regels centraal en decentraal Er zijn regels die van rijkswege gelden en regels die door de gemeenten zijn opgesteld. De regels van gemeentewege zijn neergelegd in de verordening paracommercie en/of de Algemene Plaatselijke Verordening. Daarnaast verstrekt de gemeente vergunningen en ontheffingen, al dan niet onder voorwaarden en stelt de gemeente het toetsingskader vast voor beleidsregels van de burgemeester inzake de ontheffingen ex. artikel 35 van de Alcoholwet en de ontheffing op grond van artikel 4 van de Alcoholwet.

Verordening Het vastleggen van de schenktijden in de paracommercie is een wettelijke verplichting voor gemeenten (artikel 4 van de Alcoholwet). Doel is het voorkomen van oneerlijke concurrentie tussen paracommercie en commerciële horeca. Met het stellen van regels is rekening gehouden met de pijler alcohol en jeugd. Het is verstandig de schenktijden in sportverenigingen en jongerencentra, zeker daar waar veel jongeren komen, niet te ruim te maken. Achterliggende gedachte is de wetenschap dat ruime schenktijden leiden tot meer consumptie. Ook is het de vraag of vanuit normatief oogpunt wenselijk is dat jongeren tijdens sport en spel van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat geconfronteerd worden met het alcoholgebruik van anderen. De schenktijden kunnen in een aparte verordening paracommercie worden opgenomen of deel uit maken van de Algemene Plaatselijke Verordening. De Alcoholwet biedt gemeenten daarnaast de mogelijkheid in de verordening regels op te nemen op grond van artikel 25a t/m 25d van de Alcoholwet (bijvoorbeeld prijsacties en happy hours beperken of het hanteren van toegangsleeftijden tot 21 jaar bij horeca en terrassen op bepaalde tijdstippen). In Middelburg zijn de schenktijden opgenomen in de Algemene Plaatselijke Verordening. Daarin is ook een artikel opgenomen over happy hours.

Gemeenten kunnen ter bescherming van de volksgezondheid of in het belang van de openbare orde happy hours beperken. Met deze bevoegdheid kunnen de meest excessieve acties (meer dan 40% korting) worden verboden. Onderzoek (Meier e.a., 2008) laat zien dat de prijs van alcohol een belangrijke voorspeller is voor gebruik en dat met prijsinterventies gebruik kan worden beïnvloed. Het verhogen van alcoholprijzen heeft specifiek impact op mensen die veel alcohol consumeren. Het beperken van mogelijkheden om met prijzen voor alcoholhoudende dranken te stunten is daarmee een geschikt instrument om de stevige consumptie in het uitgaansleven te beperken en dronkenschap te voorkomen.

19

Beleidsregels ontheffingen De Alcoholwet biedt gemeenten de mogelijkheid om voorwaarden te stellen aan het verlenen van een ontheffing van de Alcoholwet. Gemeenten kunnen beleidsregels vaststellen om te bepalen of een paracommerciële inrichting op aanvraag een ontheffing krijgt van de schenkregels voor tijdelijke gelegenheden van bijzondere aard (artikel 4 Alcoholwet). Daarnaast kan de gemeente beleidsregels hanteren om te bepalen of en onder welke voorwaarden alcoholhoudende drank geschonken mag worden tijdens evenementen (artikel 35 Alcoholwet).

Nieuwe bevoegdheden voor gemeenten In de nieuwe situatie is het de BOA ook toegestaan te handhaven wanneer er sprake is van wederverstrekking van alcohol door een meerderjarige áán een minderjarige. Daarnaast wordt het ook geregeld dat gemeenten bepaalde gebieden als alcohol-overlastgebied kunnen aanwijzen. Hiermee kunnen gemeenten extra regels instellen met betrekking tot alcoholverkoop. De nieuwe Alcoholwet regelt ook dat gemeenten ervoor kunnen zorgen dat ook op vervoersmiddelen die bedrijfsmatig alcohol verstrekken (zoals een bierfiets of partyboot) iemand aanwezig moet zijn die in het bezit is van een diploma sociale hygiëne. Wat de naleving van bezorgdiensten betreft wordt er geregeld dat de (online) verkoper verantwoordelijk is voor het uitvoeren van de leeftijdscontrole, zowel bij de aankoop als bij aflevering.

