22-073 rvs Zienswijze begroting 2023 en meerjarenraming 2024-2026 Orionis Walcheren

raadsvoorstel volgnummer

14 juli 2022 22-073

onderwerp

Zienswijze begroting 2023 en meerjarenraming 2024-2026 Orionis Walcheren

behandelen in raadscommissie

Maatschappelijke Zaken

portefeuillehouder

Jeroen Louws Sociaal Domein Ivo Bosman i.bosman@middelburg.nl 06 - 50634464

datum vergadering

programma behandeld door e-mail telefoon

Conceptbesluit

De raad besluit: 1. Als zienswijze bij het algemeen bestuur Orionis Walcheren in te brengen dat er ingestemd kan worden met de Begroting 2023 en meerjarenraming 2024-2026; 2. De te betalen bijdragen te verwerken in de gemeentelijke begroting 2023. Aanleiding

Het dagelijks bestuur van Orionis Walcheren vraagt de zienswijzen van de Walcherse gemeenteraden over de begroting 2023 inclusief de meerjarenraming 2024-2026. In de wettelijke planning & control cyclus is bepaald dat de begroting van een Gemeenschappelijke regeling (GR) voor 1 augustus aan Gedeputeerde Staten moet worden gestuurd, nadat deze is voorgelegd aan de gemeenteraden voor een zienswijze. Dit terwijl de nieuwe raden nog nieuw beleid moeten ontwikkelen voor de komende raadsperiode. In de nu voorliggende begroting is, vanwege het te lopen tijdpad dan ook geen nieuw beleid opgenomen. Dit betekent niet dat de voorliggende begroting beleidsarm is. Integendeel, deze begroting is gebaseerd op ongewijzigde voortzetting van het bestaande beleid. Orionis Walcheren speelt wel in op de actualiteiten en baseert zich hierbij op bestaande planvorming als de Kadernota 2020-2022 en het Implementatieplan Toekomstbestendig Werkleerbedrijf. De eerste begrotingswijziging 2023 wordt dit najaar opgesteld. Deze zal beleidsinhoudelijk recht doen aan de kaders zoals die door de nieuwe gekozen raden zijn vastgesteld in de (nog op te stellen kadernota Orionis Walcheren). In de begrotingswijziging worden tevens de kosten/opbrengsten van het gewijzigde beleid inzichtelijk gemaakt. Effect

Ons doel is dat alle inwoners van Middelburg zoveel als mogelijk zelfstandig kunnen voorzien in hun eigen levensonderhoud. Zo mogelijk via regulier betaald werk. Voor iedereen die kan werken, maar het op de arbeidsmarkt zonder steuntje in de rug (tijdelijk) niet redt, is de Participatiewet van kracht. Daarnaast bieden we schuldhulpverlening en ondersteuning met minimaregelingen. Met een vastgestelde Begroting stellen we Orionis Walcheren in staat om uitvoering te geven aan deze opdracht. Argumenten

1.1 Er moeten nog wat stappen gezet worden voor een realistische en actuele begroting 2023. De nu voorliggende primaire begroting 2023 is een financiële doorvertaling van het bestaand beleid en kan nu tijdig conform de regelgeving vastgesteld worden. Gemeenten kunnen op basis hiervan hun bijdrage – gebaseerd op ongewijzigd beleid – opnemen in de gemeentelijke begroting. De nieuwe (landelijke) ontwikkelingen, waarvan ongetwijfeld ook impact op beleid verwacht kan worden zijn niet meegenomen in deze begroting. 1

Door de raden de kaders te laten stellen in een nieuwe Kadernota 2023-2026 en deze vervolgens uit te werken in beleid voor de komende jaren kan een meer gedetailleerde uitwerking voor het begrotingsjaar 2023 gemaakt worden. Dit kan mogelijk in een 1e begrotingswijziging 2023 die naar verwachting dit najaar wordt opgesteld worden meegenomen. Daarmee zijn tevens de kosten/opbrengsten van het gewijzigd beleid inzichtelijk gemaakt. 1.2 Financiële basis begroting 2023 en meerjarenraming 2024-2026 Werkleerbedrijf De uitvoering van het Implementatieplan Toekomstbestendig Werkleerbedrijf wordt ongewijzigd voortgezet. De scope van dit plan loopt t/m 2025 gelijk aan de scope van het onderzoek KplusV. Voor 2026 wordt als minimum het resultaat 2025 gehandhaafd. Dit leidt tot de volgende, in de begroting opgenomen, rendementsverbetering:

