21-148 Bijlage 1. Masterplan Groene Woud Middelburg

van Woud naar Campus masterplan HZ/JRCZ Groene Woud Middelburg

‘groene verblijfskwaliteit integreren in de campus’

P r o j e c t d ata

Projectnaam

van Woud naar Campus

Locatie

Middelburg

Opdrachtgever

HZ University of Applied Sciences

Opgesteld door In samenwerking met

Bosch Slabbers landschapsarchitecten

Datum

3 juni 2021

Projectnummer

BS19-101

Rothuizen architecten adviseurs

4

- BoschSlabbers

I N H O U D S O P G AV E 1. Vraagstelling en ambitie ................................................. 7 Inleiding............................................................................. 9 Ambitie............................................................................... 9

2. Historie ............................................................................. 11 Stadsplattegrond 18e eeuw...................................... 13 1846 aanleg parkstructuur door Zocher................ 14 Erfgoed en monumenten........................................... 18 Doorsnijdingen ............................................................. 19

3. Visie en planuitwerking ................................................. 27 Uitdagingen.................................................................... 29 Analyse............................................................................. 30 Kansen en knelpunten................................................ 32 Relaties van de gebouwen met Bolwerk............... 38 Visie ................................................................................. 40

Masterplan van Woud naar Campus

- 5

6

- BoschSlabbers

1. Vraagstelling en ambitie

Masterplan van Woud naar Campus

- 7

8

- BoschSlabbers

1. Vraagstelling en ambitie

Inleiding Nadat de provincie Zeeland alweer enige jaren geleden de locatie Groene woud heeft verlaten greep HZ University of Applied Sciences (HZ-UAS) de kans om op deze unieke locatie onderwijs aan te bieden. Hiertoe is de bestaande bebouwing grondig gerenoveerd. Daarnaast wordt ook nieuwbouw gerealiseerd voor het Joint Research Centre Zeeland (JRCZ). Rothuizen architecten adviseurs (RAA) heeft deze twee nieuwe gebouwen in opdracht van HZ-UAS ontworpen en gepositioneerd. Deze beknopte notitie is opgesteld om verder invulling te geven aan de wijze waarop de bestaande bouw en nieuwbouwprojecten van HZ-UAS en JRCZ aansluiten op hun omgeving. Daarbij wordt rekening gehouden met de unieke kwaliteiten die het historische bolwerk en de daarop gevestigde molen bieden.

tie voor de inrichting van de buitenruimte. Daarbij wordt gefocust op de groene uitstraling aansluitend aan de parkstructuur van het bolwerk. Er wordt daarnaast invulling gegeven aan de campusgedachte die ervoor zorgt dat de HZ-UAS/JRCZ onderdeel wordt van het stedelijk netwerk. Deze notitie is opgebouwd uit de volgende onderdelen en zoomt hier kort op in: Historische achtergrond Uitdagingen Visie Masterplan “Groene Woud”

a mbi t i e De HZ -UAS wil de unieke kwaliteiten die de omgeving biedt doorzetten in de eigen buitenruimte. De uniciteit van de locatie vraagt om een hoge ambi-

Masterplan van Woud naar Campus

- 9

10 - BoschSlabbers

2. Historie

Titel van het document - 11

12 - BoschSlabbers

2. Historie

Aan de hand van een relevante reeks kaarten tonen we de context van de projectlocatie. Deze kaarten bieden inzicht in het verleden van de plek. Mogelijk schuilen er verklaringen in deze beelden voor wat we nu zien. S ta d spl at t e gr o n d 1 8 e e e uw: o n d e r d e e l va n d e v e s t i n gw e r k e n Uit de overblijfselen van de grachten en wallen is nog duidelijk, voornamelijk aan de noordwestzijde van het Kanaal door Walcheren, het beloop van de historische omwalling van 1595-1598 herkenbaar. Het betreft hier de bolwerken en grachten vanaf het begin van de Poelendaelsesingel tot aan de Veerseweg, bestaande uit 9 voormalige bastions met de voor de aardwerken liggende vest.

