21-072 Bijlage 3. Voorgestelde kaders voor de evaluatie Diftar die medio half 2022 gaat plaatsvinden

Voorgestelde kaders evaluatie medio half 2022 over Diftar in Middelburg

Op 17 december 2018 heeft u besloten Diftar in te gaan voeren en het gescheiden inzamelen van plastic en metalen verpakkingen, drank- en zuivelpakken (PMD) te gaan verbeteren. Op 12 september 2019 heeft u besloten het gevoerde afvalbeleid met Diftar in 2022 te evalueren. Op 11 november 2020 is aan de hand van een motie verzocht medio 2021 de kaders voor de evaluatie van Diftar aan de raad voor te leggen in meetbare eenheden en tijdslijnen. Gericht op het inzichtelijk maken van de successen en knelpunten in inzameling, scheiding, communicatie en tarifering, waarbij: In ieder geval tot uitdrukking wordt gebracht of de verhouding vast en variabel tarief een voldoende voordeel of een nadeel heeft opgeleverd voor onze inwoners; De financiële risico’s voor de gemeente duidelijk in beeld zijn gebracht; Aanbevelingen zijn opgenomen voor eventuele verbeteringen. Wij stellen u voor Diftar te evalueren op milieudoelstellingen, kostendekking en op dienstverlening. Hierbij denken wij aan onderstaande zaken. Milieu -

Service Kosten -

Hoeveel restafval, groente-, fruit-, tuinafval (GFT) en etensresten, oud papier en karton, plastic en metalen verpakkingen, drank- en zuivelpakken (PMD), glas en textiel is er in 2021 ingezameld? Staan deze hoeveelheden in relatie tot elkaar en is er een trendlijn te zien? Hoeveel grofvuil en verbouwingsrestafval is er in 2021 ingezameld (milieustraten)? Hoe staat de hoeveelheid restafval in verhouding tot de doelstellingen? Welke potentie aan grondstoffen zit er nog in het restafval (sorteeranalyses)? Hoe is de kwaliteit van de gescheiden ingezamelde herbruikbare grondstoffen? Welke maatregelen zijn er genomen om de service op de inzameling van grondstoffen te vergroten? Hoe verloopt het patroon van de hoeveelheid meldingen en vragen over Diftar? Welke communicatie over afval en afvalinzameling heeft plaatsgevonden en gaat nog plaatsvinden? Is de beeldkwaliteit zwerfafval op niveau? Wat is het effect van Diftar op de inzamelkosten en verwerkingskosten? Geven de aanbiedingen restafval voldoende dekking voor het variabel tarief? Hoeveel financieel voordeel of nadeel hebben inwoners gehad?

De resultaten worden in perspectief gezet en naast de evaluatie doen we op dat moment aanbevelingen. Vervolg -

Hoe is de ontwikkeling van Diftar in Zeeland en in Nederland? Welke beleidsontwikkelingen zijn er verder nog? Welke aanbevelingen zijn er verder?

Toelichting: Afvaldriehoek: kosten, milieu en service Voor het toetsen of bepalen van (nieuw) afvalbeleid wordt vanuit de theorie vaak gebruik gemaakt van de zogenaamde afvaldriehoek. De afvaldriehoek omvat de aspecten milieu, kosten, service en regie. Milieu:

doelstellingen op het vlak van afvalscheiding, klimaat en duurzaamheid.

Service:

serviceniveau voor burger die zich ontdoet van afval.

Kosten:

gemeentelijk budget voor afvalbeheer en daardoor de kosten voor de burger.

Regie:

verhouding tot eerdere beleidskeuzes/vigerend afvalbeleid.

