21-165 rvs Vaststellen Reg. Structuur Warmte Zeeland en Transitie Visie Warmte Middelburg

raadsvoorstel volgnummer

16 december 2021 21-165

onderwerp

Vaststellen Regionale Structuur Warmte Zeeland en Transitie Visie Warmte Middelburg

behandelen in raadscommissie

Ruimte

portefeuillehouder

e-mail

Chris Dekker Volksgezondheid en milieu Annet Hannewijk a.hannewijk@middelburg.nl

telefoon

(0118-675282)

datum vergadering

programma behandeld door

Conceptbesluit

De raad besluit: 1. de Regionale Structuur Warmte (RSW) vast te stellen; 2. de Transitievisie warmte (TVW) vast te stellen; 3. bij het Rijk en de VNG kenbaar te maken dat de gezamenlijke ambities niet verwezenlijkt kunnen worden zonder Rijksbijdragen; Aanleiding

In 2015 is in Parijs het klimaatakkoord gesloten. Doel van dit akkoord is de wereldwijde CO2 uitstoot met 49% te reduceren in 2030 en met 95% te reduceren in 2050 (t.o.v. 1990). Dit akkoord moet uiteraard worden vertaald naar nationaal, regionaal en lokaal beleid. Dit betekent onder andere dat we verkennen hoe deze CO2-reductie in de gebouwde omgeving, in onze wijken en dorpen, gerealiseerd kan worden. Zowel in het klimaatakkoord, als het Inter Bestuurlijk Programma (IBP) worden deze doelstellingen omschreven. In het IBP wordt dit als volgt verwoord: Bij de invulling van de klimaatdoelstellingen voor de gebouwde omgeving ligt een grote rol voor de medeoverheden, met een regierol voor gemeenten op het gebied van aardgasvrije buurten en wijken. Met het oog daarop is de inzet dat alle gemeenten voor 31 december 2021 een planning vaststellen in de gemeenteraad voor de transitie van de gebouwde omgeving naar aardgasvrij (woningen, maatschappelijk- en commercieel vastgoed) gericht op een CO2arme gebouwde omgeving in 2050. Voor alle buurten die voor 2030 van het aardgas af gaan is in 2021 ook bekend wat het alternatief voor aardgas is. Transitievisie warmte (TVW) Middelburg In bovenstaande alinea wordt de ontwikkeling van een Transitievisie warmte (TVW) door gemeenten omschreven.

Vanuit de samenwerking in de Regionale Energie Strategie is tot een gezamenlijk Zeeuws proces gekomen waarbinnen we de Transitievisie hebben ontwikkeld. De Transitievisie is gereed en kan ter besluitvorming aan de raad voorgelegd worden. De TVW is tot stand gekomen met ondersteuning van een interne en externe projectgroep. Op 20 september 2021 hebben wij het concept van deze visie aan raadsleden gepresenteerd. In de afgelopen maanden is deze verder vervolmaakt. Regionale Structuur Warmte (RSW) Zeeland De Transitievisie is een gemeentelijke visie. Om te bepalen welke warmtebronnen beschikbaar zijn, hebben wij niet alleen naar gemeentelijke warmtebronnen gekeken. Sommige warmtebronnen kunnen namelijk een bovengemeentelijk potentieel hebben. In de RES 1.0 (Regionale Energie Strategie) hebben wij deze al eens geïnventariseerd. Wij hebben deze inventarisatie in de afgelopen periode geactualiseerd. Dit is samengebracht in de Regionale Structuur Warmte waarin wij tevens een aantal procesafspraken en een afwegingskader hebben 1

opgenomen dat we hanteren bij het gebruik van regionale warmtebronnen op dorps- en wijkniveau (zie pagina 3 en 4 van de RSW). De RSW, de TVW en de dorps- en wijkplannen vullen elkaar dus naadloos aan. Effect

Richting en handelingsperspectief bieden aan inwoners en andere gebouweigenaren om stapsgewijs de gebouwen in onze gemeente gereed te maken voor aardgasvrije verwarming om uiteindelijk uiterlijk in 2050 helemaal aardgasvrij te zijn. Argumenten

