22-009 rvs Programma Aardgasvrije Wijken (proeftuin Dauwendaele)

Raadsvoorstel volgnummer

27 januari 2022 22-009

Onderwerp

Programma Aardgasvrije Wijken (proeftuin Dauwendaele)

behandelen in raadscommissie

Ruimte

portefeuillehouder

Wethouder Dekker Volksgezondheid en milieu Bas Kole (tel. 0118-675210) b.kole@middelburg.nl

datum vergadering

programma behandeld door e-mail

Conceptbesluit

De raad besluit: 1.

2. 3. 4.

Van de (resterende) bijdrage van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties een bedrag van € 3,35 miljoen als subsidie beschikbaar te stellen aan NetVerder, voor de realisatie van een Proeftuin Aardgasvrije Wijken in een deel van de wijk Dauwendaele; € 920.000 als een extra subsidie beschikbaar te stellen aan Zeeuwind, voor de realisatie van een Proeftuin Aardgasvrije Wijken in een deel van de wijk Dauwendaele en dit te dekken ten laste van de algemene reserve; Om sportcomplex De Kruitmolen aan te sluiten op de proeftuin; Dat de vorige beslispunten alleen van toepassing zijn als de proeftuin daadwerkelijk door Zeeuwind en NetVerder zal worden gerealiseerd en geëxploiteerd.

Aanleiding

Om het Klimaatakkoord van Parijs en het nationale Klimaatakkoord 2018 na te komen, zal Nederland onder andere de gaswinning moeten terugbrengen naar nul. Dit betekent ook dat de hele voorraad woningen in 2050 verduurzaamd moet zijn en van het aardgas af. De hele woningvoorraad wordt dan verwarmd met duurzame energie die is opgewekt door middel van wind, zon, geothermie of met andere fossielvrije alternatieven. Om ervaring met het aardgasvrij maken van woningen op te doen, heeft het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) enige jaren geleden geld beschikbaar gesteld om meerdere proeftuinprojecten (het zijn er inmiddels meer dan 50) uit te voeren. Ook Middelburg heeft zich aangemeld. Nadat BZK deze aanmelding heeft bevestigd, heeft Middelburg in 2019 een Rijksbijdrage van € 3,3 miljoen ontvangen om een proeftuin uit te voeren in (een deel van) de wijk Dauwendaele. Later dat jaar heeft BZK voor de voorbereiding nog eens € 400.000 beschikbaar gesteld. In totaal dus € 3,7 miljoen.

De proeftuin beoogt 688 woningen en appartementen van Woongoed en 230 particuliere woningen in Dauwendaele, sportcomplex De Kruitmolen, de gevangenis aan de Torenweg en het toekomstige zorgcentrum van Zorgstroom (in het voormalige Scalda gebouw aan de Ravensteijnweg) aardgasvrij te maken door middel van een warmtenet dat grotendeels wordt verwarmd met restwarmte van Eastman en een warmtecentrale/back-upinstallatie naast de gevangenis. Bij de proeftuin zijn betrokken:   

Eastman (binnenkort Synthomer); Zeeuwind; NetVerder (aanvankelijk DNWG maar door de samenvoeging van Stedin Groep en DNWG heeft NetVerder deze rol overgenomen);  Woongoed en;  Gemeente Middelburg. Deze partijen zijn destijds genoemd in de aanvraag in het kader van de Proeftuin Aardgasvrije Wijken (geaccordeerd door het college op 19 juni 2018) en werken sindsdien samen in een projectteam en een stuurgroep.

In 2019 en in de eerste maanden van 2020 is door de partijen gewerkt aan een sluitende businesscase uitgaande van een “commercieel” vertrekpunt. De Gemeente dacht hierbij een faciliterende rol te spelen en de Rijksbijdrage ten behoeve van het project beschikbaar te stellen als een subsidie. In het voorjaar van 2020 heeft de stuurgroep echter vastgesteld dat het realiseren van de proeftuin niet mogelijk was. Het ontbreken van een acceptabele mix tussen beschikbaarheid van de warmtebron Eastman (hoeveelheid en tijdsduur), de projectrisico’s (langdurige warmtelevering door Eastman, aansluitpercentage/vollooprisico en duurzaamheid), het daaruit volgende benodigde projectrendement (8%) door de marktpartij(en) en de hoogte van de eenmalige bijdrage in de aansluitkosten (BAK) waren redenen om de projectontwikkeling te stoppen. Medio 2020 heeft het project een nieuwe start gemaakt met een “purpose case”, met als doel te verkennen onder welke condities er alsnog een haalbare businesscase mogelijk is. De basisgedachte hierbij was dat alle partijen bereid waren de slagingskans van het project opnieuw te onderzoeken uitgaande van een acceptabeler projectrendement en mitigatie van de belangrijkste risico’s. Het projectteam heeft hierbij de volgende uitgangspunten gebruikt: 