Locatie van HZ/JRCZ

De stad is hier nog omgeven door de bolwerken van 1598.

Stadsplattegrond van Middelburg uit de achtiende eeuw met een zeventiende-eeuws stadspatroon. De projectlocatie vormt hier nog onderdeel van de bolwerken uit 1598. Masterplan van Woud naar Campus - 13

1 8 4 6 - a a n l e g pa r k s t ruc t uur d o o r Zo ch e r Omstreeks 1846 zijn, naar ontwerp van Zocher, fraaie plantsoenen op de wallen aangelegd. Voor de planlocatie is vooral de binnengrachtse oever relevant die is gevormd door een voormalig bastion, het Vlissings bolwerk. Het bastion is duidelijk herkenbaar door zijn vorm en oplopende talud en is fraai beplant met heesters en bomen. Tevens staat op het bolwerk een molen. Kenmerkend voor de stijl van Zocher zijn de strategisch ontworpen zichtlijnen en clusters van struiken en bomen. Hiermee worden fraaie parkruimtes en zichtlijnen gecomponeerd.

Locatie van HZ/JRCZ

De bolwerken zijn omgevormd tot een romantisch stadspark naar ontwerp van K.G. Zocher. 14 - BoschSlabbers

Voetgangersbrugje ter hoogte van de Koepoort.

De bolwerken aan noordzijde van Middelburg.

Buitenplaats Schoonoord te Oostkapelle, K.G. Zocher.

Villa Singelzicht lijkt deel uit te maken van ontwerp Zocher.

Masterplan van Woud naar Campus - 15

1904 historische beeld van de locatie van het recent aangelegde ‘rode’ fietspad

16 - BoschSlabbers

1887-1893 recent aangeplant Bolwerk

1890-1900 Vlissings Bolwerk, opvallend is de zware gevarieerde beplanting

1905-1910 Clusters van struiken en bomen kenmerken de Zocher stijl

1915-1925 Vlissings Bolwerk voor aanleg Tangent

Masterplan van Woud naar Campus - 17

Er f g o e d e n m o n um e n t e n Het plangebied van het masterplan JRC - Groene Woud is gelegen in het Beschermd Stadgezicht van Middelburg. Het masterplan heeft invloed op het Rijksmonument 482105, Vlissings Bolwerk, en maakt onderdeel uit van complexnummer 481741 Vesting Middelburg.

Uitsnede begrenzingskaart rijksmonument 482105 (nummer 1 op de kaart) onderdeel van de Vesting Middelburg

18 - BoschSlabbers

Uitsnede begrenzingskaart rijksmonument 482105 (nummer 1 op de kaart) onderdeel uitmakend van

d OO R S N I J D I N G EN In de loop der jaren hebben diverse aanpassingen aan infrastuctuur en de komst van grote gebouwen gezorgd voor doorsnijdingen van het Bolwerk en de stad. De aanleg van het Kanaal in 1873, de aanleg van de Schroeburg en de Tangent in 1973 zorgen er voor dat de verkeersstructuur de Bolwerken afsnijdt van de stad. Rond het Vlissings Bolwerk wordt nieuwe bebouwing geintroduceerd.

Luchtfoto genomen tussen 1920-1940, nog geen doorsnijdingen Luchtfoto 1970-1980

Masterplan van Woud naar Campus - 19

Aanleg tangent Groene Woud 1973

Oplevering van kantoor waterstaatskantoor

20 - BoschSlabbers

Aanleg winkelvoorziening 1975

Rechtbank Middelburg

RWS-kantoor Middelburg

verbouw voormalig kantoor Provinciale Waterstaat

visualisatie nieuwbouw JRCZ

Masterplan van Woud naar Campus - 21

Luchtfoto 1920-1940

Vergelijking oude en nieuwe luchtfoto: de impact van de doorsnijdingen door infra en gebouwen is duidelijk waarneembaar.

