22-021 Bijlage 3. Bouwhistorisch onderzoek
Tekst van het document
Nebest B.V.
Marconiweg 2 4131 PD Vianen Postbus 106 4130 EC Vianen
T 085 489 01 00 F 085 489 01 01 E info@nebest.nl I www.nebest.nl
Waardering kademuur Houtkaai, Turfkaai en Nieuwe Haven te Middelburg Historisch onderzoek
Opdrachtgever
Gemeente Middelburg
Rapportnummer
42493 v2
Status
Definitief
Rapportdatum
21 december 2021
Uitvoering
ir. G.J. Arends
Projectleider
H.J. Cassee
Autorisatie
Naam
Paraaf
Datum
Auteur
ir. G.J. Arends
Digitaal akkoord
21-12-2021
Controle
H.J. Cassee
Digitaal akkoord
21-12-2021
Vrijgave
ir. A. Otte
Digitaal akkoord
21-12-2021
IBAN NL47 RABO 0171 7681 67 | BIC RABONL2U | BTW NL008929439B01 | HR 23046375 Op al onze werkzaamheden is de ‘Rechtsverhouding opdrachtgever - architect, ingenieur en adviseur DNR 2011’ van toepassing. Deze voorwaarden liggen op ons kantoor ter inzage en zijn ook in te zien op onze website (www.nebest.nl).
Titel
:
Rapportnummer :
Waardering kademuur Houtkaai, Turfkaai en Nieuwe Haven te Middelburg 42493 v2
VOORWOORD Op 4 november bezochten we de Turfkaai in Middelburg. Voor de bouw van de kademuur zijn troggewelfjes toegepast, een constructie die we tot nu toe alleen in Noord-Nederland hebben aangetroffen. Naast een bezichtiging van de Turfkaai werd een onderzoek verricht in het Zeeuws Archief. De bevindingen ter plaatse en het archiefonderzoek vormen naast andere bronnen de basis van dit rapport. Dit rapport geeft een waardering van het geheel en de onderdelen. Naast de cultuur-historische waarde van de onderdelen wordt ook de intrinsieke waarde vermeld. In hoofdstuk 7 wordt een advies gegeven op welke wijze de al of niet waardevolle onderdelen in stand kunnen of moeten worden gehouden. G. Jan Arends
Titel
:
Rapportnummer :
Waardering kademuur Houtkaai, Turfkaai en Nieuwe Haven te Middelburg 42493 v2
INHOUDSOPGAVE
1
OBJECTBEPALING ................................................................................................................4
2
VOORGESCHIEDENIS ...........................................................................................................5
3
CONSTRUCTIE WULFMUUR .................................................................................................8
4
CULTUURHISTORISCHE WAARDE ....................................................................................11
5
WAARDERING ......................................................................................................................13
5.1
Cultuurhistorische waarden ...................................................................................................13
5.2
Schoonheid ............................................................................................................................13
5.3
Ensemble waarden ................................................................................................................13
5.4
Authenticiteit en herkenbaarheid ...........................................................................................14
5.5
Zeldzaamheid en representativiteit ........................................................................................14
6
CULTUURHISTORISCHE EN INTRINSIEKE WAARDE ONDERDELEN ...........................15
6.1
Baksteen troggewelfjes ..........................................................................................................15
6.2
Kubbestijlen ............................................................................................................................15
6.3
Betonnen dekbalk ..................................................................................................................15
6.4
Verankering ............................................................................................................................15
6.5
Houten fundering en damwand ..............................................................................................16
7
CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN .................................................................................17
7.1
Baksteen troggewelfjes ..........................................................................................................17
7.2
Kubbestijlen ............................................................................................................................17
7.3
Betonnen dekbalk ..................................................................................................................17
7.4
Verankering ............................................................................................................................17
7.5
Houten fundering en damwand ..............................................................................................17
8
LITERATUUR EN BRONNEN ...............................................................................................19
Bijlage 1 Waarderingstabel Bijlage 2 Cultuurhistorische en intrinsieke waarde Bijlage 3 Resultaat staalonderzoek kubbestijlen Bijlage 4 Onderzoek zware metalen in coating
Titel
:
Rapportnummer :
1
Waardering kademuur Houtkaai, Turfkaai en Nieuwe Haven te Middelburg 42493 v2
4
OBJECTBEPALING
Tussen de Spinhuisbrug bij de schutsluis en de Spijkerbrug in Middelburg ligt de Binnenhaven. De kademuren langs deze haven zijn deels uitgevoerd met wulfmuurtjes en kubbestijlen. Deze bevinden zich langs de Korendijk aan de zuidoostzijde en langs de Houtkaai, Turfkaai en de Nieuwe Haven aan de noordwestzijde van de Binnenhaven. In dit rapport beperken we ons tot de noordwestzijde van de Binnenhaven.
Figuur 1.1: Binnenhaven met v.l.n.r. Nieuwe Haven, Turfkaai en Houtkaai (bron: Google).
