22-077 Bijlage 3. Accountantsverslag 2021 gemeente MIddelburg- definitief
Tekst van het document
Accountantsverslag 2021 Gemeente Middelburg 14 juli 2022
Deloitte Accountants B.V. Park Veldzigt 25 Postbus 7056 4330 GB Middelburg Nederland Tel: 088 288 2888 www.deloitte.nl
Aan de gemeenteraad van Gemeente Middelburg Postbus 7056 4330 GB MIDDELBURG Datum
Geachte leden van de raad, Graag bieden wij u hierbij ons accountantsverslag aan met betrekking tot de controle van de jaarrekening 2021 van Gemeente Middelburg. Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2021 van Gemeente Middelburg.
14 juli 2022
Bij de jaarrekening 2021 van Gemeente Middelburg hebben wij een goedkeurende controleverklaring verstrekt
Ons kenmerk
De jaarrekening 2021 is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders van Gemeente Middelburg. Bij deze jaarrekening hebben wij een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor het getrouwe beeld en de rechtmatigheid.
2207A15E09/JV Behandeld door
drs. R.J. Huser-Egter van Wissekerke RA 088 288 1037 rhuser@deloitte.nl
Onze controle is uitgevoerd in overeenstemming met onze opdrachtbevestiging van 15 november 2021 en met ons auditplan, dat op 2 november 2021 is besproken in uw auditcommissie. Wij hebben onze bevindingen met de auditcommissie en commissie Algemeen Bestuur besproken
B. Schmelzer MSc RA 088 288 3199 bschmelzer@deloitte.nl
Wij hebben onze rapportage op 27 juni 2022 besproken tijdens de bijeenkomst met uw auditcommissie en op 5 juli 2022 tijdens de vergadering van de commissie Algemeen Bestuur, en hebben daarbij ook uw vragen beantwoorden. De inhoud van dit accountantsverslag is door ons afgestemd met uw portefeuillehouder financiën, met het managementteam, de controllers en met de betrokken medewerkers van de afdeling Financiën.
J. van Koert MSc RA 088 288 2306 jvankoert@deloitte.nl
Hoogachtend, Deloitte Accountants B.V. Was getekend: J. van Koert MSc RA
Op alle opdrachten verricht door Deloitte zijn de ‘Algemene Voorwaarden Dienstverlening Deloitte Nederland, januari 2020’ gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel onder nummer 24362837 van toepassing. Deloitte Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel te Rotterdam onder nummer 24362853. Deloitte Accountants B.V. is a Netherlands affiliate of Deloitte NWE LLP, a member firm of Deloitte Touche Tohmatsu Limited.
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Middelburg
Inhoudsopgave
Bestuurlijke samenvatting
4
•
Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
5
•
Onze belangrijkste conclusies als basis voor de controleverklaring
9
Bevindingen jaarrekening
11
•
De financiële positie van uw gemeente
12
•
Belangrijkste bevindingen uit onze controle
17
Interne beheersing
28
•
29
Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing vanuit de controle van het boekjaar 2021
Overige aangelegenheden
30
•
31
Overige aangelegenheden
Bijlagen
32
•
Bijlage A1 - Niet-gecorrigeerde controleverschillen
33
•
Bijlage A2 - Onzekerheden in de controle
34
•
Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen
35
•
Bijlage B1 - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2021
37
•
Bijlage B2 - Bevindingen controle SiSa-bijlage Tozo 2021
41
•
Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging
42
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
2207A15E09/JV/3
Bestuurlijke samenvatting
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Middelburg
Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
Getrouwheid en rechtmatigheid
•
Wij hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor het getrouwe beeld en rechtmatigheid.
•
De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 1,8 miljoen respectievelijk € 5,4 miljoen.
Belangrijke aandachtspunten
Wij onderkennen de volgende belangrijke aandachtspunten:
Financiële positie
Interne beheersing
Kwaliteit verslaggeving
Bestuurlijke samenvatting
•
De vaststelling van de prestatielevering en rechtmatige bestedingen van Wmo-verstrekkingen verder vorm te geven alsmede (verdere) herstelwerkzaamheden uit te voeren voor het recht op zorg om de onzekerheden in 2022 verder te reduceren.
•
Toereikende preventieve interne controles implementeren om de naleving van de Europese aanbestedingsregels structureel te borgen.
•
Zorgdragen dat gesubsidieerde instellingen een controleverklaring overleggen waarin verwezen wordt naar het controleprotocol zoals opgenomen in de Algemene Subsidieverordening Middelburg 2017.
•
Het (verder) verbeteren van de financieringspositie van de gemeente.
•
De financiële positie ultimo 2021 is verbeterd ten opzichte van 2020.
•
De beschikbare weerstandscapaciteit ultimo 2021 bedraagt € 29,8 miljoen (2020: € 24,6 miljoen). Deze weerstandscapaciteit is hoger dan de door Gemeente Middelburg onderkende en aanwezige risico’s van € 16,1 miljoen (2020: € 17,4 miljoen).
•
Uw jaarrekening toont wat betreft de baten en lasten een verschil tussen de begroting en realisatie, en kent een voordelig rekeningresultaat 2021 ad € 5,6 miljoen (2020: voordelig € 5,2 miljoen).
•
Op basis van de interim-controle 2021 hebben wij tekortkomingen geïdentificeerd in de interne beheersingsmaatregelen voor de financiële verslaggeving. Onze belangrijkste bevindingen zijn met u (gemeenteraad) gedeeld, en zijn besproken in de auditcommissie van 24 januari 2022.
•
Wij hebben in 2021 een IT-audit uitgevoerd, waarover wij op 8 april 2022 aan uw ambtelijke organisatie in concept hebben gerapporteerd. Onze conclusie is dat er tekortkomingen zijn die van invloed zijn op de jaarrekening. Door deze conclusie konden wij tijdens onze controle 2021 niet zonder meer steunen op de IT-omgeving en (informatie uit) de applicaties. Wij hebben daarom (extra) gegevensgerichte controlewerkzaamheden verricht, waaronder detailcontroles. Hierbij zijn geen afwijkingen geconstateerd.
•
Tijdens de controle hebben wij het door het management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingsvraagstukken geëvalueerd. Hierbij valt te denken aan het proces om tot schattingen te komen, zoals bij de (debiteuren)voorzieningen.
•
De jaarrekening 2021 geeft overeenkomstig de begroting inzicht in de baten en lasten van de programma’s. Verder is per programma aangegeven wat bereikt is, wat daarvoor gedaan is en wat het heeft gekost. Hierbij is de relatie gelegd met de geformuleerde doelstellingen uit de (gewijzigde) begroting 2021.
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
2207A15E09/JV/5
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Middelburg
Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
•
Waardering vorderingen: als gevolg van financiële problemen of tekorten bij debiteuren bestaat een toegenomen risico op het niet ontvangen van vorderingen. Wij hebben de invorderingsrisico’s en daarmee de waardering van de vorderingen gecontroleerd en wij merken op dat als gevolg van diverse steun- en coulancemaatregelen (door het rijk dan wel de gemeente) in 2021 geen sprake is van grote mutaties in de oninbare vorderingen.
•
Subsidieverstrekkingen: uw gemeente heeft in de algemene subsidieverordening een hardheidsclausule opgenomen. Hierin staat dat het college in bijzondere gevallen kan afwijken. Dit houdt in dat - ondanks het feit dat gesubsidieerde instellingen niet alle prestaties hebben geleverd - de subsidies op basis van de hardheidsclausule kunnen worden vastgesteld en hiermee als rechtmatig worden beschouwd. Het college heeft hiervan gebruikt gemaakt bij besluit van 27 oktober 2021.
