210528 Concept Gebiedsvisie 70% t b v Raden, Staten e d

Werkdocument – Concept Gebiedsvisie Veerse Meer 2020-2030 Versie 28 mei 2021

Alle overheden en maatschappelijke partners benoemen

2

70% versie Gebiedsvisie t.b.v. informatie- en consultatie Raden, Staten, AV en directie RWS

Inhoud Versie 28 mei 2021 ................................................................................................................................................. 1 Inhoud ..................................................................................................................................................................... 2 Inleiding ................................................................................................................................................................... 4 Aanleiding ............................................................................................................................................................ 4 Gezamenlijke ambitie .......................................................................................................................................... 5 Uitvoering (i.o.) .................................................................................................................................................... 5 Leeswijzer............................................................................................................................................................ 5 1. Kwaliteiten van het Veerse Meer ...............................................................................................................

7 1.1 Visitekaartje ............................................................................................................................................... 7 1.2 Zuidwestelijke delta .................................................................................................................................... 7 1.3 Zes karakteristieke deelgebieden .............................................................................................................. 7 1.4 Landschapsplan Veerse Meer ................................................................................................................... 8 1.5 Gedachtegoed Nico de Jonge.................................................................................................................... 8 2. Uitgangspunten ........................................................................................................................................ 10 2.1 Gebiedsgericht ......................................................................................................................................... 10 2.2 Zeeuws DNA ............................................................................................................................................

10 2.3 Integrale aanpak ...................................................................................................................................... 10 2.4 Differentiatie en toekomstwaarde ............................................................................................................. 10 3. Gebiedstypologieën ................................................................................................................................. 12 3.1 Veerse Meer – water ................................................................................................................................ 13 3.1.1 Perspectief 2030 ............................................................................................................................. 13 3.1.2 Opgaven 2020-2030........................................................................................................................ 13 3.1.3 Principes ......................................................................................................................................... 15 3.1.4 Kansen ............................................................................................................................................ 15 3.1.5 Risico's ............................................................................................................................................

16 3.1.6 Acties .............................................................................................................................................. 16 3.2 Natuur ...................................................................................................................................................... 17 3.2.1 Perspectief 2030 (nog verder aan te vullen).................................................................................... 17 3.2.2 Opgaven 2020-2030........................................................................................................................ 17 3.2.3 Principes ......................................................................................................................................... 19 3.2.4 Kansen ............................................................................................................................................ 19 3.2.5 Risico's ............................................................................................................................................ 20 3.2.6 Acties .............................................................................................................................................. 20 3.3 Open agrarisch gebied .............................................................................................................................

21 3.3.1 Perspectief 2030 ............................................................................................................................. 21 3.3.2 Opgaven 2020-2030........................................................................................................................ 21 3.3.3 Principes ......................................................................................................................................... 22 3.3.4 Kansen ............................................................................................................................................ 22 3.3.5 Risico's ............................................................................................................................................ 23 3.3.6 Acties .............................................................................................................................................. 23 3.4 Dagrecreatieve oever ............................................................................................................................... 24 3.4.1 Perspectief 2030 ............................................................................................................................. 24 3.4.2 Opgaven 2020-2030........................................................................................................................

24 3.4.3 Principes ......................................................................................................................................... 25 3.4.4 Kansen ............................................................................................................................................ 25 3.4.5 Risico's ............................................................................................................................................ 25 3.4.6 Acties .............................................................................................................................................. 25 3.5 Dammen .................................................................................................................................................. 26 3.5.1 Perspectief 2030 ............................................................................................................................. 26 3.5.2 Opgaven 2020-2030........................................................................................................................ 26 3.5.3 Principes .........................................................................................................................................

27 3.5.4 Kansen ............................................................................................................................................ 27 3.5.5 Risico's ............................................................................................................................................ 27 3.5.6 Acties .............................................................................................................................................. 27 3.6 Bebouwde oever ...................................................................................................................................... 28 3.6.1 Perspectief 2030 ............................................................................................................................. 28 3.6.2 Opgaven 2020-2030........................................................................................................................ 28 3.6.3 Principes ......................................................................................................................................... 29 3.6.4 Kansen ............................................................................................................................................

30 3.6.5 Risico's ............................................................................................................................................ 31 3.6.6 Acties .............................................................................................................................................. 31 4. Strategie voor ontwikkelingen .................................................................................................................. 32 4.1 Beschermen, versterken en beleven van bestaande kwaliteiten.............................................................. 32 4.1.1 Ontwikkelruimte ............................................................................................................................... 32 4.1.2 Beschermingsgebieden ................................................................................................................... 33

3

70% versie Gebiedsvisie t.b.v. informatie- en consultatie Raden, Staten, AV en directie RWS

4.2 Ontwikkelen van nieuwe kwaliteiten......................................................................................................... 33 4.2.1 Definitie en types ............................................................................................................................. 33 4.2.2 Ontwikkelruimte ............................................................................................................................... 34 5. Beleidscontext en governance ................................................................................................................. 37 5.1 Beleidscontext .......................................................................................................................................... 37 5.1.1 Gebiedsontsluitingsvisie Veerse Meer Zuid .................................................................................... 37 5.1.2 Bestemming Zeeland 2030 ............................................................................................................. 37 5.1.3 Bosvisie ........................................................................................................................................... 38 5.1.4 Aanpak Deltaweg ............................................................................................................................

38 5.1.5 Landschapsvisie Deltadammen ...................................................................................................... 38 5.1.6 Gebiedsagenda Zuidwestelijke Delta 2050 ..................................................................................... 38 5.1.7 Regionale Energiestrategie ............................................................................................................. 38 5.1.8 Klimaatadaptiestrategie Zeeland ..................................................................................................... 38 5.1.9 Ambitiedocument Landelijk Gebied 2021-2030 ............................................................................... 38 5.1.10 Beheer en onderhoud convenant Veerse Meer ............................................................................... 38 5.2 Governance (wordt nog uitgewerkt) ......................................................................................................... 39 6. Actieprogramma (In ontwikkeling, nog te categoriseren) ......................................................................... 40 Bijlage I – Overgangsbeleid & statuslijst (vastgesteld in Fase 1) ..........................................................................

41 Bijlage II – Algemene principes (vastgesteld in Fase 1) ........................................................................................ 41 Bijlage III - Aandachtsgebieden – een eerste uitwerking in kansen ...................................................................... 41 Bijlage V: Landschapskader.................................................................................................................................. 41

4

70% versie Gebiedsvisie t.b.v. informatie- en consultatie Raden, Staten, AV en directie RWS

Inleiding Sinds de afdamming in 1961 is het Veerse Meer een prachtig brakwatermeer met grote natuurlijke en landschappelijke waarde. Gelegen tussen de Randstad en Antwerpen Metropool is het een aantrekkelijke omgeving om te wonen, werken en recreëren. Het gebied is voor Zeeland van grote economische, ecologische en maatschappelijke betekenis. De Gebiedsvisie Veerse Meer 2020-2030 heeft als doel de kwaliteiten van het gebied te borgen en te versterken, waarbij waterveiligheid, natuur, (verblijfs)recreatie, landbouw, visserij, leefbaarheid en landschap met elkaar in balans zijn. Dit moet ervoor zorgen dat het gebied ook in 2030 en ver daarna toegankelijk en aantrekkelijk blijft voor haar verschillende functies en gebruikers. De gebiedsvisie is een breed gedragen toekomstperspectief, dat door de inzet van de betrokken overheden en maatschappelijke partners tot uitvoering zal komen, vanuit eigen bevoegdheden, verantwoordelijkheden en belangen. Aanleiding Begin jaren 2000 leidde de toegenomen recreatieve druk en de achteruitgang van de omgevingskwaliteit van het Veerse Meer ertoe dat de provincie Zeeland het initiatief nam om een integrale Gebiedsvisie voor het Veerse Meer en omgeving op te stellen, die in 2004 werd vastgesteld.

