22-100 rvs Evaluatie anderhalf jaar Diftar Middelburg

raadsvoorstel volgnummer

29 september 2022 22-100

onderwerp

Evaluatie anderhalf jaar Diftar Middelburg

behandelen in raadscommissie

Ruimte

portefeuillehouder

Eduard Smit Volksgezondheid en milieu D.J.B. (Jeroen) Sakko J.Sakko@Middelburg.nl 0118 675212

datum vergadering

programma behandeld door e-mail telefoon

Conceptbesluit

De raad besluit: 1. De rapportage evaluatie anderhalf jaar Diftar Middelburg vast te stellen. 2. Kennis te nemen van de blijvende inzet op kwaliteit van de grondstoffen en te besluiten begin 2023 aan de hand van een voorstel te overwegen aanvullende stappen bovenop Diftar te zetten om de milieudoelstellingen voor afvalinzameling te kunnen behalen. 3. Ook in 2023 de eerste 3 ledigingen van een 240 liter rolcontainer restafval/ de eerste 5 ledigingen van een 140 liter rolcontainer restafval/ de eerste 18 keer storten in de ondergrondse container restafval op te nemen in het vast tarief en dit te verwerken in de Verordening afvalstoffenheffing en reinigingsrechten Middelburg 2023. 4. Circa 60 extra GF zuilen (voor groente-, fruitafval en etensresten) en circa 5 tuinkorven (voor snoeiafval) te plaatsen en de kosten à € 125.000,- ten laste brengen van de reserve afvalstoffenheffing. Aanleiding

Op 17 december 2018 is besloten Diftar in te gaan voeren en het gescheiden inzamelen van plastic en metalen verpakkingen, drank- en zuivelpakken (PMD) te gaan verbeteren. Op 12 september 2019 heeft is besloten het gevoerde afvalbeleid met Diftar in 2022 te evalueren. Effect

Het evaluatie van anderhalf jaar Diftar in Middelburg. De evaluatie op milieudoelstellingen is in 2021 elk kwartaal al aan de gemeenteraad gerapporteerd. Argumenten

1.1 De evaluatie is uitgevoerd en gerapporteerd volgens de vastgestelde kaders. Op 11 november 2020 is aan de hand van een motie verzocht medio 2021 de kaders voor de evaluatie van Diftar aan de raad voor te leggen in meetbare eenheden en tijdslijnen. Gericht op het inzichtelijk maken van de successen en knelpunten in inzameling, scheiding, communicatie en tarifering, waarbij: In ieder geval tot uitdrukking wordt gebracht of de verhouding vast en variabel tarief een voldoende voordeel of een nadeel heeft opgeleverd voor onze inwoners; De financiële risico’s voor de gemeente duidelijk in beeld zijn gebracht; Aanbevelingen zijn opgenomen voor eventuele verbeteringen. Op 27 mei 2021 zijn de kaders vastgesteld en is besloten is te evalueren op milieudoelstellingen, kostendekking en op dienstverlening. Via een amendement is besloten bij het evaluatieproces in 2022 een vierde criterium toe te voegen, namelijk ‘draagvlak onder inwoners’, waarbij aandacht is voor specifieke doelgroepen. Bij de evaluatie hebben we invulling gegeven aan de gestelde kaders hiervoor.

1

2.1 Circulariteit is belangrijker dan verschuiving van kilo’s. De ambitie is zoveel mogelijk hergebruik in 2050. Het is dus van groot belang om grondstoffen niet te veel te vervuilen met stoorstoffen. Onbewuste vervuiling doordat een bewoner niet precies weet in welke afvalbak iets moet zal niet zorgen voor enorme vervuiling. In onze communicatie zetten we in op uitleg in welke afvalbak iets hoort. Bewuste vervuiling, bijvoorbeeld om apart betalen voor restafval te ontduiken, is veel ernstiger. Tot nu toe heeft er geen afkeuring plaatsgevonden maar het is voor de mogelijkheid van hergebruik van materialen, de beleving van het inzamelsysteem Diftar door inwoners en de bedrijfsvoering van essentieel belang dat er niet te veel vervuiling in komt. 2.2 De ambitie is stevig. De totale hoeveelheid fijn restafval, grofvuil en verbouwingsrestafval bedroeg in 2021148 kilogram per inwoner. De ambitie is stevig: 100 kilogram restafval per inwoner in 2020 en 30 kilogram restafval per inwoner in 2025. O.L.A.Z. is begin 2021 een onderzoek gestart om inzicht te krijgen in de mogelijkheden voor de Zeeuwse gemeenten om de VANG-doelstellingen te halen. Er is bekeken hoe de inzamelsystemen in Zeeland scoren op milieueffect, kosten en service. Diftar blijkt een (zeer) effectief inzamelsysteem om milieudoelstellingen te verwezenlijken.