Milieu Ambitie: Liggen we op koers? Landelijke doelen 2020: 100 kilo restafval 2020-2025: 100 kilo restafval én focus op kwaliteit 2050: Nederland Circulair: zo veel mogelijk recycling Zeeuws/gemeentelijk: 100 kilogram restafval per inwoner in 2020 en 30 kilogram restafval per inwoner in 2025. Bereikte milieuprestatie per afvalstroom in 2021 De hoeveelheid restafval, groente-, fruit-, tuinafval en etensresten (GFT), oud papier en karton (OPK), Flessenglas en plastic en metalen verpakkingen, drank- en zuivelpakken (PMD) is eerder begroot. In het kader van de invoering van DIFTAR is de hoeveelheid restafval circa 21% lager begroot, de hoeveelheden GFT en PMD circa 10% hoger begroot en de hoeveelheid Flessenglas circa 5% hoger begroot. De hoeveelheden zijn financieel doorberekend. Bij de evaluatie is zicht op de ontwikkelingen in het eerste jaar Diftar. Om gescheiden afval echt opnieuw te kunnen gebruiken, mag er niet te veel vervuiling in zitten. Afkeur zullen we rapporteren. Wat zit er nog in het restafval In oktober 2020 heeft een representatieve sorteeranalyse plaatsgevonden. Hierbij is gemeten waar het restafval in Middelburg gemiddeld uit bestaat. In oktober 2021 wordt er opnieuw een zelfde sorteeranalyse uitgevoerd om te zien hoe de samenstelling is veranderd. Milieustraat en ontwikkelingen Naast de inzameling kunnen burgers gebruik maken van de Zeeuwse milieustraten.

De hoeveelheid grofvuil en verbouwingsrestafval telt mee in de ambitie.

Service Service en voorzieningen Om de week worden de rolcontainers voor groente-, fruit-, tuinafval en etensresten (GFT) geleegd; Er zijn 74 zuilen voor groente-, fruitafval en etensresten aanwezig (voor huishoudens zonder GFT rolcontainer) en 6 tuinkorven in de Binnenstad; Oud papier en karton wordt door kerken en verenigingen ingezameld. In de Binnenstad en Dauwendaele staan er ondergrondse containers voor oud papier; Er zijn 105 verzamelcontainer voor plastic en metalen verpakkingen, drank- en zuivelpakken (PMD); Er zijn 52 glascontainers; Er zijn11 textielcontainers. Communicatie en participatie Diftar wordt nu gezien als ‘De Vervuiler betaalt’. Echter gaan inwoners beleven dat ze zichzelf kunnen belonen door minder restafval aan te bieden. Er wordt een eenvoudig overzicht gepresenteerd van de ingezette communicatie. Zwerfafval en bijplaatsingen Uit de beeldkwaliteitsmetingen zal moeten blijken of de hoeveelheid zwerfafval in de openbare ruimte structureel is toegenomen. Hierbij moet natuurlijk wel opgemerkt worden dat zwerfafval landelijk maar ook lokaal de laatste tijd veel aandacht krijgt. ZwerfafvalPakkers (ZAPpers), wel of niet vereniging in troepgroepen, scholen en andere organisaties zetten zich in om zwerfafval op te ruimen.

Ervaring leert, bij de gemeenten die Diftar reeds hebben ingevoerd, dat zichtbare aanwezigheid van handhavend personeel de prikkel tot het goed scheiden van afval vergroot. Het behalen van de milieudoelstellingen en de beoogde opbrengst zijn hier van afhankelijk. Kosten Inzameling en verwerking De kosten voor de afvalinzameling en -verwerking stijgen. Dit komt door:  stijgende verwerkingskosten restafval: verbrandingsbelasting  stijgende verwerkingscontracten (vooral GFT en restafval)  dalende marktprijzen van grondstoffen  dalende vergoeding voor verpakkingen  dalende kwaliteit van ingezamelde deelstromen  jaarlijkse indexering van de inzamelkosten Restafval is en blijft de duurste afvalstroom. De verbrandingsbelasting (belasting bovenop het verwerkingstarief) is in 2019 van 13 naar 32 euro gestegen. Gescheiden grondstoffen zijn (bijna) altijd goedkoper of leveren zelfs iets op. Met het invoeren van Diftar ontstaat enerzijds kostenreductie door lagere verwerkingskosten van afval en lagere logistieke kosten en anderzijds een toename van kosten door het invoeren van Diftar. Door alle veranderingen heeft de uitvoerende dienst de nodige frictiekosten. Naarmate er minder restafval wordt ingezameld en meer grondstoffen gescheiden worden ingezameld, ontstaat een zuiverder beeld op de logistieke kosten.

Ook worden inzamelroutes voorafgaand aan het nieuwe jaar geoptimaliseerd en bepaald.

