22-042 rvs Bestemmen onderbesteding middelen TONK

raadsvoorstel datum vergadering volgnummer

21 april 2022 22-042

onderwerp

Bestemmen onderbesteding middelen TONK (Tijdelijke Ondersteuning Noodzakelijke Kosten) 2021

behandelen in raadscommissie

Maatschappelijke Zaken

portefeuillehouder

Carla Doorn Sociaal Domein P. Savenije p.savenije@middelburg.nl 0629635132

programma behandeld door e-mail telefoon

Conceptbesluit

De raad besluit: Een gedeelte van het saldo van de jaarrekening 2021 (zijnde de niet bestede TONK-middelen) ad €639.000,- per direct in te zetten binnen het sociaal domein voor het verzachten van de effecten van corona op minima in Middelburg. Aanleiding

Het coronavirus en de daarmee gepaard gaande maatregelen hebben grote invloed op gemeenten en hun inwoners. De crisis raakt mensen die al kwetsbaar waren voor de crisis en heeft ook geleid tot nieuwe groepen kwetsbaren. Daarmee is de coronacrisis ook direct van invloed op het sociaal domein, want hoe zorgen we er voor dat we juist nu kwetsbare mensen goed (blijven) bereiken en ondersteunen? Om gemeenten financiële ruimte te geven om de effecten van de crisis op te vangen en te verzachten, heeft het Rijk de afgelopen twee jaar op verschillende momenten coronasteunpakketten vrijgegeven aan gemeenten, onder andere voor het sociaal domein. Met ons memo van 23 februari jl. 'Bestemming coronasteunpakketten sociaal domein' informeerden wij u al over de wijze waarop het college de diverse Rijksbijdragen coronasteun Welzijn wil inzetten. Een ander steunpakket voor het sociaal domein betrof dat voor de uitvoering van de TONK, de Tijdelijke Ondersteuning Noodzakelijke Kosten. De TONK was in hoofdzaak bedoeld voor ondernemers die door de coronacrisis de noodzakelijke kosten (zoals woonlasten) niet meer konden betalen. Gemeenten waren belast met de uitvoering van de TONK-regeling. Het Rijk heeft tot en met september 2021 hiervoor middelen beschikbaar gesteld. Voor de gemeente Middelburg werd de regeling uitgevoerd door Orionis. De TONK-regeling is ondertussen gesloten.

Voor het jaar 2021 ontving Middelburg € 849.815 voor de uitvoering van de TONK. Tien procent hiervan werd als uitvoeringskosten toegevoegd aan de begroting van Orionis. Negentig procent ervan is bij de najaarsbrief aan het budget voor het minimabeleid toegevoegd. Voor het totaal van de middelen geldt een onderbesteding van € 639.000. Het college wil snel handelen om de effecten van corona op kwetsbare groepen in onze gemeente op korte termijn aan te kunnen pakken. Voorgesteld wordt daarom om de onderbesteding van de TONK per direct in te zetten voor het verzachten van de effecten van de coronacrisis op minima.

1

Effect

o Het direct verzachten van de effecten van de coronacrisis op kwetsbare inwoners. o Uitvoering gegeven aan de motie van de CU, PvdA en SGP van 16 december 2021 met als onderwerp: Participatie, ontwikkeling en werk voor vluchtelingen. Argumenten

