21-072 rvs Eerste resultaten/ kaders Diftar in Middelburg

Raadsvoorstel datum vergadering volgnummer

27 mei 2021 21-072

onderwerp

Eerste resultaten Diftar in Middelburg, kaders evaluatie Diftar en onderzoek naar de inzamelsystemen voor afval bij Zeeuwse gemeenten.

behandelen in raadscommissie

Ruimte

portefeuillehouder

Chris Dekker Volksgezondheid en milieu D.J.B. (Jeroen) Sakko (tel. 0118-675212) j.sakko@middelburg.nl

programma behandeld door e-mail

Conceptbesluit

De raad besluit: 1. Kennis te nemen van de positieve resultaten van Diftar in het eerste kwartaal 2021 en hier over te communiceren. 2. De kaders met betrekking tot de evaluatie Diftar vast te stellen, die medio half 2022 gaat plaatsvinden, deze te richten op milieudoelstellingen, kostendekking en dienstverlening en hiermee motie 20-153/ agendapunt 12.m.4 af te doen. Aanleiding

Op 1 januari 2021 is Diftar ingevoerd. Zoals toegezegd presenteren we per kwartaal de resultaten voor het behalen van de milieudoelstellingen. Ook heeft u aangegeven kaders vast te willen stellen voor de evaluatie Diftar die half 2022 zal plaatsvinden. U wilt ook op de hoogte worden gebracht van de ontwikkelingen van nascheiding, zoals u eerder aangaf. Vanuit de gemeenschappelijke regeling Openbaar Lichaam Afvalverwijdering Zeeland (GR O.L.A.Z) zijn de verschillende inzamelsystemen van de diverse Zeeuwse gemeenten geëvalueerd. Deze rapportage bieden we ter kennisgeving aan. Effect

Diftar is de sleutel tot minder afval en meer hergebruik. Bewoners krijgen via het variabele tarief invloed op de hoogte van hun afvalstoffenheffing. We zien dit als een stimulans en tevens zien we hiervan al de effecten. Uiteindelijk moet de burger het doen! Argumenten

1.1 De hoeveelheid restafval is door de invoering van Diftar fors gedaald. Op 17 december 2018 besloot u Diftar in te gaan voeren en het gescheiden inzamelen van plastic en metalen verpakkingen, drank- en zuivelpakken (PMD) te gaan verbeteren. De resultaten zijn erg positief. De hoeveelheid restafval van gemiddeld 178 kilo per inwoner in 2020 zou op basis van de gegevens van het eerste kwartaal 2021 verder zakken naar 113 kilo per inwoner in 2021. De schatting is dat de hoeveelheid aanbiedingen van restafval is gehalveerd. We moeten hierbij opmerken we na slechts één kwartaal eigenlijk nog geen conclusies kunnen trekken. Deze hoeveelheden zijn exclusief grofvuil en verbouwingsrestafval van de milieustraten. De hoeveelheid grofvuil en verbouwingsrestafval tellen mee in de ambitie. In 2020 was dit voor Middelburg nog eens 47 kilogram per inwoner terwijl dit in 2019 nog 25 kilogram per inwoner was. Meest waarschijnlijke reden voor deze sterke toename is dat mensen vanwege corona meer thuis zijn en door opruimen en verbouwen meer produceren. Deze trend is landelijk zichtbaar. Door maatregelen op de Zeeuwse milieustraten verwachten we in 2021 meer te kunnen hergebruiken van deze stromen en hierdoor deze hoeveelheid te kunnen verminderen. 1

