21-045 Bijlage 3. Ingekomen stukken RM

ingekomen stukken Commissie

Commissie Ruimte

raadsvergadering

15 april 2021

onderwerp

099. Beslissing nemen over de Regionale Energiestrategie (RES) versie 1.0

ingekomen stuk

099. Beslissing nemen over de Regionale Energiestrategie (RES) versie 1.0

datum brief

19-03-2021

datum invoer

19-03-2021

afdeling

Leefomgeving

afzender

Vereniging Eigen Huis

besluit

Via de gemeentesecretaris in handen stellen van het college ter afdoening

Commissie

Commissie Ruimte

raadsvergadering

15 april 2021

onderwerp

096. brief mbt kruising Spinhuisweg-Torenweg

ingekomen stuk

096. brief mbt kruising Spinhuisweg-Torenweg

datum brief

16-03-2021

datum invoer

16-03-2021

afdeling

Leefomgeving

afzender

Verkeerswerkgroep Middelburg Zuid

besluit

Via de gemeentesecretaris in handen stellen van het college ter afdoening

Commissie

Commissie Ruimte

raadsvergadering

15 april 2021

onderwerp

093. Brief SCW aan gemeente Middelburg verkoop sociale huurwoningen dd 07032021

ingekomen stuk

093. Brief SCW aan gemeente Middelburg verkoop sociale huurwoningen dd 07032021

datum brief

09-03-2021

datum invoer

09-03-2021

afzender

Sociale Cliëntenraad Walcheren

besluit

Via de gemeentesecretaris in handen stellen van het college ter afdoening

Commissie

Commissie Ruimte

raadsvergadering

15 april 2021

onderwerp

091. Gedachten zijn tolvrij 1 maart

ingekomen stuk

091. Gedachten zijn tolvrij 1 maart

datum brief

09-03-2021

datum invoer

09-03-2021

afzender

Stichting Tolvrij Zeeland

besluit

Voor kennisgeving aannemen

Bijlagen: 091 Bijlage 1 Brief Zeeland Tolvrij 6 maart 2021

Commissie

Commissie Ruimte

raadsvergadering

15 april 2021

onderwerp

090. Sloop Brietwoningen - kopie raadsleden brief VvM aan college BW

ingekomen stuk

090. Sloop Brietwoningen - kopie raadsleden brief VvM aan college BW

datum brief

09-03-2021

datum invoer

09-03-2021

afdeling

Leefomgeving

afzender

Stichting Vrienden van Middelburg

besluit

Via de gemeentesecretaris in handen stellen van het college ter afdoening

Bijlagen: 20210308 Persbericht VvM met logo goed (002)

Commissie

Commissie Ruimte

raadsvergadering

15 april 2021

onderwerp

089. memo publicatie VANG cijfers 2020

ingekomen stuk

089. memo publicatie VANG cijfers 2020

datum brief

05-03-2021

datum invoer

05-03-2021

afdeling

Leefomgeving, Stadsbeheer

afzender

OLAZ ZRD

besluit

Voor kennisgeving aannemen

Commissie

Commissie Ruimte

raadsvergadering

15 april 2021

onderwerp

088. Zienswijze mbt Brietwoningen - Erfgoedvereniging Heemschut

ingekomen stuk

088. Zienswijze mbt Brietwoningen - Erfgoedvereniging Heemschut

datum brief

05-03-2021

datum invoer

05-03-2021

afdeling

Leefomgeving

afzender

Erfgoedvereniging Heemschut

besluit

Via de gemeentesecretaris in handen stellen van het college ter afdoening

Commissie

Commissie Ruimte

raadsvergadering

15 april 2021

onderwerp

087. Inpassingsplan voor verlegging en verdraaiing van de start- en landingsbaan vliegveld Midden Zeeland

ingekomen stuk

087. Inpassingsplan voor verlegging en verdraaiing van de start- en landingsbaan vliegveld Midden Zeeland Provincie

datum brief

04-03-2021

datum invoer

04-03-2021

afdeling

Leefomgeving

afzender

Provincie Zeeland

besluit

Voor kennisgeving aannemen

Commissie

Commissie Ruimte

raadsvergadering

15 april 2021

onderwerp

085. Brief Burgerweidestraat Middelburg

ingekomen stuk

085. Brief Burgerweidestraat Middelburg

datum brief

03-03-2021

datum invoer

03-03-2021

afdeling

Leefomgeving

afzender

F. van der Endt

besluit

Via de gemeentesecretaris in handen stellen van het college ter afdoening

Commissie

Commissie Ruimte

raadsvergadering

15 april 2021

onderwerp

082. Verzoek straatnaam W.J.P. Baars

ingekomen stuk

082. Verzoek straatnaam W.J.P. Baars

datum brief

24-02-2021

datum invoer

24-02-2021

afdeling

Leefomgeving

afzender

H. Miezerus

besluit

Via de gemeentesecretaris in handen stellen van het college ter afdoening

Commissie

Commissie Ruimte

raadsvergadering

15 april 2021

onderwerp

081. voorlopig toetsingsadvies over het milieueffectrapport Waterpark Veerse Meer

ingekomen stuk

081. voorlopig toetsingsadvies over het milieueffectrapport Waterpark Veerse Meer

datum brief

24-02-2021

datum invoer

24-02-2021

afdeling

Leefomgeving

afzender

Commissie voor de M.E.R.

besluit

Via de gemeentesecretaris in handen stellen van het college ter afdoening

Bijlagen: 081 Bijlage 1 Persbericht

Commissie

Commissie Ruimte

raadsvergadering

15 april 2021

onderwerp

079. brief aan B&W - verlenging erfpacht (algemene voorwaarden) MAS

ingekomen stuk

079. brief aan B&W - verlenging erfpacht (algemene voorwaarden) MAS

datum brief

24-02-2021

datum invoer

24-02-2021

afdeling

Leefomgeving

afzender

Middelburgse Atelier Stichting

besluit

Via de gemeentesecretaris in handen stellen van het college ter afdoening

Commissie

Commissie Ruimte

raadsvergadering

15 april 2021

onderwerp

078. brief ontwerpbegroting 2022 RUD Zeeland

ingekomen stuk

078. brief ontwerpbegroting 2022 RUD Zeeland

datum brief

16-02-2021

datum invoer

16-02-2021

afdeling

Stadsbeheer, Leefomgeving

afzender

RUD Zeeland

besluit

Via de gemeentesecretaris in handen stellen van het college voor het opstellen van een voorstel aan de raad