Inmiddels zijn een groot aantal onderdelen van die visie gerealiseerd, waaronder het opnieuw verzilten van het meer, maar zijn er ook onderdelen die niet zijn uitgevoerd of inmiddels achterhaald. Nu, meer dan 15 jaar later, is het Veerse Meer gebied in een nieuwe fase terecht gekomen. De omgevingskwaliteiten aan het Veerse Meer staan in toenemende mate onder druk door divers ruimtegebruik, zowel op het land als op het water, een verslechterde waterkwaliteit, het achteruitgaan van natuurwaarden, het soms niet meer in acht nemen van het oorspronkelijke landschapsontwerp en achterstallig beheer en onderhoud van voorzieningen. De grote aantrekkingskracht van het gebied voor velen zorgde de voorbije jaren ook voor een toenemende recreatiedruk en een daarmee gepaard gaande groei van het aantal nieuwe verblijfsaccommodaties of plannen daartoe. Dat leverde veel maatschappelijke onrust op. Deze bebouwing kreeg in de loop der jaren immers steeds meer zichtbare invloed op de oevers en het open agrarisch landschap, was steeds vaker afgewend van de omgeving en los van medegebruik door de samenleving. De afspraken uit de Zeeuwse Kustvisie (2017) riepen de vrees op dat deze ontwikkeling alleen maar zou doorzetten door verschuiving vanuit de kust naar de randen van het Veerse meer.

Landelijke prognoses geven aan dat de behoefte aan ruimte en voorzieningen voor (verblijfs)recreatie alleen maar zal groeien. De ruimte rond het Veerse Meer voor recreatieve uitbreiding is echter nog maar beperkt, want het risico dat het ten koste zal gaan van natuur, het open agrarisch landschap, de openbare oevers en een open zicht langs en van(af) het water is reëel; dit zijn juist de dragers die het Veerse Meer aantrekkelijk maken voor toerisme en recreatie. Vanwege de behoefte aan een blijvende balans tussen de verschillende functies wordt de noodzaak van een nieuwe Gebiedsvisie door velen gevoeld en geuit. Daarnaast ligt er een aantal opgaven op, in en rondom het Veerse Meer, gericht op het borgen en versterken van de omgevingskwaliteiten van dit kansrijke gebied, waarbij waterveiligheid, natuur, recreatie, landbouw, visserij, leefbaarheid en landschap met elkaar in evenwicht zijn. De vier gemeenten rond het Veerse Meer (Goes, Middelburg, Noord-Beveland en Veere), het waterschap Scheldestromen en de provincie Zeeland hebben daarom in 2019 het initiatief genomen om - in samenspraak met maatschappelijke partners - voor de periode 2020-2030 een nieuwe Gebiedsvisie op te stellen. Ook Rijkswaterstaat sloot zich kort nadien aan bij de initiatief nemende overheden, vanuit haar verantwoordelijkheid voor waterkwaliteit.

5

70% versie Gebiedsvisie t.b.v. informatie- en consultatie Raden, Staten, AV en directie RWS

Gezamenlijke ambitie De Gebiedsvisie voor het Veerse Meer is de basis voor samenwerking de komende jaren die moet zorgen voor bescherming en kwaliteitsvolle ontwikkeling van een veilig, economisch aantrekkelijk en (ecologisch) gezond en (be)leefbaar gebied als onderdeel van de Zeeuwse Delta. Het toekomstperspectief en het actieprogramma tot 2030 als nieuw ijkmoment geschetst, in acht nemende dat de maatschappelijke opgaven en bescherming van het gebied uiteraard een bredere tijdsspanne betrekken. De Gebiedsvisie vormt een bouwsteen voor de Provinciale Omgevingsvisie en krijgt zijn vertaling in de gemeentelijke omgevingsplannen. Samen met de samenwerkingspartners1 worden bestuursafspraken gemaakt 2 over het onderschrijven van de visie, het vertalen ervan in beleid en eventuele regelgeving en het uitvoering geven aan het actieprogramma en overgangsbeleid. De Gebiedsvisie gaat in op het water, de oevers, strandjes, havens, dorpen, dijken, dammen en het open agrarisch gebied. Om bij toekomstige ontwikkelingen een goede balans te behouden in relatie tot omgevingskwaliteiten, leefbaarheid en economie, worden uitgangspunten en kaderstellende principes beschreven, die recht doen aan de - via participatie van belanghebbenden- geïdentificeerde zorgen en kansen.

De gezamenlijke ambitie is om de komende 10 jaar te focussen op kwaliteitsbewaking van het gebied (bescherming, herstel, onderhoud, beleving), waarbij geen permanente nieuwe ontwikkelingen meer worden toegestaan tenzij deze voldoen aan de in deze visie omschreven kaders in specifieke gebieden (i.e. aandachtsgebieden). Dit biedt ook de rust om eventuele plannen die nog recht van uitvoering hebben te laten landen in het gebied. De visie gaat niet in op lopende projecten. Hiertoe is in de Besluitvormingsnotitie Fase 1 (d.d. 18 mei 2020) overgangsbeleid en een statuslijst vastgesteld (zie bijlage I). Deze is onlosmakelijk met deze visie verbonden. Uitvoering (i.o.) Om de ambitie en intenties van deze visie te effectueren, is er inzet nodig in de praktijk. Borging vergt voortdurende aandacht. Daarom wordt met de vaststelling van de Gebiedsvisie een (nntb) Stuurgroep opgericht, ondersteund door een ambtelijk trekkersgroep. Mogelijk kan een kwaliteitsteam van adviseurs bij nieuwe initiatieven zorgen voor kwaliteitsborging en afstemming vanuit een gebiedsbreed perspectief. De gezamenlijke ambitie en visie, en hieraan gekoppeld het actie/uitvoeringsprogramma zijn het kader waarbinnen de overheden en een evt. kwaliteitsteam in de toekomst initiatieven beoordelen en ontwikkelen.

Leeswijzer Na het schetsen van de belangrijke en unieke landschappelijke kwaliteiten van het Veerse Meer in Hoofdstuk 1, worden in Hoofdstuk 2 de uitgangspunten voor de Gebiedsvisie Veerse Meer benoemd. Het Veerse Meer gebied herbergt een diversiteit aan kwaliteiten en functies, die zijn in Hoofdstuk 3 zijn vertaald in zes gebied typologieën met eigen perspectief, principes, opgaven, kansen en risico's (Veerse Meer water, natuur(oevers), open agrarisch gebied, dagrecreatieve oevers, dammen en bebouwde oevers). In Hoofdstuk 4 wordt de strategie voor ontwikkelingen toegelicht. Hoofdstuk 5 werkt de strategie voor ontwikkelingen nader uit voor de categorie aandachtsgebieden.