22 - BoschSlabbers

luchtfoto huidige situatie

Masterplan van Woud naar Campus - 23

1865

1911

1935

Het kaartbeeld van 1865 toont de toen nog doorgaande structuur van de vestingswerken rondom de stad. Ter hoogte van het plangebied richt de bebouwing zich op de binnengracht. Pas ter hoogte van de Vlissingsepoort, bij het volgend bolwerk vormt de bebouwing ook een voorzijde richting buitengebied. De parkbeplanting laat een open structuur zien richting stad.

Het Kanaal door Walcheren in gebruikgenomen in 1873 doorsnijdt de vesting. De Vlissingsepoort wordt gesloopt. Het VlissingsBolwerk is nu het laatste Bolwerk van de binnenstad. Het kaartbeeld sugereert dat de bebouwing nu wel reageert met voorzijden op de parkstructuur van de bolwerken.

Op dit gedetailleerd kaartbeeld van 1935 zien we deze structuur duidelijk. Er heeft zich een helder stedelijk patroon gevormd waarbij de bebouwing in het verlengde van de Leerlooierssingel de voorkanten van de bebouwing zich duidelijk richten op de parkstructuur. Tegenover deze bebouwing valt de half open parkbeplanting op. Ook de verkeersfunctie van de Poelendaelesingel spreekt, toen nog als rechte weg, ontleend aan de vormgeving van het verdedegingswerk.

24 - BoschSlabbers

1962

1982

2010

Het toenemende verkeer noodzaakte een steeds groter ruimtebeslag. Het kaartbeeld van 1962 toont een duidelijke verbinding met de Stationsbrug, de enige kanaalkruising op dat moment. Opnieuw valt de gesloten parkstructuur op. Het bolwerkpark is duidelijk zelfstandige structuur. De kenmerkende en zorgvuldig vormgegeven groenstructuur van Zocher lijkt plaats te hebben gemaakt voor een veel groffere beplantingsstructuur.

Met de realisatie van de Schroebrug 1973 wijzigt de situatie opnieuw ingrijpend. De dominante verkeersstructuur snijdt de Bolwerken als het ware af van de stad. Rondom het Vlissingse Bolwerk wordt een nieuwe schaal van bebouwing geintroduceerd. Opnieuw valt de beperkte interactie tussen gebouwen en het bolwerk op. Een gemiste kans om stad en Bolwerk opnieuw met elkaar te verbinden.

Het kaartbeeld van 2010 toont weinig verfijning, iets wat ook in werkelijk het geval is. Infrastructuur domineert het beeld. De grotere bouwvolumes staan allen zelfstandig op de eigen kavel.

Masterplan van Woud naar Campus - 25

26 - BoschSlabbers

3. Visie en planuitwerking

Titel van het document - 27

Bestaande boomstructuur filtert het beeld op de nieuwe onderwijslocatie. 28 - BoschSlabbers

3. Visie en planuitwerking U i t d a gi n g e n De planlocatie kent een prachtige ligging grenzend aan het historische centrum en de groene wereld van het bolwerk. Dit onderdeel brengt de belangrijkste uitdagingen van de locatie in beeld waarvoor in het masterplan gezocht wordt naar een passende oplossing die recht doet aan de plek. Daartoe dient de visie en de planuitwerking een antwoord te formuleren: • versterking van de ‘campus’ richting studentenfasciliteiten PZEM, station, studentenhuisvesting met routings en beeldmerk •

langzaamverkeerroutes op een logische en landschappelijke wijze vormgegeven in de directe omgeving van de gebouwen

•

realiseren parksfeer met kenmerkende historische kwaliteiten van het Zocherpark

•

park als onderdeel van studeren , verblijven en recreëren

•

park als meerwaarde voor ‘onderzoek’