Bijlagen: 078 Bijlage 1 AB voorstel ontwerp begroting 2022 078 Bijlage 2 begeleidingscommissie - begroting 2022 - adviesbrief 078 Bijlage 3 Ontwerp begroting 2022 versie AB

Commissie

Commissie Ruimte

raadsvergadering

15 april 2021

onderwerp

077. Advies SCW aangaande prestatieafspraken met Woongoed

ingekomen stuk

077. Advies SCW aangaande prestatieafspraken met Woongoed

datum brief

16-02-2021

datum invoer

16-02-2021

afdeling

Leefomgeving

afzender

SCW

besluit

Via de gemeentesecretaris in handen stellen van het college ter afdoening

Bijlagen: 077 Bijlage 1 bij advies scwVerkoop van woningbezit door woningcorporaties wordt eenvoudiger 077 Bijlage 2 bij advies scwhuurders betalen hoge prijs voor verkoop sociale woningen ftm

Geachte raadsleden, Namens Vereniging Eigen Huis vraag ik graag uw aandacht voor het volgende. De komende maanden moet u een beslissing nemen over de Regionale Energiestrategie (RES) versie 1.0. Uit onderzoek van VEH blijkt dat slechts drie procent van de huiseigenaren inspraak heeft gehad bij het opstellen hiervan. Dit terwijl ruim 92% aangeeft dat zij hierbij wel betrokken hadden willen worden. Logisch, want in de RES 1.0 worden onder andere zoeklocaties aangewezen voor windmolens, zonnepaneel-parken en boringen naar aardwarmte. Dat heeft grote gevolgen voor de leefomgeving. Volgens Vereniging Eigen Huis is het dan ook niet meer dan logisch dat bewoners hierbij betrokken worden. Vereniging Eigen Huis doet een beroep op u als raadslid om de RES-plannen zo concreet mogelijk te maken voor uw achterban en alsnog goed bij hen te rade te gaan. Benut de interesse en bereidwilligheid van burgers bij de keuze van locaties voor de opwek van duurzame energie. Grootschalige verduurzaming kan alleen slagen als daar draagvlak voor is. Actueel: Bekijk het nieuwsbericht en het gehele onderzoek op: https://www.eigenhuis.nl Met vriendelijke groet, Vereniging Eigen Huis Steven Wayenberg juridisch beleidsadviseur Tel.: 06 51 41 56 40 Postadres: Postbus 735, 3800 AS Amersfoort E-mail: s.wayenberg@eigenhuis.nl Website: www.eigenhuis.nl

VWG ZUID· VerkeersWerkGroep Zuid Opgericht: januari 2005 Postadres: VerkeersWerkGroep Zuid Secretaris, Wim Geertse Torentrans 72, 4336 JS Middelburg Email: vwgzuid@zeelandnet.nl

Aan de Raad van de Gemeente Middelburg Postbus 6000 4330 LA Middelburg

Middelburg, 16-03-2021

Geachte Raad, Als VerkeersWerkGroep Zuid lazen wij in de PZC van 16 maart jl.; Raad: onveilige oversteekplaats voor fietsers sneller aanpakken. Dit ging over de oversteek voor fietsers bij de Koestraat. Ook kwam weer de Langevieleweg aan de orde. Wij zij al vanaf 2009 bezig om de verkeersveiligheid bij de kruising Spinhuisweg/Torenweg voor fietsers verkeersveiliger te maken. Zelf fiets ik er dagelijks en moet altijd goed opletten om niet aangereden te worden. De meeste chauffeurs kijken gewoon niet! De kruising die eerder is aangepakt, namelijk de Romp/Torenweg is een stuk veiliger. Het verkeer moet al afremmen omdat er een fietspad verhoging is gerealiseerd. Er zijn al drie keer beloftes gedaan voor uitvoering kruising Spinhuisweg/Torenweg en als de datum in zicht kwam, kwam er weer wat tussen. Er was zelfs al subsidie voor aangevraagd en gekregen. Momenteel hebben we te maken met het bouwverkeer voor de nieuwe wijk Essenvelt en met de bezuinigingen van de gemeente Middelburg. Graag willen wij u als raad vragen om dit kruispunt ook zo spoedig mogelijk te laten aanpakken, omdat wij al vanaf 2009 bezig zijn om dit ook veiliger te maken. Veiligheid staat voorop! Als VerkeersWerkGroep Zuid zijn wij al vanaf 2005 actief in de wijk Zuid. Wij zijn zelfstandig en vallen niet onder de WijkBeheerGroep Zuid. Vrijwilligerswerk kost veel tijd, maar dan moet er ook iets tegenover staan.

Met vriendelijke groet, namens de VerkeersWerkGroep Zuid,

Wim Geertse, secretaris

VerkeersWerkGroep Zuid

Aan: gemeenteraad en college van gemeente Middelburg

Betreft: Reactie Sociale Cliëntenraad Walcheren naar aanleiding van schriftelijke vragen sociale huurwoningen (aangepast) 01-03-2021 (dhr. Steketee)

Vlissingen, 7 maart 2021

Geachte lezer,

De SCW las de vragen van de heer Steketee over de voor onze doelgroep nadelige verkoop van sociale woningen in de binnenstad door Woongoed. Wij zijn blij met deze aandacht en willen uw aandacht vragen voor het volgende. De prestatieafspraken met Woongoed bevatten geen verplichtingen voor Woongoed om te zorgen voor voldoende betaalbare woningen voor mensen met lage inkomens, onder de eerste aftoppingsgrens. De Middelburgse prestatieafspraken bepalen alleen een volume onder de hoogste aftoppingsgrens. De HVM heeft met Woongoed en gemeente afspraken gemaakt over het aantal woningen in de sociale sector, maar er zijn geen afspraken over hoeveel woningen er in tenminste het goedkoopste segment moeten blijven en er zijn ook geen aparte afspraken over hoeveel woningen er tenminste onder de eerste aftoppingsgrens van de huurtoeslag moeten blijven. De nu geldende afspraak is deze: Woongoed behoudt tenminste 3500 woningen met een wettelijke huur tot aan de hoogste aftoppingsgrens.