•
Voor de grondexploitatie hebben wij het proces, de dossiervorming en de onderbouwingen beoordeeld waarop het management de geactualiseerde schattingen heeft gebaseerd. Wij hebben onder andere de realisatie en de geactualiseerde schattingen ultimo 2021 versus de schattingen in de jaarrekening 2020 geanalyseerd (‘backtesting’).
•
Wij zijn van mening dat de waardering van de grondexploitatie op basis van de hiervoor beschreven werkzaamheden en bevindingen juist is en consistent is met voorgaand jaar.
Sociaal domein | gevolgen corona
•
Eén van de maatregelen die het kabinet gebruikt om ondernemers te steunen tijdens de coronacrisis is de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo). Deze regeling is voor de gemeente door Orionis Walcheren uitgevoerd. Als onderdeel van de controle van de SiSa-bijlage hebben wij deze regeling gecontroleerd. Wij hebben hierbij vastgesteld dat de Tozo uitkeringen juist en rechtmatig zijn verstrekt. Tevens hebben wij vastgesteld dat Orionis Walcheren een M&O-beleid heeft vastgesteld, geïmplementeerd en zichtbaar naleeft, waarmee ook is voldaan aan deze kwalitatieve vereiste.
Sociaal domein
•
Ofschoon stappen zijn gemaakt, is ook over het boekjaar 2021 gebleken dat bij diverse dossiers een (volledige) beschikking en/of ondersteuningsplan ontbreekt, waardoor het vaststellen van het recht op zorg niet mogelijk is. De onzekerheid bedraagt € 1,7 miljoen.
•
Op basis van de door ons uitgevoerde controle moeten wij de Persoonsgebonden Budgetten (PGB’s) overeenkomstig voorgaand jaar als onzeker aanmerken. Deze onzekerheid bedraagt € 0,5 miljoen. Daarnaast onderkennen wij in de geleverde zorg in natura (Wmo) een onzekerheid van € 0,8 miljoen. Dit komt door het – vooralsnog – ontbreken van (goedgekeurde) verantwoordingsinformatie door zorginstellingen.
Effecten coronacrisis (exclusief sociaal domein)
Grondexploitatie
Naleving van de Europese aanbestedingsregels
Bestuurlijke samenvatting
Wij constateren een (geringe) afname in de omvang van de onrechtmatigheden als gevolg van het niet naleven van de Europese aanbestedingsregels. Uit de controle 2021 is een rechtmatigheidsfout gebleken van in totaal circa € 1,0 miljoen (2020: circa € 1,2 miljoen). De gemeente heeft een spendanalyse uitgevoerd en detailcontroles verricht, waarbij op onderdelen juridisch advies is ingewonnen. Wij hebben in aanvulling hierop zelfstandig controlewerkzaamheden verricht op de Europese aanbestedingsregels, en komen tot dezelfde conclusie.
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
2207A15E09/JV/6
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Middelburg
Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
Begrotingsrechtmatigheid Wij verwijzen voor een inhoudelijke analyse van de overschrijding(en) naar de analyse van de begrotingsrechtmatigheid, zoals opgenomen in het hoofdstuk ‘Analyse begrotingsrechtmatigheid’ van de jaarrekening. Hiermee legt het college verantwoording af over de rechtmatigheid van de lasten over 2021. De geconstateerde lastenoverschrijdingen die formeel als onrechtmatig zijn aangemerkt, wegen mede op basis van de analyse van het college niet mee in ons rechtmatigheidsoordeel. Frauderisicoanalyse
Bestuurlijke samenvatting
Wij hebben kennis genomen van de vastgestelde risicoanalyse 2022 (Beleid en maatregelen ter voorkoming van fraude, corruptie, diefstal, misbruik en oneigenlijk gebruik), waarmee een adequate invulling wordt geven aan de frauderisicoanalyse. Van belang blijft een dergelijke analyse jaarlijks te blijven actualiseren zodat dit een vast onderdeel blijft van de interne beheersingsomgeving en de uitkomsten hiervan zichtbaar te evalueren en te borgen in het planning-en-controlsysteem.
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
2207A15E09/JV/7
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Middelburg
Bestuurlijke samenvatting Onze belangrijkste conclusies als basis voor de controleverklaring
Onze opdracht is ongewijzigd uitgevoerd Met de opdrachtbevestiging heeft u ons opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2021. Naast de opdrachtbevestiging zijn bepalend (geweest) voor onze controle: •
Het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (Bado).
•
Het normenkader 2021, dat op 24 februari 2022 is vastgesteld door de gemeenteraad.
De reikwijdte van onze controle staat omschreven in de opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle op geen enkele wijze sprake geweest van een beperking of wijziging in de reikwijdte van onze controle. Wij achten de reikwijdte van onze controle voor 2021 voldoende voor de doelstelling van onze controle. Bij de jaarrekening 2021 van Gemeente Middelburg hebben wij een goedkeurende controleverklaring verstrekt Wij hebben de controle van de jaarrekening 2021 van Gemeente Middelburg uitgevoerd en hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor zowel getrouwheid als rechtmatigheid. Wij hebben niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot het vermogen en het resultaat
Wij hebben controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot rechtmatigheid
Er zijn geen belangrijke wijzigingen in de verslaggevingsregels
De in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties over 2021, zijn in alle van materieel belang zijnde aspecten rechtmatig tot stand gekomen, in overeenstemming met de begroting en met de in de relevante wet- en regelgeving opgenomen bepalingen, zoals opgenomen in het normenkader 2021.
Significante verslaggevingsgrondslagen en de toepassing hiervan zijn belangrijk voor de presentatie van de financiële positie en de resultaten van uw gemeente. Daarnaast vereisen zij van het management het toepassen van oordeelsvorming ten aanzien van moeilijke, subjectieve en complexe posities, vaak vanwege de noodzaak om inschattingen te moeten maken over het effect van zaken die inherent onzeker zijn.
Op basis van onze controlewerkzaamheden en de toelichting in de jaarrekening (hoofdstuk: ‘Analyse begrotingsrechtmatigheid’) constateren wij dat de begrotingsoverschrijdingen niet meewegen in ons rechtmatigheidsoordeel. Geen feitelijke niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot SiSa Wij hebben geen controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage 2021 geconstateerd. Geen feitelijke niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT)
De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van de gemeente zijn uiteengezet in de toelichting op de jaarrekening 2021, onder ‘Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling’. Wij hebben het door het college en het ambtelijk management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingspraktijken geëvalueerd, en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Wij zijn van mening dat de verslaggevings-vraagstukken en de toegepaste inschattingen goed onderbouwd en redelijk zijn, en consistent zijn gebruikt.
Wij hebben tijdens onze controle geen nietgecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd groter dan onze rapporteringsdrempel, die van invloed zijn op de WNT.