1.2 De baten lijken de kosten voldoende te kunnen dekken. Financiële risico’s bij het berekenen van de bandbreedte voor Diftar bevinden zich aan twee kanten. De kostenkant kent onzekerheden (voornamelijk de tarieven van OLAZ, en de hoogte van de verbrandingsbelasting). Hoewel veranderingen in de kosten de bandbreedteberekening anders maken, is dit uitlegbaar. Immers, deze kostenstijging doet zich zonder Diftar ook voor. De kant van de inkomsten heeft ook onzekerheden. Drie keer meer of minder een rolcontainer (240 liter) aanbieden, leidt direct tot meer- of minderkosten van € 24,00 per jaar. Op basis van de aanbiedingen van restafval in het eerste kwartaal 2021 verwachten we dat deze het variabel tarief dekken zoals vooraf berekend. 2.1 Onderzoekrapportage inzamelsystemen Zeeuwse gemeenten vanuit OLAZ geeft voor Middelburg nu geen aanleiding voor koerswijziging. O.L.A.Z. begin 2021 een onderzoek gestart om inzicht te krijgen in de mogelijkheden voor de Zeeuwse gemeenten om de VANG-doelstellingen te halen. Er wordt bekeken hoe de inzamelsystemen in Zeeland scoren op milieueffect, kosten en service. De rapportage is bijgevoegd. Diftar blijkt een (zeer) effectief inzamelsysteem om milieudoelstellingen te verwezenlijken. Hoe hoger het ledigingstarief, hoe minder fijn restafval huishoudens aanbieden.

Bovendien kan Diftar later worden aangevuld met een serviceprikkel (veel service op grondstoffen en restafval verder ontmoedigen). De Zeeuwse gemeenten moeten voor 1 januari 2022 in O.L.A.Z.- verband besluiten over de verlenging van het huidige contract voor de verwerking van het restafval. Daarnaast nemen ze een besluit over het wel of niet doorzetten van de pilot met nascheiding van plastic en metalen verpakkingen, drank- en zuivelpakken (PMD) in de jaren 2023 t/m 2027 en het eventueel toelaten van andere gemeenten. Nascheiding is een (service)instrument om tot afvalscheiding te komen. Nascheiding is alleen een optie voor PMD: dit is circa 10 procent van het huishoudelijk afval. Op dit moment haalt de installatie bij nascheiding circa 16 kilo PMD per inwoner uit het restafval. Met optimalisatie zou dit maximaal 25 kilo PMD per inwoner kunnen worden. Met bronscheiding bereikten we in Middelburg in 2020 19 kilo PMD per inwoner. Op basis van de gegevens van het eerste kwartaal 2021 zou deze hoeveelheid stijgen naar 25 kilo per inwoner in 2021. Het verschil tussen de hoeveelheid brongescheiden PMD bij Diftar en door nascheiding verkregen PMD blijkt dus erg klein. Er zijn geen gegevens bekend over vervuiling en er is tot nu toe geen sprake van afkeur. Alleen met nascheiding wordt de doelstelling van 100 kilo restafval per inwoner per jaar nu niet bereikt.

Nascheiding in combinatie met Diftar op volume of frequentie is niet mogelijk. De verwerker biedt nu namelijk alleen nascheiding aan als er geen bronscheiding van PMD is. Wij zien vooralsnog geen redenen om over te stappen op nascheiding. De resultaten en conclusies uit het rapport ‘Onderzoek inzamelsystemen Zeeuwse Gemeenten’ nemen we gelijktijdig mee in de aanbevelingen van de evaluatie van Diftar. 2.2 Volgend jaar een beter beeld van de effecten. Het effect van Diftar moeten worden geëvalueerd. In de eerste periode na invoering zal er minder restafval ingezameld en worden er meer grondstoffen gescheiden ingeleverd. Het is te verwachten dat het effect na verloop van tijd stabiliseert. Dan zullen we nieuwe maatregelen moeten overwegen. Een evaluatie van Diftar is voorzien voor half 2022. Bijgesloten een voorstel van de kaders die we willen hanteren bij deze evaluatie. 2.3 Flankerend beleid is van doorslaggevend belang en nemen we mee bij de evaluatie. Gerichte communicatie is cruciaal voor de gedragsverandering van inwoners. We blijven hierop inzetten. Ervaring leert, bij de gemeenten die Diftar reeds hebben ingevoerd, dat zichtbare aanwezigheid van personeel dat zo nodig het kunnen handhaven de bewustwording kan vergroten en de prikkel tot het goed scheiden van afval vergroot. Het behalen van de milieudoelstellingen en de beoogde opbrengst zijn hier weer van afhankelijk.

De combinatie van de verschillende instrumenten maakt het succes. 2

Uit de beeldkwaliteitsmetingen moet blijken of de hoeveelheid zwerfafval in de openbare ruimte structureel is toegenomen. Hierbij moet natuurlijk wel opgemerkt worden dat zwerfafval landelijk maar ook lokaal de laatste tijd veel aandacht krijgt. ZwerfafvalPakkers (ZAPpers), wel of niet verenigd in troepgroepen, scholen en andere organisaties zetten zich in om zwerfafval op te ruimen.

