21-095 rvs Strategisch Huisvestingsplan Onderwijs

raadsvoorstel volgnummer

7 juli 2021 21-095

onderwerp

Strategisch Huisvestingsplan Onderwijs

behandelen in raadscommissie

Maatschappelijke Zaken

portefeuillehouder

Chris Dekker Onderwijs René Polderman r.polderman@middelburg.nl

datum vergadering

programma behandeld door e-mail

Conceptbesluit

De raad besluit: 1. het Strategisch Huisvestingsplan Onderwijs t/m 2039 vast te stellen met als belangrijkste beleidskeuzes: a.uit te gaan van een gezamenlijke visie met Vlissingen op onderwijshuisvesting; b.een kindcentrum te beschouwen als samenwerkingsconcept binnen de beschikbare middelen waarbij gezamenlijke huisvesting niet noodzakelijk is; c.renovatie mee te nemen, gemaximeerd op 70% van de kosten van nieuwbouw en de voorwaarde dat schoolbesturen financieel bijdragen; d.toekomstbestendig te bouwen vanwege de flexibiliteit van het gebouw; e.bij een leegstand van meer dan 55 m2 in gesprek te gaan met het betreffende schoolbestuur; f.voor het binnenklimaat van nieuwbouw uit te gaan van ‘Frisse scholen klasse B’; g.duurzaamheid vorm te geven door BENG en gasloos te bouwen; h.de buitenruimte minimaal 300 m2 per school te laten zijn; i.uit te gaan van een reëel kostenbedrag per m2 Bruto Vloeroppervlakte; j.niet gemeentelijk te investeren in kinderopvang en zorg in relatie tot onderwijshuisvesting. Aanleiding

Eind 2019 is gestart met het proces om voor de gemeente Middelburg en Vlissingen te komen tot een nieuw Strategisch Huisvestingsplan (SHP) voor het onderwijs voor de periode tot en met 2039. Op 26 november 2020 heeft een voorlichtingsavond met uw raad plaatsgevonden. Ook is een traject met betrokken partijen gevolgd en hebben afsluitende OOGO’s (Op Overeenstemming Gerichte Overleggen) met de schoolbesturen plaatsgevonden. Daarom is nu de tijd gekomen voor het vaststellen van het SHP. Het voorstel is daarom het SHP vast te stellen. Effect

We willen bereiken dat er een bestuurlijk goedgekeurde basis is voor onze wettelijke taken op het gebied van onderwijshuisvesting. Een basis die tevens kan dienen voor een concreet uitvoeringsplan. Argumenten

In dit raadsvoorstel gaan wij in op het SHP onderwijs. Het SHP bevat een inhoudelijk beleidskader op allerlei terreinen waarmee de gemeente Middelburg vorm geeft aan haar wettelijke onderwijshuisvestingstaken (zorgplicht). Deze taken zijn het bekostigen of voorzien in (vervangende) nieuwbouw, renovatie en uitbreidingen, in gebruik name van een bestaand gebouw voor een school en plaatsing van tijdelijke gebouwen voor het huisvesten van een school. Bij dit alles behoort ook het terrein nodig voor het realiseren van bovengenoemde voorzieningen. Medegebruik van een ruimte voor het onderwijs in een gebouw dat al bij een andere school in gebruik is of van een lokaal bewegingsonderwijs behoren er ook toe. Herstel van constructiefouten zijn ook onderdeel van de gemeentelijke taak. Hetzelfde geldt voor herstel en vervanging in verband met schade aan 1

gebouw, onderwijsleerpakket, leer- en hulpmiddelen of meubilair ingeval van bijzondere omstandigheden. Huur van een sportterrein voor een school voor voortgezet onderwijs voor het onderwijs in lichamelijke oefening is ook een gemeentelijke verantwoordelijkheid. Het bekostigen van de eerste inrichting met onderwijsleerpakket of met leer- en hulpmiddelen en met meubilair is de laatste wettelijke taak van de gemeente op het terrein van de onderwijshuisvesting. Het SHP is in financiële zin sober opgezet. Wanneer er extra kosten ten opzichte van het wettelijk minimum aan de orde zijn worden die weergegeven. Gezamenlijke visie met Vlissingen Een gezamenlijke visie met de gemeente Vlissingen is geen wettelijke noodzaak. Een gezamenlijke visie is wel wenselijk omdat het onderwijsveld verweven is. Openbaar school bestuur Archipel, bij voorbeeld, heeft scholen in Middelburg en Vlissingen. Hetzelfde geldt voor Christelijk schoolbestuur Onze Wijs. Kindcentrum zonder gezamenlijke huisvesting Een integraal kindcentrum (IKC) is een voorziening van samenwerkende instellingen voor kinderen van 0 tot 13 jaar, waar zij gedurende de dag komen om te leren, spelen en te ontwikkelen. Er is sprake van één pedagogische visie en een centrale aansturing. Wettelijk is een kindcentrum niet vereist. Het is wel gewenst omdat het kindcentrum het kind centraal stelt met zijn/haar ontwikkeling.