20

Leeftijdsgrens 18 jaar Artikel 20 lid 1 Alcoholwet Het bedrijfsmatig of anders dan om niet verstrekken van alcoholhoudende drank aan een persoon van wie niet is vastgesteld dat deze de leeftijd van 18 jaar heeft bereikt. Artikel 20 lid 4 Alcoholwet Het verplicht aanduiden van de leeftijdsgrens. Artikel 45 van de Alcoholwet Het is personen die de leeftijd van 18 jaar nog niet hebben bereikt, verboden op voor publiek toegankelijke plaatsen alcoholhoudende drank aanwezig te hebben of voor consumptie gereed te hebben, met uitzondering van plaatsen waar bedrijfsmatig of anders dan om niet alcoholhoudende drank voor gebruik elders dan ter plaatse wordt verstrekt. Artikel 45A van de Alcoholwet Onverminderd artikel 20, eerste lid, is het personen die de leeftijd van 18 jaar hebben bereikt, verboden op voor publiek toegankelijke plaatsen anders dan bedrijfsmatig alcoholhoudende drank te verstrekken aan een persoon die de leeftijd van 18 jaar nog niet heeft bereikt. Dronkenschap/doorschenken Artikel 20 lid 5 Alcoholwet Het verbod om personen in kennelijke staat van dronkenschap toe te laten in een horecazaak of op het terras. Artikel 252 lid 1 Wetboek van Strafrecht Verbod om dronken personen te schenken. Artikel 453 Wetboek van Strafrecht Verbod om zich in kennelijke staat van dronkenschap op de openbare weg te begeven.

Alcoholverbod in de openbare ruimte en op aangewezen openbare plaatsen Artikel 2:48 Algemene plaatselijke verordening Verboden drankgebruik: 1. Het is voor personen die de leeftijd van achttien jaar hebben bereikt verboden op een openbare plaats alcoholhoudende drank te gebruiken indien dit gepaard gaat met gedragingen die de openbare orde verstoren, het woon- en leefklimaat aantasten of anderszins overlast veroorzaken. 2. Het is voor personen die de leeftijd van achttien jaar hebben bereikt verboden op een openbare plaats, die deel uitmaakt van een door het college aangewezen gebied: a. alcoholhoudende drank te nuttigen of aangebroken flessen, blikjes en dergelijke met alcoholhoudende drank bij zich te hebben; b. drank in glazen met zich te voeren of bij zich te hebben; c. anderszins dan verpakt, glazen bij zich te hebben, tenzij met het kennelijk en uitsluitend oogmerk van vervoer. 3. Het bepaalde in het tweede lid geldt niet voor: a. een terras dat behoort bij een horecabedrijf, als bedoeld in artikel 1 van de Alcoholwet;

21

b. een andere plaats dan een horecabedrijf, als bedoeld onder a, waarvoor een ontheffing geldt krachtens artikel 35 van de Alcoholwet. 4. Het bevoegde bestuursorgaan kan van het verbod, bedoeld in het tweede lid onder a, ontheffing verlenen. Artikel 4:18 Verbod hinderlijke of gevaarlijke reclame Het is verboden op of aan een onroerende zaak handelsreclame te maken of te voeren door middel van een opschrift, aankondiging of afbeelding waardoor het verkeer in gevaar wordt gebracht of ernstige hinder ontstaat voor de omgeving. Artikel 4:18a Vergunningsplicht handelsreclame 1. Het is verboden zonder vergunning van het college op of aan een onroerende zaak handelsreclame te maken of te voeren met behulp van een opschrift, aankondiging of afbeelding in welke vorm dan ook, die vanaf de weg zichtbaar is. 2. Het verbod geldt niet voor onverlichte: a. opschriften, aankondigingen en afbeeldingen in het inwendig gedeelte van een onroerende zaak, die niet kennelijk gericht zijn op zichtbaarheid vanaf de weg; b. opschriften of aankondigingen op of aan onroerende zaken, daartoe aangewezen door de overheid; c. opschriften of aankondigingen kleiner dan 0,50 m² en de langste zijde korter dan één meter die betrekking hebben op: I. een openbare verkoping of een aanbieding ter verkoop, verhuur of verpachting van een onroerende zaak, zulks voor zolang zij feitelijke betekenis hebben; II.