1

Samenwerkingspartners: Het Zeeuws Landschap, Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten, Zeeuwse Milieufederatie, HISWARECRON, Koninklijke Horeca Nederland, Toeristisch Ondernemend Zeeland, Stichting Dagattracties Zeeland, Stichting Vrije Recreatie, Vekabo, ZLTO, Zeeuws Agrarisch Jongeren Kontakt, Gebruikersraad Veerse Meer, Watersportverbond, Nederlandse Onderwatersportbond, Sportvisserij Zuidwest Nederland, Vereniging Beroepsvissers Veerse Meer, Visstand Beheercommissie, Nederlandse Oestervereniging en Schuttevaer 2

Het standpunt van brancheorganisaties over deze visie kan afwijken van individuele ondernemers- of ledenbelangen. Waar opgaven, kansen of acties private percelen betreffen, gaat uitvoering altijd op basis van vrijwilligheid.

6

70% versie Gebiedsvisie t.b.v. informatie- en consultatie Raden, Staten, AV en directie RWS

Ook vanuit andere beleidsvelden worden uitspraken gedaan over ontwikkelingen in het gebied. Het uitgangspunt is dat de in deze visie benoemde kwaliteiten en ambities daarmee in overeenstemming zijn en vice versa. In hoofdstuk 6 wordt deze beleidscontext nader toegelicht. Daarnaast komt de bij de visie voorgestelde governance structuur daarin aan bod. Hoofdstuk 7 sluit de Gebiedsvisie af met de actieagenda. Als bijlagen vindt u <<tzt>> de volgende documenten: - Overgangsbeleid, statuslijst, algemene principes uit fase 1 - de eerste uitwerking van de aandachts- en beschermingsgebieden - het landschapskader - bronnenoverzicht

7

70% versie Gebiedsvisie t.b.v. informatie- en consultatie Raden, Staten, AV en directie RWS

1.

Kwaliteiten van het Veerse Meer

<fotoreeks Veerse Meer landschap> 1.1

Visitekaartje

Het Veerse Meer gebied is een uniek stukje Zeeland. Hier balt zich nagenoeg de gehele Zeeuwse geschiedenis samen: de ongetemde zeearm en het pas gewonnen polderland in een precair evenwicht, de komst van de Deltawerken en de transformatie tot een recreatielandschap daarna. De voortdurende wisselwerking tussen natuurlijke processen en menselijk ingrijpen heeft geleid tot een divers en afwisselend landschap met een grote aantrekkingskracht op bewoners, recreanten en toeristen. Het is een heerlijk gebied om te fietsen langs dijken, te wandelen in bossen, te luieren langs de oever, actief te zijn op en onder water of te ontspannen in de karakteristieke havens en dorpen of in het stadje Veere. Het is een plek om te ontsnappen aan de dagelijkse sleur of de stad. Het landschap is het visitekaartje – het unique selling point - van het Veerse Meer. 1.2

Zuidwestelijke delta

Het Veerse Meer is onderdeel van het voor Nederland kenmerkende landschap van de Zuidwestelijke delta. Dit landschap heeft zich in de loop van duizenden jaren opgebouwd onder de invloed van sediment en de waterbewegingen van rivieren en de zee. De afzettingen zijn zeer vruchtbaar en vanaf de Middeleeuwen heeft de mens de strijd aangebonden met de zee om op deze gronden gewassen te verbouwen. Voor economisch gewin werd in de loop van de eeuwen nagenoeg de gehele delta ingepolderd. Op basis hiervan is het Veerse Meer gebied in grote lijnen op te delen in zes deelgebieden met elk hun eigen karakteristiek of DNA. De kenmerken van deze deelgebieden gelden als vertrekpunt voor behoud, beheer en ontwikkeling. 1.3 Zes karakteristieke deelgebieden <ieder deelgebied illustreren met foto > Veerse Meer — de voormalige zeearm, eilanden en de buitendijkse gebieden, gekenmerkt door de invloed van het water. Het Veerse Meer is een uniek en exemplarisch restant van een vroegMiddeleeuwse zeearm zoals die de Zeeuwse Delta tot de 16de eeuw domineerden. De schorren, slikken, platen en eilanden bieden een inkijkje in de dynamische wordingsgeschiedenis van het gebied en zijn belangrijk voor kust- en moerasbroedvogels (N2000 Vogelrichtlijn). De beleving is afwisselend door de slingerende vorm van het meer, de eilanden en de verschillende verschijningsvormen van de oevers.

Het landschapsontwerp van Nico de Jonge is van grote invloed op de beleving van het meer. Walcheren — het eerst ingepolderde land, of Oudland. Gekenmerkt door een fijnmazige, reliëfrijke structuur wat een veelzijdig en afwisselend landschap oplevert met hoger gelegen, slingerende kreekruggen, maar ook lagergelegen poelgronden en voormalige kreken. Het bochtige wegenpatroon en de meidoornhagen, windschutten en bomenrijen zorgen voor een steeds wisselend beeld. Noord-Beveland — Nieuwland, gekenmerkt door grootschalig en beeldbepalend agrarisch gebruik met een planmatige opzet. Weids en plat met lange zichten die her en der onderbroken worden door dijken of bomenrijen. Rechte wegen benadrukken de beleving van de grote open ruimte. De bossen bij Kortgene, Kamperland en de Schotsman bieden contragewicht aan de open ruimten. Zuid-Beveland — Nieuwland, lijkt qua landschappelijke beleving op Noord-Beveland, alleen afwisselender door de doorsnijding met de kreekrestanten van de Schengen en de kleinere polders die nadrukkelijk als opeenvolgend op elkaar zijn te ervaren. De inpolderingshistorie van het gebied is hierdoor direct leesbaar. Bijzonder is het Eiland van Wolphaartsdijk dat nu opgenomen is te midden van recentere polders, maar ooit een eiland vormde.

Duinen — kenmerkend reliëfrijk landschap dat door zijn hoogteverschillen en natuurlijke uitstraling een spannend contrast vormt met de achterliggende polders. Langs de kust bevindt zich een dynamisch en veranderlijk landschap met verschillende stadia van duinontwikkeling en plaatselijk zeldzame flora. Achter de Veerse Gatdam, aan de meerzijde, herinneren de duinen ons aan het verleden als zeearm.

8

70% versie Gebiedsvisie t.b.v. informatie- en consultatie Raden, Staten, AV en directie RWS

Dammen — Veerse Gatdam en Zandkreekdam, bepalende civieltechnische ingrepen als onderdeel van het Deltaplan met elk hun eigen kenmerkende karakter. De Veerse Gatdam heeft een natuurlijke uitstraling door de duin- en strandaanwas aan de zeezijde; de Veerse Meer zijde is recreatief in gebruik en biedt een fraai panorama over het Veerse Meer. De Zandkreek dam heeft een rustige, technische uitstraling wars van opsmuk, functioneel als waterkering, -doorlaat en verkeersverbinding tussen eilanden. In deze landschappen vinden we een veelheid aan waardevolle aardkundige, ecologische en cultuurhistorische structuren en elementen die inzicht bieden in de ontstaansgeschiedenis en er hun specifieke karakter aan ontlenen. Zij bepalen samen de identiteit, het DNA van de locatie en vormen vertrekpunt en inspiratiebron bij behoud, beheer en ontwikkeling. Voor een beknopt overzicht verwijzen we graag naar Landschap Veerse Meer (zie Bijlage V). In de vorige eeuw is hier een nieuwe laag aan toegevoegd met het Landschapsplan Veerse Meer. 1.4