De coronacrisis heeft laten zien dat juist mensen die al een slechtere economische positie hadden vóór de crisis (huishoudens met een laag inkomen, alleenstaanden, alleenverdieners, flexwerkers, jongeren) extra te lijden hebben onder de gevolgen ervan. Er is sprake van een verscherping van de economische ongelijkheid die zich onder andere uit in toenemende onderwijsachterstanden, gezondheidsachterstand maar bijvoorbeeld ook effect heeft op de mogelijkheden voor inburgering en taalontwikkeling. Vanuit de onderbesteding TONK wil het college daarom investeren in twee projecten die in de startblokken staan en aansluiten bij het vraagstuk van toenemende (economische) ongelijkheid. Dit betreft initiatief 1 Volwassenfonds sport en cultuur en initiatief 2 Intensivering integratie statushouders. Het belang van beide projecten is met de oorlog in de Oekraïne alleen maar toegenomen. Voor huishoudens met een minimum inkomen zal het gezien stijgende (energie)prijzen alleen maar lastiger worden om te kunnen (blijven) deelnemen aan sport of culturele activiteiten. Het tweede project, de intensivering van de ondersteuning aan statushouders, heeft in de afgelopen weken ook aan belang gewonnen nu de verwachting is dat druk op onze bestaande infrastructuur voor vluchtelingen alleen maar zal toenemen. Van ieder initiatief beschrijven we hieronder kort de belangrijkste kenmerken.

Initiatief 1: Pilot Volwassenfonds sport en cultuur Wat zijn de maatschappelijke vraagstukken waar dit initiatief een antwoord op geeft? Zeeland telt ruim 25.000 volwassenen die niet kunnen deelnemen aan sport of cultuur vanwege een gebrek aan financiën. De inschatting is dat, indien we 130% van het Sociaal Minimum Inkomen hanteren, we in Middelburg 4200 volwassenen tellen die vanwege een gebrek aan financiën niet aan sport of cultuur kunnen doen.  Door te participeren aan het Volwassenfonds zorgen we er voor dat sport en cultuur voor iedereen binnen onze gemeente mogelijk wordt gemaakt;  Volgens de CBS-publicatie Armoede en sociale uitsluiting 2021 komt overgewicht vaker voor bij lage inkomens en voldoen mensen met een laag inkomen minder vaak aan de beweegrichtlijn dan hogere inkomens;  Mensen die meer bewegen en sporten zijn lichamelijk en mentaal fitter en ze hebben minder kans op depressie en hart- en vaatziekten, diabetes en bepaalde soorten kanker;  Sport en bewegen verbetert de kwaliteit van leven, ook wanneer je op latere leeftijd start.  Het aantal mensen met overgewicht neemt zienderogen toe.

Meer dan de helft (56 procent) van de Nederlandse ouderen vanaf 75 heeft overgewicht;  Het aantal mensen met diabetes en andere lichamelijke aandoeningen die te maken hebben met leefstijl stijgt zienderogen;  De mate van ernstige eenzaamheid is toegenomen, de psychische en fysieke gezondheid gaat achteruit, de leefstijl is nadelig veranderd en de eenzaamheid bij burgers neemt toe.  Door alle ontwikkelingen stijgen de zorgkosten. Terwijl de oplossing zo eenvoudig is: meer bewegen en meedoen in de maatschappij, hetzij door cultuur, hetzij door sport. Toelichting initiatief Het Volwassenenfonds maakt sport en cultuur mogelijk voor volwassenen (18+) die leven rond het bestaansminimum. Contributie, lesgeld en/of materialen voor sport of een creatieve activiteit worden betaald. De inleg en voorwaarden bepalen wij als gemeente. Het fonds zorgt voor de communicatiemiddelen, actueel inzicht, een jaarrekening, de afhandeling van aanvragen en de uitbetaling aan de sport- en cultuuraanbieders. Daarnaast verzorgt een coördinator van het Volwassenenfonds het netwerk aan intermediairs.

2

De werkstructuur bestaat al vanuit het Jeugdfonds Sport en Cultuur en de lijntjes zijn kort waardoor de persoon in kwestie snel kan starten bij de betreffende sport of muziekvereniging of andere culturele aanbieder. De facturatie vindt direct plaats vanuit de sportaanbieder of culturele aanbieder naar het fonds waardoor “misbruik” wordt voorkomen. Looptijd 3 jaar Wat mag het kosten? € 229.581 Borging Het succes van de eerste 2 jaar bepaalt of het project structureel wordt en zo ja hoe. Het succes bepaalt verder ook de financiering. Bij een matig succes volstaat eventueel een clustering van reguliere budgetten. Bij een (groot) succes zal een aanvraag voor de kadernota noodzakelijk zijn.