Een maatschappelijk rendement dat aanzienlijk lager is dan het commerciële rendement waarmee in 2020 werd gerekend;  Een duurzame warmtecentrale/back-up installatie met luchtwarmtepompen (op groene stroom) en gasketels (tijdelijk op aardgas, in de toekomst op groen gas);  Een BAK van € 2.000 per woning (voor de utiliteitsgebouwen een BAK naar rato van de benodigde hoeveelheid warmte). Op basis van deze uitgangspunten is een nieuwe businesscase uitgewerkt waarbij er van uitgegaan werd dat Zeeuwind de leverancier van warmte zou worden en NetVerder het warmtenet zou aanleggen en beheren. Deze business case bleek echter voor Zeeuwind en NetVerder onvoldoende robuust om de twee belangrijkste risico’s af te dekken: 1. 2.

Er sluiten te weinig particulieren aan (minder dan 80% van de 230); De levering van restwarmte van Eastman(Synthomer) kan na vijf jaar wegvallen. De directie van Eastman heeft wel de intentie om langdurig restwarmte te leveren maar gaat geen contract aan langer dan vijf jaar en beslist na vijf jaar over voortzetting, vermindering of beëindiging van de restwarmte.

Om deze twee risico’s aan de voorkant zoveel mogelijk te kunnen beheersen, heeft de projectgroep vastgesteld dat de onderstaande bijdragen nodig zijn (in aanvulling op de proeftuinbijdrage van € 3,35 miljoen): 



Ad risico 1 De Gemeente betaalt de BAK à € 460.000 (€ 2.000 per woning) van de particuliere woningeigenaren aan Zeeuwind, met het doel om zoveel mogelijk particulieren (minimaal 80%) aan te laten sluiten op het warmtenet; Ad risico 2 Woongoed betaalt een extra BAK van € 1,376 miljoen (688 huurwoningen à € 2.000 excl. btw) en de Gemeente betaalt een extra BAK van € 460.000 (230 particuliere woningen à € 2.000 per woning) aan Zeeuwind om de eventuele uitbreiding van de back-up installatie te bekostigen.

De genoemde bedragen zullen na vijf jaar worden terugbetaald aan Woongoed en de Gemeente als de twee risico’s zich niet voordoen en het exploitatieresultaat van het warmtebedrijf (Zeeuwind) dit mogelijk maakt. Dit laatste moet nog ‘smart’ worden gemaakt en zal worden vastgelegd in nog op te stellen onderlinge afspraken. In het gunstigste geval kost het de Gemeente niets. In het slechtste geval kost het de Gemeente € 920.000 (twee keer € 2.000 per particuliere woning). Verder is het belangrijk voor de haalbaarheid van de businesscase dat sportcomplex De Kruitmolen, de gevangenis en Zorgstroom worden aangesloten. De Kruitmolen is gemeentelijk vastgoed, derhalve ligt aansluiting aan het college voor ter goedkeuring. Zeer recent is gebleken dat het voor Zorgstroom (economisch gezien) waarschijnlijk niet interessant is om aan te sluiten op het warmtenet. Wat de gevolgen hiervan zijn voor de businesscase wordt onderzocht. Voor het aansluiten van de gevangenis vinden serieuze gesprekken plaats. Effect

Met dit project willen wij het volgende bereiken:

1. 2. 3. 4.

918 woningen in Dauwendaele en een aantal utiliteitsgebouwen aardgasvrij maken en op een duurzame manier verwarmen; Ervaring opdoen met het aardgasvrij maken van de Gemeente en deze ervaring intern en extern te delen; Een voorbeeld zijn voor andere gemeenten in Zeeland; Sociale cohesie en duurzaamheidsbesef van de betrokken inwoners vergroten, door middel van een weloverwogen communicatie en participatieproces van de proeftuin.

Argumenten

1. 2.