Masterplan van Woud naar Campus - 29

A n a ly s e De beeldreeks toont de sterk verschillende sferen in de omgeving. Elk deelgebied heeft vanuit de eigen functionaliteit een eigen inrichting. De scherpe overgang van Bolwerk naar stad is opmerkelijk. Waar net even verder het fietspad fraai onderdeel vormt van het park is dit ter hoogte van HZ/JRCZ niet het geval. Samenhang ontbreekt, dit valt vooral op op de overgang van bolwerk naar HZ-locatie. Samengevat kan gesteld worden dat het ontbreekt aan samenhang in het gebied. De terreininrichting van HZ/JRCZ biedt aanleiding om opnieuw samenhang te creeren tussen de eigen buitenruimte en het bolwek en op het hogere schaalniveau tussen bolwerk en stad.

Beeldreeks van de verschillende plekken zonder samenhang 30 - BoschSlabbers

verschillende delen zonder samenhang Masterplan van Woud naar Campus - 31

k a n s e n e n k n e lpu n t e n Uit de analyse komen een aantal uitdagingen naar voor welke hierna kort zijn geduid telkens als kans en knelpunt.

fietsstructuur

fietsstructuur kans: continueren van fraaie fietsroutes door de groene kwaliteit van stad en locatie knelpunt: logistieke toegang vergt ruimte Voorkomen dat logistiek (wachtende vrachtwagens voor slagbomen)fietsroutes blokkeert

In potentie liggen er aantrekkelijke fietsroutes door het groen

32 - BoschSlabbers

wandelstructuur De voetganger kent nu een onlogische en weinig aantrekkelijke routing, dit kan beter! Er is sprake van barrières voor de voetganger: conflict met fietsers en tunnels.

wandelstructuur

AH

station, studentenhuisvesting

De aanwezige tunnels vormen vooral voor de voetganger een barrière

studentenhuisvesting

Fiets- en wandelroutes kruisen elkaar onnodig vaak en zien er ook vrijwel hetzelfde uit

Masterplan van Woud naar Campus - 33

Parkeren De (fiets)parkeerfunctie springt erg in het oog, ook als er niet geparkeerd wordt Daarnaast is er een overdaad aan verhardingen. Deze sfeer past niet bij de gewenste groene uitstraling

Fietsparkeren; onprettig om te zien

Veel verharding en terrein inrichting die niet past bij de campus functie

Parkeren langs de campus en zicht op auto’s

34 - BoschSlabbers

Barrière De samenhang en zichtrelaties tussen de verschillende delen (bolwerk - voorterrein campus - parkeerterrein) ontbreekt door brede stroken verharding en beplantingen/hagen

Hagen vergroten de barrière werking,

Het fietspad deelt ruimte op en

geen samenhang

functioneert als barrière

Het gebied is een geheel eigen wereld en mist zichtrelaties met de omgeving

Masterplan van Woud naar Campus - 35

Campus De locatie HZ-UAS/JRCZ staat niet op zichzelf. De verbindingen - realties met aan de onderwijsinstelling gerelateerde functies zoals huisvesting en parkeergelegenheid dienen duidelijk te zijn en verdienen de nodige aandacht. (buiten deze planvorming) Het ontwikkelen van een campus leidt tot meer samenhang en identiteit.

36 - BoschSlabbers

Tunnelverbindingen Om de campusgedachte optimaal gestalte te geven dienen de verbindingen aangenaam bijna uitnodigend te zijn. De tunnels onder het verkeersknooppunt worden in een latere fase opgewaardeerd. Referentiebeelden tonen de gewenste ambitie voor deze ingreep.

Tunnels met een identiteit. Aangenaam om

Tunnels met een identiteit. Aangenaam om

doorheen te lopen/fietsen.

doorheen te lopen/fietsen.