BUIG De allereerste basis is de reeds bestaande meerjarenraming 2023-2025. Deze is onlangs nog geactualiseerd door het vaststellen van de 2e begrotingswijziging van 2022, waarin deze meerjarenraming is opgenomen. Voor het saldo van de uitkeringslasten (BUIG) wordt aangesloten bij de meest recente meerjarenraming van het Rijk, die loopt t/m 2026. Hier is van uitgegaan dat de ontwikkeling op Walcheren gelijk op gaat met de landelijke ontwikkeling. In deze meerjarenraming is al rekening gehouden met de langjarige doorwerking van beleidskeuzes die door het Rijk zijn gemaakt. Dit maakt een structureel voordeel van € 313.000. Bijstelling Rijksbudget BUIG (update mei 2022) Begin mei 2022, op het moment dat voorliggende (ontwerp)begroting 2023 al door Orionis Walcheren in route voor zienswijze was gebracht, is de nader voorlopige inschatting van het macrobudget voor de betaling van bijstandsuitkeringen en loonkostensubsidie Participatiewet voor 2022 door het ministerie bekend gemaakt (het BUIG-budget). Eind september wordt het macrobudget definitief vastgesteld. Het Rijk komt tot een bijstelling aan de hand van twee indicatoren: - De landelijke realisatie 2021, ongeveer 65% van de bijstelling - Bijgestelde, (gunstiger) werkloosheidsverwachtingen voor 2022, ongeveer 35% van de bijstelling Het voorlopige macrobudget daalt nu met 5,8%, de daling voor Walcheren (Orionis) bedraagt 6,5%.

De daling op Walcheren is niet gelijk aan landelijk, doordat in het macrobudget voor loonkostensubsidies (LKS) een nieuwe methodiek geldt en op Walcheren in 2021 relatief weinig LKS is verstrekt. Daarnaast is de bijstandsontwikkeling in 2021 landelijk gunstiger dan op Walcheren. Hierop werd al door Orionis Walcheren voorgesorteerd in de begrotingswijziging 2022-2, waarin niet de hele voorlopige Rijksvergoeding begroot is, maar al rekening gehouden werd met een verwachte daling van ongeveer 3%. De recent aangekondigde daling komt echter ruim op het dubbele uit. Per saldo een daling van het BUIGbudget voor Walcheren in 2022 van € 1,6 miljoen. Wat dit werkelijk financieel betekent voor de gemeentelijke begroting, voor 2022 en meerjarig, hangt ook af van de ontwikkeling van de lasten bij Orionis Walcheren. Op korte termijn zal, mede t.b.v. de eerstvolgende begrotingswijziging, een nieuwe prognose van de klantenaantallen en de daarbij behorende lasten 2022 door Orionis Walcheren worden opgesteld.

Personele inzet Het is bekend dat de huidige doelgroep meer ondersteuning nodig heeft in de begeleiding richting regulier werk. In 2022 is de personele inzet verhoogd vanwege de extra inspanning die geleverd wordt. De gevolgen van de coronacrisis vragen ook om een extra inspanning. 2

In 2022 is daar dan ook extra budget voor vanuit het landelijke steun- en herstelpakket gelden. Een deel van deze gelden wordt ook ingezet voor de opstart van de aanpak “werken naar vermogen”. Voor de uitvoering van de opdracht van Orionis Walcheren is de huidige personele inzet noodzakelijk om de doelen te blijven halen, vooral op het gebied van re-integratie en de daarmee samenhangende financiële resultaten BUIG. Daarom wordt voorgesteld om de huidige personele inzet (meerjarig) te continueren op het niveau van 2022 (€ 820.000). De aanname is dat hiervoor de benodigde financiering beschikbaar komt vanuit de extra gelden vanuit het regeerakkoord. Deze gelden zijn mede bedoeld voor extra re-integratie inspanningen voor een doelgroep met een grotere afstand tot de arbeidsmarkt. Zekerheid over deze post kan pas verwacht worden bij de verdere uitwerking van het regeerakkoord, dit is wel de voorwaarde voor deze uitgavenpost. Omdat het om een landelijke verhoging van budgetten gaat, zal op dit punt geen verbetering van het saldo op de uitkeringslasten ontstaan. Het beschikbare macrobudget zal immers worden verlaagd met de verwachte resultaten. VZG-index De VZG heeft de indexering voor 2023 vastgesteld en wel op 2,7%. Deze index is in de begroting en meerjarenraming toegepast op de reguliere exploitatievergoeding van de gemeenten.