Titel
:
Rapportnummer :
2
Waardering kademuur Houtkaai, Turfkaai en Nieuwe Haven te Middelburg 42493 v2
5
VOORGESCHIEDENIS
Op negentiende-eeuwse foto’s is te zien dat aan de noordwestzijde van de Binnenhaven een houten beschoeiing is geplaatst (figuur 2.1). Daaraan hebben in die eeuw verscheidene herstelwerkzaamheden plaatsgevonden. Een bestek uit 1854 geeft een indruk van deze houten constructie 1. Het werk werd gegund aan aannemer J. Snel. Opmerkelijk is een schetstekening uit 1869 van een kademuur met het opschrift Profil Kaaimuur bij de Turfkaai (afbeelding 2.2). De gebogen stenen kademuur is aan de onderzijde 5 steens dik en aan de bovenzijde 2½ steens. In onder meer de Middelburgsche Courant van 8 juni 1901 staat een bericht dat burgemeester en wethouders van Middelburg ‘heden’ hebben aanbesteed het bouwen van gemetselde beschoeiingen op paalfunderingen met eikenhouten schermpalen, hoofdbalken en watersloven, ter vervanging van de houten beschoeiingen langs de Houtkaai, Turfkaai en Nieuwe Haven. Er waren zes inschrijvingen, variërend van ƒ 12.697 tot ƒ 21.300.
Figuur 2.1: Gezicht op de Turfkaai en Nieuwe Haven met houten beschoeiing, eind 19de eeuw 2.
1 Bron: Zeeuws Archief, Middelburg, 1040 Gemeente Middelburg, Dienst Gemeentewerken 1831-
1940 (1991), 1831-1940 (1991) Toegang 1040, Inv.nr. 242 Beschoeiing Turfkaai, 1854.
2 Bron: Zeeuws Archief, Zeeuws Genootschap, Zelandia Illustrata, Prentbriefkaarten, nr. 2447.
Titel
:
Rapportnummer :
Waardering kademuur Houtkaai, Turfkaai en Nieuwe Haven te Middelburg 42493 v2
6
Figuur 2.2: Profiel tekening kademuur uit 1869 3. Het werk werd gegund aan de laagste inschrijver, aannemer W. van Uije & Zn. te Middelburg 4. Helaas is het bestek niet meer aanwezig 5. Dat het hier om de constructie met wulfmuurtje moet gaan, lijkt duidelijk, al is niet bekend of dit een ontwerp van gemeentewerken of van de aannemer is. In de krantenberichten wordt wel geschreven over het metselwerk en de bijbehorende houtconstructie, maar niet over wulfmuren en kubbestijlen. De nieuwe kademuur zal in 1902 of 1903 gereed zijn gekomen. De thans aanwezige betonconstructie is niet oorspronkelijk. Het krantenbericht spreekt over houten hoofdbalken. Ook oude prentbriefkaarten duiden eerder op een houtconstructie dan op een betonconstructie. Ook zijn hier om de vier kubbestijlen houten schoorpalen te zien. Het beton ziet er ook niet begin twintigste-eeuws uit, maar toont duidelijk naoorlogs. Gegevens hiervan konden helaas niet worden achterhaald.
Bron: Zeeuws Archief, Middelburg, 1040 Gemeente Middelburg, Dienst Gemeentewerken 1831-1940 (1991), 1831-1940 (1991) Toegang 1040, Inv.nr. 242. 4 Bron: ZB Krantenbank Zeeland, Middelburgsche Courant, 8 juni 1901, pagina 3. 5 Volgens een woordvoerder van de gemeente is het archief van Gemeentewerken Middelburg in de oorlog verloren gegaan. 3
Titel
:
Rapportnummer :
Waardering kademuur Houtkaai, Turfkaai en Nieuwe Haven te Middelburg 42493 v2
Figuur 2.3: 4. Kademuur Turfkaai en Nieuwe Haven kort na de bouw van de wulfmuur met houten schoorpalen en hoofdbalken 6.
6 Bron: Zeeuws Archief, Historisch-Topografische Atlas Middelburg (HTAM), nr P-1017.
7
Titel
:
Rapportnummer :
3
Waardering kademuur Houtkaai, Turfkaai en Nieuwe Haven te Middelburg 42493 v2
8
CONSTRUCTIE WULFMUUR
De kademuren zijn uitgevoerd als verticale, gemetselde troggewelfjes of wulfmuurtjes tussen ijzeren of stalen stijlen. In hand- en leerboeken van rond 1900 worden dergelijke constructies duidelijk beschreven. De wand werd gewoonlijk hoog gefundeerd. Tot vlak onder de laagste waterstand werden houten funderingspalen geheid, zowel verticale palen als schoorpalen. Over de verticale palen bracht men een houten watersloof aan. Hierachter werd een houten damwand geslagen, die diende als grondkering voor het gedeelte beneden de watersloof. Op de watersloof werden gietijzeren en later gietstalen schoenen of stoelen bevestigd, waarin ijzeren of stalen kubbestijlen werden geplaatst. Voor de kubbestijlen wordt profielijzer of -staal toegepast. Zowel I- als T-profielen komen voor.
Figuur 3.1: Voorbeeld van een constructie van een wulfmuur met kubbestijlen. (a = gewelf met verticaal geplaatste stenen, b = gewelf met horizontaal geplaatste stenen en c = vlakke betonwand) 7. Tussen de kubbestijlen werden troggewelfjes of wulfjes van baksteen klinkers gemetseld. De klinkers werden meestal met liggende lintvoegen (horizontaal) uitgevoerd, maar staande lintvoegen (verticaal) kwamen ook voor. Als dekbalk is hier over de kubbestijlen en de troggewelfjes een U-profiel geplaatst, maar ook houtbalken kwamen voor. De wulfjes werden zowel halfsteens als steens dikte uitgevoerd. De wulfmuur is met ankerstaven verankerd. Verankering bestond rond 1900 nog vaak uit twee ingeheide ankerpalen, waarachter een horizontaal kruishout was bevestigd. Het smeedijzeren of stalen anker was met het ene uiteinde scharnierend bevestigd met een kubbestijl, terwijl aan het andere 7 Bron: P.J. Colijn en J. Potma, Grondmechanica, grondwerken, funderingen, beschoeiingen, keermu-
ren, Weg- en waterbouwkunde deel I, Amsterdam 19422 p. 363.