Herkenbaarheid tunnels; herkenbare tunnels als entrees tot campus

Verlichte tunnels zijn veilige tunnels

Masterplan van Woud naar Campus - 37

R e l at i e s va n d e g e b o uw e n m e t h e t B o lw e r k Ruimtelijke relatie Er staan en komen in totaal drie gebouwen op het campusterrein, het bestaande gebouw bestemd voor de HZ-UAS, het grote laboratorium voor het JRCZ en het kleine laboratorium voor het JRCZ. De twee eerst genoemde gebouwen richten zich als massa en verschijning op de schaal van de stad en de aanliggende infrastructuur. Het derde gebouw heeft een paviljoen opzet en richt zich meer naar het Bolwerk. HZ-UAS

In huidige situatie is er nagenoeg geen ruimtelijke relatie tussen het HZ-UAS terrein en het Bolwerk. In het plan wordt aan die relatie inhoud gegeven door het entree gebied voor de drie gebouwen op HZ-UAS en JRCZ terrein en het aangrenzende deel van het Bolwerk als een plein in te richten.

fase 3 JRCZ

38 - BoschSlabbers

fase 2 JRCZ

Groenrelatie Het bestaande gebouw mist in de huidige situatie, net als het terrein, een groenrelatie met het Bolwerk. Aan de stadszijde is na de recente verbouw een deel van de gevels voorzien van een groene beplanting. Het grote lab krijgt een dak met een groene beplanting die vanaf het de stadszijde en ook vanaf het Bolwerk duidelijk onderdeel zal zijn van de verschijning. Dit dak is met een trap, als een spiraal aan de buitenzijde van het gebouw, bereikbaar. Het kleine lab heeft een schuin oplopend dak dat vanaf het voorterrein zichtbaar is en een groene beplanting krijgt.

Zichtrelatie Vanaf het huidige campus terrein is het zicht op het Bolwerk geblokkeerd door de heesters. Het bestaande gebouw geeft met de twee overkragende en van glas voorziene ‘kijkers’ aan de entree zijde een mooi uitzicht op het Bolwerk. Het grote lab geeft vanaf het dak een mooi overzicht over het Bolwerk. Het kleine lab is gezien de functie een gesloten lab met weinig zicht op het Bolwerk.

Functioneel In de huidige situatie is er geen relatie tussen het gebouw en het park. Dit is een gemiste kans. In het plan krijgen de drie gebouwen een directe functionele relatie met het park voor onderzoek, studie verblijven en recreëren.

Lopend over het Bolwerk zijn het HZ-UAS gebouw en het kleine lab beperkt zichtbaar. Het grote lab is wel goed zichtbaar vanaf het wandelpad, evenals van de fietsroute en de Poelendaele singel en wordt als een beëindiging of begin van het Bolwerk gezien.

Masterplan van Woud naar Campus - 39

V isi e Aan de hand van een drietal principes geven we de visie weer voor deze plek. Ze vormen de basis voor het masterplan en geven invulling aan de gestelde doelstellingen: • versterking van de ‘campus’ richting studentenfasciliteiten PZEM, station, studentenhuisvesting met routings en beeldmerk •

langzaamverkeerroutes op een logische en landschappelijke wijze vormgegeven in de directe omgeving van de gebouwen

•

realiseren parksfeer met kenmerkende historische kwaliteiten van het Zocherpark

•

park als onderdeel van studeren , verblijven en recreëren

•

park als meerwaarde voor ‘onderzoek’

Het masterplan voor campus “Groene Woud” bouwt verder in de stijlkenmerken van Zocher. De landschappelijke belijning en het glooiende reliëf lopen door