Landschapsplan Veerse Meer

Voor het landschap direct rond het Veerse Meer is het iconische landschapsplan Veerse Meer van landschapsarchitecten Nico de Jonge en Ellen Brandes nog altijd beeldbepalend. Met het plan beoogden ze van het Veerse Meer een eigen, recreatieve wereld te maken. Een wereld die zoveel mogelijk fysiek en visueel losgekoppeld was van het agrarische gebruik van de polders. Hiervoor planden zij een nieuwe, moderne landschappelijke laag van in de breedte variërende bosgordels langs de randen van het meer. Dit bracht samenhang, een gevoel van oneindigheid en een doorlopend groen kader. Binnen dit landgoedachtige ensemble kregen de functies hun plek: natuur op de kansrijke platen en slikken en recreatieve functies op aangewezen locaties nabij bestaande kernen of juist als zelfstandige eenheden in het landschap. Om het recreatieve gebruik en de beleving van het Meer te vergroten werd een uitgekiende compositie van bosvlakken en eilanden uitgedacht. 1.5

Gedachtegoed Nico de Jonge

Het landschapsplan is samen met de karakteristieken van de deelgebieden bepalend voor het gebruik, de beleving en de identiteit van het Veerse Meer. Ontwikkelingen conformeren zich hieraan en sluiten aan op het gedachtegoed van Nico de Jonge en het landschapsplan. Essentieel hierbij zijn: 1. Het in stand houden van de schijnbaar eindeloze, groene wereld. Het Veerse Meer is ontworpen als een aantrekkelijke, groene vakantiebestemming. Een wereld die bewust anders is dan de directe omgeving. De uitgekiende aanplant van robuuste bosblokken laat het meer groter lijken dan het is en schept een groene illusie waarin er vrijwel nergens zicht is op ‘verstorende’ bebouwing. Steeds is er zicht op bosschages of de dijk met de weidsheid van de polders daarachter. Van een afstandje zijn alleen de kenmerkende stads- en dorpssilhouetten te zien als oriëntatiepunten, pas in de directe nabijheid tonen de havens en recreatieterreinen zich. De zichten en zichtlijnen zijn een belangrijk onderdeel van deze compositie. bescherm, behoud en ontwikkel de groene horizon rond het Veerse Meer, bijvoorbeeld:  bescherm en ontwikkel (revitaliseer) de gerealiseerde bosgebieden, bosschages en bosgordels uit het landschapsplan.

 versterk en ontwikkel (revitaliseren en aanplant) de groene kaders en de groene achtergrond/’rugdekking’ van opgaande beplanting rond de verblijfsrecreatieterreinen (oud en nieuw) en doe dat in de ‘ontwerptaal’ van Nico de Jonge, zorg daarnaast voor samenhang:  versterk en ontwikkel (revitaliseer en aanplant) het interne groene karakter van de recreatieterreinen. wees voorzichtig met bebouwing op de oevers van het Veerse Meer, bijvoorbeeld:  de maat en schaal van de bebouwing rond het Veerse Meer relateert zich aan die van de maat van het landschap, de landschappelijke elementen en bestaande historische bebouwing.  sta geen bebouwing toe in of op het water en op de waterlijn.  Zorg dat de dominante zichtlijnen langs de lengte-assen van het meer beëindigd worden door of opgaand groen, of een schijnbaar eindeloos open landschap achter een dijk of natuurgebied.

9

70% versie Gebiedsvisie t.b.v. informatie- en consultatie Raden, Staten, AV en directie RWS



Houd het agrarische gebied achter de dijken open en agrarisch om het gevoel van weidsheid te behouden.

2. Een leesbaar landschap met een eigen identiteit De historische gelaagdheid van het gebied is afleesbaar aan de (cultuur)historische landschapselementen en structuren. De Jonge onderkent hun waarde, nam ze op in het plan en versterkte sommige, zoals de kreken, om hun belevingswaarde te vergroten. Bijvoorbeeld:  Het Veerse Meer heeft een veelkleurige identiteit door het diverse landschap rond het meer. Houd die diversiteit leesbaar en cultiveer het DNA van iedere plek.  Respecteer de karakteristieke verschillen tussen het Oudland (Walcheren) en de kleipolders van het Nieuwland (Noord- en Zuid-Beveland).  Respecteer, integreer en gebruik cultuurhistorische en aardkundige elementen en ensembles (in de planvorming)  Respecteer de schaal- en karakterverschillen tussen binnen- en buitendijks gebied. Buitendijks waren het natuurlijke platen en slikken met prielen (kreekjes), binnendijks grootschaligere aanwaspolders en het Nieuwland met een geheel andere schaal.  Respecteer de oorspronkelijke opzet van het Veerse Meer als gebied voor de beginnende en minder ervaren waterrecreant, waarbij beschutting en geleiding van en naar de havens is ontworpen. 3. Een rijke belevingswereld met wisselende zichten Het Veerse Meer biedt een rijke en afwisselende belevingswereld. Respecteer de verschillende zichten en zichtlijnen die deze wereld vormgeven.

Bijvoorbeeld:  Behoud en versterk het vrije zicht op het Veerse Meer vanaf de oevers.  Behoud en versterk de oorspronkelijke compositie van de opgaande beplanting (oevers en eilanden) die de zichten stuurt en kadert en de beleving vormgeeft  Houd de lange zichtlijnen over de lengte-assen van het Veerse Meer open.  Behoud de variatie in lengte van zichten over de breedte van het meer.  Houd de zichten open op de kenmerkende oriëntatiepunten (kerken Wolphaartsdijk, Kortgene en het stadsilhouet van de vesting Veere).  Voorkom dat (hoge) bebouwing concurreert met de historische silhouetten, gebouwen en zichtlijnen. 4. Toegankelijk voor iedereen Hanteer het democratisch beginsel in het gebruik van de oevers, er is niemand met alleenrecht op het gebruik ervan. Bijvoorbeeld:  Houd en maak oevers en de oeverzone waar mogelijk en passend openbaar toegankelijk.  Houd de openbare voorzieningen aan de oevers openbaar (o.a. trailerhellingen, steigers) 5. Clustering en zonering van gebruik Alles heeft zijn plek. Alleen zo blijft de kenmerkende verscheidenheid en rijkheid aan contrasten behouden. De intensieve, recreatieve functies zijn geclusterd en duidelijk begrensd om de kwaliteiten van het natuurlijke en het in cultuur gebrachte landschap optimaal tot hun recht te laten komen. Niet alles kan overal. Maak heldere keuzes. Bijvoorbeeld:  Zoneer het gebruik.

Concentreer intensieve recreatie vormen — verblijfsrecreatie en dagrecreatie — in een beperkt aantal duidelijk begrensde gebieden. Hanteer hiervoor in principe de locaties uit het landschapsplan en actualiseer en beperk deze naar daadwerkelijk gebruik en begrenzing.

10

70% versie Gebiedsvisie t.b.v. informatie- en consultatie Raden, Staten, AV en directie RWS

2.

