22-110 rvs concept Programmabegroting 2023 en meerjarenraming 2024 - 2026

raadsvoorstel volgnummer

9 november 2022 22-110

onderwerp

Programmabegroting 2023 en meerjarenraming 2024 - 2026

behandelen in raadscommissie

Algemeen Bestuur

portefeuillehouder

Rutger Schonis Bestuur en ondersteuning Simon Jongepier, Niek Meijer en Frank Tillema n.meijer@middelburg.nl en f.tillema@middelburg.nl 0118 675466

datum vergadering

programma behandeld door e-mail telefoon

Conceptbesluit

De raad besluit: 1. de onroerende zaakbelastingen voor het begrotingsjaar 2023 niet te indexeren; 2. de subsidies met ingang van 2023 weer te indexeren; 3. de programmabegroting 2023 en de meerjarenramingen 2024-2026 vast te stellen; 4. de extra Jeugdmiddelen 2023 te bestemmen om de taakstelling Jeugd te temporiseren tot medio 2025; 5. als het Rijk geen of onvoldoende extra middelen Jeugd beschikbaar stelt de nog resterende taakstelling Jeugd om te vormen tot een concernbrede taakstelling; 6. 7,5 miljoen euro uit de Algemene Reserve te reserveren voor de restauratie van het stadhuis; 7. de kredieten te verlenen voor de vervangingsinvesteringen 2023. Aanleiding

In het voorjaar heeft ons college uw raad er van in kennis gesteld dat er geen aparte Kadernota aangeboden zou worden. Daarmee is het keuze- en afwegingsproces rond de invulling van de financiële ruimte verschoven naar de voorbereidingen rond het opstellen van de programmabegroting voor de periode 2023-2026. Vlak voor het zomerreces heeft het college, in de raadsconsultatie van 6 juli 2022, uw raad mondeling geïnformeerd over de uitkomsten van de meicirculaire. Daarbij is tevens een prognose gegeven van de financiële ruimte voor de komende jaren. Na de raadsconsultatie is het college gestart met de voorbereiding voor de programmabegroting zoals die nu wordt aangeboden. Voor u ligt het eerste begrotingsvoorstel 2023 van het Middelburgse college dat in mei 2022 aantrad. Het voorstel omvat ook een doorkijk naar de jaren 2024-2026. Het door de raadsfracties van GroenLinks/Partij van de Arbeid, Lokale Partij Middelburg, D66 en Christen Unie gepresenteerde coalitieprogramma kreeg als titel mee 'Een frisse wind'. De startpositie van het college kan -in financieel opzicht althans- in elk geval rekenen op een flinke wind in de rug. Dit is vooral te danken aan een structureel hogere uitkering uit het Gemeentefonds die de gemeente Middelburg de komende jaren tegemoet kan zien.

Ook hebben de maatregelen uit het Financieel Herstelplan 2020-2024 ervoor gezorgd dat eerdere tekorten zijn weggewerkt en dat er weer sprake is van duurzaam en reëel begrotingsevenwicht. Wij staan voor een grote verbouwing in Middelburg. Denk aan de woningbouwopgave en de energietransitie. Het energiezuiniger maken van onze bebouwde omgeving is met de sterk oplopende energieprijzen vanwege de oorlog in Oekraïne wellicht zelfs actueler dan ooit tevoren. Dat geldt ook voor de opgave rondom de klimaatadaptatie. De wateroverlast die onze gemeente trof in september 2022 onderstreept de urgentie. De huidige energieprijzen hebben daarbij ook weer eens benadrukt dat de overheid een belangrijke rol heeft om de bestaanszekerheid te garanderen voor iedereen in de samenleving. Juist ook voor diegenen die, om welke reden dan ook, daartoe zelf niet helemaal in staat zijn. 1