Wij moeten zorgen voor een leefbare aarde voor volgende generaties; Leefbaarheid en toekomst staan voorop. Niet het argument dat het klimaatneutraal maken van Nederland onbetaalbaar is; 3. Nederland is (op grond van het klimaatakkoord) in 2050 aardgasvrij. De aardgaskraan gaat dicht; 4. In de milieuvisie staat dat Middelburg in 2050 klimaatneutraal is. Dit is een enorme opgave. Realisatie van dit project met circa 920 woningen is in de ogen van het projectteam en de Stuurgroep een belangrijke eerste stap; 5. Naast nieuwbouw (sinds 1 juli 2018) is nog maar een handjevol bestaande woningen aardgasvrij gemaakt. Voor Middelburg geldt: Nog 20.000 woningen te gaan; 6. De huidige restwarmte van Eastman (wordt nu in de vorm van stoom afgeblazen en) draagt bij aan de opwarming van de aarde en kan veel beter worden gebruikt om (in de plaats van aardgas) woningen te verwarmen; 7. Het is doelmatig om 918 bestaande woningen en een aantal utiliteitsgebouwen aan te sluiten op een warmtenet, omdat er op korte afstand restwarmte beschikbaar is; 8. Door het realiseren van de proeftuin halveert de huidige CO2 uitstoot van de betreffende woningen en utiliteitsgebouwen; 9. Het verduurzamen van het sportcomplex De Kruitmolen is geraamd op € 1 à 2 miljoen (circa € 1 miljoen op basis van het Parijs Akkoord of circa € 2 miljoen als de sporthal energieneutraal moet worden gemaakt).

Als de sporthal op het warmtenet wordt aangesloten, hoeft er (behalve de BAK en interne aanpassingskosten) dus niet op korte termijn te worden geïnvesteerd in een verdere verduurzaming van het sportcomplex; 10. De toekomstige jaarlijkse kosten van de bewoners zijn vergelijkbaar met de huidige jaarlijkse kosten. Bovendien is de verwachting dat de prijs van aardgas in de toekomst flink zal toenemen; 11. De boot komt maar één keer langs. Als men op het aardgas aangesloten blijft, mag dit uiteraard maar als men later alsnog wil aansluiten, moet rekening worden gehouden met hogere aansluitkosten; 12. Een woning die op het aardgasnet blijft aangesloten, is minder aantrekkelijk bij verkoop dan een woning die is aangesloten op een (duurzaam) warmtenet; 13. Met het verstrekken van de gemeentelijke bijdragen en die van Woongoed wordt het risico voor Zeeuwind en NetVerder voldoende verkleind om het warmtenet te gaan exploiteren. Kanttekeningen





 



Op dit moment hebben bewoners de vrijheid om zelf een aardgasleverancier te kiezen. Als men een contract voor de levering van warmte door Zeeuwind afsluit, heeft men deze keuze niet meer. Er is namelijk maar één warmteleverancier. Uiteraard worden er afspraken gemaakt over de tarieven en deze tarieven worden streng gecontroleerd door de toezichthouder Autoriteit Consument & Markt; Zoals eerder in deze nota is aangegeven, is het voor de haalbaarheid van de businesscase belangrijk dat naast de woningen van Woongoed, minimaal 80% van de particuliere woningen, sportcomplex De Kruitmolen, de gevangenis en Zorgstroom worden aangesloten. Zeer recent is gebleken dat het voor Zorgstroom (economisch gezien) waarschijnlijk niet interessant is om aan te sluiten op het warmtenet. Wat dit voor gevolgen voor de businesscase heeft, wordt onderzocht; Ook wordt nogmaals gemeld dat er een kans is dat de gemeentelijke bijdrage van € 920.000 niet terug komt; Verder liggen er nog belangrijke uitwerkings- en toetsingsvraagstukken. Hierbij moet worden gedacht aan samenwerkingsovereenkomsten en contracten tussen partijen, een aantrekkelijke propositie voor bewoners en vastgoedeigenaren.

En er zal een aantal juridische zaken moeten worden getoetst met betrekking tot het al dan niet verlenen van Staatssteun, aanbesteding en Woningwet; Ten slotte moeten de plannen worden goedgekeurd door de besturen en toezichthoudende organen van alle partijen.