Uitgangspunten

De Gebiedsvisie vertrekt als basis vanuit de volgende vier uitgangspunten: 2.1

Gebiedsgericht

Het belang van deze Gebiedsvisie is dat ontwikkelingen – ook op lokaal niveau - vanuit het gebied als geheel worden beschouwd. Dat is in het verleden te weinig gebeurd, waardoor omgevingskwaliteiten onder druk zijn komen te staan. De draagkracht van een gebied heeft grenzen; ontwikkelingen op de ene oever bepalen mede wat mogelijk is aan de overkant. Daarnaast hebben landschappelijke ingrepen steeds een andere impact op het zicht en de beleving van op het water en vanaf het land of beschouwd ‘vanaf de overkant’. Beleid dat uit de visie voortkomt moet zorgen voor zorgvuldig gebruik van de omgeving rondom het meer, met respect voor de landschappelijke waarden en leefomgeving en de juiste impulsen bieden voor een gevarieerde (recreatieve) markt. In navolging van Nico de Jonge (zie hoofdstuk 2) blijven de hoofdfuncties van het Veerse Meer recreatie en natuur(beleving), gebufferd door een dijk en een landschappelijke gordel van natuur, agrarische bedrijvigheid en dorpse en recreatieve woonfuncties. 2.2

Zeeuws DNA

Door bij alle ontwikkelingen bewust en consequent prioriteit te geven aan de Zeeuwse ruimtelijke identiteit, de identiteit van de eilanden (gemeentelijk en regionaal DNA3) en specifieke gebieden als het Veerse Meer e.o., wordt de herkenbaarheid steeds groter. Zeeland biedt rust, ruimte en genieten. Er zijn verstilde dorpjes en monumentale steden. Zeeland is ook scheepvaart, de Deltawerken en industrie. Juist de wissselwerking tussen water en land maakt Zeeland zo bijzonder. Het Zeeuwse landschap is vlak en uitgestrekt, met bijna altijd een horizon als vergezicht. Elk eiland heet zijn eigen karakteristieke open bolders, waar het Zeeuwse licht altijd vrij spel heeft. Binnendijken vormen een kloeke markering van de kavels akkerland en zijn kronkelende herinneringen aan het van de zee teruggewonnen land. Waar je ook bent in Zeeland, de zee is altijd dichtbij! De Zeeuwse wateren zijn veelzijdig, je kunt er niet alleen vissen, zeilen of waterskiën; de Delta is ook een paradijs voor onderwatersporters. 2.3

Integrale aanpak

Behoud, versterking en een vergrote beleving van de gebiedskwaliteiten staan centraal. Waar deze kwaliteiten onder druk staan, wordt gewerkt aan bescherming en herstel. Wanneer diverse opgaven op een locatie samenkomen, worden deze integraal opgepakt, o.m.door het creëren van nieuwe landschappelijke kwaliteiten (zoals benoemd in Hoofdstuk 2) gecombineerd met een kwaliteitsimpuls voor (verblijfs)recreatieve ontwikkelingen en voorzieningen. Er is aandacht voor de verbinding met de samenleving, andere sectoren en opgaven, waardoor er een verbeterde samenhang van (nieuwe) functies in het gebied komt. Hierdoor wordt de algehele kwaliteit en regionale identiteit van het gebied versterkt. 2.4

Differentiatie en toekomstwaarde

Rondom en op/in het Veerse Meer is een waaier aan mogelijkheden voor recreatie en beleving, met de focus op het water. Vanuit havens of oevers kun je o.a. watersporten en zwemmen. Fietsen en/of wandelen op/aan de oevers geeft een prachtige natuurbeleving. Gewerkt wordt aan differentiatie tussen gebruiksmogelijkheden en bestaande kwaliteiten worden versterkt, zodat de eigenheid en herkenbaarheid van het gebied kan worden gewaarborgd. Als identiteitsbepalende context voor het Veerse Meer worden gezien: (op en onder) het water, de landelijkheid, de natuurlijkheid, de kleinschaligheid, het ‘familie-gebeuren’, het (lokale) ondernemerschap, de landschaps- en cultuurhistorie, de afwisseling tussen licht en duisternis, tussen luwte en openheid.

3 Website: https://www.zeeland.nl/over-zeeland/laat-zeeland-zien

11

70% versie Gebiedsvisie t.b.v. informatie- en consultatie Raden, Staten, AV en directie RWS

Door en naast het versterken en ontwikkelen van deze bestaande kwaliteiten, wordt ruimte gecreëerd voor nieuwe markten als ze bij het gebied passen en het niet verder belasten. Te denken valt aan (tijdelijke) foodconcepten, beleven van cultuur(historie), toevoeging van funsporten e.d. en is aandacht voor seizoensverlenging en doordoor spreiding van recreatiedruk van belang.

12

70% versie Gebiedsvisie t.b.v. informatie- en consultatie Raden, Staten, AV en directie RWS

3.

Gebiedstypologieën

Het Veerse Meer gebied herbergt enorme kwaliteiten en een grote diversiteit aan functies. Dit is goed zichtbaar in de verschillende oevertypes en bebouwingssferen met specifieke karaktereigen kwaliteiten (natuur, open agrarisch landschap, (verblijfs)recreatie, water/strand en infrastructuur). Deze zijn bepalend voor de wijze waarop met deze kwaliteiten wordt omgegaan en hoe de principes en uitgangspunten worden toegepast. Hieronder treft u de kaart met de beschrijving van de verschillende gebiedstypologieën. In de volgende paragrafen (3.1 t/m 3.6) gaan wij in op: - Veerse Meer – water - Natuur(oevers) - Open agrarisch gebied en oevers - Dagrecreatieve oever - Dammen - Bebouwde oever

Figuur 1: Overzichtskaart Gebiedsvisie Veerse Meer – concept n.a.v. Trekkersoverleg 21/05/2021

13

70% versie Gebiedsvisie t.b.v. informatie- en consultatie Raden, Staten, AV en directie RWS

3.1

Veerse Meer – water

3.1.1

Perspectief 2030

Er is een strategische verkenning uitgevoerd naar de problematiek rondom de waterkwaliteit. De maatregelen zijn in uitvoering of in verder onderzoek. Ondertussen wordt de waterkwaliteit goed in de gaten gehouden aan de hand van monitoring. Eventuele verstoringen worden vroegtijdig gesignaleerd. De verbetering van de waterkwaliteit heeft ertoe geleid dat het Veerse Meer aantrekkelijk is en blijft voor de recreant. Dit heeft zowel de positie van het Veerse Meer als één van de toeristische waterhotspots van Noordwest-Europa als ook als drager van bijzondere internationale natuurwaarden, beschermd onder Natura 2000, een boost gegeven. Toeristen zien het Veerse Meer als hét gebied waar natuur en recreatie in harmonie samengaan. Vooral de aanwezige broedvogels en het gebruik van het gebied door trekvogels maakt dat het Veerse Meer een belangrijk ecologische functie heeft. Deze belangrijke natuurwaarden zijn meer in balans gebracht door middel van zonering en beschermde gebieden, zonder de ruimte voor recreatie, visserij of landbouw te beperken. Het gebruik van de eilanden is gereguleerd: sommige eilanden zijn primair voor recreatie en vertier, andere eilanden zijn juist afgesloten en beschermd voor natuur(ontwikkeling). Daardoor gedijen flora en fauna goed op speciaal aangewezen eilanden en randen langs het meer.