Woongoed heeft nu nog steeds 4400 woningen met een huur onder de hoogste aftoppingsgrens. En hoeft zich daarom volgens de prestatieafspraken verder niet meer in te spannen voor de laagste inkomens. Ter verduidelijking: Voor gezinnen met een minimuminkomen is een huurprijs boven de (hoge) aftoppingsgrens onbetaalbaar. Wie een woning betrekt met een huur boven deze grens, moet een (te) groot gedeelte van de huur zelf betalen. Met een minimuminkomen is dit niet of nauwelijks op te brengen. Voor eenpersoonshuishoudens met een minimuminkomen is een huurprijs boven de (lage) aftoppingsgrens ook erg duur tot onbetaalbaar. Een (te) groot deel van de huur moet zelf worden betaald. Voor huishoudens die géén huurtoeslag krijgen omdat ze daarvoor te veel verdienen is een huurprijs boven de aftoppingsgrens eveneens vrij fors. Met een inkomen dat vlak onder de grens ligt om voor een sociale huurwoning in aanmerking te komen is het nog net betaalbaar, maar een groot deel van het inkomen zal opgaan aan huur. (bron: Woonbond)

Verhuizen is duur, de huidige/geplande nieuwbouw door Woongoed is financieel niet haalbaar voor de groep die door de verkoop benadeeld wordt. En bovendien staan voor iedere woning in lagere segment honderden mensen per woning te dringen.

Je kunt je afvragen waarom deze afspraken, die voor de laagste inkomens zo nadelig zijn, überhaupt gemaakt zijn. In ieder geval heeft de gemeente hiervoor onvoldoende aandacht gehad. Maar de eerste partner in de overleg driehoek voor de prestatieafspraken die het huurdersbelang behartigt is de huurdersvereniging; de HVM. Wij zien dat de HVM worstelt en onvoldoende tegenwicht kan bieden tegen Woongoed en de gemeente. Dat heeft te maken met zijn steeds zwakkere positie. Wij hebben vernomen dat de HVM geen individuele belangenbehartiging voor huurders meer mag doen. En dat de professionele beleidsmedewerker, die eerder al om budgettaire redenen uren inleverde, nu met pensioen gaat en om dezelfde reden niet vervangen wordt. Het budget waarmee de HVM moet werken staat al jaren onder druk. De Nederlandse corporaties dragen in belangrijke mate bij aan de budgetten van hun huurdersverenigingen. Woongoed verstrekt een relatief beperkt budget dat bovendien met de jaren lager wordt. Zodoende wordt het huurdersbelang gemarginaliseerd in de besluitvorming. Een goede belangenbehartiging voor en door huurders, via de huurdersvereniging, is van groot belang voor de sociale huisvesting. De andere partners in de driehoek moeten ervoor zorg dragen dat de huurdersvereniging zijn werk zelfstandig en onafhankelijk kan doen.

Te hoge woonlasten zijn een belangrijke oorzaak voor het ontstaan van schulden en armoede. Woongoed heeft daarin een verantwoordelijkheid, maar de gemeente zeker niet minder. Gezien het grote belang voor onze doelgroep vindt de SCW dat we niet aan deze situatie voorbij kunnen gaan.

Ten slotte; Op basis van de huidige regelgeving moet de corporatie jaarlijks een overzicht van de voorgenomen activiteiten voor het jaar erop aan gemeenten en huurdersorganisatie verstrekken en hen uitnodigen voor een gesprek. We vragen ons af of dat wel gebeurd is want de HVM wist niet van de verkoop van deze sociale huurwoningen.

Met vriendelijke groet, namens de Sociale Cliëntenraad Walcheren Marischka Duinkerken

s.c.walcheren@zeelandnet.nl https://www.socialeclientenraadwalcheren.nl/ 0118 614299

Stichting Tolvrij Zeeland info@zeelandtolvrij.nl www.zeelandtolvrij.nl

De Zeeuwen en hun Westerscheldetunnel

Feiten en analyses op een rij Februari 2021

www.zeelandtolvrij.nl

GEDACHTEN ZIJN TOLVRIJ

“Wij pleiten daarom voor een tolvrij Zeeland al was het maar om naar de toekomst toe te voorkomen dat “onze” overheid geld verdient aan een overtocht die voor veel inwoners, in het bijzonder voor Zeeuws Vlamingen, in toenemende mate geen luxe maar noodzaak is.”

Gedachten zijn TOLVRIJ

info@zeelandtolvrij.nl

Inhoudsopgave

01

Samenvatting 05

02

Inleiding 08

03

04

05

Samenvatting

Inleiding

Ontwikkelingen in een historisch perspectief 10

De Tunnelwet

11

Ontwikkelingen in Zeeuws-Vlaanderen

13

Beleidsmatige ontwikkelingen

Algemeen juridisch kader 16

Algemeen juridisch kader

18

Ongerechtvaardigd en onrechtmatig

Tolheffing van terugverdien- naar winstmodel voor overheden 19

Durfinvestering met publiek geld

22

Hardnekkig verschil van inzicht

4

Stichting Tolvrij Zeeland

februari 2021

5

1. Samenvatting

De Westerscheldetunnel is sinds 2003 de vervanging voor de autoveren die decennialang Zeeuws-Vlaanderen met overig Nederland verbonden. Deze tunnel was er nooit gekomen zonder een bijdrage van de gebruiker; de Provincie kon het niet betalen en de Staat wilde het niet. Toch werd er een creatieve oplossing bedacht: er zou tol geheven worden vergelijkbaar met de kosten voor een overtocht op basis van de veerpont maar nu voor het gebruik van een openbare weg*. Samen met de overheidsbijdrage van de veren was dit de basis van de exploitatie van de tunnel met uiteindelijk een (geschatte) maximale looptijd van 30 jaar. In de tijdsgeest van de jaren 2000-2010 en de gewenste privatisering door de overheid kwam de discussie op gang om de aandelen te verkopen. Uiteindelijk kocht de ene overheid Provincie Zeeland de aandelen van de andere overheid: de Staat. De gehele transactie van de verkoop van de aandelen NV Westerscheldetunnel als volgt worden samengevat: 1. In afwijking van het bovengenoemde referentietarief is er door de overheid een 7,5% rendementseis gesteld en werd met de vaststelling van de € 971 miljoen verkoopprijs een winst gerealiseerd door de overheid van ca. € 543 miljoen. Deze winst moet uiteindelijk door de tolbetaler in de toekomst worden betaald. 2.