Wij hebben tijdens onze controle niet-gecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd groter dan onze minimumdrempel, die van invloed zijn op het vermogen en/of het resultaat van de gemeente. Wij hebben deze niet-gecorrigeerde controleverschillen opgenomen in Bijlage A1 - Niet-gecorrigeerde controleverschillen.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
2207A15E09/JV/9
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Middelburg
Bestuurlijke samenvatting Onze belangrijkste conclusies als basis voor de controleverklaring
Wij zijn onafhankelijk van Gemeente Middelburg Ons zijn geen relaties bekend tussen Deloitte Accountants B.V. en haar zuster- en/of dochterondernemingen of de member firms van Deloitte Touche Tohmatsu Limited en hun respectievelijke zuster- en/of dochterondernemingen en de gemeente, die naar ons professionele oordeel mogelijk van invloed kunnen zijn op onze onafhankelijkheid. Onze volledige onafhankelijkheidsbevestiging is te vinden in Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging. De grondslagen van de jaarrekening zijn aanvaardbaar De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van uw gemeente zijn uiteengezet in de waarderingsgrondslagen in de jaarrekening 2021.
De programmaverantwoording vormt samen met de verplicht voorgeschreven paragrafen (over onder andere weerstandsvermogen en risicobeheersing, bedrijfsvoering en verbonden partijen) het jaarverslag. Op basis van de Nederlandse wetgeving en de Nadere Voorschriften Controle- en Overige Standaarden (NVCOS) 720 is de accountant verplicht bepaalde werkzaamheden uit te voeren met betrekking tot het jaarverslag en de andere informatie die in de jaarstukken is opgenomen. Als onderdeel van dit vereiste hebben wij de volgende werkzaamheden uitgevoerd: •
Wij hebben vastgesteld dat het jaarverslag de vereiste informatie bevat op basis van artikel 24 lid 2, artikel 25 en artikel 26 BBV.
•
Wij hebben, voor zover wij kunnen beoordelen, vastgesteld dat de verklaringen van het college van burgemeester en wethouders in het jaarverslag, en de andere informatie zoals opgenomen in de jaarstukken, verenigbaar zijn met de beweringen en verklaringen die in de jaarrekening zijn opgenomen.
•
Wij hebben vastgesteld dat de verklaringen in het jaarverslag overeenstemmen met de resultaten van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden.
De grondslagen zijn toegepast met inachtneming van de voorschriften zoals opgenomen in het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten. De grondslagen zijn aanvaardbaar. Het jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening. De jaarstukken 2021 van uw gemeente bestaan uit: •
Het jaarverslag 2021 (programmaverantwoording en verplichte paragrafen).
•
De jaarrekening 2021 (balans met toelichting, overzicht van baten en lasten met toelichting en de SiSa-bijlage).
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
2207A15E09/JV/10
Bevindingen jaarrekening
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Middelburg
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente
De vermogenspositie van uw gemeente is verbeterd Het BBV, de verslaggevingsregels voor gemeenten, maakt een duidelijk onderscheid tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming.
Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten over het boekjaar 2021 bedraagt € 7,4 miljoen voordelig. Per saldo is tussentijds € 1,9 miljoen aan de reserves toegevoegd, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2021 circa € 5,6 miljoen voordelig bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans.
Eigen vermogen (x € 1.000)
2021
2020
2019
2018
Eigen vermogen per 1 januari
40.419
40.342
44.240
40.612
Tussentijdse resultaatbestemming
1.881
-/- 5.078
-/- 4.084
790
Gerealiseerd resultaat
5.552
5.155
187
2.837
Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten
7.433
77
-/- 3.897
3.627
Eigen vermogen per 31 december
47.852
40.419
40.342
44.240
In het overzicht hiernaast hebben wij de ontwikkeling van het eigen vermogen opgenomen. De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2021 circa 19,6% van het balanstotaal (ultimo 2020: 16,4% van het balanstotaal) en is verbeterd ten opzichte van 2020. Saldo baten en lasten Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar is weergegeven als het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemming. Deze tussentijdse resultaatbestemming bestaat uit de onttrekkingen aan en stortingen in reserves gedurende het boekjaar. Deze mutaties in reserves vinden plaats op basis van door de gemeenteraad genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de eerdere politieke besluitvorming.
Exploitatieresultaat (x € 1.000)
Wat het voorgaande concreet betekent voor uw gemeente hebben wij in het overzicht hiernaast weergegeven.
Bij: onttrekkingen aan reserves
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Totale baten
183.024
Totale lasten
-/- 175.591
Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten
7.433
Af: stortingen in reserves
-/- 8.750 6.869
Saldo mutaties reserves
-/- 1.881
Gerealiseerd resultaat
5.552
Overige aangelegenheden
Bijlagen
2207A15E09/JV/12
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Middelburg
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente
Het overzicht van baten en lasten over het boekjaar 2021 laat een voordelig gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten van € 7,4 miljoen zien, ten opzichte van een begroot voordelig saldo van € 1,5 miljoen (begroting na wijziging).
Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten (x € 1.000) 10.000 5.000
De jaarrekening 2021 sluit – na verwerking van de mutaties in reserves – met een voordelig gerealiseerd resultaat van circa € 5,6 miljoen. In de programmaverantwoording geeft het college per programma op hoofdlijnen een verklaring voor de gerealiseerde afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. De gemeente heeft de belangrijkste verschillen toegelicht en heeft de financiële impact ervan in kaart gebracht. In de paragraaf Begrotingsrechtmatigheid van onze rapportage gaan wij nader in op de verschillen tussen de begrote en de werkelijke lasten in het kader van de begrotingsrechtmatigheid.
(5.000)
2018
2019
2020
2021
Mutaties in reserves (x € 1.000) 2.400 1.900 1.400 900 400 (100) 2018
2019
2020
2021
Gerealiseerd resultaat (x € 1.000) 6.000 4.000 2.000 -
2018
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
2019
2020
2021
Overige aangelegenheden
Bijlagen
2207A15E09/JV/13
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Middelburg
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Kengetallen voor Gemeente Middelburg (begroot en werkelijk over de periode 2017-2021)
Solvabiliteit
25%
60% 50% 40% 30% 20% 10% 0%
20% 15% 10% 5% 0% 2017 2018 2019 2020 2021 Begroot
Grondexploitatiequote
105% 100% 95% 90% 85%
2017 2018 2019 2020 2021
Werkelijk
Begroot
Netto schuldquote
Belastingcapaciteit
2017 2018 2019 2020 2021 Begroot
Werkelijk
Werkelijk
Structurele exploitatieruimte
200%
2%
150%
1% 0%
100%
-1%
50%
-2%
0%
-3% 2017 2018 2019 2020 2021 Begroot
Werkelijk
2017 2018 2019 2020 2021 Begroot
Werkelijk
Wij constateren dat de solvabiliteit in 2021 verder is toegenomen en dat de grondexploitatiequote onveranderd hoog blijft. Afgezet tegen de provinciale normering bevinden beide kengetallen zich nog in de hoogste risicocategorie, al heeft de solvabiliteit de grenswaarde van 20% bereikt. De netto schuldquote blijft dalen en komt voor het eerst sinds jaren onder de grenswaarde van 90%, waarmee deze quote zich in de laagste risicocategorie bevindt. De structurele exploitatieruimte blijft 0% terwijl de belastingcapaciteit met 101% boven het landelijk gemiddelde ligt.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
2207A15E09/JV/14
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Middelburg
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente
Voorspellende waarde van uw begroting (na wijziging) De jaarrekening 2021 sluit met een positief saldo op de baten en lasten (exclusief mutaties reserves) van circa € 7,4 miljoen. De begroting is voor uw gemeente een belangrijk sturingsinstrument. Het is een kaderstellend document waarmee de gemeenteraad financiële en beleidsmatige kaders vaststelt waarbinnen het college haar beleid en doelen kan realiseren. In 2021 liggen de werkelijke lasten in lijn met de geraamde lasten. De werkelijke baten overschrijden evenwel de geraamde baten, waardoor op programmaniveau sprake is van een positief resultaat. Zoals ook uit de in de jaarrekening opgenomen analyse van het resultaat op hoofdlijnen blijkt is dit gevolg van voornamelijk incidentele baten op verschillende programma’s die duidelijk geworden zijn na de najaarsbrief.