Ook de vogelpopulatie, beschermd onder de Vogelrichtlijn, profiteert van de zonering en is zowel in omvang als diversiteit toegenomen. Eilanden beoogd voor recreatie zijn van solide steigers voorzien en hebben een sanitaire voorziening die horen bij deze tijd. Financiering is geborgd in het beheers- en onderhoudsconvenant en alle gebruikers dragen eraan bij. Op zwemlocaties is de groei van Japanse oesterschelpen structureel aangepakt. De verbetering van de waterkwaliteit heeft ook zijn doorwerking in het bufferen van voldoende zoetwater wat belangrijk is voor natuur en landbouw. De zoetwater voorraden (in onder meer de ondergrond) worden aangevuld in de wintermaanden en kunnen daardoor in de zomermaanden benut worden. Daarnaast zorgen de keuzes (waar dit mogelijk is) richting zouttolerante gewassen voor een ander landgebruik. Naast recreatief gebruik is duurzame kleinschalige beroepsvisserij in balans met de omgeving en haar gebruikers en genieten bezoekers van Veerse “fruits de mer” in de horeca. De verbeterde waterkwaliteit maakt het Veerse Meer weer aantrekkelijk voor watersporters met een grote diversiteit aan activiteiten op, in en onder water. De benodigde informatie over dit ruime aanbod aan activiteiten is via digitale middelen zeer toegankelijk voor recreanten.

De beleving van het Veerse Meer wordt verder gestimuleerd doordat diverse watersportverenigingen een spannende competitie organiseren waarbij jong en oud strijden voor de ‘Veerse Meer Bokaal’. Jaarrond worden er in gezamenlijkheid wedstrijden georganiseerd. Regulering heeft gezorgd voor een borging van het bevaarbaar wateroppervlak. Door gericht zand te winnen zijn ondieptes weggenomen, is op smalle plaatsen de vaargeul ruimer gemaakt en bespaard op vaarwegmarkering. Zowel beroeps- als recreatievaart hebben daar baat bij en het komt de veiligheid ten goede. De recreatievaart op het Veerse Meer heeft bovendien een transitie doorgemaakt naar duurzame manieren van transport, waardoor een oase van rust ontstaat. 3.1.2

Opgaven 2020-2030

Het Veerse Meer is een voormalig onderdeel van het Schelde estuarium. Na de aanleg van de Veerse Dam in 1961 verdwenen eb en vloed uit het gebied. Het ontwikkelde zich als brakwatermeer,

14

70% versie Gebiedsvisie t.b.v. informatie- en consultatie Raden, Staten, AV en directie RWS

ruim 2000 ha schorgebied kwam permanent droog te liggen. Medio 2004 is een doorlaat naar de Oosterschelde in gebruik genomen (de “Katse Heule”). Hierdoor is het meer zouter geworden. De eilanden zijn rustgebieden voor overwinterende watervogels en doortrekkende visetende vogels. Daarnaast is het gebied belangrijk als hoogwatervluchtplaats en foerageerplek voor steltlopers, wanneer het water in de Oosterschelde hoog staat. Momenteel staat het aquatisch ecosysteem, waaronder ook de waterkwaliteit valt, in het Veerse Meer onder druk vanwege incidentele vissterfte, zuurstofloosheid of – armoede, verkleuring van het oppervlaktewater, afnemende dichtheid van bodemdieren en een explosie aan Japanse kruiskwallen, Japanse oesters en wieren. Daarnaast beïnvloedt klimaatverandering niet alleen de waterkwaliteit, maar ook de robuustheid van het watersysteem. Door zeespiegelstijging neemt de wateruitwisseling tussen het Veerse Meer en de Oosterschelde af. Gelukkig kan het huidige peilbeheer tenminste tot 20-40 cm zeespiegelstijging gehandhaafd blijven, waarna het gemiddeld zomer- en winterpeil langzaam oploopt. Het maximale winterpeil overschrijdt het streefpeil bij 40-50 cm zeespiegelstijging wanneer er sprake is van grote polderlozingen en hoge waterstanden op de Oosterschelde.

Voor zowel het gemiddeld als het maximale peil is met operationeel beheer waarschijnlijk handelingsruimte te creëren. Echter zal dit altijd leiden tot minder wateruitwisseling met (negatieve) consequenties voor de waterkwaliteit. Het knikpunt voor de waterkwaliteit (KRW-stikstof) wordt al vanaf 0-10 centimeter zeespiegelstijging bereikt. Omdat in de huidige situatie de KRW-norm voor stikstof in sommige jaren al overschreden wordt, is er in het Veerse Meer feitelijk geen ruimte voor verminderde wateruitwisseling. Dit klimaatrobuustheidsonderzoek versterkt de urgentie van het (systeem)verkennend onderzoek naar de huidige status en ontwikkeling van waterkwaliteit en onderwaterleven, omdat het huidige waterbeheer geen of nauwelijks handelingsruimte heeft en er al waterkwaliteitsissues spelen. De aan de waterkwaliteit gerelateerde functies (natuur, beroepsvisserij, sportvisserij, waterrecreatie) ondervinden mogelijk effect. Voor waterpeilen gerelateerde functies (beroepsscheepvaart, recreatievaart, landbouw, woonomgeving) ligt het knikpunt bij grotere zeespiegelstijging. De meest urgente opgave, die voor alle gebiedstypologieën van belang is, is het inzetten op een natuurlijker watersysteem met meer fluctuaties én een betere waterkwaliteit. Hierin zal een optimum gezocht moeten worden tussen de wensen vanuit landbouw, recreatie, beroeps- en sportvisserij en de natuur.

In de gesprekken over het waterbeheer dient ook aandacht te worden besteed aan het peilbeheer (winter en zomerpeil) en het getijverschil. Momenteel sluit deze niet goed aan bij wat de natuur nodig heeft. In het warme seizoen is het peil hoog en is er weinig plek op drooggevallen platen en slikken om te foerageren, in het winterseizoen is het peil laag en slaan door erosie de platen af omdat er geen beschermende beplanting op staat. Om dit te optimaliseren liggen er wensen en ideeën bij de gebruikers die in acht genomen zullen worden. Ook betreffende de diversiteit aan gebruikers en gebruiksmogelijkheden, zowel recreatief als beroepsmatig, waar het Veerse Meer voor gekend is, brengt uitdagingen met zich mee. Recent zien we een intensiever gebruik van de aanwezige vloot. Momenteel is de draagkracht van het meer in verhouding tot het aantal boten op het water en de verwachting is dat deze balans ook in de toekomst behouden blijft. Wel is er een tendens naar gemiddeld grotere recreatievaartuigen, hetgeen een uitbreiding van het steigeroppervlak vraagt. Daarnaast zorgt de groei aan (recreatie)woningen aan het Veerse Meer voor een toename aan ligplaatsen die niet openbaar toegankelijk zijn. Voor de recreatieve beleving van het Veerse Meer is het behoud van de openbare toegankelijke oevers als ook trailerhellingen van groot belang.