Wij investeren dan ook fors in het sociale domein. Naast bovenstaande reserveren wij geld voor preventie, kwaliteit, het toegankelijker maken van zorg voor inwoners met een hulpvraag en voor het verkorten van wachtlijsten. Bijzondere aandacht is er voor ondersteuning van jeugd, ook in samenwerking met het onderwijs. Onze vierde bijzondere opgave is het goed organiseren van betrokkenheid van inwoners bij hun leefomgeving en bij de gemeente: participatie. Een zeer belangrijke uitdaging mede gezien het opkomstpercentage bij de laatste verkiezingen, de nieuwe Omgevingswet, initiatieven van inwoners, het draagvlak van besluiten en het bereiken van ‘het stille midden’. Dankzij de sterk verbeterde financiële positie kan de gemeente Middelburg deze opgaven ook daadwerkelijk oppakken de komende jaren. Dat zal alleen niet vanzelf gaan. Daarom stelt het college de gemeenteraad in de programmabegroting voor vooral te investeren in deze vier grote opgaven die zijn benoemd door alle politieke partijen in de gemeenteraad: het sociaal domein, de woonopgave, participatie en de energietransitie en klimaatadaptatie. Zo stelt het college voor om meer geld vrij te maken voor bestaanszekerheid. Het gaat om een bedrag dat afloopt van een miljoen euro in 2023 tot driehonderdduizend euro in 2026. Bij elkaar opgeteld gaat het om een bedrag van 2,4 miljoen euro.

Het aflopende karakter is gebaseerd op de urgentie die nu vooral wordt gevoeld rondom de sterk oplopende energieprijzen. Het college hoopt en verwacht dat deze urgentie door ontwikkelingen om ons heen en maatregelen van de Rijksoverheid later in deze bestuursperiode zal afnemen. Een nieuwe ontwikkeling is een toenemende instroom van asielzoekers en Oekraïense ontheemden. Ook Middelburg draagt zijn steentje bij aan hun opvang. Wij zetten onder meer een eigen projectorganisatie op, om de opvang structureel goed te kunnen begeleiden. Dat doen wij nu met eigen geld, met de verwachting dat het Rijk hierin uiteindelijk zijn verantwoordelijkheid neemt. Ook voor goede integratie van statushouders maken wij extra geld vrij. Wensen zoals de aanleg van de rondweg rond Arnemuiden, het herstructureren van bedrijventerreinen en de realisatie van nieuwe parkeerhubs rondom de binnenstad, zullen de komende jaren om grote investeringen vragen. Voor veel van deze investeringen zullen we als gemeente de samenwerking zoeken met bijvoorbeeld Provincie Zeeland. Ook kijken we nadrukkelijk naar mogelijkheden om andere geldstromen aan te trekken, bijvoorbeeld via subsidies van de Europese Unie of geld van het Rijk via de nog te sluiten Woondeal. De ervaring leert dat andere partners best geld willen verstrekken, maar dat zij dat alleen doen via de zogenoemde cofinanciering.

Dat houdt in dat gemeenten in zo’n geval ook direct een bepaald bedrag op tafel moet leggen. Het gaat in dit soort gevallen al snel om grote bedragen. Denk daarbij aan een paar miljoen voor de realisatie van een binnenstedelijke woonlocatie bijvoorbeeld. Dat soort bedragen heeft de gemeente Middelburg niet op de plank liggen. Daardoor bestaat het risico dat wanneer zo’n opgave zich voordoet, de financiële middelen voor cofinanciering simpelweg ontbreken. Daarom stelt het college voor structureel geld opzij te zetten voor een eigen Middelburgs Investeringsfonds. In de meerjarenbegroting wordt rekening gehouden met een bedrag aan structurele kapitaallasten van een half miljoen euro in 2023 oplopend tot twee miljoen euro in 2026. Met dit geld kan een investeringsbedrag ter waarde van circa 45 miljoen euro worden aangetrokken. Dit geld is bedoeld om de grote opgaven te kunnen oppakken zoals die in de Middelburgse Omgevingsvisie 2050 worden benoemd. Over de exacte invulling en wijze van besturen van het Middelburgs Investeringsfonds volgt in de loop van 2023 een voorstel richting de raad. Dat hiervoor in de gemeentelijke begroting structureel geld moet worden vrijgemaakt, is nu al duidelijk. De sterk oplopende inflatie en de voortdurende oorlog in Oekraïne maken dat veel zaken nu veel minder zeker zijn dan wellicht in voorgaande jaren het geval was.