Titel
:
Rapportnummer :
Waardering kademuur Houtkaai, Turfkaai en Nieuwe Haven te Middelburg 42493 v2
9
uiteinde schroefdraad was gesneden dat door het kruishout stak. Met een moer kon de verankering worden aangespannen. Deze ankers werden gewoonlijk om de twee of drie kubbestijlen aangebracht. Later werden in plaats van gemetselde troggewelfjes vlakke platen van gewapend beton toegepast. Ook bij renovaties van sluizen met wulfmuren werden de troggewelfjes wel vervangen door vlakke betonplaten. Bij handhaving van de troggewelfjes werd vaak wel een betonnen dekbalk aangebracht. De kademuur langs de Binnenhaven bezit een dergelijke constructie, waarbij de lintvoegen van de troggewelfjes horizontaal lopen. De wand is een steenlengte dik. De kubbestijlen zijn uitgevoerd als T-profiel. Op een detailfoto is de verankering van de kubbestijlen duidelijk zichtbaar (figuur 3.3). Ook hier is de houten dekbalk vervangen door beton.
Figuur 3.2: Detail kademuur met troggewelfjes, kubbestijlen en betonnen dekbalk (Ars).
Titel
:
Rapportnummer :
Waardering kademuur Houtkaai, Turfkaai en Nieuwe Haven te Middelburg 42493 v2
Figuur 3.3: Detail bevestiging ankerstang aan kubbestijl (Ars).
10
Titel
:
Rapportnummer :
4
Waardering kademuur Houtkaai, Turfkaai en Nieuwe Haven te Middelburg 42493 v2
11
CULTUURHISTORISCHE WAARDE
Wulfmuren met kubbestijlen werden aan het eind van de negentiende eeuw en het begin van de twintigste eeuw regelmatig toegepast. Plasschaert schrijft over een toepassing in Zwartewaal langs de Nieuwe Maas waar langs de haven 1877 eveneens een houten beschoeiing werd vervangen door welfmuren met kubbestijlen 8. Dergelijke constructies met kubbestijlen en wulfmuren werden volgens Plasscheart op veel plaatsen in ons land toegepast. Bolderman en Dwars spreken van een samengestelde beschoeiing, waarbij het bovenste deel meer weerbestendig wordt uitgevoerd. De constructie is daardoor minder onderhoudsgevoelig dan een houtconstructie die door het wateroppervlak heen steekt. Hout wordt vooral op het grensvlak lucht-water aangetast. Al rond 1915 werden in plaats van de bakstenen troggewelfjes gewoonlijk betonnen platen toegepast. Ook dan was een samengestelde constructie nog relatief duur in aanleg, zodat steeds meer voor keerwanden en kademuren van gewapend beton werd gekozen. Inmiddels zijn er niet zo veel wulfconstructies meer overgebleven. In Groningen en Friesland zijn er nog een kleine tiental, maar elders zijn zij vrijwel verdwenen. Daar deze constructies toch wel kenmerkend zijn voor de periode rond 1900 achtten wij de cultuurhistorische waarde hoog.
Figuur 4.1: Houtkaai (rechts) en Turfkaai en vanaf de Koningsbrug (foto H.J. Cassée).
8 B.F. Plasschaert, Beknopt practisch leerboek der burgerlijke en water-bouwkunde, deel II Water-
bouwkunde, Arnhem 1887 p. 282-283.
Titel
:
Rapportnummer :
Waardering kademuur Houtkaai, Turfkaai en Nieuwe Haven te Middelburg 42493 v2
12
Figuur 4.2: Turfkaai met afwijkende kadeconstructie tussen twee wulfmuurdelen (foto H.J. Cassée). Op de foto in figuur 4.2 is een afwijkende kadeconstructie zichtbaar tussen twee wulfmuurdelen. Uit archiefonderzoek is geen informatie gekomen die duidelijk maakt waarom deze constructie afwijkend van de kademuren is.
Titel
:
Rapportnummer :
5
Waardering kademuur Houtkaai, Turfkaai en Nieuwe Haven te Middelburg 42493 v2
13
WAARDERING
Voor de waardering van de kademuur maken we gebruik van de waarderingstabel uit het boek Historische sluizen en stuwen (zie bijlage 1). In dit hoofdstuk lopen we de waarderingscriteria langs. 5.1
Cultuurhistorische waarden
De wulfmuur is van groot belang voor de ontwikkeling van beschoeiingen en kademuren. Het was innovatief in de zin dat men bewust de beschoeiing in twee delen verdeelde: een gemakkelijk aan te brengen houtconstructie beneden de waterlijn (waar het hout in principe nauwelijks wordt aangetast) en rond en boven de waterlijn een meer duurzamer constructie van ijzer (staal) en metselwerk. Een doorgaande ontwikkeling was het metselwerk te vervangen door gewapend beton en ten slotte de vervanging van de hele constructie door een van gewapend beton. De constructie van wulfmuren is van groot belang voor de geschiedenis van de bouwtechniek. 5.2
Schoonheid
De repetitie van vakken met gebogen wand en kubusstijlen geven de kademuur een fraai uiterlijk. Dit zal worden versterkt door een harmoniserende dekbalk. 5.3
Ensemble waarden
De kademuur is een niet onbelangrijk onderdeel van de Turfkaai en de Houtkaai met vele monumentale panden. Dit wordt nog verhoogd door het monumentale sluiscomplex bij de Nieuwe Haven.