Hoe hoger het ledigingstarief, hoe minder fijn restafval huishoudens aanbieden. Bovendien kan Diftar later worden aangevuld met een serviceprikkel (veel service op grondstoffen en restafval verder ontmoedigen). In de eerste periode na invoering is er minder restafval ingezameld en zijn meer grondstoffen gescheiden ingeleverd. Het effect gaat stabiliseren. 3.1 Aanbiedingen restafval verrekenen in vast tarief zorgt voor financiële zekerheid. De verschillen met de tarieven hangen af van het afvalgedrag in een huishouden. Drie keer meer of minder een rolcontainer (240 liter) aanbieden, geeft direct een extra voor of nadeel van € 24,00 per jaar. Met het opnemen van enkele aanbiedingen restafval in het vast tarief voorkwamen we in 2021 en 2022 grote financiële risico’s. De eerste ledigingen werden in het vast tarief opgenomen (de eerste 3 ledigingen van een 240 liter rolcontainer restafval/ de eerste 5 ledigingen van een 140 liter rolcontainer restafval/ de eerste 18 keer storten in de ondergrondse container restafval). Met deze maatregel tot risicobeperking kon elk huishouden bovendien wennen aan de nieuwe structuur. Bij de evaluatie half 2022 zou worden bekeken of het aantal aanbiedingen definitief uit komt zoals geprognotiseerd. Inmiddels hebben we goed zicht op het aantal aanbiedingen restafval.

In de doorrekeningen voor invoering is ervan uitgegaan dat huishoudens gemiddeld restafval aanbieden: 10 ledigingen 240 liter rolcontainer of 60 aanbiedingen op een ondergrondse container. In 2021 zijn de rolcontainers restafval gemiddeld 10 keer aangeboden en per huishouden circa 50 aanbiedingen op de ondergrondse containers. In 2022 zijn we in het eerste half jaar een daling van het gemiddeld aanbod restafval. Als we de aanbiedingen restafval in het eerste half jaar 2022 omrekenen naar een heel jaar worden de rolcontainers restafval gemiddeld nog geen 9 keer aangeboden en zijn er circa 45 aanbiedingen op de ondergrondse containers. Op dit moment zien we dat de hoeveelheid aanbiedingen restafval is afgenomen en hierdoor minder inkomsten ontstaan. Er zijn dan ook minder kosten voor inzameling en verwerking van restafval. 3.2 Aanbiedingen restafval volledig verrekenen als variabel tarief zorgt voor minder inkomsten. In het vast tarief wordt al betaald voor maximaal 3 ledigingen 240 liter/ maximaal 5 ledigingen 140 liter/ maximaal 18 aanbiedingen op ondergronds. Er zijn huishoudens die minder aanbieden. Bij minder aanbod vervalt een deel van de inkomsten die dus nu in het vast tarief zit.

2

3.3 Aantal aanbiedingen restafval in vast tarief wordt gezien als individuele doelstelling. Maar liefst 33 procent van de woonhuisaansluitingen heeft in 2021 geen variabel tarief hoeven te betalen. Dit betekent maximaal 3 ledigingen 240 liter/ maximaal 5 ledigingen 140 liter/ maximaal 18 aanbiedingen op ondergronds. Het aantal aanbiedingen restafval dat in het vast tarief zit kan gezien worden als individuele doelstelling. 3.4 Direct apart betalen voor restafval kan voor meer ontduiking van aanbieden zorgen. Bij het direct apart moeten betalen voor restafval kan het ontduiken van het aanbieden van restafval toenemen. Bijvoorbeeld door meer bijplaatsingen en dumping. Dit effect is lastig in te schatten maar door gewenning aan de tarieven en tariefstructuur is de verwachting dat dit niet veel meer problemen gaat opleveren. 4.1 Extra GF zuilen (voor groente-, fruitafval en etensresten) en enkele tuinkorven zijn nodig. Er staan 8 permanente tuinkorven en 79 GF zuilen. Deze zijn voor woonhuisaansluitingen zonder rolcontainer voor groente-, fruit-, tuinafval en etensresten (GFT), bijvoorbeeld bij hoogbouw en bij woningen met tuinen zonder uitgang. Circa 8.000 woonhuisaansluitingen zijn aangesloten op GF zuilen maar de helft hiervan maakt hier daadwerkelijk gebruik van. Gemiddeld bestaan 40 procent van het restafval uit GFT. Hier is dus nog veel te winnen.

Om onze service te vergroten hebben besloten bij minimaal 10 aaneengesloten woningen hoogbouwwoningen of woningen zonder uitgang (en zonder GFT rolcontainer) een GF-zuil te plaatsen op maximaal 200 meter. Uit een analyse blijkt dat er dan circa 60 GF zuilen extra geplaatst dienen te worden. Ook plaatsen we enkele extra tuinkorven.