Dat is de reden dat het college terughoudend is met het bestemmen van alle toekomstige middelen uit het Gemeentefonds. Voor de jaren 2024 en 2025 ziet u daarom dat nog veel eenmalig geld beschikbaar is vanwege onzekerheden. Dat is een bewuste keuze. Door nu niet alle vrije ruimte op voorhand in te vullen, houden we ruimte om eventuele tegenvallers op te vangen. Daarnaast kan het college niet alles tegelijk oppakken. Afgelopen jaren is er (fors) geld overgehouden omdat we onvoldoende uitvoeringskracht hadden. Na jaren bezuinigen moet worden geïnvesteerd om de ambities te kunnen verwezenlijken. 2

Effect

Een structureel sluitende meerjarenbegroting. Argumenten

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

Op 30 september 2020 heeft de raad het Financieel Herstelplan 2020 - 2024 geamendeerd vastgesteld. Onderdeel (punt 9) van dit amendement was om "indien er extra middelen beschikbaar komen deze aan te wenden voor het realiseren van lastenverlaging voor onze inwoners in de vorm van het niet toepassen van indexatie van de OZB-belasting en/of verlaging van de OZB-belasting. Het college stelt voor de tarieven OZB voor 2023 niet te indexeren en hierin de nullijn te hanteren. Mede hierdoor zien we voor 2023 een (beperkte) verlaging van de woonlasten voor onze inwoners. Het tweede onderdeel van dit amendement was het weer toepassen van een inflatiecorrectie voor subsidies. Ons college stelt voor om vanaf 2023 weer een inflatiecorrectie voor subsidies op te nemen. Hiermee geeft ons college uitvoering aan het genoemde raadsbesluit en worden de maatschappelijke organisaties enigszins tegemoet gekomen aan de gestegen kostenontwikkeling. Ons college kan een realistische en structureel sluitende concept programmabegroting 2023 en meerjarenraming 2024 - 2026 aanbieden. Daarin doen wij voorstellen voor invulling van de financiële ruimte voor de komende jaren. De gedeelde opgaven en de andere doelstellingen uit het coalitieakkoord “Een frisse wind” vormen daarvan een belangrijk onderdeel, maar er is ook aandacht voor andere wenselijke en noodzakelijke ontwikkelingen.

Naast de hierboven genoemde onderdelen geven wij onder meer invulling aan de uitvoering aan het Strategisch Huisvestingsplan Onderwijs en de verduurzaming van de gemeentelijke panden. Ook stellen wij voor de gemeentelijke organisatie op onderdelen uit te breiden om, ondanks de toegenomen werkdruk, de gemeentelijke taken te kunnen blijven uitvoeren met de inzet en kwaliteit die de inwoners van Middelburg van de gemeente mogen verwachten. De derde component van het geamendeerde raadsbesluit van 30 september betreft het Sociaal Domein. In het raadsbesluit is echter niet verder aangegeven welke aanpassingen uw raad daarbij voor ogen had. Ons college wil met het Sociaal Domein inzetten op preventie: toegankelijker Middelburg, menselijke maat en vertrouwen in de inwoners. Hiervoor komen extra middelen beschikbaar. We beschouwen het actieplan Sociaal Domein als afgerond waarbij we de voortgang weer via de reguliere documenten aan de raad terugkoppelen. In afwachting van een definitief besluit over de hoogte van een structurele extra bijdrage van het Rijk, stellen wij voor om de voor 2023 te ontvangen eenmalige middelen in te zetten om de resterende taakstelling tot medio 2025 in te vullen. Door verschillende oorzaken is het nog niet gelukt om de binnen de taakstelling Sociaal Domein de kostenreductie Jeugdzorg te realiseren.