Een kindcentrum in één gebouw is ook wettelijk niet vereist. Het kan ook als een netwerk georganiseerd worden in los van elkaar staande gebouwen. Tijdens de informatie avond op 26 november 2020 is door raadsleden gevraagd om toch te blijven zoeken naar creatieve mogelijkheden om toch zo veel mogelijk voorzieningen onder één dak mogelijk te maken. Wij geven daar gevolg aan en stellen voor om een kindcentrum te beschouwen als samenwerkingsconcept binnen de beschikbare middelen. Gezamenlijke huisvesting onder één dak is niet vereist. Wel zullen we zoeken naar creatieve oplossingen om alles onder één dak te realiseren. Renovatie meenemen in SHP Renovatie is een ingrijpende levensduur verlengende verbouwing van een schoolgebouw zodat het weer minimaal 20 jaar mee kan. Het opnemen van renovatie is geen wettelijke eis. Het is wel wenselijk omdat in het najaar van 2021 een wetsvoorstel wordt ingediend om renovatie ook in de wet op te nemen als voorziening in het kader van de onderwijshuisvesting net als bij voorbeeld nieuwbouw, uitbreiding enz. Wanneer gestart wordt met de investeringen in het kader van het Strategisch huisvestingsplan zal de nieuwe wet naar verwachting van kracht zijn. Daarom is renovatie in het onderhavige SHP meegenomen en gemaximeerd op 70% van de kosten van nieuwbouw. Dat schoolbesturen financieel bijdragen is een voorwaarde.

Toekomstbestendig bouwen Toekomstbestendige bouw is niet wettelijk vereist maar wel wenselijk. De wenselijkheid wordt ingegeven doordat een gebouw ruimte moet bieden voor veranderende visies op onderwijs en onderwijsmethodieken in de toekomst. Hier nu aandacht voor hebben voorkomt later grote investeringen later. Het is meer een slimme insteek dan dat het veel extra’s vraagt. Leegstand bij meer dan 1 lokaal (55m2 Bruto Vloeroppervlakte, BVO) dan in gesprek met schoolbestuur Indien twee of meer lokalen leegstaan en dit overschot ook de komende jaren aanhoudt gaan we met het desbetreffende schoolbestuur het gesprek aan om zo gezamenlijk met de gemeente, en eventueel andere betrokken organisaties, een integraal en toekomstbestendig plan op te stellen om het ruimteoverschot de komende jaren terug te dringen. Daarbij kunnen ook afspraken gemaakt worden over bijvoorbeeld het avondgebruik van de ruimten. Bij het opstellen van deze integrale plannen dient rekening te worden gehouden met de toekomstige ontwikkelingen en behoeften op wijkniveau. Nieuwbouw voor meerdere scholen (samen onder één dak) is hierbij een optie die kan zorgen dat vraag en aanbod beter op elkaar aansluiten. Kwaliteitsniveau binnenklimaat conform ‘ Frisse scholen klasse B’ voor nieuwbouw Bestaande schoolgebouwen zijn niet meegenomen omdat het gaat om veel gebouwen waarvoor de middelen 2

ontbreken. Wettelijk vereist is ‘Frisse scholen klasse B’ niet. Wenselijk is het echter om minimaal ‘ Frisse scholen klasse B’ aan te houden. Een goede ventilatie zorgt namelijk voor goede leerprestaties. Duurzaamheid vormgeven door BENG en gasloos te bouwen Wettelijke eis is bouwen volgens Bijna Energie Neutraal Gebouw (BENG) voor nieuwbouw en gasloos. Voor bestaande schoolgebouwen is er geen eis om “van het gas af” te gaan en ook niet om qua energieverbruik te gaan voor BENG. Het is wel wenselijk omdat we in de toekomst ook voor bestaande gebouwen en nieuwe gebouwen uiteindelijk (in 2050) naar Energie Neutrale Gebouwen (ENG) toe moeten. Hieraan zijn extra kosten verbonden. Die zijn niet te beïnvloeden omdat het wettelijk vereist is. Buitenruimte minimaal 300 m2 per school De Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs gemeente Middelburg eist een minimum speelruimte per school van 300 m2. Alhoewel extra m2 wenselijk zijn om meer beweegmogelijkheden te creëren voor scholieren wordt hier niet voor gekozen maar gekeken naar dubbel gebruik van speelruimte rond de school. Realistisch kengetal bedrag per m2 Bruto Vloeroppervlakte (BVO) Wettelijk is vereist dat gemeenten bedragen hanteren waarmee redelijkerwijs kan worden voorzien in de huisvesting van de scholen. (artikel 93 lid 2 WPO, art 76 li d WVO, artikel 91 lid 2 WEC).