Daarnaast is de Kamer voorgelicht door de minister dat de afkoop (met 4,5% rekenrente en 1,5% jaarlijkse index) van de verenbijdrage naar de exploitant nl. NV Westerscheldetunnel zou gaan, ruim € 881 miljoen, maar dat is niet gebeurd. In tegenstelling is deze verrekend met genoemde verkoopprijs van de aandelen met de Provincie Zeeland. 3. De Provincie Zeeland is op haar beurt in gebreke gebleven -willens en wetens door de verkopende partij- dat de afkoop van deze verenbijdrage qua ‘afkoop’ zo’n € 340 miljoen lager werd vastgesteld op ‘dag 1’ van de overeenkomst en dat deze lineair is vastgesteld dus zonder oprenting of indexvergoeding. Had de ‘deal’ niet doorgegaan dan had de exploitant eind 2020 al € 392 miljoen meer als bijdragen ontvangen dan wat er nu is verantwoord. Dit bedrag loopt op tot € 945 miljoen eind 2032/2033. De tolconstructie wordt misbruikt om deze transactie te bekostigen.

* Zie daarvoor artikel 9 Tunnelwet Westerschelde: Het referentietarief bedraagt op de datum, bedoeld in artikel 3, eerste lid, ten hoogste het bedrag dat bij regeling van Onze Minister is vastgesteld.

Dankzij deze deal betalen gebruikers van de Westerscheldetunnel nog steeds voor het privatiserings-gedachtegoed uit 1998 en ook nog voor de winst die de overheid hiermee maakt. Dit terwijl de tunnel voor veel Zeeuwen een noodzakelijke voorziening is geworden door het centralisatiebeleid van diezelfde overheid.

Gedachten zijn TOLVRIJ

info@zeelandtolvrij.nl

6

Vanaf 14 maart 2021 wordt voor het 19e jaar tol geheven op de Westerscheldetunnel. Er is sinds de invoering ervan in 2003 geen jaar geweest waarin dit niet ter discussie stond. Sterker nog; al in 1958 trokken duizenden Zeeuws Vlamingen naar Den Haag met een eis voor “Vrije Veren”. Dit nadat de in 1945 gedane belofte van vrije overtochten na de verwoestende “Strijd om de Westerschelde” drie jaar later door de regering alweer teniet werd gedaan. We spreken inmiddels over een periode van 73 jaar betaalde verbindingen. De tolheffing is anno 2021 1998 zijn gemaakt tussen het

een Rijk

achterhaald concept voortkomend uit afspraken die in en Provincie Zeeland. De wereld heeft niet stilgestaan:

•

Na opening van de tunnel zijn veel overheidsvoorzieningen en diensten van algemeen belang uit de regio verdwenen en wordt een deel van de Zeeuwse bevolking gedwongen te betalen om deze voorzieningen te kunnen bereiken;

•

In 2015 is een nieuwe zienswijze op tolheffing vastgelegd in de Wet tijdelijke tolheffing Blankenburgverbinding en ViA15; •

In 2020 spreekt het kabinet uit terughoudend te zijn met het aangaan of inrichten van een deelneming door de overheid; slechts bij zwaarwegende redenen zal het kabinet daarvan afwijken. Zie Kabinetsreactie beleidsdoorlichting Deelnemingenbeleid van W.B. Hoekstra Directie Financiën.

De Wet tijdelijke tolheffing op de Blankenburgverbinding en de ViA15 zegt precies waar tolheffing voor is: voor de gedeeltelijke bekostiging van deze nieuw aan te leggen verbindingen én tijdelijk totdat de tolopgave is gerealiseerd. De tolheffing is vormgegeven als een bestuursrechtelijke geldschuld die verschuldigd is op het moment dat een betreffende weg wordt gebruikt. De tolheffing is een publiekrechtelijke prijs voor een concrete dienst. In de tunnelwet voor de Westerscheldetunnel is van hetzelfde principe uitgegaan, zij het dat het om een privaatrechtelijke overeenkomst gaat waarbij de bescherming van het publiek belang uit het oog is verloren. Het Rijk heeft namelijk de tolheffing bij deze tunnel binnen een privaatrechtelijke constructie vormgegeven waar het Rijk samen met de Provincie Zeeland 100% aandelen van in bezit hadden. De opgerichte N.V. Westerscheldetunnel (WST) is geen bestuursorgaan, neemt geen besluiten en is niet gehouden aan de algemene beginselen van Behoorlijk Bestuur. Een eventuele juridische toetsing moet plaats vinden door de burgerlijke rechter. Inmiddels heeft het Rijk zijn aandelen met 7,5% rendement lucratief verkocht aan de Provincie Zeeland, is het geïnvesteerde kapitaal terugbetaald en is de Provincie de enig aandeelhouder geworden. Deze overheid benut het ‘overrendement’ tot 2033 om ook andere verbindingen te financieren.

Dat leidt ertoe dat personen die in de buurt van de Westerscheldetunnel wonen/werken disproportioneel

Stichting Tolvrij Zeeland

februari 2021

7

veel bijdragen aan infrastructurele voorzieningen elders. De winsten die NV WST maakt zijn onevenredig hoog én lijken in te druisen tegen de inhoud en strekking de daarvoor speciaal opgestelde Tunnelwet. Een rendementseis stellen van 7,5% terwijl het gaat om verkeersinfrastructuur welke normaal de overheid zelf dient te voorzien is geen toonbeeld van een overheid die oog heeft voor het publieke belang. Door als Rijksoverheid in te stemmen met het verhogen van tolopgave om daarmee een andere overheid de mogelijkheid te geven andere verbindingen te bekostigen lijkt op een uitruil van belangen waarbij de derde partij, het publieke belang, geschaad is. Door het ontbreken van een tolvrij alternatief tussen Zeeuws-Vlaanderen en de rest van Nederland worden deze inwoners benadeeld en wordt er onrechtmatig onderscheid gemaakt tussen bewoners van Zeeuws-Vlaanderen en de inwoners van andere delen van Nederland. Grondrechten lijken in het geding en een oplossing ligt voor de hand; maak de Westerscheldetunnel tolvrij. Dit kan op verschillende manieren worden ingevuld en is afhankelijk van de gewenste structurele oplossing: •

Korte termijn: door een vrijstelling voor inwoners van Zeeland middels de ‘Wadden’-route qua aandeelhouderschap of het introduceren van een ‘schaduw’-tol;

•

Door de kapitaal deelname (deelneming) van het verleden recht te zetten en deze terug te kopen van de Provincie Zeeland incl. het aandeel in de Sluiskiltunnel;

•

Door als Rijk de exploitatiekosten over te nemen en de NV te ontmantelen.