Saldo baten en lasten | Begroting vs realisatie (x € 1.000) 10.000 5.000 (5.000) (10.000) Begroting Realisatie Begroting Realisatie 2020 2020 2021 2021
Baten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1.000) 185.000 180.000 175.000 170.000 165.000 Begroting Realisatie Begroting Realisatie 2020 2020 2021 2021
Lasten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1.000) 182.000 180.000 178.000 176.000
174.000 172.000 Begroting Realisatie Begroting Realisatie 2020 2020 2021 2021
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
2207A15E09/JV/15
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Middelburg
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente
Het weerstandsvermogen is toegenomen Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit op basis van de door de gemeente geschatte risico’s. Beiden zijn gemuteerd in 2021; de ratio weerstandsvermogen is met 0,36 toegenomen.
Uw weerstandscapaciteit van € 29,8 miljoen is toereikend in relatie tot de berekende risico’s van € 16,1 miljoen. Dit heeft het college inhoudelijk nader toegelicht in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag.
Beschikbare weerstandscapaciteit De door uw gemeente berekende beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt € 29,8 miljoen (2020: € 24,6 miljoen). De beschikbare weerstandscapaciteit is toegenomen ten opzichte van voorgaand jaar. Benodigde weerstandscapaciteit
40 30 20 10
De inventarisatie van risico’s – die in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag is opgenomen – geeft een indicatie van de financiële omvang van de belangrijkste (specifieke) risico’s, inclusief een schatting van de kans dat het geïdentificeerde risico zich voordoet, om daarmee de benodigde weerstandscapaciteit te kunnen bepalen. Daarbij geeft het college een doorlopend inzicht in de grootste risico’s (qua financiële impact en kans) voor uw gemeente, en is vermeld welke risico’s zijn vervallen en/of nieuw zijn geïdentificeerd. Ook is een inhoudelijke toelichting gegeven op nieuw gedefinieerde en gewijzigde risico’s in de top van de belangrijkste risico’s. Uw gemeente heeft op basis van deze risicoinventarisatie berekend wat de benodigde weerstandscapaciteit is. Het berekende bedrag voor specifieke risico’s bedraagt € 16,1 miljoen (2020: € 17,4 miljoen). Ten opzichte van 2020 is hiermee sprake van een afname van de gekwantificeerde risico’s met € 1,3 miljoen.
Bestuurlijke samenvatting
Weerstandscapaciteit (x € 1 miljoen)
Bevindingen jaarrekening
2018
2019
2020
2021
Benodigde weerstandscapaciteit
Beschikbare weerstandscapaciteit
Ratio weerstandsvermogen 2,00 1,75 1,50 1,25 1,00 0,75 0,50 0,25 2018
Interne beheersing
2019
2020
2021
Overige aangelegenheden
Bijlagen
2207A15E09/JV/16
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Middelburg
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) •
De voorraad onderhanden werk De balanspost met de belangrijkste schattingen in de jaarrekening betreft de voorraad onderhanden werk, waaronder de bouwgronden in exploitatie (grondexploitatie). Deze balanspost is door het saldo ultimo 2021 ad € 67 miljoen relevant voor de accountantscontrole, maar ook door de schattingen die een rol spelen bij het ramen van de in 2022 e.v. nog te realiseren baten ad € 138 miljoen en lasten ad € 49 miljoen. De nog te realiseren baten en lasten vormen samen met de boekwaarde de basis voor de waardering in de jaarrekening, oftewel het verwachte resultaat bij afsluiting van de projecten. Dit leidt tot een voorziening indien het college verwacht dat het project verlieslatend is en tot (tussentijdse) winstneming bij een verwachte winst. Voor de waardering van grondexploitatie dient de gemeente per individueel project te bepalen of de gemeente de boekwaarde plus de in de toekomst nog te realiseren kosten en opbrengsten, naar beste schatting, terugverdient. Ultimo 2021 gaat het om meer dan 27 individuele projecten. Gemeente Middelburg schat ultimo 2021 in dat de totale omvang van de niet terug te verdienen kosten op de gehele grondexploitatie circa € 5,2 miljoen bedraagt (2020: € 5,2 miljoen). Hiervoor is een voorziening getroffen. Deze voorziening is geheel in mindering gebracht op de bouwgronden in exploitatie.
Voor een nadere onderbouwing van de hoogte van de voorziening verwijzen wij u naar de paragraaf ‘Grondbeleid’ en naar de Nota Risico Grondbedrijf Middelburg 2021-2041, waar u de belangrijkste complexen en de daarmee gepaard gaande risico’s toelicht. Het controleproces van de waardering van de voorraad onderhanden werk De risico’s voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot vijf P’s: Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
•
•
Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt. Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn. Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse gemaakt van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavels, appartementen, etc.) in de projecten, in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente? Prijs: de verkoopprijzen van woningen, en dus van grond, hebben langere tijd onder druk gestaan. Deze situatie is omgeslagen in een grote vraag naar woningen en grond, waardoor de grondprijs zich in een hoog tempo in positieve zin ontwikkelt. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke grondprijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de positieve marktontwikkelingen?
•
Plankosten: door de toenemende vraag naar woningen en dus naar bouwcapaciteit is sprake van een toenemende stijging van de bouwkosten. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke prijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de hierbij horende prijsontwikkelingen?
•
Parameters: zijn de parameters voor kosten en opbrengstenstijgingen opportuun, beredeneerd vanuit de huidige situatie en de best mogelijke inschatting van de toekomstige ontwikkeling van de grondprijzen en de plankosten?
De 5 P’s vormen de basis voor de actualisatie van de grondexploitaties zoals opgenomen in uw paragraaf ‘Grondbeleid’.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Totale boekwaarde bouwgronden in exploitatie (x € 1 miljoen) € 80,0 € 60,0 € 40,0 € 20,0 € 0,0 2018 2019 2020 2021 Grondexploitatie Materiële vaste activa
Boekwaarde en voorziening grondbedrijf (x 1 miljoen) € 80,0 € 70,0 € 60,0 € 50,0 € 40,0 € 30,0 € 20,0 € 10,0 € 0,0 2018 2019 2020 2021 Voorziening
Boekwaarde
Uit deze figuren blijkt dat de boekwaarde en de voorzieningen vanaf 2019 een redelijk stabiel verloop hebben. De stijging in boekwaarde in 2019 is het gevolg van het in exploitatie nemen van Trekdijk, Sint Laurens Zuid, Sint Laurens Noord, Ramsburg Watergang en Oranjepolder. Deze exploitaties waren voorheen onder de materiële vaste activa opgenomen.