Ook veel van de publieke voorzieningen behoeven onderhoud of vervanging. Investeringen in onderhoud en het vernieuwen van bestaande voorzieningen is in beginsel een thema voor de Gebruikersraad Veerse Meer, die het beheer en onderhoud van publieke voorzieningen door het Waterschap opvolgt en financiert via een Convenant. De partijen die deze visie ondersteunen vinden het belangrijk dat gestreefd wordt naar kwalitatief goede voorzieningen en dat achterstallig onderhoud snel wordt opgepakt. Diversiteit in gebruik kan worden versterkt door te zoeken naar onderscheidende identiteit van de jachthavens (Havens à la Carte) en in te zetten op dagrecreatief en seizoensverlengend gebruik van het Veerse Meer. De 24 uurs regeling zorgt ervoor dat iedereen van de mooie plekken van het Veerse Meer kan genieten, maar de handhaving behoeft aandacht. Bovendien mag het aanbod in het

15

70% versie Gebiedsvisie t.b.v. informatie- en consultatie Raden, Staten, AV en directie RWS

huursegment breder worden getrokken: je kunt een fiets huren in de stad, je kunt een SUP-board huren aan het Veerse Meer. Een meer toegankelijke manier om de huurder van ‘een vaartuig’ te informeren, is benodigd. De combinatie van het diverse gebruik en de natuurwaarden staan nogal eens onder druk. Via zonering in ruimte en tijd is er een verbeterslag mogelijk. Het is de uitdaging om via slimme maatregelen ruimte voor recreatie en rust voor vogels te creëren. Denk daarbij aan het openstellen dan wel juist afsluiten van bepaalde eilanden of gebieden voor recreanten en het invoeren van snelvaargebieden. De huidige situatie hoeft daarbij niet te betekenen dat het over 10 jaar nog steeds zo is. Ook de veiligheid op het water staat door drukte en onwetendheid en onervarenheid van gebruikers soms onder druk. Nautische informatie die specifiek en exact is kan hierbij helpen. Langs de andere kant versterken te smalle passages of plekken waar de wind wegvalt door hoge begroeiing of bebouwing onveilige situaties. Voldoende ruimte voor de vaarrecreatie onder andere door het weghalen van onnodige hindernissen kan de beleving en veiligheid ook ten goede komen. In de zonering is ook aandacht voor de onderwaternatuur. Meer aandacht voor de bereikbaarheid en voorzieningen voor interessante duikstekken en een goede afstemming en inbedding van de diverse visserijactiviteiten is vereist. 3.1.3

Principes

De volgende algemene principes, vastgesteld in Fase 1 van de Gebiedsvisie, zijn van toepassing op deze gebiedstypologie. Het overzicht van de algemene principes uit Fase 1 vindt u in Bijlage II.        

 3.1.4 

  

Behoud, bescherm en versterk natuurkwaliteiten en landschapswaarden Laat ontwikkelingen bijdragen aan Natura 2000-doelen en het Natuurnetwerk Zeeland waar mogelijk versterken De hoogte van de bebouwing mag het open Deltalandschap van het Veerse Meer gebied niet verstoren Behoud of verbeter de huidige waterkwaliteit Behoud de huidige diversiteit aan gebruikers en gebruiksmogelijkheden van het water en waarborg de veiligheid van de vaarbewegingen Sta voor het Veerse Meer geen uitbreiding van aantal ligplaatsen in jachthavens toe Behoud en versterk openbaar toegankelijke voorzieningen t.b.v. (water)recreatie Anticipeer op klimaatadaptatie en energietransitie Binnen de huidige contouren van het Veerse Meer mag niet in het water gebouwd worden. Kansen

Het met/tussen de overheden in samenspraak met relevante partners onderzoeken, afstemmen en implementeren van oplossingen die leiden tot een verbeterde circulatie van zuurstofhoudend water in het (westelijk deel) van het Veerse Meer. Eind 2021 is de verwachting dat er meer inzicht is in de problematiek. Vanaf dat moment kan er a.d.h.v. een strategische verkenning gewerkt worden aan een maatregelenpakket. Gedacht wordt aan: o Verminderen van spuien (toestroom van landbouwwater uit de polder) o Doorspoeling Veerse Meer, verbinding door Veerse Gatdam. Deze ingreep zou kunnen passen in de doelen en ambities van het Programmatische Aanpak Grote Wateren. o Terugbrengen (gedempt) getij. Nu is het getijverschil 10 cm. o Optimalisatie van zomer- en winterpeil, Nu is winterpeil NAP -0,30m en zomerpeil NAP – 0,10 m (het kan fluctueren tussen NAP en –0,10 m NAP) De verbeterde waterkwaliteit leidt tot meer zoo- en fytoplankton en voldoende mineralen, wat resulteert in meer voedselaanbod (schelpdieren en vis) voor vogels en dus ook tot het terugdringen van de verstoring van vogels op het water buiten de vaargeul Hoger fluctuerend peil (gedempt tij) verhoogt natuurwaarden Het Deltaplan Zoetwater biedt kansen om anders om te gaan met uitslaand polderwater wat tot herstel en verbetering van de zoetwatervoorziening leidt.

16

70% versie Gebiedsvisie t.b.v. informatie- en consultatie Raden, Staten, AV en directie RWS

         

Verdiepen waterbodem bij afmeervoorzieningen, bij vervanging openbaar toegankelijke voorzieningen worden de afmeervoorzieningen verdiept (opgenomen in huidige beheer- en onderhoudsplannen Waterschap). Koppelen van maatschappelijke opgaven als zoetwater, natuuropgaven, klimaatverandering, zeespiegelstijging, verduurzaming etc. De faciliteiten aan de oever zijn passend bij het gebruik op het water, zijn goed onderhouden en hebben voldoende onderscheidend vermogen COVID-19 zorgt voor een toenemende (hoogstwaarschijnlijk blijvende) interesse in watersportactiviteiten bij het Veerse Meer Kijken naar doelgroepen en behoeften ten behoeve van een geschikt aanbod aan wateractiviteiten Meer kijken naar crossovers; duikvoorzieningen bijvoorbeeld koppelen met andere vormen van (water)recreatie Zoneringsstudie geeft inzicht in rustige versus snelle watersport Inzetten op beleving in de dorpen maakt het Veerse Meer aantrekkelijker voor jongeren Bijdrage vanuit bebouwing aan het water aan het voorzieningen en onderhoudsniveau van faciliteiten. RWS-studies effecten zeespiegelstijging en zandhonger Oosterschelde (2018-2025) onderzoeken hoelang het huidige systeem Veerse Meer zonder aanpassingen kan blijven bestaan en welke aanpassingen uiteindelijk noodzakelijk worden.

3.1.5  

        

Risico's

Polderwatersysteem (buffervorming zoet water) betreft een dure ingreep en moet zich niet vertalen in een opoffering van landbouwgrond. Een eventuele doorlaat bij de Veerse Gatdam biedt onvoldoende oplossing voor problemen op grotere dieptes onder water en zou ook kunnen leiden tot een kwetsbare situatie, gezien de ervaringen met de Katse Heule die eerst de waterkwaliteit verbeterde, maar nadien juist verslechterde. Getij zorgt voor peilwisselingen, met het risico dat gronden verder gaan verzilten. Habitataanwijzing van het Veerse Meer kan zorgen dat het als stikstofgevoelig gebied aangewezen wordt, wat niet als wenselijk wordt gezien vanuit ondernemersperspectief Doorlaatmiddelen bieden geen oplossing voor de groei aan exoten. Het terugdringen van exoten in het Veerse Meer is niet realistisch. Vergrijzing versterkt de urgentie om in te zetten op jongeren als economisch gezien belangrijke doelgroep. (risico of kans?) Stiltegebieden gaat niet samen met jaarrond varen. Momenteel verstoring van vogels door mensen voornamelijk in het hoogseizoen, zowel onder als boven water. Waterplanten kunnen wellicht op termijn de vaarrecreatie belemmeren. Uitbreiding ligplaatsen gaat ten koste van het bevaarvaar oppervlak. Als voorzieningen op het land niet in orde zijn, heeft dit zijn doorwerking op het water.