het beroep, de dienst of het bedrijf dat in of op de onroerende zaak wordt uitgeoefend of waarvoor die zaak is bestemd; d. opschriften die betrekking hebben op de naam of aard van in uitvoering zijnde bouwwerken of op de namen van degenen die bij het ontwerp of de uitvoering van het bouwwerk betrokken zijn, mits deze opschriften zijn aangebracht op borden bij of op de in uitvoering zijnde bouwwerken zelf, zulks voor zolang zij feitelijke betekenis hebben; e. opschriften of aankondigingen op of aan onroerende zaken dienstbaar aan het openbaar vervoer, indien deze zijn aangebracht ten dienste van dat vervoer. 3. Het verbod geldt niet voor opschriften of aankondigingen van kennelijk tijdelijke aard, voor zolang zij feitelijke betekenis hebben, mits: a. van het aanbrengen ervan tevoren schriftelijk is gemeld bij het college; b. het college niet binnen twee weken na ontvangst van die melding van enig bezwaar heeft doen blijken; c. deze opschriften of aankondigingen niet langer dan negen weken op de onroerende zaak aanwezig zijn. 4. Het verbod als bedoeld in het eerste lid geldt niet voor bouwwerken en niet op of aan wegen voor zover de Landschapsverordening Zeeland 2001 van toepassing is. 5. Een vergunning als bedoeld in het eerste lid kan worden geweigerd: a.

indien de handelsreclame, hetzij op zichzelf, hetzij in verband met de omgeving niet voldoet aan redelijke eisen van welstand; b. in het belang van de verkeersveiligheid; c. in het belang van de voorkoming of beperking van overlast voor gebruikers van een in de nabijheid gelegen onroerende zaak.

22

Overige regels In de Alcoholwet zijn nog tal van andere regels opgenomen waaraan alcoholverstrekkers dienen te voldoen. Zo moeten inrichtingen voldoen aan de zogenaamde inrichtingseisen en gelden er specifieke schenktijden/schenkregels voor de paracommerciële horeca. Een totaaloverzicht van de relevante regels is te vinden in de sanctiestrategie.

Toezicht Het doel van de gemeente is om door middel van naleving van de wet bij te dragen aan het voorkomen van gezondheidsschade en verstoringen van de openbare orde. Sinds 1 januari 2013 is de gemeente verantwoordelijk voor het toezicht op de naleving van de wet en heeft daarmee een belangrijk instrument in handen. Onderzoek laat zien dat handhaving noodzakelijk is om het gewenste effect te bereiken van maatregelen zoals de leeftijdsgrens voor alcohol en het verbod op doorschenken (Babor e.a., 2010).

Risicoanalyse Het toezicht op de Alcoholwet bestaat uit drie typen controles. Reguliere inrichtingencontroles (type 1) en controles op leeftijdsgrenzen, dronkenschap en schenktijden (type 2). Om te bepalen welk type controle moet worden ingezet en met welke frequentie, is een risicoanalyse uitgevoerd op inrichtingenniveau. De risicoanalyse gaat uit van de kans dat de regels worden overtreden maal het effect dat daarmee wordt veroorzaakt. Daarnaast wordt bezien of in een bepaalde gelegenheid veel jongeren komen en of het wel of niet paracommercie betreft. De basis van de risicoanalyse wordt gevormd door de formule: Risico = Kans X Effect. De kans wordt in dit verband ook wel genoemd: het overtredersniveau, dus de kans dat de regels niet worden nageleefd. De kans op het overtreden van de regels hangt af van meerdere factoren. Te denken valt aan de drukte, het in werking hebben van een eigen (leeftijdscontrole)systeem en het nalevingsgedrag van de ondernemer in het verleden. Het overtrederniveau wordt ingeschat op basis van de beschikbare informatie en de lokale kennis binnen de gemeente. Indien na controle blijkt dat een ondernemer een betere of slechtere nalever is, dan wordt de score in de risicoanalyse bijgesteld. Dit gebeurt in ieder geval jaarlijks voorafgaande aan de jaarplanning.