Kanttekeningen

2.1 Onduidelijk is hoe snel ambitie te verwezenlijken door welke maatregelen. De ambitie is stevig (zie argument 2.2). Een eerste stap richting 100 kilogram per inwoner hebben we gemaakt. De burger moet het doen. De Gemeente Middelburg moet maatregelen nemen om zover mogelijk te komen. De kosten voor de maatregen moeten acceptabel zijn. De kosten komen immers terug in afvalstoffenheffing. De hoeveelheid restafval is te verminderen door de inzameling van afval aan te passen. We beginnen echter niet blanco. Er is geïnvesteerd in inzamelmiddelen, er is materieel in bedrijf en personeel in dienst. Wat is voor de gemiddelde inwoner acceptabel aan inspanning op het gebied van afvalverwijdering? Welke service willen we bieden? Wat is de mate van solidariteit en collectiviteit die we nastreven? De opgave is het samenstellen van een samenhangend pakket aan maatregelen, waar we geen spijt van krijgen (noregret maatregelen). 2.2 Verandering kan opnieuw weerstand geven. Diftar is op 1 januari 2021 ingevoerd en is van grote invloed op de bewoner. Dit is relatief kort geleden. Nieuwe veranderingen zorgen voor weerstand en nieuwe vragen. 3.1 Meer invloed op variabele kosten des te groter de prikkel tot minder restafval. De vraag is wat een voldoende financiële prikkel is, ook in relatie tot de te realiseren hoeveelheid fijn restafval.

Door aanbiedingen restafval niet meer in het vast tarief te verrekenen is er direct invloed op de variabele kosten. Dit vergroot de prikkel. 3.2 Aanbiedingen restafval in het vast tarief zorgt voor vragen. Het verrekenen van aanbiedingen restafval in het vast tarief geeft de schijn dat deze ‘gratis’ zijn en geeft een huishouden niet de mogelijkheid het variabel tarief volledig te beïnvloeden. Ook zijn er bewoners die denken dat de aanbiedingen in het vast tarief het maximaal aantal aanbiedingen zijn. Regelmatig komen hier vragen over.

3

Financiën

Wat mag het kosten? De afvalstoffenheffing is kostendekkend voor de gehele afvalinzameling. Investering circa 60 extra GF zuilen en 5 tuinkorven à € 125.000,-. De kosten voor onderhoud en legen van deze extra voorzieningen kunnen binnen de reguliere middelen worden opgelost. Hoe gaan we dat financieren? De aanbiedingen restafval worden verrekend via het variabel tarief. Het aantal aanbiedingen en stortingen waren in 2021 toereikend om het variabele deel van de afvalstoffenheffing voldoende te dekken. Op dit moment zien we dat de hoeveelheid aanbiedingen restafval is afgenomen en hierdoor te weinig dekking van de kosten kan ontstaan. Afwijkingen ten opzichte van deze aannames worden in het betreffende jaar verrekend met de voorziening afvalstoffenheffing en hebben derhalve een budgetneutraal effect op de gemeentelijke begroting. Volgens de jaarrekening 2021 bedroeg de stand op 31-12-2021 € 514.000. Bij de Bestuursrapportage 2022 wordt daar nog € 134.000 aan toegevoegd uit het positief resultaat afrekening OLAZ 2021. Daarmee komen we dan uit op circa € 650.000. Bij het voorstel voor vaststelling van de Verordening afvalstoffenheffing en reinigingsrechten Middelburg 2023 zullen we u adviseren hoe om te gaan met de hoogte van de voorziening afvalstoffenheffing. Op dit moment zijn er voldoende middelen in de voorziening afvalstoffenheffing om fluctuaties op te vangen.

De extra GF zuilen en tuinkorven kunnen worden gefinancierd vanuit de reserve voorziening afvalstoffen. De voorziening afvalstoffen is niet oneindig. Na de heffing begin 2023 is er den definitief zicht op de inkomsten. In de voorbereiding voor de begroting voor 2024 wordt dit opnieuw bekeken. Zijn er significante gevolgen or het weerstandsvermogen? Nee. Duurzaamheid

De beleidsdoelen bij afvalinzameling zijn milieu gestuurd. Communicatie en participatie

In de rapportage is terug te lezen welke communicatie en participatie is uitgevoerd. Uitvoering

Na positieve besluitvorming wordt een plaatsingsplan voor de GF zuilen en tuinkorven opgezet en na inspraak geplaatst. Advies ingewonnen bij adviesorgaan?

Bijlagen 1. Evaluatie anderhalf jaar Diftar Middelburg Middelburg, 30 augustus 2022 Burgemeester en wethouders van Middelburg de secretaris,

mr. A. van den Brink de burgemeester,

mr. H.M. Bergmann 4