De Westerscheldetunnel is weliswaar in 2033 geheel afgeschreven maar vertegenwoordigt nog wel degelijk een waarde in het economisch verkeer wat een overname van de aandelen in 2021 door de Staat (mede) kan rechtvaardigen.

Gedachten zijn TOLVRIJ

info@zeelandtolvrij.nl

2. Inleiding

Voor hen die de kaart van Nederland niet helemaal op hun netvlies hebben: Zeeuws-Vlaanderen is geen dunbevolkt afgelegen eiland maar een gebied waar ruim honderdduizend mensen wonen, in het hart van Europa nabij de grens met België en gelegen onder de Westerschelde. De derde haven van Nederland met een sterke chemie cluster en een kanaal met grote Zeesluizen als portaal naar Vlaanderen, op termijn cruciaal in de Seine-Schelde verbinding. Tijdens de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648) lag ZeeuwsVlaanderen in de vuurlinie van de Staatse en Spaanse troepen. In de periode van 1795 tot 1814 was het huidige Zeeuws-Vlaanderen zelfs een onderdeel van Frankrijk. Op 20 juli 1814 bepaalde Willem I de vereniging van StaatsVlaanderen met Zeeland, onder de nieuwe naam ZeeuwsVlaanderen. Toen in 1830 België onafhankelijk werd van Nederland, hebben Franse en Belgische militairen opnieuw

8

Stichting Tolvrij Zeeland

februari 2021

9

geprobeerd om Zeeuws-Vlaanderen te veroveren. Bij gebrek aan een landverbinding met de rest van Zeeland en dus Nederland vonden de Belgen dat Zeeuws Vlaanderen beter bij België aangehecht kon worden. In 1843 werd met het verdrag van Maastricht de grens met België vastgelegd. Hierdoor hoort Zeeuws-Vlaanderen definitief bij Nederland. Hoewel, tijdens WOI, voerde België een campagne voor gebiedsuitbreiding. Na de oorlog eiste België als compensatievergoeding Zeeuws -Vlaanderen op. In 1919 besloten de grote mogendheden in Versailles dat Zeeuws Vlaanderen Nederlands grondgebied blijft. Als gevolg van de ligging van de staatsgrens tussen Nederland en België en de natuurlijke begrenzing van de Westerschelde verkeert Zeeuws-Vlaanderen in een geografisch isolement ten opzichte van de rest van Nederland. Men ervaart de Westerschelde meer als grens dan de Vlaamse grens. Dit heeft nadelige gevolgen voor de sociale en economische ontwikkeling van dit gebied. Hoewel er sinds 2003 sprake is van een vaste oeververbinding, de Westerscheldetunnel, houdt de tolheffing bij de tunnel deze nadelige positie met al zijn gevolgen voor Zeeuws-Vlaanderen in stand.

Deze constructie leidt vooral tot onevenredige benadeling van een specifieke groep inwoners van Nederland in het grensgebied Zeeuws-Vlaanderen, omdat juist deze regio geen alternatief heeft om via Nederlands grondgebied de rest van Nederland te bereiken.

Verdeling T-tag passages naar herkomst: (bron Westerschelde website “2019 in feiten en cijfers”)

Gedachten zijn TOLVRIJ

info@zeelandtolvrij.nl

3. Ontwikkelingen in een historisch perspectief

3.1 De Tunnelwet De tolheffing ten behoeve van het gebruik van de Westerscheldetunnel is gebaseerd op de Tunnelwet Westerscheldetunnel (1 oktober 1998). Het is een speciale wet om het leidende principe te omzeilen dat bij de inrichting van de wegeninfrastructuur er geen extra kosten in rekening mogen worden gebracht bij het gebruik van een openbare weg. Deze wet biedt de mogelijkheid voor een private partij een vergoeding te vragen voor het gebruik daarvan. Het was een voor de overheid creatieve manier om een project welke niet volledig publiek gefinancierd kon worden toch mogelijk te maken. Men hoopte daarmee private beleggers te verleiden in de tunnel te investeren. In de memorie van toelichting bij de totstandkoming van de wet wordt benadrukt dat het project zonder deze bijzondere constructie en zonder de gebruikersvergoeding op basis van de normale prioriteitsstellingen niet tot stand kon komen. In de “Nota naar aanleiding van het verslag” gaf de Minister nadere toelichting: “De bijzondere constructie diende zodanig te zijn dat het Rijk de extra rijksmiddelen (boven de omgezette rijksbijdrage aan de veren) die in het project worden gestopt kunnen worden terugverdiend.” (zie Kamerstukken II 1997/98 25675, 6. P.2-3).

Het Rijk bleek uiteindelijk bereid om als investeerder in eerste instantie de aanlegkosten te financieren, maar alleen op basis van een bijzondere aanpak gebaseerd op tolheffing, een constructie die privatisering mogelijk maakt, waarbij ten minste 7,5% rendement voor de aandeelhouder in het vooruitzicht werd gesteld.

10

Stichting Tolvrij Zeeland

februari 2021

11

Met andere woorden, de constructie die met de Tunnelwet en de oprichting van de NV werd opgezet was niet bedoeld om alleen de kostprijs terug te verdienen, maar ook om winstgevend te zijn voor de aandeelhouder. Uiteindelijk werd er geen private belegger gevonden en werd de tunnel een beleggingsobject (publiek gefinancierd door en in eigendom) van het Rijk en de Provincie Zeeland.