Het effect is hoger naarmate er bijvoorbeeld meer jongeren of jongvolwassenen in de inrichting komen. Maar het kan ook zijn dat het effect bepaald wordt doordat bij overtreding van de regels meer oneerlijke concurrentie wordt veroorzaakt of meer problemen van openbare orde en veiligheid gepaard gaan. Concreet is het de bedoeling dat de controlecapaciteit dus vooral ingezet wordt naarmate de regels minder goed worden nageleefd en juist op die plekken waar veel jeugd komt. Beide variabelen bevinden zich op een geleidende schaal. De uitgewerkte risicoanalyse is bijgevoegd als bijlage 2. Uit de kolom of er veel of weinig jongeren in de horecagelegenheid komen en of het al dan niet een paracommerciële instelling betreft, kan worden afgeleid of controles van het type 2 moeten worden uitgevoerd.

23

Inzet toezicht per type controle Type 1: Inrichtingencontroles Bij de controles wordt gekeken naar de aanwezigheid en actualiteit van de vergunning of ontheffing, het voldoen aan de voorschriften van de vergunning/ontheffing en andere bepalingen uit de Alcoholwet, zoals de aanwezigheid van leidinggevenden tijdens openingstijden1. De controles zijn programmatisch opgenomen in het Deelprogramma Milieu van het jaarlijks door het college van B&W op te stellen Handhavingsuitvoeringsprogramma (HUP). In het HUP wordt een controlelijst toegevoegd waarin inrichtingen worden gecontroleerd aan de hand van de bepalingen van de Alcoholwet en de Wet milieubeheer. Deze controles vinden vaak overdag plaats. De controles worden in beginsel aangekondigd2. In eerste instantie wordt een controle uitgevoerd naar aanleiding van een vergunningenprocedure. Voor dit type inrichtingencontroles wordt dan ook verwezen naar het jaarlijks op te stellen HUP. In het kader van efficiënte inzet van controlecapaciteit is het voor de gemeenten die nog zelf de milieucontroles uitvoeren te overwegen om de Alcoholwet controle gelijktijdig te laten verlopen met de (integrale) milieucontrole. Indien voor deze werkwijze wordt gekozen is het raadzaam om de controlefrequentie van beide controles op elkaar af te stemmen. Een randvoorwaarde is wel dat de inspecteur wel bevoegd is als Alcoholwet toezichthouder.

In Middelburg is één Boa volledig opgeleid als Alcohol toezichthouder. Het plan is om er nog twee op te leiden. Door het wijzigen van de regels met betrekking tot de (bouwkundige) inrichtingseisen komt de controle van deze aspecten meer te liggen bij bouw- en woningtoezicht. Namelijk de meeste inrichtingseisen vervallen en zijn de regels uit het Bouwbesluit van toepassing. Controle inzet voor type 1 controles

Soort Cafés Restaurants Cafetaria’s Strandtenten Hotels Pensions Dorps- en buurthuizen Supermarkten Clubhuizen Slijterijen Campings

Aantal 21 50 15 0 13 0 13 11 32 10 1

Prioriteitscore G L G G L L H L H L G

Bezoekfrequentie in maanden 24 48 24 24 48 48 12 48 12 48 24

L = Laag G = Gemiddeld H = Hoog 1 Voor een volledig overzicht van de regels waarop wordt gecontroleerd wordt verwezen naar de bij dit preventie- en handhavingsplan

opgenomen sanctiestrategie. 2

m.u.v. controles op de aanwezigheid van leidinggevenden. Hierbij is een onaangekondigde controle wenselijk.