De wet eist dus dat realistische bedragen (kengetallen) worden gehanteerd. De normvergoeding van de VNG is te laag. Als realistisch kengetal wordt door ICS een bedrag ad € 2.950 m2/BVO voorgesteld. Dat is op basis van het huidige prijspeil, BENG en ‘ Frisse scholen klasse B’ . Niet gemeentelijk investeren in kinderopvang en zorg in relatie tot onderwijshuisvesting De inhoudelijk gewenste samenwerking in de opvang, het onderwijs en de (jeugd)zorg kan qua extra huisvesting niet worden gefaciliteerd door de gemeente. Het risico van leegstand/huurderving indien de opvang/zorg organisatie de samenwerking beëindigt is te hoog. Wettelijk is investeren in kinderopvang en zorg niet verplicht. Wenselijk is wel dat er samengewerkt wordt met de kinderopvang en de zorg om goed de ontwikkeling van kinderen te kunnen volgen en bevorderen. Maar dat kan ook als netwerk in los staande gebouwen. Kanttekeningen

Overleg met de schoolbesturen Vanaf de start met het proces eind 2019 om te komen tot een SHP tot op heden is er vele malen met de schoolbesturen gesproken over het SHP. Het overleg met de schoolbesturen is afgesloten met Op Overeenstemming Gerichte Overleggen (OOGO’s). Het OOGO heeft voor het basisonderwijs, voortgezet onderwijs en speciaal onderwijs gelijktijdig plaatsgevonden op 22 april 2021 met een vervolg overleg op 25 mei 2021. Dat overleg met de schoolbesturen heeft niet geleid tot inhoudelijke aanpassingen. Wel zijn de schoolbesturen het niet eens met de financiële vertalingen van het SHP. Men wil de investeringen, die nu ingaande 2026 gepland staan naar eerdere jaren verschuiven. Wij zien daarvoor helaas geen mogelijkheden. Nieuwe wetgeving De verantwoordelijkheid voor onderwijshuisvesting is sinds de overheveling vanuit het Rijk naar de gemeenten aan wijziging onderhevig. De financiering is en blijft gesplitst naar gemeente (nieuwbouw en uitbreiding) en schoolbestuur (onderhoud en exploitatie). Recent is door de minister van basis- en voortgezet onderwijs een nieuwe wijziging aangekondigd om de verdeling van de verantwoordelijkheid tussen gemeenten en schoolbesturen te verhelderen en de samenwerking te verbeteren. Dat voorstel richt zich dan vooral op: 1.

De verplichting voor gemeenten om naar verwachting in het najaar van 2021 een meerjarig onderwijshuisvestingsplan op te stellen voor de duur van 16 jaar; 2. De definitie van renovatie en het opnemen daarvan als voorziening in de wet naar verwachting 1 januari 2023;

3

3.

4.

Nuancering van het investeringsverbod voor schoolbesturen, waardoor het voor schoolbesturen de mogelijkheid creëert om in huisvesting te investeren. Het nieuwe concept SHP loopt vooruit op deze aangekondigde wetgeving en is in de geest daarvan opgesteld; De financiële consequenties van investeringen na 2025 zullen telkens in de volgende kadernota's worden opgenomen zodat de raad hier een integrale afweging in kan maken.

Financiën

Wat mag het kosten? De financiële uitwerking van het SHP t/m 2025 is verwerkt in de aanvraag meerjarenbegroting 2022-2025. Hoe gaan we dat financieren? Na besluitvorming over de Kadernota 2022-2025 zullen de lasten van de investeringen worden opgenomen in de begroting. Voordat tot uitvoering wordt overgegaan wordt aan de raad een separaat krediet- en dekkingsvoorstel voorgelegd. Zijn er significante gevolgen or het weerstandsvermogen? N.v.t.

Duurzaamheid

N.v.t. Communicatie en participatie

Na besluitvorming door de raad zal communicatie plaatsvinden over het SHP via de geëigende kanalen. Ook zullen wij uw besluit aan de schoolbesturen mededelen. Uitvoering

Het opstellen en ter besluitvorming voorleggen van een strategisch huisvestingsplan onderwijs. Advies ingewonnen bij adviesorgaan?

ICS-adviseurs in onderwijs Bijlagen 1. Strategisch Huisvestingsplan 2020-2039 2. Bijlageboek Strategisch Huisvestingsplan 2020-2039 3. Verslag bijeenkomst SHP 22 april 2021 4. Verslag bijeenkomst SHP 25 mei 2021

Middelburg, 8 juni 2021 Burgemeester en wethouders van Middelburg de secretaris,

mr. A. van den Brink de burgemeester,

mr. H.M. Bergmann

4