3.2 Ontwikkelingen in Zeeuws-Vlaanderen Door rationalisering en centralisering zijn veel overheidsvoorzieningen en diensten van algemeen belang in de periode 2003 tot 2010 uit het gebied verdwenen. Het gevoel er niet bij te horen is wijdverbreid in Zeeuws-Vlaanderen. Het is de uithoek van de uithoek Zeeland. Het feit dat je vanuit Nederland alleen na het betalen van tol het gebied in kan draagt daaraan bij. Andersom kunnen Zeeuws Vlamingen alleen de rest van Nederland bereiken door als enige in Nederland tol te moeten betalen voor een cruciale wegverbinding waarvoor geen alternatieven zijn. Een verbinding waar je door schaalvergroting en opschaling van voorzieningen en het vertrek van werkgelegenheid steeds vaker gebruik van moet maken.

Gedachten zijn TOLVRIJ

info@zeelandtolvrij.nl

Zeeuws Vlamingen zijn dankzij het belabberde openbaar vervoer in dit uitgestrekte gebied, 85 km breed, voornamelijk afhankelijk van de personenauto. Het aantal kilometer Rijksweg in dit gebied is sinds de komst van tunnel afgenomen en er is geen trein (meer) voor reizigersvervoer, zo’n 70 jaar geleden werd de lijn Terneuzen-Hulst- Mechelen opgeheven. De enige nationale verbinding over land is via de Westerscheldetoltunnel. En daar moet voor betaald worden; niet alleen wanneer je gebruik moet maken van de tunnel, ook de tolkosten gemaakt door bedrijven, overheidsvoorzieningen en -diensten, worden verrekend in de prijzen, tarieven en heffingen. Die kosten liegen er niet om. Zowel uit de ambulante handel als uit de agrarische sector wordt gemeld dat het gaat om vele duizenden euro’s per jaar. Een uitvraag naar andere ondernemingen en organisaties zal snel duidelijk maken dat zij veel extra kosten moeten maken. Particulieren ervaren met bedrijven dat pakketbezorging in Zeeuws-Vlaanderen regelmatig in prijs wordt verhoogd

12

middels een “Waddentarief”. Op deze wijze worden al jaren tientallen miljoenen uit de Zeeuwse economie getrokken om de tunnel af te betalen. Helaas werkt de Westerschelde voor Zeeuws-Vlaanderen meer als barrière dan de Vlaamse grens. Het gebied in het hart van Europa met ruim 100.000 inwoners dat door de ligging nabij een grens en achter een toltunnel gezien wordt gezien als een eiland en kan daardoor zijn potentieel niet ten volle benutten. Dat wordt het meest manifest in tijden van uitbraken, zoals de Corona pandemie in maart 2020, waarbij ZeeuwsVlaanderen met zuidelijk een gesloten grens vanwege de Belgische “lockdown” en noordelijk een toltunnel economisch zwaar werd getroffen. De Zeeuwse havenfaciliteiten op beide oevers aan de Westerschelde bieden met de zeesluis aan het kanaal van Gent naar Terneuzen ook de toegang tot Gent. Met de fusie tussen Zeeland Seaports en de Haven van Gent tot North Seaport maakt de noodzaak van verdere sociaaleconomische integratie van de beide overkanten van de Westerschelde meer expliciet.

Zeeuws-Vlaanderen is inmiddels in snel tempo aan het ‘vervlaamsen’: enerzijds neemt de oriëntatie op Vlaanderen voor werk, winkelen, complexere ziekenhuiszorg en onderwijs op alle niveaus toe, anderzijds stijgt het aantal Vlamingen dat in Zeeuws-Vlaanderen woont snel. Dat veel vrijkomende huizen in Zeeuws-Vlaanderen opgekocht worden door Vlamingen, komt vooral omdat de toltunnel ervoor zorgt dat er weinig concurrentie is van Nederlandse woningzoekenden van boven de Westerschelde. Hierdoor blijven de prijzen dusdanig laag dat huizen aantrekkelijker geprijsd zijn dan in Vlaanderen. Voor Vlamingen speelt de tolbarrière in het noorden niet; zij blijven vaak nog georiënteerd op het zuiden, op Vlaanderen voor voorzieningen en werk, wat het toch al kleine draagvlak voor voorzieningen in Zeeuws-Vlaanderen verder aantast. De seinen staan op rood. Alle provinciale politieke partijen hebben in een motie uitgesproken dat de tunnel zo snel mogelijk tolvrij moet worden vanwege de huidige negatieve effecten op de regionaal-economische ontwikkeling. De tolheffing verdeelt Zeeland in tweeën. Afschaffing van de tolheffing is noodzakelijk om de sociaaleconomische integratie binnen onze provincie tot stand te brengen.

Stichting Tolvrij Zeeland

februari 2021

13

Het tolvrij maken zal niet alleen Zeeuws-Vlaanderen financieel een boost geven maar zal dat vanwege de toegenomen bereikbaarheid aan beide zijden van de Westerschelde leiden tot een geïntegreerde arbeids- en woningmarkt en daarmee de welvaart van de gehele Zeeuwse bevolking vergroten.

3.3 Beleidsmatige ontwikkelingen 3.3.1 Nieuwe wetgeving ná 2009 Zoals eerder gesteld is de tolheffing gebaseerd op de zgn. Tunnelwet Westerscheldetunnel. Door nieuwe wetgeving ten aanzien van tijdelijke tolheffing (2015) en nieuwe inzichten in het Deelnemingenbeleid (2020) staat deze private constructie haaks op de huidige beleidsontwikkelingen. We weten dat de Wet tijdelijke tolheffing op de Blankenburgverbinding en de ViA15 is gebaseerd op de volgende beleidsuitgangspunten: •

tolinning zal alleen geschieden op nieuwe doorsnijdingen

•

tolinning dient alleen als (gedeeltelijke) bekostiging van infrastructuur, en niet voor sturing in verkeersstromen;

•

tolinning geschiedt alleen indien er een gratis alternatief beschikbaar is;

•

tolinning geschiedt door middel van free-flowtechniek;

•

de kosten van tolinning zijn niet meer dan 20% van de totale tolinkomsten;

•

de tolinning dient te geschieden op uniforme wijze en dient te voldoen aan Europese eisen.