Voor dat onderdeel resteert een financiële taakstelling van ca. € 1,9 mln. Het kabinet gaat met gemeenten en andere relevante partijen verder in gesprek over de Hervormingsagenda Jeugd, die moet bestaan uit een set van maatregelen en een financieel kader waarmee een structureel houdbaarder jeugdstelsel wordt gerealiseerd. Bij het afsluiten van de Hervormingsagenda zal het kabinet ook besluiten over de extra middelen die voor 2024 en verder aan de gemeenten beschikbaar gesteld worden. Ons college heeft er vertrouwen in dat het Rijk ook voor de lange termijn structurele middelen zal toekennen en gezamenlijk met de gemeenten de hervorming van de Jeugdzorg in zal zetten. Daarom vindt ons college het verantwoord om de nog resterende taakstelling Jeugd te laten vervallen. Er blijft een geringe kans dat het Rijk niet of onvoldoende met extra geld over de brug zal komen. Mocht die situatie zich voordoen, dan zal ons college op dat moment zich beraden hoe dit concernbreed (dus niet enkel binnen het Sociaal Domein) opgelost kan worden en zullen wij uw raad hiervoor een voorstel doen. Zoals bekend wordt momenteel onderzoek gedaan naar de staat van onderhoud van de stadhuisgevel en de noodzaak tot herstel/restauratie. Een plan daarvoor is in voorbereiding. Op dit moment is nog onduidelijk welke kosten restauratie met zich mee zal brengen.

Wel is de verwachting dat dit een substantieel bedrag zal zijn. In afwachting van een plan van aanpak en de mogelijke toekenning van monumentensubsidie, stellen wij uw raad voor om binnen de algemene reserve een voorlopig bedrag van 7,5 miljoen euro te reserveren voor de investering t.b.v. de restauratie stadhuisgevel. In de concept programmabegroting 2023 is ook een lijst van vervangingsinvesteringen opgenomen. Met het vaststellen van deze programmabegroting verleent de raad ook krediet voor deze investeringen. De jaarlijkse lasten zijn in de programmabegroting verwerkt. 3

Kanttekeningen

De uitkomsten van de septembercirculaire zijn niet verwerkt in de programmabegroting 2023. Hierover zal het college u afzonderlijk informeren. Financiën

Wat mag het kosten? In de begroting worden de voor de verschillende programma’s geldende budgettaire kaders vastgelegd.

Hoe gaan we dat financieren? Voor een overzicht van de baten wordt verwezen naar de verschillende begrotingsprogramma’s. Zijn er significante gevolgen or het weerstandsvermogen? Voor het begrotingsjaar 2023 komt de weerstandsratio op 2,54. Dit betekent voor Middelburg dat het weerstandsvermogen als “uitstekend” wordt gekwalificeerd. Ten tijde van het opstellen van de jaarrekening 2021 (maart 2022) werd voor 2023 een weerstandsratio verwacht van 2.18. Geconcludeerd kan worden dat de stijging van de beschikbare weerstandscapaciteit in 2023 als gevolg van het resultaat vanuit de bestuurlijke tussenrapportage 2022 in verhouding harder is toegenomen dan de stijging van het risicoprofiel.

Duurzaamheid

n.v.t. Communicatie en participatie

Bekend zal worden gemaakt dat de programmabegroting voor een ieder ter inzage ligt. Ook is de begroting voor iedereen te raadplegen op de website van de gemeente. Uitvoering

Nadat de gemeenteraad de programmabegroting heeft vastgesteld wordt deze aangeboden aan het College van Gedeputeerde Staten. Dit college informeert in december a.s. de gemeenteraad welk toezichtregime van toepassing wordt. Rekening houdend met de voor 2023 geldende toezichtvorm kan dan vanaf 1 januari gestart worden met uitvoering van het in de begroting opgenomen beleid en de daarbij behorende taken. Advies ingewonnen bij adviesorgaan?

n.v.t. Bijlagen

1. Concept programmabegroting 2023 en meerjarenraming 2024-2026; 2. Uitvoeringsinformatie 2023 - 2026 inclusief overzicht Specifieke uitkering sport (SPUK)

Middelburg, 4 oktober 2022 Burgemeester en wethouders van Middelburg de secretaris,

mr. A. van den Brink de burgemeester,

mr. H.M. Bergmann

4