24

Type 2: Leeftijdsgrenzeninspecties/ dronkenschap/schenkregels3 Naast de reguliere inrichtingencontroles die zijn opgenomen in het HUP (Handhavings Uitvoerings Programma) richten de type 2 controles zich op leeftijdsgrenzeninspecties bij drankverstrekkers. De controles richten zich in hoofdzaak op het controleren van verstrekking van alcoholhoudende drank aan jongeren onder de 18 jaar. Daarnaast worden controles uitgevoerd op dronkenschap en op schenktijden binnen de paracommercie. Het toezicht bestaat uit observaties op de plaatsen en tijdstippen waarop (’s avonds en in de weekenden) jongeren alcoholhoudende dranken kopen en gebruiken. De scores uit de bijgevoegde risicoanalyse worden als volgt vertaald in controlefrequentie. De indicatie aspecten behorend bij de prioriteringsscore zijn:  Alcoholverstrekking aan jongeren  Verstoring openbare orde  Oneerlijke concurrentie Vervolgens kan de bezoek frequentie aangepast worden als gevolg van : • Beschikbare informatie • Beschikbare controle capaciteit • Risico op laag naleefgedrag/risico op wederverstrekking • Onvoorziene omstandigheden (Bijvoorbeeld Covid 19 pandemie) De scores worden als volgt vertaald: L = zeer gering G = reëel H = zeer groot Daarnaast is er nog een categorie die van vanwege de aard van de bedrijfsvoering moeilijk controleerbaar is.

(MC) De controle-inzet voor type 2 controles wordt als volgt vastgesteld: Leeftijdsgrenzeninspecties/ dronkenschap/schenkregels Soort aantal Prioriteitsscore Bezoek frequentie in maanden (statisch) Discotheken 4 H 6 Cafés (hotspots) 10 H 6 Cafés 11 G 12 Restaurants 50 L 24 Hotels/B&B 13 L 24 Terrassen 90 G 12 Cafetaria/Lunchroom/Broodjeszaak 18 L 24 3

Bezoek Opmerking Frequentie (dynamisch)

variabel Variabel Variabel Variabel Variabel Variabel Variabel

MC MC

Controles type 2 is in dit document de verzamelnaam voor de leeftijdscontroles, het binnenlaten van dronken personen, het

doorschenken van alcohol aan dronken personen en het schenken buiten de schenktijden in paracommerciële instellingen.

25

Strandtenten Clubhuizen/buurthuizen/verenigingen gericht op jongeren Clubhuizen/buurthuizen/verenigingen overige Slijterijen Jongerencampings Campingbedrijven met horeca overige Detailhandel/supermarkten

0 2

G G

12 12

Variabel variabel

MC

30

L

24

variabel

MC

10 0 1

G L L

12 6 24

variabel variabel variabel

11

G

12

variabel

Type 3: Controle op het in bezit hebben van alcoholhoudende drank door minderjarigen De type 3 controles richten zich op het in bezit hebben van alcoholhoudende drank door minderjarigen op voor het publiek toegankelijke plaatsen. Dit is niet toegestaan met uitzondering van plaatsen waar bedrijfsmatig of anders dan om niet alcoholhoudende drank voor gebruik elders dan ter plaatse wordt verstrekt (bijvoorbeeld supermarkten). Het als minderjarige in bezit hebben van alcoholhoudende drank is een overtreding van artikel 45 Alcoholwet en dat is een strafbaar feit. De boete hiervoor bedraagt € 90,--. Voor jongeren onder de 16 jaar wordt deze boete gehalveerd tot € 45,--[1]. Dit soort controles worden in beginsel niet gecombineerd met controles op drankverstrekkers. Tijdens de looptijd van dit plan zullen meerdere controleacties worden gehouden, specifiek gericht op minderjarigen die alcoholhoudende drank in het bezit hebben. Afhankelijk van de problematiek (worden er veel minderjarigen gesignaleerd met alcoholhoudende drank in de openbare ruimte) kunnen jaarlijks 2 tot 6 van deze controleacties worden gehouden door de gemeente. Los hiervan heeft de politie ook deze bevoegdheid.

Overige controles Naast de hierboven genoemde programmatische type 1 controles op basis van de HUP en type 2 controles op basis van het bovengenoemde overzicht vinden nog de volgende incidentele controles/acties plaats. Steekproefsgewijze controles bij evenementen Deze vinden plaats aan de hand van de afgegeven evenementenvergunningen. Vaak jaarlijks terugkerende evenementen, waarbij op basis van ervaringen van de vorige jaren een afweging wordt gemaakt voor een eventuele steekproef. Controles bij ontmoetingsplaatsen/hotspots Deze vinden plaats op locaties waarover klachten of signaleringen of meldingen van de politie zijn binnengekomen.