Kantekeningen

1.1 Diftar paradox. Na invoering van Diftar zien steeds meer gemeenten dat inwoners hun restafval een stuk beter zijn gaan scheiden. Daardoor bieden ze veel minder restafval aan dan verwacht, met als gevolg dat de variabele inkomsten van de gemeenten hard achteruitgaan. Omdat daarnaast de verwerkingskosten van restafval en verschillende grondstoffen stijgen, de ketenvergoeding voor PMD daalt en de vervuilingsgraad van de ingezamelde grondstoffen nog te hoog is, komen gemeentelijke heffingen onder druk. Deze ontwikkelingen willen we voorkomen door de balans tussen het vast tarief en het variabel tarief te bewaken en zo nodig bij te stellen. Eind 2021 ontvangt u het voorstel voor de tarieven en tarievenstructuur afvalstoffen 2022. 2.1 In Zeeland is een grote diversiteit aan inzamelsystemen. De vrije keuze per gemeente is een groot goed, maar maakt de gemeentelijk keuzes voor inwoners soms onbegrijpelijk en draagt niet bij aan een consistente boodschap. Gemeente Veere gaat Diftar invoeren en gemeente Vlissingen gaat spoedig een keuze maken. 2.2 Nascheiding is te combineren met Diftar op gewicht. Nascheiding in combinatie met Diftar op volume of frequentie is niet mogelijk. Uit het onderzoek is naar voren gekomen dat nascheiding wel is te combineren met Diftar op gewicht. Eerder is in Middelburg dit systeem overwogen en besloten hier niet voor te kiezen.

De gewenste nauwkeurigheid maakt dat dergelijke systemen (nog) niet vaak worden toegepast. De vuilniswagens hebben nu geen meetapparatuur. Als de systemen moeten worden ingericht op 'betalen per kilo' is daarvoor een flinke investering in apparatuur noodzakelijk. Die investering betaalt indirect de inwoner. Bovendien krijgen we nu al meldingen van stort in andermans rolcontainer. Dit is voor het legen niet erg, want men betaalt per slot van rekening per lediging. Dit is anders bij betalen op gewicht. Het is dan haast noodzakelijk om alle rolcontainers te voorzien van een slot. Ook dat brengt extra kosten met zich mee. Om die reden is gekozen voor betalen per storting/aanbieding.

Financiën

Wat mag het kosten? In 2021 dient een bedrag van € 6.814.304,00 te worden gedekt uit inkomsten van de afvalstoffenheffing. Hoe gaan we dat financieren? De afvalstoffenheffing is kostendekkend voor de gehele afvalinzameling. De invoering van Diftar zorgt voor een grote verandering waarbij de kosten gedekt moeten worden uit de baten van de heffingen. Op basis van de aanbiedingen van restafval in het eerste kwartaal 2021 verwachten we dat deze het variabel tarief dekken zoals vooraf berekend. We volgen deze ontwikkelingen nauwlettend. Zijn er significante gevolgen or het weerstandsvermogen? Nee. Afwijkingen ten opzichte van deze aannames worden in het betreffende jaar verrekend met de voorziening afvalstoffenheffing en hebben derhalve een budgetneutraal effect op de gemeentelijke begroting.

3

Duurzaamheid

De beleidsdoelen bij afvalinzameling zijn milieu gestuurd. Communicatie en participatie

Er wordt gecommuniceerd over de positieve resultaten van Diftar in het eerste kwartaal 2021. Uitvoering

Half 2022 kunt u de evaluatie Diftar over 2021 tegemoet zien. Advies ingewonnen bij adviesorgaan?

Bijlagen

1. Resultaten milieudoelstellingen eerste kwartaal 2021 2. Onderzoek inzamelsystemen afval Zeeuwse gemeenten 3. Voorgestelde kaders voor de evaluatie Diftar die medio half 2022 gaat plaatsvinden

Middelburg, 20 april 2021 Burgemeester en wethouders van Middelburg de secretaris,

mr. A. van den Brink de burgemeester,

mr. H.M. Bergmann

4