Bijlagen
2207A15E09/JV/17
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Middelburg
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie)
Bij onze beoordeling van de door de gemeente gehanteerde veronderstellingen voor het actualiseren van de grondexploitaties – vooral de uitgangspunten voor planning (fasering), programmering en prijsbeleid, maar ook de parameters voor kosten- en opbrengstenstijging en de gehanteerde rekenrente (rente-omslagmethode), hebben wij het volgende in overweging genomen: •
Of de afzonderlijke veronderstellingen redelijk lijken, onderling afhankelijk en intern consistent zijn, en of de veronderstellingen redelijk lijken wanneer ze collectief of in samenhang met andere veronderstellingen worden beschouwd.
Tussentijdse winstneming In juli 2019 heeft de commissie BBV de notitie ‘Grondbeleid in begroting en jaarstukken’ gepubliceerd. Hierin is opgenomen dat gemeente voor tussentijdse winstneming de ‘Percentage Of Completion methode’ (POC-methode) moeten toepassen. Hierbij geldt dat gemeenten, indien aan een aantal voorwaarden is voldaan, tussentijds winst moeten nemen. Voor het toepassen van de POC-methode is het van belang dat uw gemeente het resultaat betrouwbaar kan schatten. Ook moet er sprake zijn van verkochte grond en gerealiseerde kosten.
Of de veronderstellingen in de markt de waarneembare veronderstellingen op passende wijze weerspiegelen, met andere woorden: is er consistentie met de algemene economische omgeving en de economische omstandigheden in/bij de gemeente?
Op grond van de POC-methode heeft uw gemeente in het boekjaar 2021 voor € 0,4 miljoen aan tussentijdse winst genomen op de grondexploitatie (2020: € 1,5 miljoen).
•
Of de veronderstellingen aansluiten op de (vastgestelde) plannen (besluiten) van de raad.
•
Of de veronderstellingen consistent zijn met de ervaringscijfers van de gemeente (met andere woorden: is historische informatie representatief voor toekomstige situaties?).
Als onderdeel van de controle van de waardering van de bouwgronden in exploitatie voeren wij een risicoanalyse uit ter bepaling van het risicoprofiel van de individuele grondexploitaties en de hierdoor bestaande kans op een materiële fout in de waardering ervan. Hierbij betrekken wij de huidige boekwaarde, het geprognosticeerde resultaat, en de aard en omvang van de nog te realiseren baten en lasten (liggen hier bijvoorbeeld al contracten of overeenkomsten aan ten grondslag of niet).
•
De grondexploitaties zijn door het college voor de jaarrekening 2021 opnieuw doorgerekend (geactualiseerd), en waar nodig zijn de verwachtingen bijgesteld, waarmee tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd, en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening noodzakelijk is.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Belangrijkste bevindingen inzake waardering grondexploitaties
Zo zorgt binnenstedelijke herstructurering normaliter voor een grotere complexiteit, doordat de gemeente de bestaande ruimte herontwikkelt en dit type projecten hierdoor (financieel gezien) gevoeliger is voor risico’s dan volledig nieuw uit te leggen locaties. Een langere doorlooptijd van de projecten zorgt voor een hoger risicoprofiel, doordat de schatting van kosten en opbrengsten van de projecten subjectiever is naarmate de doorlooptijd toeneemt. Op grond van onze risicoanalyse hebben wij de belangrijkste grondexploitaties binnen uw gemeente geselecteerd voor nadere controle. Van deze (deel)projecten hebben wij de aannemelijkheid van de nog te realiseren kosten en opbrengsten getoetst en is tevens de getroffen verliesvoorziening of de verantwoorde (tussentijdse) winstneming gecontroleerd. Verder hebben wij hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd, een en ander in de context van onze verklaring bij de jaarrekening als geheel en niet om ons een afzonderlijk oordeel te vormen over de grondexploitatie. Wij hebben specialisten ingeschakeld bij het beoordelen van de toepassing van de juiste methodiek, de aannames, de berekeningen en de consistente toepassing van de betrokken modellen en/of de van toepassing zijnde financiële verslaggeving.
Naast de hiervoor genoemde elementen spelen bij de risicoclassificatie van de individuele projecten ook de aard van het project, de programmering en de doorlooptijd een belangrijke rol.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
2207A15E09/JV/18
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Middelburg
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie)
Het woningbouwprogramma past binnen de Walcherse afspraken De provincie heeft voor de regio Walcheren in 2018 nieuwe afspraken gemaakt (Walcherse Woningmarktafspraken Actualisatie 2018). In de regionale afspraken voor de regio Walcheren wordt uitgegaan van een totale opgave van 4.031 woningen voor de regio Walcheren tot 2026, dit is inclusief de huishoudensontwikkeling, de inhaalvraag, economische impulsen en arbeidsmigranten en flexibele ruimte ten behoeve van planuitval. In deze afspraken is opgenomen dat van het totaal het aandeel voor Gemeente Middelburg 2.520 woningen is tot 2026. In de gemeentelijke woningbouwprognose is rekening gehouden met 2.245 woningen tot en met 2040. De gemeentelijke woningbouwprognose valt ruim binnen de regionale afspraken. De rekenrente voor actualisatie van grondexploitaties is juist berekend De bij de actualisatie van de grondexploitaties gehanteerde rekenrente is berekend op basis van de voorschriften van de Commissie BBV waarbij voor het huidige jaar is uitgegaan van een rente van 1,4% op jaarbasis. Dit wijkt beperkt af van de werkelijke rente over 2021 (deze is iets lager). Voor de komende jaren hanteert de gemeente in de calculaties een rentepercentage van 1,6%. Uitgaande van de voorschriften van de commissie BBV en de te hanteren bandbreedte van 0,5%, is een bijstelling derhalve niet aan de orde.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2021 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt
Recapitulatie ontwikkeling boekwaarde De ontwikkeling van de boekwaarde van de gronden in exploitatie is als volgt samen te vatten:
Wij hebben op grond van de door ons verrichte werkzaamheden inzake de waardering van de grondexploitaties vastgesteld dat uw gemeente: • •
•
Beschikt over actuele ramingen van de nog te realiseren baten en lasten. Beschikt over een deugdelijke onderbouwing van de gehanteerde uitgangspunten in de grondexploitaties. Een niet onaannemelijk niveau heeft bepaald van de nog te maken plan- en civiele kosten.
De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2021 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt.
2021 Bedrag x € 1.000
2020 Bedrag x € 1.000
Boekwaarde 1 januari
71.272
73.049
Bij: vermeerderingen
7.083
8.258
Af: verminderingen
-/- 5.831
-/- 10.035
Boekwaarde 31 december
72.524
71.272
Geraamde nog te maken kosten
48.645
49.017
-/- 137.576
-/- 134.584
Geraamde nog te realiseren opbrengsten
Verder merken wij volledigheidshalve op dat wij voor Gevormde voorziening -/- 5.056 -/- 5.070 de waardering van de grondexploitatie per 31 december 2021 de per die datum vastgestelde Per saldo nog te 21.463 20.578 projectkaders en genomen besluiten betrokken hebben realiseren winst bij de controle van de waardering. Er is geen rekening gehouden met de effecten van eventuele toekomstige, In de paragraaf grondbeleid van het jaarverslag wordt nog vast te stellen, ambities van uw gemeente. een uitgebreide toelichting gegeven op de ontwikkeling van bovenstaande cijfers, scenario-analyses en Parameters (financiële) risico’s die met de grondexploitaties Wij hebben de uitgangspunten van de gehanteerde gemoeid zijn. Volledigheidshalve verwijzen wij hiernaar. parameters per 31 december 2021 getoetst en als aannemelijk aangemerkt. Wij merken op dat er sprake is van een hoge mate van onzekerheid op het gebied van toekomstige inflatiecijfers en renteontwikkeling. Deze onzekerheid kan leiden tot hogere lasten in de grondexploitaties en hierdoor mogelijk lagere resultaten. Wij adviseren u deze toekomstige ontwikkelingen scherp te monitoren en indien nodig te vertalen in de exploitatieopzetten.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
2207A15E09/JV/19
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Begrotingsrechtmatigheid
Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota rechtmatigheid 2018 van de Commissie BBV. Het overschrijden van de begroting is altijd onrechtmatig, maar hoeft de accountant niet in alle gevallen mee te wegen in zijn rechtmatigheidsoordeel. De kostenoverschrijdingen moeten dan wel goed herkenbaar in de jaarrekening zijn opgenomen en zijn in te delen in de categorieën als genoemd in de Kadernota rechtmatigheid 2018 van de commissie BBV.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Ov. baten lasten
Alg. dekkingsm.