Figuur 5.1: Kademuur met scheepshelling langs de Nieuwe Haven met voormalig badhuis (Ars).
Titel
:
Rapportnummer :
5.4
Waardering kademuur Houtkaai, Turfkaai en Nieuwe Haven te Middelburg 42493 v2
14
Authenticiteit en herkenbaarheid
De kademuur is voor een groot deel nog authentiek. Wel is de oorspronkelijke houten dekbalk vervangen door een betonnen exemplaar die de wand een harder aanzien geeft. Ook de op oude foto’s duidelijk zichtbare eikenhouten schermpalen zijn helaas verdwenen. 5.5
Zeldzaamheid en representativiteit
Wulfwanden zijn zeldzaam, zeker als we weten dat zij in het verleden regelmatig zijn toegepast. In Noord Nederland zijn nog een tiental van dergelijke constructies aanwezig. In de rest van Nederland lijken zij te zijn verdwenen, behalve in Middelburg. Deze wijze van construeren was kenmerkend voor de ruime periode rond 1900. Samenvattend kan worden gesteld dat de kademuur cultuurhistorisch gezien zeer waardevol is. De kademuur verdient het daarom behouden te blijven en opwaardering tot ten minste gemeentelijk monument zou niet onterecht zijn.
Titel
:
Rapportnummer :
6
Waardering kademuur Houtkaai, Turfkaai en Nieuwe Haven te Middelburg 42493 v2
15
CULTUURHISTORISCHE EN INTRINSIEKE WAARDE ONDERDELEN
Bij de waardering van de onderdelen is niet alleen de cultuurhistorische waarde van belang maar ook wat we noemen de intrinsieke waarde. De intrinsieke waarde is de waarde van het materiaal zelf. Een geklonken staalconstructie kan een hoge cultuurhistorische waarde bezitten, maar het staal zelf heeft een lage intrinsieke waarde en mag indien nodig worden vervangen door nieuw staal. De cultuurhistorische waarde zal daardoor nauwelijks of niet verminderen. Datzelfde geldt bijvoorbeeld voor een houten balk. Wel kan de ouderdom de intrinsieke waarde verhogen. Een beeldhouwwerk daarentegen heeft gewoonlijk een zeer grote intrinsieke waarde. Vervanging kan de cultuurhistorische waarde juist doen verdwijnen. Evenals de cultuurhistorische waarde kunnen we ook de hoogte van de intrinsieke waarde aangeven. Met de gewenste gevolgtrekking daarvan wordt dit: ++ + ± -
zeer hoog: mag niet zomaar worden vervangen hoog; mag indien nodig worden vervangen door ‘identieke’ elementen laag: mag worden vervangen door een constructie met gelijke uitstraling geen: mag worden vervangen door iets geheel anders
In dit hoofdstuk worden de onderdelen van de kademuur gewaardeerd. Daarbij wordt tevens de intrinsieke waarde bepaald (zie bijlage 2). 6.1
Baksteen troggewelfjes
De troggewelfjes hebben een zeer hoge cultuurhistorische waarde. Zij bepalen mede het beeld van de kade. De intrinsieke waarde is hoog. Bij onherstelbare schade aan de bakstenen moeten deze worden vervangen door identieke bakstenen. Daarbij moet aandacht worden besteed aan de metselspecie. Deze moet compatibel zijn met het bestaande metselwerk. 6.2
Kubbestijlen
De cultuurhistorische waarde van deze stijlen is zeer hoog, omdat zij essentieel zijn voor de constructie. 1900 is een omslagpunt van smeedijzer naar staal. Het staal van de stijlen is bemonsterd en onderzocht in het laboratorium op materiaaleigenschappen. Het materiaal betreft vermoedelijk Siemens-Martin vloeiijzer. De aanwezigheid van silicium laat zien dat het materiaal gekalmeerd is, de hoge mate van homogeniteit bevestigt dit. Het staal heeft een voor die tijd hoge kwaliteit. Zie ook het laboratoriumrapport in Bijlage 3. Indien noodzakelijk mogen ze echter worden vervangen door gelijkwaardige stalen T-profielen. De rond de windwaterlijn opgelaste versterkingsplaten hebben geen toegevoegde waarde en mogen bij vernieuwing worden weggelaten. 6.3
Betonnen dekbalk
De betonnen dekbalk heeft enige cultuurhistorische waarde omdat zij inmiddels deel zijn van het historisch geheugen. De intrinsieke waarde is nihil. De betonconstructie zou kunnen worden vervangen door houten dekbalken of eventueel door prefab betonnen elementen met een mooier aanzien. 6.4
Verankering
De cultuurhistorische waarde van de verankering is hoog. De enige zichtbare verbinding tussen ankerstaaf en kubbestijl is fraai vormgegeven. Deze verbinding is echter verborgen onder het maaiveld. Daarom mag deze verankering indien nodig eventueel worden vervangen door een meer duurzame constructie. Hoewel de intrinsieke waarde hoog is, zal door het niet zichtbaar zijn van de verankering, wijziging ervan de cultuurhistorische waarde van de wulfmuur nauwelijks doen verminderen.