3.1.6 Acties Zie hoofdstuk 7. Actieprogramma.

17

70% versie Gebiedsvisie t.b.v. informatie- en consultatie Raden, Staten, AV en directie RWS

3.2

Natuur

3.2.1

Perspectief 2030 (nog verder aan te vullen)

Natuur en recreatie rondom het Veerse Meer en op de eilandjes in het meer zijn in harmonie. Daardoor kunnen en mogen mensen genieten van de natuur en het landschap van het Veerse Meer. Om die harmonie te bewaren, wordt er bij elke activiteit in het gebied kritisch naar alle effecten op de natuur gekeken. In de afweging over natuurbeleving gaat het behoud van de natuur voor. Soms zal dit betekenen dat natuur niet toegankelijk is voor bezoekers. Een algemene verkenning van de knelpunten, oorzaken en mogelijke oplossingsrichtingen voor de verslechtering van de waterkwaliteit is uitgevoerd. Naar aanleiding daarvan zijn uitgebreide maatregelen in het gebied genomen die zorgen voor voldoende verversing van het water en een gedempt getij wat de natuur ten goede komt. Daardoor zijn er weer slikken en is er meer kort gras, wat de vogelstand ten goede komt en de landbouwgronden ontlast van grote aantallen ganzen. De ecologische waarde van het Natuur Netwerk Zeeland is verhoogd door o.a. een goed beheer (ook voor de bossen). Er is een rijke diversiteit van planten en dieren aanwezig en er is onderzoek gedaan naar de voor- en nadelen om belangrijke habitatten rond het Veerse Meer te beschermen onder de Habitatrichtlijn. Bosverjonging heeft plaats gevonden, met aandacht voor mantel- en zoomvegetaties binnen de huidige natuurgebieden. 3.2.2

Opgaven 2020-2030

Hoewel zowel het water als het land van grote betekenis zijn voor de natuur van het Veerse Meer, richten we ons in deze typologie vooral op het land, op de natuur boven water. De eilanden in het Veerse Meer maken, samen met de oeverlanden Middelplaten en Kwistenburg, onderdeel uit van het Natura2000-gebied, zij vallen onder de Europese Vogelrichtlijn (zie Figuur 3). De overige gebieden, zoals de Schotsman en het Veerse bos en kreken als De Piet en De Lemmer, zijn niet aangewezen als N2000-gebied, maar zijn van wezenlijk belang voor de ecologie van dit gebied. Ze maken wel onderdeel uit van het Natuur Netwerk Zeeland (NNZ) (zie Figuur 4). Nieuwe natuur, zoals aangegeven in Figuur 4, zijn gebieden binnen het Natuur Netwerk Zeeland die beoogd zijn om te ontwikkelen als natuur. De verwerving en of inrichting hiervan kan door terreinbeherende organisatie, de Provincie of particulieren gebeuren. Voor verwerving, afwaardering van de grond en inrichting zijn subsidies beschikbaar. Dit alles gebeurt op basis van vrijwilligheid. Figuur 2: Begrenzing N2000 Veerse Meer4

4 Bron: kaarten.zeeland.nl

18

70% versie Gebiedsvisie t.b.v. informatie- en consultatie Raden, Staten, AV en directie RWS

Figuur 3: Natuurnetwerk Zeeland, groen = bestaande natuur; geel = nieuwe natuur.5 Het Veerse Meer is aangewezen als Vogelrichtlijngebied voor drie broedvogelsoorten (aalscholver, lepelaar, kleine mantelmeeuw) en 20 niet-broedvogelsoorten. De meeste doelsoorten laten een negatieve trend zien in de afgelopen 20 jaar. Bij een groot deel van de vogelsoorten worden de doelaantallen niet gehaald. De oorzaken hiervan zijn niet of deels bekend. Recreatie en verslechterende waterkwaliteit lijken een grote rol te spelen, maar nader onderzoek is nodig om de oorzaak-effect relaties voldoende in kaart te krijgen. Bovendien schieten de habitats in het gebied t.b.v. foerageren en broeden van vogels tekort. Een grotere bescherming is wenselijk. Daarom wordt een onderzoek naar de haalbaarheid en voor- en nadelen van de aanwijzing van het Veerse Meer als habitatrichtlijngebied ingesteld. In afwachting van het onderzoek lijkt het raadzaam door al in te zetten op het voorkomen en verminderen van de verstoring door recreatie. Dit zal leiden tot meer rust en dus energiebesparing voor vogels. Dit kan bijvoorbeeld door het aanwijzen van (volledig of seizoensgebonden ontoegankelijke) rustgebieden op het water (o.a. ter voorkoming van het overspoelen nesten door golven in het broedseizoen) (zie Figuur 5).

Een belangrijke opgave ten behoeve van natuur is het inzetten op een natuurlijker watersysteem met meer fluctuaties én een betere waterkwaliteit wat zal leiden tot een beter voedselaanbod. Hierin zal een optimum gezocht moeten worden tussen de wensen vanuit landbouw, recreatie en de natuur. Naast de vogels zijn de duinvalleivegetaties (zoetwatervegetaties) met o.a. orchideeën en parnassia van bijzondere waarde. Deze duinvalleivegetaties vindt men ook op de Schotsman. Belangrijk is om deze te behouden in de toekomst. De voormalige zandplaten zijn in de jaren 1960 voor een deel ingeplant met bos. Ondertussen is dit bos aan vervanging toe, met voldoende oog voor biodiversiteit.

5 Bron: kaarten.zeeland.nl

19

70% versie Gebiedsvisie t.b.v. informatie- en consultatie Raden, Staten, AV en directie RWS

Figuur 4. Rustgebieden: de legenda gaat over de rustgebieden in de winterperiode die er nu al zijn, voortkomende uit de Natura2000 beheerplan. De rode pijlen geven aan waar aanpassing in de toegankelijkheid wordt voorgesteld. Bestaand beroepsverkeer is in de Natura 2000 uitgezonderd en valt onder bestaand gebruik. 3.2.3

Principes

De volgende algemene principes, vastgesteld in Fase 1 van de Gebiedsvisie, zijn van toepassing op deze gebiedstypologie.    3.2.4        

Behoud, bescherm en versterk natuurkwaliteiten en landschapswaarden Behoud oorspronkelijke ontwerpprincipes voor optimale beleving Ontwikkelingen dragen bij aan de Natura 2000-doelen en versterken waar mogelijk het Natuur Netwerk Zeeland Kansen

Kwaliteitsslag in aanplanting, met name in 16 types (bossen waar ook productie plaats kan vinden) rond de zuidkant van het Veerse Meer. Kansen liggen in eenzijdige bossen voor dunning en aanplanting. Op plekken van zoetwaterbellen kan je kijken of je bos kan aanleggen. Zoutwaterkwelgebieden isoleren om te voorkomen dat de rest van de polder verzilt. Biodiversiteit opnemen voor dagrecreatieve gebieden die onder het beheer van het Waterschap Scheldestromen vallen. Toevoegen opgaand groen op strategische plekken, bijvoorbeeld als je vanaf open agrarisch gebied naar de randen van het Veerse Meer kijkt. Parkeren 'teruggeven’ aan de natuur door minder of geen asfaltering en parkeren op het gras Kwaliteitsslag bij Middenplaten(oevers) en vosvrij houden ten behoeve van de vogelstand Getij en waterpeil los van elkaar zien.