40 - BoschSlabbers

tot op het voorplein van de campus. Na ingrepen als de aanleg van het kanaal, de Tangent en de komst van grote gebouwen is het Bolwerk afgesneden van het centrum. Het plein vormt het nieuwe begin- en eindpunt van het Bolwerk. Door het plein als shared space in te richten worden de gebieden één geheel met elkaar. Er ontstaat één vloeiende beweging tussen centrum en bolwerken waarover de wandelaar kan flaneren in een groene setting. Dit geeft levendigheid aan de bolwerken van Middelburg en draagt bij aan de sociale controle en het gevoel van veiligheid. Kortom: van achterkant naar voorkant! Het masterplan omvat een ambitie om dit deel van de bolwerken beter te laten aansluiten bij de stad in routings maar ook door de onderwijs- en onderzoeksfunctie in relatie te brengen met de plek. HZ-UAS/JRCZ onderwijst o.a. watermanagement, door het water van de veste toegankelijk te maken middels een belevingsvlonder, krijgt de onderwijs- en onderzoeksfunctie de gelegenheid ook de

praktijk te beoefenen. Vanop de belevingsvlonder en enkele buitenlesgelegenheden zorgen de studenten levendigheid op het einde van het stadspark, de bolwerken. Deze onderdelen worden in een later stadium zorgvuldig en op terughoudende wijze ontworpen en ingepast in het Bolwerk. Een tweede onderdeel van het masterplan is het vergroenen van de parkeerplaats AH. Door deze stenen vlakte beter en groener in te richten vergroot de belevingswaarde van het park en verhoogt de klantbeleving. Partijen zijn hierover met elkaar in gesprek. Deze kwaliteitsverbetering wordt in een apart traject verder uitgewerkt. Het betrekken van de pleinruimte voor de AH bij het plan en het doorzetten van de looproute langs het AH parkeerterrein vergroten de aansluiting bij de stad. Daarnaast omvat het masterplan de inrichting van de buitenruimte rondom HZ/JRCZ.Dit gebied transformeert van verkeersruimte naar een aangenaam verblijfsgebied. Doel is om deze voorgestelde inrichting aansluitend aan de bouw van fase 3 uit te voeren.

1.

2.

3.

• •

• • •

• • •

het vertellen van de historie van de plek

beleefbaar maken bolwerken parkstructuur Zocher

versterken van een groene identiteit

parkgevoel continueren gebouw en omgeving versterken elkaar studeerplekken in het park

bouwen aan een campus onderdeel van het netwerk

verbonden met studentenhuisvesting aanvulling voor het centrum logische fiets- en wandelverbinding met het station en studentenhuisvesting

Locatie van HZ/JRCZ

Masterplan van Woud naar Campus - 41

42 - BoschSlabbers

masterplan van Woud naar Campus

parkeren gaat op in het groen

vlonder verbindt het gebouw met de omgeving

Masterplan van Woud naar Campus - 43

©

Dit werk is auteursrechtelijk beschermd.

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de opdrachtgever en BoschSlabbers Tuin- en Landschapsarchitecten B.V. (hierna: “BoschSlabbers”). BoschSlabbers heeft bij haar werkzaamheden de zorgvuldigheid in acht genomen die van haar kan worden verwacht. Aan de getoonde informatie in deze publicatie kunnen geen rechten worden ontleend. Op onze werkzaamheden zijn de voorwaarden van toepassing zoals vastgelegd in De Nieuwe Regeling 2005 (DNR 2005). BoschSlabbers heeft met zorgvuldigheid de beelden in deze publicatie geselecteerd. Het kan voorkomen dat niet alle rechthebbenden van de gebruikte beelden zijn achterhaald. Belanghebbenden worden verzocht contact op te nemen met BoschSlabbers.

Den Haag 1e Sweelinckstraat 30 2517 GD Den Haag T 070 3554407 denhaag@bsla.nl

Middelburg Oude Vlissingseweg 1 4336 AA Middelburg T 0118 592288 middelburg@bsla.nl

Maarn Landgoed Plattenberg – Het Koetshuis Amersfoortseweg 38 3951 LC Maarn T 0118 592288

b o s c hs labbe r s. n l