Titel
:
Rapportnummer :
6.5
Waardering kademuur Houtkaai, Turfkaai en Nieuwe Haven te Middelburg 42493 v2
Houten fundering en damwand
De cultuurhistorische waarde is hoog. Juist de scheiding van de onderwaterconstructie en de wulfmuur waren essentieel voor dit ontwerp. Echter geldt ook hier dat de constructie onzichtbaar is. De intrinsieke waarde is laag. Omdat de constructie niet zichtbaar is, heeft vervanging door iets geheel anders geen invloed op het aanzien van de wand.
16
Titel
:
Rapportnummer :
7
Waardering kademuur Houtkaai, Turfkaai en Nieuwe Haven te Middelburg 42493 v2
17
CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN
De wulfmuren zijn van wezenlijk belang voor het zich op de Turfkaai de Houtkaai en de Nieuwe Haven van af het water en vanaf de overzijde. Ook is hiervoor aangetoond dat de cultuurhistorische waarde vooral bouwhistorisch gezien zeer hoog is. Vervanging door iets geheel anders zal onderdeel van ons cultureel erfgoed doen verdwijnen. Geadviseerd wordt daarom ook om de wulfmuur te handhaven. Onderstaand wordt per onderdeel een advies gegeven: 7.1
Baksteen troggewelfjes
Geadviseerd wordt de troggewelfjes te handhaven. Noodzakelijke vervanging mag het aanzien niet schaden. 7.2
Kubbestijlen
Geadviseerd wordt ook de kubbestijlen te handhaven. Noodzakelijke vervanging mag het aanzien niet schaden. 7.3
Betonnen dekbalk
Voor wat betreft de dekbalk zijn er drie mogelijkheden: a.
b.
c.
7.4
Handhaving van de huidige balk. Voordeel: het aanzien van het historisch geheugen wordt niet aangetast, mogelijk de goedkoopste oplossing. Nadeel: de vele reparaties in het verleden verminderen het fraaie aanzien. De balk vervangen door harmoniserende prefab betonnen elementen. Voordeel: het aanzien van het geheel wordt duidelijk fraaier. Wat betreft levensduur en onderhoud zal beton goedkoper zijn. Er blijft een betonnen dekbalk, zoals vanaf een renovatie in het verleden aanwezig is. Nadeel: deze constructie is niet gelijk aan de oorspronkelijke. De huidige balk vervangen door een houten dekbalk. Voordeel: ook oorspronkelijk was er een houten balk; deze situatie wordt enigszins teruggebracht. De constructie oog minder hard; dit geldt temeer als ook de schermpalen worden teruggebracht. Nadeel: een deel van het historisch geheugen wordt gewist, de constructie zal onderhoudsgevoeliger worden. Verankering
Geadviseerd wordt de zichtbare verbinding tussen ankerstaat en kubbestijl te handhaven/noodzakelijke vervanging mag het aanzien niet schaden. De onder het maaiveld verborgen delen van de verankering mogen indien noodzakelijk worden vervangen. 7.5
Houten fundering en damwand
De houten keerwand en paalfundering onder de troggewelfjes vormt een belangrijk onderdeel van de constructie. De filosofie achter het ontwerp van de wulfmuren was juist om alleen het deel rond en boven de luchtwaterlijn door meer bestendige materialen te vervangen. De houtconstructie is echter na honderd jaar zowel biologisch als fysiek aangetast en zal moeten worden vervangen. De aantasting van het hout in de watersloof wordt mede veroorzaakt door jaarlijks periodiek verlagen van de
Titel
:
Rapportnummer :
Waardering kademuur Houtkaai, Turfkaai en Nieuwe Haven te Middelburg 42493 v2
18
waterstand in de haven. Gedurende 6 weken wordt de waterstand verlaagd, in die tijd start het proces van schimmelaantasting van de houten delen. Er zijn geen berekeningen van de huidige constructie uitgevoerd, dit is met voorbedachte rade gedaan. De huidige kadeconstructie zal met zekerheid niet rekenrekenkundig aan de huidige eisen kunnen voldoen. Dit geldt ook wanneer deze in nieuwstaat zou verkeren. Om te voldoen zal een vervangende of aangepaste kadeconstructie nodig zijn, handhaving van de troggewelfjes, opgehangen aan de nieuwe constructie, zal het aanzien toch nog bewaren. Hoewel handhaving van de huidige constructie met waar nodig vernieuwing en versterking de voorkeur heeft, is ophanging van de zichtbare constructie aan een nieuwe kering weliswaar een tweede maar daarom geen slechte keus.
Titel
:
Rapportnummer :
8 • • • • • •
Waardering kademuur Houtkaai, Turfkaai en Nieuwe Haven te Middelburg 42493 v2
19
LITERATUUR EN BRONNEN G.J. Arends, Sluizen en stuwen: de ontwikkeling van de sluis- en stuwbouw in Nederland tot 1940 (Bouwtechniek in Nederland 5), Delft 1994. G.J. Arends, Historische sluizen en stuwen, waardering en instandhouding, Utrecht 2004. G.J. Arends, Waardering schutsluis de Haanssluis bij Hellum (Groningen), rapportage in opdracht van Stichting Haansvaart, Delft 2002. Zeeuws Archief. Aangeleverde onderzoeksrapporten van Nebest. In voetnoten genoemde hand- en leerboeken.