Financiën

Wat mag dat kosten? De gemeente stelt vanuit de rijksbijdrage een bedrag beschikbaar van € 3,35 miljoen en aanvullend uit eigen middelen een BAK van € 920.000 (230 woningen maal de BAK à € 2.000 plus 230 woningen maal de extra BAK à € 2.000 is samen € 920.000). Deze bedragen hoeven alleen beschikbaar te worden gesteld als de proeftuin daadwerkelijk wordt gerealiseerd, dus als naast de huurwoningen, de particuliere woningeigenaren en de drie utiliteitsgebouwen meedoen. De gemeente mag alleen steun verlenen die ten goede komt aan de aanlegkosten (de ‘investeringskosten’) voor het distributienet. De bijdrage van € 3,35 miljoen gaat daarom als een subsidie naar NetVerder. De genoemde € 920.000 mag als subsidie worden verstrekt aan de warmteleverancier voor de (mogelijke uitbreiding van de duurzame) back-up installatie en gaat daarom naar Zeeuwind. Het ministerie van BZK zal worden gevraagd hiervoor een staatsteuntoets uit te voeren. De BAK voor De Kruitmolen is ongeveer € 40.000. Hiernaast moet rekening worden gehouden met interne aanpassingen (gedacht kan worden aan het plaatsen van boilers om te douchen en het aanpassen van de op afstand bedienbare temperatuurregeling). Over de wijze waarop deze kosten moeten worden gedekt, krijgt u een afzonderlijk voorstel. Hoe gaan we dat financieren? De van het Rijk ontvangen proeftuinbijdrage ad. € 3,7 mln.

is gereserveerd in de reserve Klimaatgelden. Het nu beschikbaar te stellen bedrag van € 3,35 miljoen komt ten laste van deze reserve. Het resterende bedrag van € 350.000 wordt ingezet voor gedane en nog te maken proces- en advieskosten en de communicatiekosten die in het verdere traject nog gemaakt moeten worden. Met de gemeentelijke bijdrage van € 920.000 is nog niet eerder rekening gehouden in een kadernota of begroting. Voor dekking van dit bedrag kan een beroep gedaan worden op de algemene reserve. Zijn er significatie gevolgen voor het weerstandsvermogen? Door de onttrekking van € 920.000 aan de algemene reserve daalt de weerstandratio met 0.07. De weerstandsratio blijft hiermee boven de door de raad gewenste streefwaarde van 1.4 liggen. Duurzaamheid

Het is niet nodig om uit te leggen dat dit project bijdraagt aan het klimaatneutraal worden van Middelburg. Van belang is wel dat de energie die nodig is voor de warmtepompen en de piek- en back-up installatie groen is, dus afkomstig is van zonneparken, windmolens en/of groen gas. Maar omdat er nog geen groen gas beschikbaar is, is er voor een deel van de back-upinstallatie nog aardgas nodig. Per saldo wordt de helft minder CO2 uitgestoten dan nu en draagt de restwarmte van Eastman niet meer bij aan de opwarming van de aarde. En dit zoals gezegd bij dezelfde jaarkosten. Communicatie en participatie

Een weloverwogen communicatie- en participatieproces is van groot belang om zoveel mogelijk huis/gebouweigenaren ervan te overtuigen dat aansluiten nu en in de toekomst aantrekkelijk is. Met elke aansluiting wordt de businesscase interessanter. De uitdaging is om dit bij de bewoners inzichtelijk te maken, zodanig dat zij zelf de keus maken op het warmtenet aan de sluiten. Hierbij hebben de bewoners altijd het recht om te kiezen voor een andere bron/manier van duurzaam verwarmen. Die is dan wel voor eigen rekening. Het komen tot de keuze om aan de sluiten op het warmtenet is een intensief proces waarbij naast informeren ook verschillende vormen van participatie mogelijk zijn. Dit proces zal ook bijdragen aan het duurzaamheidsbesef van inwoners. Momenteel wordt er gewerkt aan een plan over onderlinge communicatieafspraken en een communicatie en participatieplan. Als u met dit voorstel instemt, zal het projectteam communicatie (waar alle projectpartners deel van

uitmaken) de inwoners zo snel mogelijk gaan informeren en meenemen, ook al hebben wij dan nog geen antwoorden op al hun vragen. Dat is een proces van samen optrekken en onderzoeken. Uitvoering

Er wordt naar gestreefd om het warmtenet in 2022 voor te bereiden en vanaf 2023 aan te leggen en gefaseerd in gebruik te nemen. Het communicatie/participatieproces zal plaatsvinden gedurende de looptijd van het project. Advies ingewonnen bij adviesorgaan?

Niet van toepassing. Bijlagen

openbaar

1. Afbeelding van het proeftuingebied 2. Infographic aanpassingen woning Middelburg, 21 december 2021 Burgemeester en wethouders van Middelburg de secretaris,

mr. A. van den Brink de burgemeester,

mr. H.M. Bergmann

Ja Ja

geheim