Gedachten zijn TOLVRIJ

info@zeelandtolvrij.nl

14

Als we nu kijken naar de tol in de Westerscheldetunnel en we leggen deze naast de Wet tijdelijke tolheffing komen we tot de conclusie dat op vijf van de zes beleidsuitgangspunten niet voldaan wordt. Tolheffing is binnen deze wet alleen mogelijk voor de gedeeltelijke bekostiging van deze nieuw aan te leggen verbindingen en tijdelijk totdat de tolopgave is gerealiseerd. De tolheffing is een publiekrechtelijke prijs voor een concrete dienst en is vormgegeven als een bestuursrechtelijke geldschuld die verschuldigd is op het moment dat betreffende weg wordt gebruikt. In de tunnelwet voor de Westerscheldetunnel is van hetzelfde principe uitgegaan, zij het dat het om een privaatrechtelijke overeenkomst gaat waarbij de bescherming van het publiek belang uit het oog lijkt te zijn verloren. Het Rijk heeft namelijk de tolheffing bij de Westerscheldetunnel binnen een privaatrechtelijke constructie vormgegeven waar het Rijk samen met de Provincie Zeeland 100% aandelen van in bezit hadden. De opgerichte N.V. Westerscheldetunnel is geen bestuursorgaan, neemt geen besluiten in bestuursrechtelijke zin en is niet gehouden aan de algemene beginselen van behoorlijk bestuur. Een eventuele juridische toetsing moet plaats vinden door de burgerlijke rechter. Inmiddels heeft het Rijk zijn aandelen met lucratieve winst verkocht en is de Provincie Zeeland de enig aandeelhouder.

Deze overheid heeft de tolopgave opgerekt om er ook andere verbindingen mee te kunnen bekostigen. De tol wordt niet alleen ingezet voor het leveren van die ene concrete dienst (gebruik van de tunnelweg) maar ook voor andere diensten (lees andere wegen) die naar ons oordeel niet vallen binnen de reikwijdte van de Tunnelwet.

02

3.3.2 Zijn privaatrechtelijke exploitaties (deelnemingen) wel tot nut van het algemeen belang? Landelijk loopt de discussie of participaties door de overheid (lees Provincie) in privaatrechtelijke exploitaties (deelnemingen) wel tot “nut zijn van het algemeen belang”. In de Kabinetsreactie beleidsdoorlichting Deelnemingenbeleid staat: “Interventie door de overheid heeft als doel het behartigen van publieke belangen. Als de overheid wil ingrijpen in de markt kan dat op verschillende manieren, waaronder door het aangaan van een deelneming. De behoefte aan meer zeggenschap die daarmee wordt verkregen, kan ontstaan als publieke belangen niet goed omschreven of afgebakend kunnen worden (oftewel niet-contracteerbaar zijn).” Het kabinet is inmiddels terughoudend geworden met het aangaan of oprichten van een deelneming.

Stichting Tolvrij Zeeland

februari 2021

15

Zij doet dat niet zomaar, daar moeten zwaarwegende redenen voor zijn. (Zie Kabinetsreactie beleidsdoorlichting Deelnemingenbeleid [Kenmerk 20200000239919 18-12-2020] van W.B. Hoekstra Directie Financiën.) Bij de afweging of een staatsdeelneming geschikt is als aanvullend instrument om publieke belangen te borgen hanteert het kabinet vier criteria. De beleidsdoorlichting concludeert dat de criteria ‘nationaal publiek belang’ en ‘rendement’ in de praktijk het zwaarst wegen. Vaak wordt al in een verkennend stadium geconcludeerd dat een deelneming niet het geschikte instrument is. Meestal is dat omdat het publiek belang op een andere, minder ingrijpende manier kan worden geborgd (bijvoorbeeld door wet- en regelgeving), of omdat de beoogde onderneming zichzelf niet kan financieren en daardoor afhankelijk blijft van overheidsmiddelen.” De tolheffing op een publieke voorziening door een private partij is een concept welke door afspraken uit het verleden tussen Staat en Provincie Zeeland in stand gehouden wordt en anno 2021 niet binnen de nu geldende beleidskaders past. Het is de vraag of je infrastructurele verantwoordelijkheden van de overheid welke gewoonlijk uit de algemene publieke middelen betaald dienen te worden zomaar kunt loslaten.

Met name de inwoners van Zeeuws-Vlaanderen moeten tol betalen aan een met publiek geld in het leven geroepen privaatrechtelijke entiteit, een door winst gedreven N.V., voor infrastructuur waar geen alternatief voor is. Vergelijk dat met de rest van Nederland waar diverse grote infrastructurele projecten zijn gerealiseerd zonder tolheffing. De bijgestelde beleidsoverwegingen anno 2020 geven aanleiding om de huidige afspraken direct te herzien.

Gedachten zijn TOLVRIJ

info@zeelandtolvrij.nl

16

4. Algemeen juridisch kader De tolheffing is gebaseerd op de Tunnelwet Westerschelde. In de “Nota naar aanleiding van het verslag” wordt door de Minister een nadere toelichting gegeven dat het project alleen binnen bereik kan komen met een specifieke betaling door tunnelweggebruikers. (zie Kamerstukken II 1997/98 25675, 6. P.2-3): “Op zich lijkt zo’n betaling strijdig met het gelijkheidsbeginsel; immers, voor het gebruik van het wegennet hoeft niet specifiek door gebruikers te worden betaald.