Transitievisie Warmte (TVW) In de TVW geven we voor elke alternatieve warmtebron weer hoe we stap voor stap kunnen toewerken naar een oplossing zonder aardgas. Per buurt kijken we wat het meest duurzame alternatief is op basis van de huidige stand der techniek, de laagst maatschappelijke kosten en andere uitgangspunten die we gezamenlijk bepaald hebben. Wij benoemen nu geen gebieden waar binnen acht jaar woningen van het aardgas worden gekoppeld. Wij zetten allereerst in op energiebesparing, communicatie en ontzorging en zowel op lokaal als in regionaal verband willen we hierin programmatisch te werk gaan. Gezien de lage dichtheid van huishoudens in onze provincie, lijkt de realisatie van een lokaal warmtenet zeer uitdagend. Gezien de aanwezigheid van grote hoeveelheden restwarmte uit het Sloegebied doen we hier wel actief onderzoek naar. Daarnaast loopt nog het traject in Dauwendaele waar geld beschikbaar voor is gesteld vanuit het Programma Aardgasvrije Wijken (PAW). Besluitvorming hierover vindt plaats middels een separaat voorstel. In de meeste wijken rondom het centrum is het nog onduidelijk of een warmtenet of volledig elektrische systemen het gunstigst uitpakken. Voor alle gebouwen ligt het voor de hand om eerst de warmtevraag zoveel mogelijk te reduceren (door het nemen van geen-spijt maatregelen op natuurlijke momenten).

In het centrum, de dorpen en het buitengebied is het logisch om op het moment dat de cv-ketel aan vervanging toe is - waar mogelijk - over te schakelen op hybride systemen. De resterende warmtevraag kan hier op termijn mogelijk worden ingevuld met duurzaam gas. Ook is het mogelijk dat de hybride systemen uiteindelijk worden vervangen door volledig elektrische systemen. In verschillende nieuwere woningen/wijken (nieuwer dan 2005) ligt een transitie naar all-electric oplossingen het meest voor de hand. In alle gevallen geldt dat de TVW een dynamisch document is en minimaal iedere vijf jaar wordt herijkt. Anderzijds zullen we plannen gaan verfijnen door planvorming op dorps- en wijkniveau middels Wijk Uitvoering Plannen (WUP). Wij willen waar mogelijk regionaal samenwerken, maar streven er vooral ook naar onze inwoners en bedrijven actief te blijven betrekken en faciliteren. Regionale Structuur Warmte In de RSW staan de warmtebronnen met een bovenlokale potentie omschreven alsook waar, hoe en op welke wijze deze ingezet kunnen worden. Om te voorkomen dat die warmtebronnen onbenut blijven of dat er juist knelpunten voor gebruik hiervan ontstaan, kan bovengemeentelijke afstemming nodig zijn. De RSW vormt de basis en een handreiking om met andere gemeenten en partners het gesprek te voeren. Met een afwegingskader dat we samen hebben opgesteld.

In de RSW wordt wederom eerst ingezet op het terugdringen van de warmtevraag. Regionale warmteopties die naar voren komen zijn o.a. (industriële) restwarmte, aquathermie, geothermie en zonthermie. Ook de inzet van duurzame gassen (groen gas, biogas en waterstof) komt actief aan bod. Voorzien is dat deze in ieder geval tot 2030 slechts met een gering volume beschikbaar zijn voor de gebouwde omgeving en dat hiervoor ook nationale strategische keuzes moeten worden gemaakt. Kanttekeningen

Zonder rijksmiddelen is uitvoering niet mogelijk Wij zullen de TVW en RSW ook actief aanbieden aan de VNG en het Rijk. Met bijgevoegde brief (bijlage 3) zullen wij kenbaar maken dat wij de ambitie hebben uitvoering te geven aan de TVW. Maar dat dit enkel mogelijk is wanneer het Rijk ons daar de (financiële) middelen voor levert. 2

Vanwege technische innovaties zal de TVW iedere vijf jaar worden herijkt De TVW is een dynamische visie voor de lange termijn (2050). Echter het vakgebied is heel technisch en voortdurend in ontwikkeling. Het is onmogelijk om nu met zekerheid te kunnen zeggen wat in 2050 de manier van verwarmen van woningen zal zijn. Uitdrukkelijk dient vermeld te worden dat de TVW is opgesteld volgens de huidige stand der techniek. Dat is ook de reden dat iedere vijf jaar de TVW herijkt zal worden. Financiën