Tariefstructuur: De vraag is wat een voldoende financiële prikkel is, ook in relatie tot de te realiseren hoeveelheid fijn restafval. Hoe hoger het ledigingstarief, hoe minder fijn restafval huishoudens aanbieden. Er is echter geen lineair verband. Grofweg kunnen we op basis van landelijke ervaringscijfers drie categorieën onderscheiden (geen rekening houdend met het vastrechtbedrag en het voorzieningenniveau, ook niet met de inzamelfrequentie van het fijn restafval). Ledigingstarief 240 liter container € 4,00 tot € 8,00 € 9,00 tot € 14,00

Hoeveelheid fijn restafval in kilogram per inwoner 110 tot 130 kg 80 tot 110 kg

€ 15,00 of meer

45 tot 65 kg

Met de tariefstructuur maken we een eerste stap richting 100 kilogram per inwoner in 2021. De burger moet het doen. Afhankelijk van de resultaten kan de balans tussen het vastrechtbedrag en het variabele ledigingstarief de komende jaren aangepast worden. Kwijtschelding De kwijtscheldingsregeling betreft momenteel circa 2500 gezinnen voor een bedrag van € 300.000 per jaar. De kwijtscheldingsregeling gemeentelijke belasting blijft van toepassing bij Diftar. Bij het toepassen van Diftar wordt het vaste deel kwijtgescholden. Voor het variabele deel zal alsnog betaald moeten worden, indien meer restafval wordt aangeboden dan gemiddeld. Medische regeling Wanneer een huishouden voor langere duur medisch huishoudelijk afval heeft, heeft de gemeente hier een regeling voor. Met medisch huishoudelijk afval bedoelen wij bijvoorbeeld stoma-, incontinentie- of dialysemateriaal. Medicijnen en naalden horen hier niet bij. Risico Diftar paradox Na invoering van Diftar zien steeds meer gemeenten dat inwoners hun restafval een stuk beter zijn gaan scheiden. Daardoor bieden ze veel minder restafval aan dan verwacht, met als gevolg dat de variabele inkomsten van de gemeenten hard achteruitgaan.

Omdat daarnaast de verwerkingskosten van restafval en verschillende grondstoffen stijgen, de ketenvergoeding voor PMD daalt en de vervuilingsgraad van de ingezamelde grondstoffen nog te hoog is, komen gemeentelijke heffingen onder druk. Deze ontwikkelingen willen we voorkomen door de balans tussen het vast tarief en het variabel tarief goed te volgen en zo nodig bij te stellen. Analyse nulaanbieders en veelaanbieders Net zoals in elke andere gemeente waar Diftar is ingevoerd, zijn er zogenaamde nulaanbieders. Dit zijn adressen waar geen restafval wordt aangeboden. Dit kan verschillende redenen hebben. Van echt voorop lopen en geen afval hebben, samen doen met containers of toch het afval op een andere manier kwijt raken. Maar ook leegstand van panden is een reden voor het niet aanbieden van de container. Helaas zijn er huishoudens die zeer veel restafval aanbieden. Dit behoeft nader onderzoek, rekening houdend met de AVG (algemene verordening gegevensbescherming).

Mening burger over het nieuwe inzamelsysteem Het is lastig om een beeld te krijgen van de ontwikkeling van de mening van inwoners in de tijd. Het is wel mogelijk om als momentopname te evalueren welke belemmeringen inwoners nog ervaren en welke behoeften er zijn.

Opstellen routekaart mogelijke vervolgstappen en overwegingen Maatwerk voor restafval De optie om ieder huishouden een individuele keuze te geven om gebruik te maken van een rolcontainer of een ondergrondse container, is op dit moment niet haalbaar. De capaciteit van de ondergrondse containers is alleen toereikend voor de nu aangesloten huishoudens. Bovendien moeten we een maximale afstand tot de ondergrondse containers kunnen garanderen, en dat kunnen we nu niet. Mocht de hoeveelheid restafval zeer sterk zijn verminderd, dan kan worden heroverwogen of we inwoners de keuze geven. Minder frequent restafval inzamelen Een logische vervolgstap is de rolcontainers voor restafval minder frequent te legen, bijvoorbeeld eens in de vier of zes weken. Wel moeten huishoudens met veel onhygiënisch en / of stinkend afval de mogelijkheid hebben dit tijdig kwijt te raken. Een combinatie met maatwerk voor restafval zou een oplossing kunnen bieden. Omgekeerd inzamelen Met het aanbieden van PMD via een rolcontainer hebben we de afgelopen jaren proeven gedaan. Deze zijn eind 2019 geëindigd. De resultaten zijn meegenomen in de keuze voor één inzamelsysteem voor de hele gemeente. Dat is uiteindelijk het aanbieden van PMD via ondergrondse containers geworden. Overigens zitten niet alle huishoudens te wachten op een extra rolcontainer.