21-050 rvs Concept Klimaatadaptatiestrategie Zeeland

raadsvoorstel volgnummer

15 april 2021 21-050

onderwerp

Concept Klimaatadaptatiestrategie Zeeland

behandelen in raadscommissie

Ruimte

portefeuillehouder

Chris Dekker Volksgezondheid en milieu Carolyn Jonkers, tel. 675292 c.jonkers@middelburg.nl

datum vergadering

programma behandeld door e-mail

Conceptbesluit

De raad besluit: 1. De door de Zeeuwse overheden in samenwerking met andere partijen opgestelde Klimaatadaptatiestrategie Zeeland (KasZ) voor kennisgeving aan te nemen. 2. Verschillende aandachtspunten mee te geven voor het vervolg, namelijk het Uitvoeringsplan. 3. Deze concept KasZ alvast als (basis)strategie voor Middelburg te gaan gebruiken totdat de definitieve strategie is vastgesteld. Zodat in de gemeentelijke plannen zoals de Omgevingsvisie, ruimtelijke plannen en het inrichten van de openbare ruimte alvast rekening kan worden gehouden met de strategische uitgangspunten van klimaatadaptatie. Aanleiding

Het klimaat verandert en dat is ook steeds meer voelbaar in onze provincie. Zeeuwse straten staan blank na hevige regenbuien, Zeeuwse boeren hebben schade door langdurige droogte en gebrek aan zoetwater en ook de Zeeuwse natuur verandert onder het verschuiven van de seizoenen. Stilzitten en afwachten is geen optie meer. Dit is de reden dat de provincie Zeeland, Waterschap Scheldestromen en de 13 Zeeuwse gemeenten in 2019 hebben besloten om samen een regionale klimaatadaptatie strategie op te stellen. Anderhalf jaar later presenteren wij u onder het motto “Het klimaat verandert, Zeeland verandert mee” het resultaat van onze samenwerking: het concept van de Klimaatadaptatiestrategie Zeeland (KasZ). De Klimaatadaptatiestrategie Zeeland is opgesteld door het samenwerkingsverband Klimaatadaptatie Zeeland bestaande uit de Zeeuwse overheden en maatschappelijke organisaties. Het is het vervolg op de notitie Zeeuwse risico’s in beeld die begin 2020 ter kennisgeving door u is aangenomen. Dit concept van de Klimaatadaptatiestrategie Zeeland is een tussenresultaat om voor het einde van 2021 te komen tot een (definitieve) regionale Klimaatadaptatiestrategie Zeeland (KasZ). De aanleiding voor het opstellen van de KasZ komt voort uit het Nationale Deltaprogramma.

In 2014 is het nationale Deltaprogramma gepresenteerd, een visie voor 2050, met een doorkijk naar 2100 van de gezamenlijke overheden in Nederland op de vraag hoe Nederland zich beschermt tegen klimaatverandering. De Deltabeslissing Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) stelt dat in 2050 de ruimte in ons land zodanig moet zijn ingericht dat we voorbereid zijn op extreme regenval, langdurige droogte, een grotere kans op hittegolven en een toename van het overstromingsrisico. Nederland dient in 2050 zo ingericht te zijn dat extreem weer niet tot grote schade en maatschappelijke ontwrichting leidt. Om dat doel te halen is afgesproken dat in 2019 de risico’s in beeld zijn gebracht via klimaatstresstesten en dat alle overheden in 2021 een klimaatadaptatiestrategie hebben vastgesteld. Aan de hand van de strategie moeten concrete maatregelen worden uitgevoerd die ervoor zorgen dat Nederland uiterlijk 2050 klimaatbestendig is ingericht. Effect

1

Zeeland is zo robuust dat de uitersten van klimaatverandering kunnen worden opgevangen en met deze uitersten kan worden meebewogen. Naast warmere en drogere periodes krijgt Zeeland ook te maken met de stijgende zeespiegel en periodes van hevige regenval. Argumenten