Initiatief 2: Versnellen integratie statushouders Wat zijn de maatschappelijke vraagstukken waar dit initiatief een antwoord op geeft? De uitvoering van de nieuwe wet inburgering (WIN) heeft de gemeente Middelburg bij Orionis Walcheren belegd, omdat de WIN hand-in-hand gaat met de Participatiewet die beoogt mensen zo snel mogelijk op de arbeidsmarkt (terug) te brengen. Nieuwkomers zijn tijdens de coronapandemie een extra kwetsbare groep gebleken. Dit als gevolg van de impact van corona op de mogelijkheden voor inburgering en taalontwikkeling. Experts geven aan dat de WIN aangevuld moet worden met een integratiebeleid. Hierin voorziet de WIN niet. Door een goede maatschappelijke begeleiding en integratie zal de nieuwkomer beter ‘landen’, hierdoor beter in staat zijn om een sociaal netwerk op te bouwen, ontstaat meer welzijn en gezondheid, en krijgt deze meer kansen tot opleiding en een passende plaats op de arbeidsmarkt. Een goede integratieaanpak heeft dus een preventief en kostendrukkend effect. De uitkeringslasten zullen dalen en dankzij een betere gezondheid (mentaal en fysiek) zal ook de druk op de zorgsector minder zijn.

Toelichting initiatief Onderzoek wijst uit dat nieuwkomers met een andere (lees niet-westerse) culturele achtergrond, en dan vooral vluchtelingen, veelal kwetsbaar zijn. Met dit initiatief geven we opdracht aan Welzijn Middelburg om met een specifieke aanpak het integratieproces van nieuwkomers te bespoedigen. De inzet van Welzijn Middelburg richt zich op de maatschappelijke begeleiding en integratie met als doel het vergroten van de zelfredzaamheid en de kennis over hoe de Nederlandse samenleving praktisch is georganiseerd. Hierbij gaat WM de samenwerking aan met oa.: Orionis Walcheren, Vluchtelingenwerk, Taalhuis Walcheren, Scalda, MWW, scholen, vrijwilligersorganisaties.

Looptijd project 3 jaar. Dit is ook het termijn waarbinnen het inburgeringsdiploma behaald moet worden wettelijk gezien. Zo kunnen we de eerste kandidaten inburgering van het begin tot het einde volgen.

Wat mag het kosten? € 380.000,-

Borging De werkzaamheden die WM uitvoert zijn op onderdelen wettelijk verplicht (PVT en maatschappelijke begeleiding)en op onderdelen zijn het college/raadsopdrachten. Met de gekozen integratieaanpak zijn we een verkenning gestart die steeds kritisch geëvalueerd zal worden.

Kanttekeningen

We gaan met eenmalige middelen investeren in initiatieven die mogelijk een structureel karakter krijgen.

3

Financiën

Wat mag het kosten? - De pilot Volwassenfonds sport en cultuur kost € 229.580 voor de periode van 3 jaar. - Het project Versnellen integratie statushouders heeft ook een looptijd van 3 jaar en kost in totaal € 610.000. Hiervan willen we € 380.000 dekken uit de onderbesteding TONK. De rest van de kosten financieren we uit de reguliere Rijksmiddelen voor de nieuwe wet inburgering 2021. Voor de twee projecten tezamen bedragen de kosten € 609.580. Hoe gaan we dat financieren? Voorgesteld wordt om hiervoor de onderbesteding TONK 2021 aan te wenden. Mocht u dit initiatief willen continueren dan kunnen deze in de kadernota 2025 – 2028 worden opgenomen. Zijn er significante gevolgen or het weerstandsvermogen? Het betreft hier eenmalige investeringen. Deze hebben daarom geen structureel effect op het weerstandsvermogen.