Wat mag het kosten? In paragraaf 5.4.2 van de TVW kunt u lezen over de kosten van de uitvoering. Het rapport Uitvoeringskosten van het Klimaatakkoord voor decentrale overheden in 2022 – 2030 (Rapport in het kader van art. 2-onderzoek Klimaatakkoord in opdracht van de Raad voor het Openbaar Bestuur. AEF, 2020) laat zien dat een aanzienlijke groei in het aantal fte nodig is om de taken die in het Klimaatakkoord aan gemeenten is toebedeeld te kunnen invullen. Na vaststelling van de TVW zullen wij een start maken met de uitvoering en doorvertaling van de TVW. Wanneer dit concreet wordt, komen wij met een voorstel naar u inclusief de financiële vertaling. Hoe gaan we dat financieren? In de meerjarenbegroting is in 2022 € 40.000 en vanaf 2023 jaarlijks € 50.000 beschikbaar voor de warmtetransitie. Met deze middelen zullen we een start maken met de uitvoering en doorvertaling van de Transitievisie. Tegelijkertijd weten we dat de beschikbare middelen ontoereikend zijn om alle uitvoeringsplannen op wijkniveau te ontwikkelen en hier vervolgens uitvoering aan te geven. Zoals afgesproken zal het Rijk gemeenten tegemoet moeten komen bij de uitvoering van het Klimaatakkoord. Het advies hieromtrent van de Raad van Openbaar Bestuur is hierin leidend. Vooralsnog heeft het kabinet nog geen uitsluitsel gegeven over de opvolging hiervan.

Hoewel wij een begin kunnen maken met de uitvoering van de Transitievisie adviseren wij u om met behulp van de bijgevoegde brief (bijlage 3) duidelijk aan het Rijk te communiceren dat wij onze gezamenlijke ambities niet kunnen realiseren zonder de benodigde Rijksbijdragen. Wanneer hier meer duidelijkheid over is, komen wij bij u terug met een uitvoeringsplan inclusief financieringsvoorstel. Zijn er significante gevolgen or het weerstandsvermogen? N.v.t.

Duurzaamheid

Het is een visie om voor 2050 gebouwen in Middelburg duurzaam en dus zonder aardgas te verwarmen. Communicatie en participatie

Gedurende het proces hebben wij op verschillende manieren gecommuniceerd met inwoners, bedrijven en met uw raad. De belangrijkste communicatiemomenten betreffen de memo's actieve informatie (d.d. 20-1-20 en 20-04-21), het filmpje, de infographic en de enquête voor inwoners en raadleden, de (digitale) inwonersbijeenkomst (d.d. 03-0621), verschillende wijktafels, de bijeenkomsten van de projectgroep, de raadsinformatiebijeenkomst (d.d. 20-09-21), het webinar voor bestuurders (d.d. 13-10-21) en de raadpleging van inwoners via de focusgroep. Ook na de vaststelling van de TVW en de RSW zullen wij u en onze inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties actief informeren en betrekken. Wij zullen er daarbij ook zorg voor dragen dat deze informatie beschikbaar is via partners als de provincie, Duurzaam Bouwloket en Energiek Zeeland. In de uitvoeringsplannen op dorps- en wijkniveau zullen wij in het bijzonder aandacht geven aan de uitkomsten van de inwonerraadpleging en de plannen participatief opstellen. Hiervoor wordt een communicatie- en participatieplan opgesteld. Wij zullen de TVW en RSW ook actief aanbieden aan de VNG en het Rijk. Met bijgevoegde brief (bijlage 3) zullen wij kenbaar maken dat wij de ambitie hebben hier ook uitvoering aan te geven. Maar dat dit enkel mogelijk is wanneer het Rijk ons daar de (financiële) middelen voor levert. 3

Uitvoering

In 2022 zullen wij een start maken met de ontwikkeling van de plannen op dorps- en wijkniveau. Wij maken hierbij actief gebruik van de ervaringen en contacten die we hebben opgedaan in het project SHIFFT. Tegelijkertijd zullen we regionaal en lokaal inzetten op het bieden van handelingsperspectief. Dit doen we met behulp van gebiedsgerichte en doelgroepgerichte activiteiten. Variërend van het bieden van informatie over woningverduurzaming tot het ontzorgen van woningeigenaren bij inkoop- en aanbestedingstrajecten. Een eerste actie zal het aanbieden van een online adressentool zijn. Inwoners kunnen op deze website hun adres invoeren en zien wat voor stappen zij kunnen zetten om op termijn hun woning aardgasvrij te kunnen verwarmen. Wij zullen u jaarlijks informeren over de vorderingen. Advies ingewonnen bij adviesorgaan?

N.v.t. Bijlagen

1. Regionale Structuur Warmte Zeeland (RSW) met bijlagen A t/m Fb 2. Transitie Visie Warmte Middelburg (TVW) 3. Brief aan het Rijk om aan te geven dat de gezamenlijke ambities niet verwezenlijkt kunnen worden zonder Rijksbijdrage Middelburg, 16 november 2021 Burgemeester en wethouders van Middelburg de secretaris,

mr. A. van den Brink de burgemeester,

mr. H.M. Bergmann

4