1.1 Met de Klimaatadaptatiestrategie Zeeland maken we regionaal afspraken over hoe wij het veranderende klimaat het hoofd willen bieden en is daarmee (de basis voor) de gemeentelijke strategie. Geen enkele partij beschikt over voldoende deskundigheid, middelen, kennis en (landelijk) netwerk om deze opgave individueel op te pakken. Daarbij wordt ook voldoende ruimte gehouden voor maatwerk en een uitwerking op lokaal niveau bijvoorbeeld in de Omgevingsvisie, ruimtelijke plannen en inrichten van de Openbare Ruimte. 1.2 De concept Klimaatadaptatiestrategie Zeeland is een nadere uitwerking van de klimaatadaptatievisie "Op weg naar een Klimaatbestendige Middelburgse samenleving 2018-2050". Op 8 oktober 2018 heeft de gemeenteraad de klimaatadaptatievisie “Op weg naar een Klimaatbestendige Middelburgse samenleving 2018-2050” vastgesteld. 1.3 Gezien de brede en complexe opgave die op Zeeland afkomt, is samenwerking cruciaal. 1.4 Deze consultatieronde is een zeer belangrijke stap in het proces. Binnen een proces als dit is het van belang om alle geledingen binnen de samenwerking tussentijds ook goed te betrekken. Zo ook de algemene besturen van de samenwerkingspartners. In dat kader zijn in het proces drie contactmomenten ingebouwd met alle algemene besturen.

Het eerste contactmoment was bedoeld om richting en kaders mee te geven naar aanleiding van de notitie Zeeuwse risico's in beeld (voorjaar 2020). Dit tweede contactmoment vindt nu plaats en is bedoeld om eventueel nog bij te sturen aan de concept strategie of aandachtspunten mee te geven bij het uitvoeringsplan. 2.1 De acties voortkomend uit de KasZ worden opgenomen in een bijbehorende uitvoeringsagenda. Het proces om te komen tot de Klimaatadaptatiestrategie is in de eindfase. Het daadwerkelijk aanpassen aan het veranderende klimaat gebeurt door ons dagelijks handelen. Inzet van de KasZ is dat klimaatadaptatie vaak slim kan en op veel fronten meerwaarde heeft. Vaak kan dit zonder grote (extra) kosten. Dat betekent wel dat we een aantal zaken anders gaan doen en ook zo snel mogelijk moeten starten. 2.2 Vanuit de verschillende vakgebieden zijn aandachtspunten voor dit uitvoeringsplan aangedragen. Omdat geen enkele partij beschikt over voldoende deskundigheid, middelen en kennis wordt een gezamenlijk uitvoeringsplan opgesteld. Onder ‘Uitvoering’ staan een aantal aandachtspunten vermeld om mee te geven voor het uitvoeringsplan. 3.1 De gemeenteraad heeft in de raadsvergadering van 8 oktober 2018 besloten akkoord te gaan met de klimaatadaptatievisie op weg naar een “Klimaatbestendige Middelburgse samenleving 2018-2050 .

Besloten is om klimaatadaptatie mee te laten “liften” met andere doelstellingen en activiteiten, waaronder de Omgevingsvisie, en Middelburg geleidelijk aan te passen. 3.2 De Klimaatadaptatiestrategie Zeeland is de basis voor dit geleidelijk aanpassen. Kanttekeningen

Na vaststelling van de KasZ, is de doorvertaling in het eigen beleid door de individuele organisaties aan de orde. In het convenant is afgesproken dat de KasZ geborgd gaat worden in de Omgevingsvisies, -plannen en programma's. Dit zal plaatsvinden op het moment dat deze documenten voor het eerst worden opgesteld of tijdens de eerstvolgende herziening. Dan wordt ook de doorvertaling gemaakt naar de lokale situatie en aangevuld met de lokale problematiek.

Financiën

Wat mag het kosten? De Klimaatadaptatiestrategie Zeeland is zo opgebouwd dat klimaatadaptatie vaak slim kan en op veel fronten meerwaarde heeft. In veel gevallen kan dit zonder grote/extra kosten. Dat betekent wel dat we een aantal zaken anders gaan doen en ook zo snel mogelijk moeten starten. Hoe gaan we dat financieren? 2

In eerste instantie betekent verandering aan het klimaat dat geplande werkzaamheden anders uit worden gevoerd. Dat zal in het ene geval wat kostenbesparend werken en soms wat extra kosten met zich meebrengen. Voorlopig wordt ervan uitgegaan dat klimaatadaptatie wordt gefinancierd vanuit bestaande budgetten. Zijn er significante gevolgen or het weerstandsvermogen? N.v.t. (Het niet aanpassen aan klimaatverandering kan wel significante gevolgen hebben voor het weerstandvermogen. Calamiteiten door klimaatverandering brengen namelijk kosten met zich mee.)