Duurzaamheid

n.v.t. Communicatie en participatie

Het college laat een persbericht uitgaan over dit voorstel, zodra het is toegestuurd aan de raad. Uitvoering

Zodra het voorstel wordt aangenomen, worden uitvoerende partijen geïnformeerd, zodat zij tot uitvoering over kunnen gaan. Advies ingewonnen bij adviesorgaan?

Er is geen formeel advies gevraagd over de inhoud van dit raadsvoorstel. De Sociale Cliëntenraad Walcheren (SCW) bijvoorbeeld is vooraf niet betrokken geweest bij de samenstelling van het voorstel voor het Volwassenfonds. Eén van redenen hiervoor is dat het Volwassenfonds een verbreding is van het reguliere Jeugdfonds Sport en Cultuur waarmee we in Zeeland jaarlijks 2.500 kinderen tot 18 jaar aan een lidmaatschap van een sportvereniging, een zwemdiploma en een cultureel aanbod helpen, waarvan meer dan 500 jaarlijks in Middelburg. Hierin participeren al langer dan 13 jaar verschillende Middelburgse en Walcherse intermediairs als Orionis Walcheren, Maatschappelijk Werk Walcheren, Leergeld Walcheren, Welzijn Middelburg, en nog velen meer. Daarnaast is er nog geen sprake van structurele voorziening welke bekostigd wordt uit armoedebudget. Door het succes van het Jeugdfonds starten we een pilot om de behoefte onder volwassenen verder te bepalen. Aan de hand van evaluatie wordt bepaald of dit een structureel karakter kan krijgen binnen het Middelburgse. Hierin wordt de SCW uiteraard betrokken. De SCW is wel geïnformeerd over de intentie van het college om deel te nemen aan het Volwassenfonds. Naar aanleiding daarvan heeft het college een ongevraagd advies ontvangen.

De SCW adviseert eerst te kijken naar de nood die ontstaat door onder andere de stijgende energieprijzen en pleit ervoor om de bijdrage voor volwassenen vanuit Fonds Cultuur Sport Onderwijs (CSO) te verhogen. Het college onderkent de steeds nijpender wordende situatie voor inwoners met een minimum inkomen. De stijging van de kosten voor levensonderhoud maakt het voor deze doelgroep lastiger om te participeren en dit maakt dit een breder inkomensprobleem. We kunnen dit als gemeente alleen niet oplossen. Het kabinet heeft recent aanvullend koopkrachtmaatregelen voor 2022 aangekondigd. Dit betekent onder andere dat de energietoeslag verhoogd wordt naar 800 euro. De bijdrage vanuit het Fonds CSO is een algemene en vrij ongerichte bijdrage voor het bevorderen van de maatschappelijke participatie van onze inwoners met een laag inkomen. Het college wil gerichter ondersteunen en inzetten op preventie en welzijn. Belangrijk daarbij is dat we met de onderbesteding van de TONK middelen, welke als coronasteunpakket diende, de effecten van corona voor onze minima willen verzachten. 4

Met het Volwassenfonds kan sport en cultuur voor iedereen in onze gemeente toegankelijk en betaalbaar worden gemaakt en beweging en ‘mensen ontmoeten’ gericht worden gestimuleerd. Op verzoek van SCW wordt de brief met het advies bij het college gehouden en niet gedeeld met de raad, omdat zij zelfstandig advies willen kunnen geven aan de raad. De SCW ontvangt inhoudelijke reactie van het college op hun advies. Ook ontvangt SCW dit raadsvoorstel ter kennisname zodat zij, als zij dit wensen, advies hierop kunnen geven aan de raad.

Bijlagen Middelburg, 22 maart 2022 Burgemeester en wethouders van Middelburg de secretaris,

mr. A. van den Brink de burgemeester,

mr. H.M. Bergmann

5