Titel
:
Rapportnummer :
Bijlage 1
Waardering kademuur Houtkaai, Turfkaai en Nieuwe Haven te Middelburg 42493 v2
Waarderingstabel waardering
A
Cultuurhistorische waarden
1.
6.
Belang van het object/complex als bijzondere uitdrukking van (een) culturele, sociaaleconomische, bestuurlijke, geestelijke en/of andere maatschappelijke ontwikkeling(en). Belang van het object/complex als bijzondere uitdrukking van (een) technische, productietechnische, functionele en/of typologische ontwikkeling(en). Belang van het object/complex wegens innovatieve waarde of pionierskarakter. Bijzonder belang van het object/complex voor de geschiedenis van de architectuur en/of bouwtechniek. Bijzonder belang van het object/complex voor het oeuvre van een bouwmeester architect, ingenieur, constructeur of bedrijf. Belang van het object/complex wegens educatieve of museale waarde.
B
Schoonheid
1.
Belang van het object/complex wegens de hoogwaardige esthetische of architectonische kwaliteiten van het ontwerp. Belang van het object/complex wegens het bijzondere materiaalgebruik en/of de bijzondere ornamentiek. Belang van het object/complex wegens de bijzondere samenhang tussen exterieur en interieur(onderdelen) of tussen de onderdelen van het object/ complex. Belang van het object/complex wegens de hoogwaardige architectonische kwaliteit van de samenstellende onderdelen.
2. 3. 4. 5.
2. 3. 4. C
Ensemblewaarden
1.
Bijzondere betekenis van het object/complex als (essentieel) onderdeel van een groter geheel dat cultuurhistorisch, architectuurhistorisch, stedenbouwkundig of landschapskundig van belang is. Bijzondere betekenis van het complex wegens de wijze van verkaveling/ inrichting/voorzieningen.
2. D
Authenticiteit en herkenbaarheid
1. 2.
Belang van het object/complex wegens de architectonische authenticiteit/herkenbaarheid van ex- en/of interieur. Belang van het object/complex wegens de authenticiteit van de constructie.
E
Zeldzaamheid en representativiteit
1.
Belang van het object/complex wegens architectuurhistorische, bouwtechnische, typologische en functionele zeldzaamheid, eventueel verbonden met een bijzondere ouderdom. Belang van het object/complex wegens het representatief zijn ervan voor de tijd, de plaats of regio, de vormgeving, de inrichting, de constructie.
2.
++ + ±
zeer hoge mate hoge mate redelijke mate
o –
niet van toepassing negatieve of verstorende beïnvloeding
± ++ ++ + ± ±
+ ± ± ±
++ +
+ +
++ ++
Titel
:
Rapportnummer :
Bijlage 2
Waardering kademuur Houtkaai, Turfkaai en Nieuwe Haven te Middelburg 42493 v2
Cultuurhistorische en intrinsieke waarde
Element 1
Baksteen troggewelfjes
C.H.W. ++
2
Kubbestijlen
++ a)
+ a)
3
Betonnen dekbalk
±
-
4
Verankering
+
+ b)
5
Houten fundering en damwand
+
-
a
) Analyse-onderzoek bij Nebest heeft uitgewezen dat de kubbestijlen van staal zijn en van een voor die tijd uitzonderlijk goede kwaliteit.
b
) Het niet zichtbaar zijn van de verankering zal een verlagend effect hebben.
C.H.W. = Cultuurhistorische waarde ++ + ± o -
zeer hoge mate hoge mate redelijke mate niet van toepassing/geenwaarde negatieve of verstorende invloed
Intr.W. = Intrinsieke waarde ++ + ± -
zeer hoog: mag niet zomaar worden vervangen hoog: mag indien nodig worden vervangen door ‘identieke’ elementen laag: mag worden vervangen door een constructie met gelijke uitstraling geen: mag worden vervangen door iets geheel anders
Intr.W. +
Titel
:
Rapportnummer :
Bijlage 3
Waardering kademuur Houtkaai, Turfkaai en Nieuwe Haven te Middelburg 42493 v2
Resultaat staalonderzoek kubbestijlen
Rapportage Nebest Laboratorium B.V. Marconiweg 2 4131 PD Vianen Postbus 106 4130 EC Vianen
Project
:
T 085 489 01 30 F 085 489 01 21 E info@nebest-laboratorium.nl I www.nebest -laboratorium.nl
Coating- en staalonderzoek kubbestijl Turfkaai te Middelburg
Opdrachtgever
:
Nebest B.V. - MOA 42493
Rapportnummer :
41380-166-2
Datum
:
7 december 2021
Betreft
:
Onderzoek staal
1
INLEIDING
In opdracht van de afdeling MOA van Nebest B.V. hebben wij, Nebest Laboratorium B.V., onderzoek uitgevoerd op monsters van een kubbestijl van de Turfkaai te Middelburg. We hebben de volgende monsters ontvangen: 2
3x staalmonsters
(1x strip 250*50*10 mm + 2x Ø50mm)
ONDERZOEKSMETHODE
Dit rapport behandelt de resultaten van onderzoek aan de staalmonsters om te bepalen wat voor type staal of ijzer voor de kubbestijl is toegepast. De volgende proeven zijn uitgevoerd: Bepaling van de chemische samenstelling van het materiaal door middel van een OES-meting (Optische Emissie Spectrometrie) volgens interne procedure; Bepaling van de mechanische eigenschappen vloeigrens, treksterkte en rek door middel van een trekproef volgens ISO 6892-1; Bepaling microstructuur door middel van microscopisch onderzoek. 3