Volksgez.milieu
1.400 1.200 1.000 800 600 400 200 -
Sociaal domein
Het systeem van budgetbeheer en -bewaking moet waarborgen dat de lasten binnen de begroting blijven en het college belangrijke wijzigingen of dreigende overschrijdingen tijdig meldt aan de gemeenteraad, zodat zij hierover tijdig (binnen het begrotingsjaar) een besluit kan nemen. Een systeem met onvoldoende waarborgen voor tijdige melding aan de gemeenteraad van budgetoverschrijdingen heeft het risico in zich dat het college inbreuk maakt op het budgetrecht van de gemeenteraad.
Lastenoverschrijdingen (x € 1.000)
Sport, cul., recr.
Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening 2021, hebben wij een controle uitgevoerd op de begrotingsrechtmatigheid. De toe te passen normen voor het begrotingscriterium zijn gebaseerd op de artikelen 189, 190 en 191 van de Gemeentewet en moet de gemeenteraad zelf nader invullen en concretiseren. Dit gebeurt met het vaststellen van de begroting en via de financiële verordening ex artikel 212 van de Gemeentewet.
Voor de begrotingsrechtmatigheid moeten wij kijken naar de lastenoverschrijdingen per programma. In de figuur hieronder hebben wij de programma’s met een lastenoverschrijding opgenomen.
Economie
Begrotingsoverschrijdingen zijn adequaat toegelicht in de jaarrekening
Veiligheid
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Middelburg
Wij verwijzen voor een inhoudelijke analyse van en toelichting op deze overschrijdingen naar de analyse begrotingsrechtmatigheid zoals opgenomen in het hoofdstuk ‘Analyse begrotingsrechtmatigheid’ in de jaarrekening. Hiermee legt het college aan de gemeenteraad verantwoording af over de begrotingsrechtmatigheid van de lasten over 2021.
Kredietoverschrijdingen Kredietoverschrijdingen vereisen conform de Kadernota Rechtmatigheid van de commissie BBV – vergelijkbaar met kostenoverschrijdingen in het overzicht van baten en lasten – autorisatie van de gemeenteraad. Indien een overschrijding niet door de raad is geautoriseerd, is deze strikt genomen onrechtmatig. Afspraken hierover tussen de gemeenteraad en het college kunnen zij nader vastleggen in de financiële verordening ex artikel 212 Gemeentewet. In de afspraken tussen de gemeenteraad en het college is vastgelegd dat het college kredietoverschrijdingen groter dan € 10.000 gedurende het jaar dient te melden aan de raad. Wij hebben vastgesteld dat hiervan bij één krediet (aanschaf voertuig voor openbare ruimte) sprake is, waarbij het gevoteerde krediet ad € 20.000 met € 10.000 is overschreden terwijl hiervan in de najaarsbrief geen melding is gemaakt. Uit de in de jaarrekening opgenomen analyse blijkt dat het voertuig voor andere doeleinden is aangewend hetgeen na de najaarsbrief duidelijk is geworden. Deze geconstateerde kredietoverschrijding die formeel als onrechtmatig wordt aangemerkt heeft gezien de oorzaak en toelichting geen gevolgen voor de strekking van het rechtmatigheidsoordeel in de controleverklaring.
De geconstateerde kostenoverschrijdingen die formeel als onrechtmatig worden aangemerkt hebben gezien de oorzaak en toelichting geen gevolgen voor de strekking van het rechtmatigheidsoordeel in de controleverklaring.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
2207A15E09/JV/21
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Middelburg
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Fraude, integriteit, en naleving wet- en regelgeving
De beoordeling door het college van burgemeester en wethouders van het risico van materiële fouten in de jaarrekening als gevolg van fraude of van het overtreden van wet- en regelgeving Bij onze controle vragen wij u jaarlijks inzicht te geven in de eigen inschatting van het risico dat de jaarrekening een materiële afwijking kan bevatten door fraude of het overtreden van wet- en regelgeving (corporate compliance), inclusief de aard, omvang en frequentie van de inschattingen, het proces dat u daarbij hanteert, en de communicatie daarover met het personeel en met de gemeenteraad. Tijdens deze gesprekken heeft uw organisatie aangegeven zich bewust te zijn van frauderisico’s, waaronder het belang van corporate compliance en de analyse van corruptievraagstukken. In onze managementletter hebben wij uitgebreid gerapporteerd over fraude en integriteit, en de stappen die uw gemeente hierin heeft gezet. Wij hebben kennis genomen van de vastgestelde risicoanalyse 2022 (Beleid en maatregelen ter voorkoming van fraude, corruptie, diefstal, misbruik en oneigenlijk gebruik), waarmee een adequate invulling wordt geven aan de frauderisicoanalyse. Van belang is een dergelijke analyse jaarlijks te blijven actualiseren zodat dit een vast onderdeel blijft van de interne beheersingsomgeving en de uitkomsten hiervan zichtbaar te evalueren en te borgen in het planning-en-controlsysteem.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Geen wijzigingen in onze initiële inschatting van het frauderisico en geen aanwijzingen voor fraude De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en detecteren van fraude berust bij het college, inclusief het invoeren en onderhouden van interne beheersingsmaatregelen voor de betrouwbaarheid van de financiële verslaggeving, de werking en efficiency van de bedrijfsvoering, en de naleving van de van toepassing zijnde wet- en regelgeving. Als accountant verkrijgen wij een redelijke, maar geen absolute, zekerheid dat de jaarrekening als geheel geen afwijkingen van materieel belang bevat, als gevolg van fraude of fouten.
Naleving van de Europese aanbestedingsregels Uw gemeente voert in het kader van de controle op de naleving van de Europese aanbestedingsregels jaarlijks een uitgebreide ‘spendanalyse’ uit, die in samenspraak met ons tot stand komt en waarbij de organisatie voorbereidende werkzaamheden uitvoert op basis van onze selecties.
Wij constateren over 2021 een afname in de omvang van de onrechtmatigheden door het niet naleven van de Europese aanbestedingsregels. Uit de controle blijkt een fout van circa € 1,0 miljoen, terwijl over 2020 nog sprake was van een fout van € 1,2 miljoen.