Duurzaamheid

Klimaatadaptatie is één van de aspecten van duurzaamheid. Bij de uitvoering wordt ook rekening gehouden met andere aspecten van duurzaamheid zoals de energietransitie. In de Klimaatadaptatiestrategie Zeeland wordt koppeling met een circulaire samenleving niet gemaakt. Dit punt wordt geadviseerd om mee te geven. (Zie punt uitvoering). Communicatie en participatie

Er wordt een campagne opgezet om de Zeeuwse samenleving bewust te maken van de gevolgen van het veranderende klimaat én te activeren om zelf aan de slag te gaan. Op 14 september heeft er een consultatie plaatsgevonden met allerlei partijen in Zeeland over de bouwstenen voor de Klimaatadaptatiestrategie Zeeland. Verder is er in januari een webinar georganiseerd met deze partijen over de concept Klimaatadaptatiestrategie Zeeland. Uitvoering

De acties voortkomend uit de KasZ worden opgenomen in een bijbehorend uitvoeringsplan. Deze zal de komende maanden in goed overleg verder worden opgesteld en tezamen met de definitieve tekst van de KasZ aan de gemeenteraad ter vaststelling worden aangeboden. In het uitvoeringsplan wordt meer in detail uitgewerkt wat we in de komende jaren op gaan pakken en wie daaraan welke bijdrage gaat leveren. Daarin zal plaats zijn voor het onderscheid tussen acties op de korte en middellange termijn (tot 2030) en acties op de langere termijn (2030-2050). Ook zal een uitgewerkt voorstel worden opgenomen hoe we de samenwerking het beste kunnen continueren. Een aantal punten om mee te geven zijn: Voor de Klimaatadaptatiestrategie Zeeland: -In de KasZ zijn koppelingen genoemd met meerdere maatschappelijke opgaven zoals energietransitie en biodiversiteit. Het onderdeel circulair is nergens benoemd. Graag dit onderdeel toevoegen in de Klimaatadaptatiestrategie Zeeland. Voor het uitvoeringsplan: -Het is raadzaam om ook een pakket samen te stellen voor (nieuwbouw, uitbreiding of renovatie van) woningen bij het actiepunt: We ontwikkelen 'altijd goed' maatregelen en zetten deze in. -De middenstand en Midden- en Kleinbedrijf mee te nemen via hun eigen branches en ondernemersverenigingen en goede voorbeelden (door henzelf), mede vanuit economische kansen.

-Bij klimaatverandering is het ook van belang het achterliggende mechanisme in kaart te brengen. Lijden mensen meer door de warmte zelf, of gaan ze ander gedrag vertonen? Gaan ze slechter slapen, meer alcohol drinken, of meer/mindere mobiliteit, waardoor ze onrustiger worden? -Vanuit de participatie gedachte is het gewenst om het woord burger te vervangen door inwoner. -Een groot deel van Zeeland is dus overstromingsgevoelig (waaronder de ten zuiden van het Kanaal door Walcheren gelegen woonwijken en een bedrijventerrein van Middelburg) waardoor veel gebieden preventief geëvacueerd moet worden. Het enige wat dan gedaan kan worden, is vooraf aan deze storm mensen en dieren evacueren over de bestaande weginfrastructuur naar hoger gelegen delen van Zeeland of de provincie uit. Onderzoeken en actiepunten die hiervoor nodig zijn moeten opgenomen worden in het uitvoeringsplan. -De beschikbaarheid van sportvelden in combinatie met extreem weer (hevige neerslag, droogte en hitte) meenemen 3

als aandachtspunt. -Aandacht voor archeologie en het belang van het vasthouden van regenwater in de bodem: Zet de ontwikkeling van verdroging zich daadwerkelijk door, dan zal de gemeente vaker moeten besluiten voor ‘behoud ex situ’ in plaats van ‘behoud in situ’, dat wil zeggen tot opgraving overgaan. Behoud in situ is op langere termijn dan geen garantie meer. Deze ontwikkeling zal duidelijk meer kosten met zich mee brengen. Advies ingewonnen bij adviesorgaan?

n.v.t. Bijlagen

1. Aanbiedingsbrief Algemene besturen 2. Concept Klimaatadaptatiestrategie Zeeland 2021-2026 “Het klimaat verandert, Zeeland verandert mee”. 3. Eerste concept van het Uitvoeringsplan Klimaatadaptatiestrategie Zeeland.

Middelburg, 23 februari 2021 Burgemeester en wethouders van Middelburg de secretaris,

mr. A. van den Brink de burgemeester,

mr. H.M. Bergmann

4