De verwerking van de hogere lasten als gevolg van deze index vindt grotendeels (90%) plaats bij salariskosten. Deze vormen het overgrote deel van de uitvoeringskosten van Orionis Walcheren. Bovendien zijn daar ook de grootste kostenstijgingen te verwachten vanuit Cao-afspraken en pensioenpremies. Het restant van 10% wordt begroot bij ICT-kosten. 1.3 Ontwikkelingen die van invloed zijn op de te maken beleidskeuzes Regeerakkoord Het nieuwe regeerakkoord bevat een aantal componenten die zijn weerslag zullen hebben op het werkveld van Orionis Walcheren. De belangrijkste punten hiervan zijn:  Het kabinet trekt € 500 miljoen per jaar1 uit voor het hervormen van de arbeidsmarkt, re-integratie en het aanpakken van armoede en schulden. Dat is beduidend minder dan de ten minste € 1,5 miljard extra die volgens externe onderzoeken2 nodig is om de doelstellingen van de Participatiewet te kunnen bereiken.  Het wettelijk minimumloon gaat met 7,5% omhoog en daarmee ook de hieraan gekoppelde bijstandsuitkeringen.  Het kabinet gaat meer inzetten op beschut werk, om mensen die lang in de uitkering zitten perspectief te bieden op werk.  De bijverdiengrenzen in de Participatiewet worden verruimd.  Het kabinet wil de duur van schuldhulpverleningstrajecten verkorten en de toegang tot schuldhulp verbeteren.  Advies van commissie Borstlap en de SER dienen als basis voor herziening arbeidsmarkt.

 Inwonende jongvolwassenen tot 27 jaar tellen niet langer mee als kostendeler voor de uitkering van huisgenoten. Kanttekeningen

1

Er zijn ontwikkelingen waarvan nog niet bekend is wat die gaan betekenen voor (de financiën) van Orionis Walcheren De nieuwe ontwikkelingen die Orionis Walcheren de komende tijd duiding moet geven zijn hieronder opgesomd. Deze opsomming is niet limitatief en beperkt zich tot de belangrijkste ontwikkelingen. Coronapandemie Dit voorjaar presenteert het kabinet een uitwerking van de langetermijnaanpak van het coronavirus en de bijbehorende langetermijnvisie op steun. Daarbij gaat het kabinet ook in op de schuldenaanpak van ondernemers. Volgens het kabinet wordt gezocht naar een gezonde balans in de samenleving tussen risico’s voor de overheid en risico's voor ondernemers. Ook kijkt het Rijk specifiek naar wat nodig is om bedrijven, ondernemers en werkenden met schulden te ondersteunen. Met de versoepeling van de meeste coronamaatregelen, stopt het kabinet met het coronasteun-pakket per april 2022. Vanaf dan geldt ook weer het reguliere Bbz. Het CPB heeft aangegeven dat het vanuit economische perspectief onverstandig is om bij nieuwe coronaproblemen direct met steunpakketten vanuit de overheid te komen. 3

Eventuele nieuwe problemen kunnen het beste opgevangen worden via de normale regelingen en vangnetten. Corona is daarmee een ‘regulier’ risico geworden. Oekraïne Wat de impact op Nederland en specifiek op gemeenten zal zijn, is op dit moment nog niet te overzien. Maar het is zeker dat de oorlog in Oekraïne het sociaal domein zal raken door de opvang van Oekraïense vluchtelingen. De economische boycot en andere sancties zullen ook gevolgen hebben voor de koopkracht en bestaanszekerheid van onze inwoners. Participatiewet De Participatiewet staat ter discussie. Veel gemeenten en partijen vragen hier al langer aandacht voor. Het ministerie van SZW werkt aan een beleidsplan over de herziening van de Participatiewet om zo de scherpe kanten (kostendelersnorm, wachttijd jongeren en vrijlating bijverdiensten) te beperken. Bestaanszekerheid Dit is een onderwerp wat breder is dan alleen de participatiewet en waar lokaal veel invloed op uitgeoefend kan worden. De bestaanszekerheid van grote groepen inwoners staat steeds meer onder druk. Rondkomen met een bijstandsuitkering wordt moeilijker en een groeiende groep inwoners blijft lang afhankelijk van de bijstand. Ook werkzekerheid staat onder druk. Gemeenten vragen daarom om meer mogelijkheden om passende ondersteuning te bieden.

Dit raakt ook onderwerpen als ‘energie-armoede’ en de huidige inflatiecrisis waarvan iedereen zich afvraagt hoe deze verder ontwikkelt in 2022. Een hoge inflatie raakt juist de mensen met lage inkomens onevenredig hard. Financiën

Wat mag het kosten? Hoe gaan we dat financieren? Bijdragen Orionis 2023

De hierboven genoemde bijdragen worden overeenkomstig in de gemeentelijke conceptbegroting opgenomen. Zijn er significante gevolgen or het weerstandsvermogen? Niet van toepassing. Duurzaamheid

Niet van toepassing. Communicatie en participatie

Niet van toepassing.

4

Uitvoering

Na besluitvorming in de raadsvergadering zal het algemeen bestuur van Orionis Walcheren hiervan in kennis worden gesteld. Uiteindelijk zal het algemeen bestuur van Orionis Walcheren de deelnemende gemeenten informeren over de door hen vastgestelde begroting. Advies ingewonnen bij adviesorgaan?

Niet van toepassing. Bijlagen 1. Begroting 2023 Orionis Walcheren Middelburg, 7 juni 2022 Burgemeester en wethouders van Middelburg de secretaris,

mr. A. van den Brink de burgemeester,

mr. H.M. Bergmann

5