ONDERZOEKSRESULTATEN
De resultaten van de OES-meting en de trekproef worden gegeven in Tabel 1 en Tabel 2. Tabel 1: Chemische samenstelling zoals bepaald door middel van optische emissie spectrometrie (OES). Waardes in gewichtsprocenten, basis: Fe. Monster %C %Si %Mn %P %S %Cr %Mo %Ni %Al %Co %Cu %Sn 41380-166 0,09 0,17 1,1 0,02 0,02 0,11 0,05 0,18 0,003 0,02 0,38 0,02 doorsnede 41380-166 0,10 0,18 1,2 0,03 0,02 0,13 0,04 0,16 <0,003 0,02 0,35 0,02 oppervlak Tabel 2: Resultaten trekproef, met waarden voor de vloeigrens, treksterkte en rek, volgens ISO-68921, zie Bijlage 1. Monster Oriëntatie Afmeting [mm] ReH [MPa] Rm [MPa] A [%] (min. rek) Z [%] 41380-166 Longitudinaal Ø 7,98 305 488 30,5 70
IBAN NL55 RABO 0109 7516 55 | BIC RABONL2U | BTW NL819224534B01 | HR 20139559
Op al onze werkzaamheden is de ‘Rechtsverhouding opdrachtgever - architect, ingenieur en adviseur DNR 2011’ van toepassing. Deze voorwaarden liggen op ons kantoor ter inzage en zijn ook in te zien op onze website (www.nebest-laboratorium.nl).
Rapportage
pagina 2 van 4 41380-166-2
De microstructuur van de doorsnede wordt getoond in Figuur 3.1 tot en met Figuur 3.5.
Figuur 3.1: Microstructuur bestaande uit ferriet en Figuur 3.2: Microstructuur bestaande uit ferriet en perliet met insluitingen. Etsmiddel 2% Nital. perliet met insluitingen. Etsmiddel 2% Nital.
Figuur 3.3: Microstructuur bestaande uit ferriet en perliet met insluitingen. Etsmiddel 2% Nital.
Figuur 3.4: Microstructuur bestaande uit ferriet en Figuur 3.5: Microstructuur bestaande uit ferriet en perliet met insluitingen. Etsmiddel 2% Nital. perliet met insluitingen. Etsmiddel 2% Nital.
Rapportage
pagina 3 van 4 41380-166-2
De aanwezigheid van silicium in het materiaal laat zien dat het materiaal gekalmeerd is. Dit levert een relatief homogene structuur op. Zowel de chemische samenstelling als de microstructuur van het materiaal is hierdoor vergelijkbaar aan de binnenzijde als op het buitenoppervlak. Vermoedelijk betreft dit Siemens-Martin vloeiijzer.
Autorisatie: Auteur
Vrijgave
ing. Peter de Greef
dr. ir. Astrid Elzas
Bijlagen 1
Testrapport trekproef
Rapportage
Bijlage 1
pagina 4 van 4 41380-166-2
Materials Testing Veendam Lloydsweg 37 9641 KJ Veendam Tel: 0598-433237 Chamber of commerce: 84366869 VAT: NL863185290B01 IBAN: NL18 RABO 0337 5578 88 Swift: RABONL2U
Nebest Laboratorium B.V.
TEST REPORT
Postbus 106
Date 23-11-2021
4130 EC Vianen
Customer reference 41380-166 Report number 21.2099
Manufacturer : Nebest BV Sample description : Base material Identification mark : 41380-166, trek Welding process : -Welding position : -Thickness [mm] : 10 Diameter [mm] : -WPS number : -Note: The above mentioned data has been provided by the client
Material 1 : C-st. Material 2 : -Welder name : -Test in accordance with : -Heat number : -Mat. certificate no : -Test Location : MTVeendam Laboratory Requirements in acc. with: --
Base material tensile test Method in acc. with ISO 6892-1 Specimen
Orientation
Dimensions [mm]
21.2099-1
Longitudinal Ø 7.98
Performed under accreditation RvA L647: A1 Temperature R.T.
Test date 23-11-2021 ReH
Rp0.2
305 MPa
294 MPa
Rp1.0
Rt0.5
Rm
A [%]
Z [%]
488 MPa
30.5
70
Remark
Requirements
Materials Testing Veendam
All characteristics of the tested objects have, as far as possible and relevant, been verified by Materials Testing Veendam, (further: “MTVeendam”). Other information was provided by the customer. This information was verified as far as possible and has been copied into this report, unchanged. Materials Testing Veendam does not accept responsibility for the correctness of this submitted information. MTVeendam declares that the reported test data is correct and that the tested objects were tested in accordance with purchaser’s requirements and/or the test procedures and/or codes/specifications mentioned above.Observed or calculated values are rounded to the nearest unit of the least significant digit commonly used in expressing requirements for a measured quantity. When the digit next beyond the last place to be retained is equal to or greater than 5, MTVeendam increases by 1 the digit in the last place retained. Uncertainties for the methods can be obtained from MTVeendam.The results and conclusions reported relate only to the items tested. Tests subcontracted by MTVeendam may have been used in this report (indicated by “U” and possibly by the accreditation number of the subcontracted party). This report has legal value only when furnished with an authorized signature. This report may only be reproduced in full after written consent of MTVeendam.