Bij fraude is het risico dat een afwijking van materieel belang niet ontdekt wordt groter dan bij fouten, doordat sprake kan zijn van samenspanning, valsheid in geschrifte, het opzettelijk nalaten transacties vast te leggen of verkeerd voorstellen van zaken, of het doorbreken van de interne beheersing. Onze controle is uitgevoerd met een hoge, maar geen absolute mate van zekerheid, waardoor het mogelijk is dat wij tijdens onze controle niet alle fouten en fraudes hebben ontdekt.
Deze onrechtmatigheden hebben deels betrekking op crediteuren die ook al in 2020 onrechtmatig waren (circa € 0,3 miljoen). Het merendeel (circa € 0,7 miljoen) is evenwel het gevolg van het feit dat in 2021 de uitgaven uitgaande van een calculatieperiode van 4 jaar de aanbestedingsgrenzen overschrijden. Deze onrechtmatigheden hebben met name betrekking op de inhuur van personeel (circa € 0,6 miljoen).
Wij hebben de accountantscontrole professioneel-kritisch uitgevoerd en professionele oordeelsvorming toegepast, in overeenstemming met de Nederlandse controlestandaarden, ethische voorschriften en de onafhankelijkheidseisen.
In 2021 is nagegaan of de inhuur van personeel is onder te brengen onder de makelaarsfunctie in een ander contract dat wel Europees is aanbesteed. Dit bleek echter niet mogelijk te zijn. Voor de als onrechtmatig gekwalificeerde uitgaven is of de inhuur beëindigd danwel zijn Europese aanbestedingsprocedures gestart. In het voorkomen van onrechtmatigheden blijft het noodzakelijk dat met de Europese aanbestedingsrichtlijnen in de bedrijfsvoering rekening wordt gehouden.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
2207A15E09/JV/22
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Middelburg
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Overige bevindingen
Wij hebben het college voorts geadviseerd om op basis van een jaarlijks te ramen inkoopbehoefte en een actueel contractregister vooraf (preventief) vast te stellen dat de voorgenomen inkopen plaatsvinden volgens de juiste aanbestedingsprocedure. Ondanks deze maatregelen kan uw gemeente in de praktijk, door de complexiteit van de materie en regelgeving, en de hoeveelheid bij dit proces betrokken personen, toch relatief gemakkelijk een verkeerde aanbestedingsprocedure kiezen. Hierdoor blijft de repressieve controle door de controllers van belang. Daarbij moet in ieder geval expliciet worden nagaan of een opdracht via de juiste procedure ‘in de markt’ is gezet. Evaluatie van de belangrijkste inschattingen van het management Uw gemeente heeft voorzieningen gevormd voor verliezen, risico’s of verplichtingen die hun oorsprong vinden in het huidige boekjaar of eerdere boekjaren, maar waarvan de (verwachte) uitgaven in de toekomst liggen. Binnen de voorzieningen maakt u conform het BBV onderscheid naar voorzieningen voor ‘verplichtingen, verliezen en risico’s’, ter ‘egalisering van kosten’ (‘groot onderhoud’), en ‘voor middelen van derden waarvan de bestemming gebonden is’.
Wij hebben voor deze gebieden het proces beoordeeld waarmee het management schattingsposten ontwikkelt, en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Een en ander in de context van onze verklaring bij de jaarrekening als geheel en niet bedoeld om ons een oordeel te vormen over individuele schattingsposten. Indien nodig hebben wij specialisten ingeschakeld (bijv. actuarissen, taxateurs, belastingspecialisten en derivaten specialisten) bij het beoordelen van de toepassing van de juiste methodiek, de aannames, de berekeningen en de consistente toepassing van de betrokken modellen en/of de van toepassing zijnde financiële verslaggeving. Wij zijn van mening dat de verslaggevingspraktijken en de toegepaste inschattingen redelijk zijn en consistent worden gebruikt.
Voorziening precario In het boekjaar 2017 is een voorziening gevormd voor de in rekening gebrachte en van Enduris B.V. ontvangen precariobelasting op kabels en leidingen 2016 en 2017. De fiscale juistheid van de aanslagen van de gemeente Hulst (en daarmee overeenkomstig de gemaakte afspraken met Enduris B.V. die van alle Zeeuwse gemeenten) was namelijk onderhevig aan een gerechtelijke procedure waarbij in hoger beroep Enduris B.V. voor het belastingjaar 2015 in het gelijk is gesteld. Ook voor de belastingjaren na 2015 lopen er momenteel gerechtelijke procedures. Voorzichtigheidshalve zijn de baten precariobelastingen 2021 (€ 0,9 miljoen) aan de voorziening toegevoegd, waardoor ultimo 2021 de voorziening € 5,1 miljoen bedraagt.
Voorziening onderhoud gebouwen Voor de onderhoudskosten van gebouwen is een voorziening gevormd (ultimo 2021 € 2,6 miljoen) gebaseerd op een meerjarenonderhoudsplan. Wij constateren dat uitgaande van het vastgestelde kwaliteitsniveau (conditie 3) en een jaarlijkse dotatie van € 2,1 miljoen de omvang van de voorziening na 10 jaar afneemt, waardoor het risico ontstaat dat extra dotaties nodig zijn om het onderhoud uit te kunnen voeren. Van belang is beleid te maken hoe hiermee om te gaan.
Vooral de voorzieningen voor verplichtingen, verliezen en risico’s en de voorzieningen ter egalisering van kosten zijn naar hun aard gebaseerd op veronderstellingen en schattingen van het management en het college. Zij schatten op basis van hun kennis van de gemeente en haar omgeving in wat het effect van de te voorziene risico’s, verplichtingen en kosten zal zijn in de komende jaren en wat de omvang van de voorziening moet zijn.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
2207A15E09/JV/23
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Middelburg
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Overige bevindingen •
Subsidieverstrekkingen
COVID-19
Wij hebben formele rechtmatigheidsafwijkingen geconstateerd bij de subsidieverstrekkingen.
In het jaarverslag is een afzonderlijke paragraaf COVID-19 opgenomen. In deze paragraaf is zowel ingegaan op de maatschappelijke gevolgen als de financiële gevolgen.
Gemeente Middelburg verstrekt aan verschillende instellingen subsidies. Bij het verzoek tot vaststellen van subsidies groter dan € 50.000 is door de subsidiënt een controleverklaring te overleggen. Volgens de Algemene Subsidieverordening Middelburg 2017 moet de accountant in zijn werkzaamheden tenminste de elementen van het controleprotocol meenemen dat onderdeel van de subsidieverordening. In de controleverklaring dient verwezen te worden naar het gebruik van het controleprotocol en de hieruit voortkomende bevindingen. Wij hebben geconstateerd dat subsidies over 2020 in 2021 zijn vastgesteld waarbij in de afgegeven controleverklaringen niet is verwezen naar het controleprotocol. Dit leidt tot een onzekerheid in onze controle voor de getrouwheid en rechtmatigheid van € 435.000. Opbrengsten bouwleges Wij hebben vastgesteld dat in januari 2021 opbrengsten voor bouwvergunningen ad € 224.000 zijn verantwoord die in 2020 zijn verleend. In de foutenevaluatie hebben wij dit als een niet gecorrigeerd controleverschil van de voorgaande periode meegewogen. Overigens hebben wij vastgesteld dat voor 2021 de afgrenzing wel op een juiste wijze heeft plaatsgevonden.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Wij sommen hier de belangrijkste effecten op die het coronavirus heeft (gehad) op de jaarrekening 2021 van uw gemeente: Waardering vorderingen: als gevolg van financiële problemen of tekorten bij debiteuren en andere soorten schuldenaars bestaat er een toegenomen risico op het niet ontvangen van vorderingen. Wij hebben de invorderingsrisico’s, en daarmee de waardering van de vorderingen, gecontroleerd, en merken op dat er in 2021 geen sprake is of zou moeten zijn van grote mutaties in de voorziening voor oninbare vorderingen. Subsidieverstrekkingen: uw college is in bepaalde gevallen niet overgegaan tot het terugvorderen van subsidies (in gevallen waarin de prestatie door de effecten van/maatregelen vanwege corona niet (geheel) geleverd is). De gemeenteraad is hierover geïnformeerd. Dit houdt in dat, ondanks het feit dat de gesubsidieerde instellingen niet alle prestaties hebben geleverd, het college de subsidies op basis van dit besluit kan vaststellen en wij deze subsidies daarmee als rechtmatig vastgesteld beschouwen.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Tozo: één van de maatregelen die het kabinet (heeft) gebruikt om ondernemers te steunen tijdens de coronacrisis is de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo). Deze regeling is voor Gemeente Middelburg uitgevoerd door Orionis Walcheren. In de SiSa-bijlage van Gemeente Middelburg zijn de gecontroleerde en goedgekeurde cijfers over 2020 opgenomen. Ondanks een snelle invoering en de wijzigingen hierin, blijkt dat aantoonbaar is voldaan aan de gestelde rechtmatigheidseisen.
De Nota verwachtingen accountantscontrole schrijft daarnaast voor dat wij een kwalitatieve toets moeten verrichten op het beleid inzake Misbruik en Oneigenlijk (M&O) voor de Tozo-regeling. Wij constateren dat Orionis Walcheren dit M&O beleid heeft vastgesteld met daarin de getroffen interne beheersmaatregelen, zoals de controle achteraf, en de wijze waarop gebruik wordt gemaakt van het Inlichtingenbureau. Dit beleid is in voldoende mate nageleefd, waarmee is voldaan aan deze kwalitatieve vereiste.
Bijlagen
2207A15E09/JV/24
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Middelburg
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Overige bevindingen
Wij hebben geen fouten en/of onzekerheden in de SiSa-bijlage 2021 geconstateerd De procedure die uw gemeente moet naleven bij de aanlevering van de bestanden aan het CBS is ten opzichte van vorig jaar niet wezenlijk gewijzigd. Uw gemeente dient in een vast, voorgeschreven stramien zeven documenten aan het CBS aan te leveren.
Wij hebben de SiSa-bijlage gecontroleerd op basis van de Nota verwachtingen accountantscontrole SiSa 2021. Hierbij evalueren wij de getrouwheid en de rechtmatigheid van de in de SiSa-bijlage verantwoorde gegevens (indicatoren). Wij willen benadrukken dat u als gemeente zelf verantwoordelijk bent voor de volledigheid van de te verantwoorden indicatoren zoals opgenomen in de SiSa-bijlage. Indien een ‘0’ is ingevuld, zijn wij bij uw organisatie nagegaan of deze ‘0’ terecht is ingevuld. U hebt dit aan ons bevestigd. De (verplichte) tabel met fouten en onzekerheden wat betreft de specifieke uitkeringen is opgenomen in bijlage B van dit accountantsverslag. Tijdens de controle hebben wij geen financiële fouten of onzekerheden geconstateerd.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Wij hebben geen fouten geconstateerd met betrekking tot de naleving van de Wet Normering topinkomens (WNT) De Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) is met ingang van 2013 van toepassing. Doelstelling van de wet is te verhinderen dat instellingen in de publieke en semipublieke sectoren rechtens in staat zijn bovenmatige bezoldigingen toe te kennen. Voor gemeenten geldt dat de gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt. De algemene bezoldiging voor een topfunctionaris mag voor 2021 niet meer bedragen dan € 209.000 per jaar. Daarnaast dienen gemeenten de salarissen openbaar te maken van overige medewerkers (inclusief – wanneer aan bepaalde voorwaarden is voldaan – ingehuurd personeel) die een bezoldiging ontvangen boven deze norm. Ten slotte stelt de WNT een aantal overige eisen, zoals een maximale ontslagvergoeding voor topfunctionarissen van € 75.000. In 2021 hebben wij geen overschrijdingen van de grensbedragen voor topfunctionarissen en overige medewerkers geconstateerd.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
2207A15E09/JV/25
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Middelburg
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Overige bevindingen
Sociaal domein Gemeente Middelburg voert diverse sociale wetten uit in het sociaal domein, waarbij taken veelal zijn ondergebracht bij derde partijen. Wij noemen de volgende belangrijkste onderdelen:
Onderdeel
Bedrag 2021 x € 1.000
Bedrag 2020 x € 1.000
Uitvoerder
Wijze van uitbesteding
Bepaling last boekjaar
Uitkeringen (Participatiedeel)
31.166
36.539
Orionis Walcheren
Delegatie
Vaste bijdrage op basis van de begroting
Werkdeel (WSW)
5.710
5.975
Orionis Walcheren
Delegatie
Vaste bijdrage op basis van de begroting
Jeugdwet
22.123
18.013
Inkooporganisatie Jeugdhulp Zeeland
Delegatie
Vaste bijdrage op basis van de begroting + afrekening T-1
Wmo
11.593
12.165
Gemeente
N.v.t.
Afrekening op basis van werkelijke kosten
PGB’s Wmo/Jeugd
532
775
Sociale Verzekeringsbank
Mandatering
Afrekening op basis van werkelijke kosten
Collectief Vervoer
2.185
2.324
Gemeente
N.v.t.
Afrekening op basis van werkelijke kosten
Uit het overzicht van het sociaal domein blijkt dat de lasten voor Uitkeringen (Participatiedeel) zijn gedaald. Dit is het gevolg van de lasten TOZO welke zijn gedaald van € 7,2 miljoen in 2020 naar € 0,7 miljoen in 2021. Daarnaast zijn de kosten Jeugdwet gestegen. Dit is het gevolg van de afrekening 2020 (€ 1,6 miljoen) in 2021 en een stijging van de begrote kosten Jeugdwet van € 18,1 miljoen in 2020 naar € 20,5 miljoen in 2021. Voor de jaarrekeningcontrole 2021 hebben wij – met inachtneming van de Audit Alert Sociaal Domein van de beroepsorganisatie van accountants (NBA) – de door uw gemeente getroffen maatregelen om te komen tot een getrouwe en rechtmatige besteding van de zorg in natura (Wmo en Jeugd, exclusief PGB) geëvalueerd.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Jeugdwet
Uitkeringen/werkdeel Uitvoering van de Uitkeringsregelingen (WWB, participatiewet, Ioaw, Ioaz, BBZ en TOZO) als ook het werkdeel zijn gedelegeerd aan de gemeenschappelijke regeling (hierna: GR) Orionis Walcheren. Gemeente Middelburg betaalt een vaste bijdrage op basis van de begroting aan GR Orionis Walcheren en is derhalve voor het opstellen van de jaarrekening niet afhankelijk van door de GR op te leveren verantwoordingsinformatie. Wel is de gemeente als deelnemer in de GR verantwoordelijk voor eventuele tekorten. Derhalve monitort en evalueert de gemeente de financiële uitkomsten van de GR, bijvoorbeeld middels de analyse van begroting, tussentijdse rapportages en jaarrekening.