If only part of this report is copied, MTVeendam will not bear any responsibility for content, purport and conclusions of that copy. Items submitted to MTVeendam that are subjected to examinations will be stored for 2 months, starting from the report date. When no other instructions are received from the client before the end of this storage period the objects concerned will be disposed of by MTVeendam at will.
MTV-03B v13 08-2021
Page 1 / 1
Titel
:
Rapportnummer :
Bijlage 4
Waardering kademuur Houtkaai, Turfkaai en Nieuwe Haven te Middelburg 42493 v2
Onderzoek zware metalen in coating
Testrapport analyse verfmonsters Zware metalen, chroom-6 en PAK 41380-166 41380-166 MOA Postbus 106 4130 EC VIANEN Ordernummer: 42493-300 Kubbesstijl Turfkaai Middelburg Monstergegevens afkomstig van: klant
Nebest Laboratorium B.V. Marconiweg 2 4131 PD Vianen Postbus 106 4130 EC Vianen
Rapportnummer: Projectnummer: Opdrachtgever:
Datum ontvangst: Datum uitvoering: Datum rapportage:
T 085 489 01 30 F 085 489 01 21 E info@nebest-laboratorium.nl I www.nebest-laboratorium.nl
18-11-2021 22-11-2021 23-11-2021
Chroom-6 De analyse van verfmonsters op de aanwezigheid van chroom-6 wordt uitgevoerd volgens interne procedure, waarbij de chroom-6 concentratie bepaald wordt door middel van een UV/VIS-analyse. Tijdens de analyse kunnen verstoringen optreden, afkomstig uit het verfmonster, die de uitslag van de analyse beïnvloeden. In de procedure zit daarom een controlestap ingebouwd, waarmee de betrouwbaarheid van het analyseresultaat bepaald wordt. Indien het analyseresultaat een verlaagde betrouwbaarheid heeft, wordt dit aangegeven door middel van een voetnoot. Zware metalen De analyse van verfmonsters op de aanwezigheid van de zware metalen chroom, lood, zink, kobalt, cadmium, nikkel en aluminium wordt uitgevoerd volgens interne procedure met behulp van Röntgen fluorescentie spectrometrie (XRF). Met behulp van de XRF wordt de concentratie van de zware metalen gemeten in het verpoederde, gehomogeniseerde, verfmonster. PAK De analyse van verfmonsters op de aanwezigheid van polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK) wordt uitgevoerd volgens interne procedure. Hierbij wordt gebruik gemaakt van een PAK-marker waarmee met behulp van fluorescentie de aanwezigheid van PAK in het monster wordt bepaald. De detectielimiet van de PAK-marker bedraagt 100 mg/kg. Indien er geen PAK wordt aangetroffen met de PAK-marker kan nog wel PAK in lagere concentratie aanwezig zijn.
Eventuele voetnoten bij de analyseresultaten hebben de volgende betekenis: 1. Door storingen a.g.v. de monstermatrix kan de gerapporteerde waarde te laag zijn. 2. Door storingen a.g.v. de monstermatrix kan de gerapporteerde waarde te hoog zijn. 3. Door storingen a.g.v. de monstermatrix kan geen betrouwbare uitspraak gedaan worden over het gehalte chroom-6. Er is wel met zekerheid chroom-6 in het monster aangetroffen. 4. Door storingen a.g.v. de monstermatrix is een uitspraak over de aanwezigheid van chroom-6 in dit monster niet mogelijk. De aanwezigheid van chroom-6 in dit monster kan niet uitgesloten worden. 5. Resultaat in-situsneltest uitgevoerd door inspecteur. 6. Te weinig monster om verder onderzoek uit te voeren. 7. Resultaat externe analyse. Zie laboratoriumrapport in bijlage.
De analyseresultaten hebben enkel betrekking op de aangeleverde monsters. Dit testrapport mag uitsluitend in zijn geheel worden gereproduceerd, waarbij enkel aan het originele testrapport rechten kunnen worden ontleend. Inhoudsopgave: Resultaten analyses:
•
pagina 2
IBAN NL55 RABO 0109 7516 55 | BIC RABONL2U | BTW NL819224534B01 | HR 20139559
Op al onze werkzaamheden is de ‘Rechtsverhouding opdrachtgever - architect, ingenieur en adviseur DNR 2011’ van toepassing. Deze voorwaarden liggen op ons kantoor ter inzage en zijn ook in te zien op onze website (www.nebest-laboratorium.nl).
Ordernummer:
42493-300 Kubbesstijl Turfkaai Middelburg Rapportnummer:
41380-166
Datum rapportage:
23-11-2021
Laborant:
B. Flanders
Complex:
Turfkaai
Kade
Objectcode:
TK
Vrijgave:
A. Elzas
Object: Locatie
Onderzoekslocatie
Cr (VI) mg/kg of ja/nee
Cr
Analyseresultaten Zn Al Cd
Pb
Co
Ni
PAK
Onderbouwing mg/kg mg/kg mg/kg mg/kg mg/kg mg/kg mg/kg mg/kg lokatiekeus
Element
Bouwdeel
Variant
Aantal Verflagen
Test Nummer
Kabel
Stalen kolom
Donker grijs
4
100369
<10
370
42
161
10793
<20
<20
56
nvt
Kabel
Kopse kant kubbestijl
Wit
5
100372
<10
767
350
140
4964
<20
<20
78
nvt
2 van 2
Aanvullingen Opmerkingen / kleur toplaag