Stichting Tolvrij Zeeland

februari 2021

17

Wil men toch op afzienbare termijn dit tunnelproject werkelijkheid laten worden, dan is dus een bijzondere betaling door gebruikers onmisbaar. Tevens is daarbij, ook rekening houdend met de wens van de regering tot het waar mogelijk betrekken van de private sector bij investeringen in infrastructuur, gezocht naar een vorm die de op gespannen voet met het gelijkheidsbeginsel staande gebruikersbetaling naar omstandigheden aanvaardbaar maakt.” Op grond van deze wet is het de N.V. Westerscheldetunnel (NV WST) toegestaan om een vergoeding te verlangen voor het gebruik van de openbare weg door de tunnel. Het toetsingsverbod van art. 120 Grondwet verhinderd toetsing aan (art 1 van) de Grondwet, aan rechtsbeginselen en aan ander ongeschreven recht. Hoewel het toetsingsverbod geldt voor de grondwet concluderen we dat de Tunnelwet Westerscheldetunnel inbreuk maakt op verdragsrechtelijk gewaarborgde rechten van inwoners van Zeeuws-Vlaanderen en dat de Tunnelwet Westerscheldetunnel ongerechtvaardigd onderscheid maakt tussen inwoners van Zeeuws-Vlaanderen en andere inwoners van Nederland. Inwoners van Zeeuws-Vlaanderen lijden onder de gevolgen van ongerechtvaardigd onderscheid wegens hun ‘woonplaats’. Een inwoner van Zeeuws-Vlaanderen is afhankelijk van deze tunnel voor toegang tot de wegen in de rest van Nederland en alle daar aanwezige voorzieningen op het terrein van: •

arbeidsmarkt,

•

overheidsdiensten,

•

onderwijs en zorg

Deze voorzieningen zijn derhalve alleen toegankelijk voor inwoners van ZeeuwsVlaanderen wanneer zij tol betalen, terwijl deze toegangsdrempel voor andere inwoners van Nederland niet aanwezig is. Een gratis en redelijk alternatieve route om deze voorzieningen te bereiken is voor Zeeuws-Vlamingen niet aanwezig. Er is ook geen rechtvaardiging voor dit onderscheid. Als gevolg van de tolheffing dragen inwoners van Zeeuws-Vlaanderen naar rato meer bij aan infrastructurele projecten dan inwoners in de rest van Nederland. De tolgelden worden gebruikt voor het afbetalen van een lening voor de aanleg van de Westerscheldetunnel bij de Nederlandse Staat, boven op de gebruikelijke motorrijtuigenbelasting en overige belastingen. Op iets wat een publieke dienst zou moeten zijn wordt ook nog eens 21% omzetbelasting geheven. Daarnaast worden dividenduitkeringen afkomstig uit de NV WST niet alleen voor de aflossing van de Westerscheldetunnel benut maar ook voor andere infrastructurele projecten in Zeeland, zoals de aanleg van de Sloeweg (N62) en de Sluiskiltunnel. Op deze wijze worden inwoners van Zeeuws-Vlaanderen extra belast voor de aanleg en het onderhoud van de aanwezige infrastructuur, terwijl deze infrastructuur een publieke functie vervult en de aanleg en het onderhoud gelijkelijk door alle burgers dient te worden gedragen.

De Nederlandse Staat maakt op deze wijze inbreuk op verdragsrechtelijk gewaarborgde rechten en maakt ongerechtvaardigd onderscheid.

Gedachten zijn TOLVRIJ

info@zeelandtolvrij.nl

18

4.1 Ongerechtvaardigd en onrechtmatig De Stichting Zeeland Tolvrij beschouwt het ontwerpen en in stand houden van een juridische constructie waardoor tolheffing op een cruciale wegverbinding mogelijk wordt gemaakt als onrechtmatig handelen. De weg werd ooit aangelegd als een regionale verbindingsweg maar is door de vele ingrepen aan toeleidende wegen veranderd naar een wegverbinding van (inter)nationaal belang. Voor Zeeuws Vlamingen betekent dat deze verbinding de enige mogelijkheid is om de weggetrokken en vrij toegankelijke geachte overheidsvoorzieningen en diensten van algemeen belang te kunnen bereiken. Ware de Tunnelwet in 1998 niet onrechtmatig dan is zij dit mettertijd geworden. Er wordt inbreuk gemaakt op: •

het recht om zich vrijelijk te verplaatsen;

•

het recht om op gelijke voet te worden toegelaten tot overheidsvoorzieningen en -diensten van algemeen belang;

•

het discriminatieverbod op grond van woonplaats;

•

discriminatieverbod met betrekking tot het recht op familieleven;

•

het verbod op discriminatie waar het gaat om toegang tot sociale en economische rechten;

•

het verbod op het maken van onderscheid;

•

en het recht op bescherming van het privéleven.

Daarnaast belemmert deze constructie de bestrijding van sociale uitsluiting; de bevordering van harmonische ontwikkeling bij regionale verschillen en is er sprake van discriminatie die voortvloeit uit het dubbel betalen voor het gebruik van het wegennet. Inbreuk maken op verdragsrechtelijk gewaarborgde rechten en ongerechtvaardigd onderscheid maken is een grondslag voor ‘onrechtmatig handelen’.

Stichting Tolvrij Zeeland

februari 2021

19

5. Tolheffing van terugverdien- naar winstmodel voor overheden Sinds de opening van de tunnel in 2003 is er door gebruikers tol betaald om de aanlegkosten van de tunnel terug te verdienen, maar ook om een significante winst uit te kunnen keren aan het Rijk en de Provincie Zeeland. Zo heeft het Rijk op deze manier niet alleen haar initiële investering van circa € 730 mln. terugverdiend, maar daarbovenop ook winsten en besparingen geboekt die tot en met 2019 oplopen tot een totaal van circa € 935 mln. Tot en met 2033 nemen de totale winsten en besparingen voor het Rijk naar schatting zelfs toenemen tot ca. €1,5 miljard (ontvangen winst Rijk, btw en bespaarde exploitatiebijdrage). We laten hierbij het rente-effect nog buiten beschouwing om geen nieuwe discussie op te roepen over het te hanteren rentepercentage. Daarmee is genoemde bedrag feitelijk een minimumpositie maar is het in werkelijkheid nog hoger. Deze situatie is ontstaan doordat bij de start van het project is gekozen voor een aanpak gericht op rendement en privatisering die deze tunnel heeft gevormd tot een winstmachine voor het Rijk en de Provincie Zeeland. De kosten om de tunnel vanaf 2021 tolvrij maken, en deze situatie naar de toekomst toe te herstellen, vallen in het niet bij de winsten en besparingen die door het Rijk al zijn behaald.

5.1 Durfinvestering met publiek geld In 1998 is een constructie opgezet waarbij het Rijk optrad als durfinvesteerder en de aanleg van de tunnel voor het leeuwendeel heeft voorgeschoten tegen een rendement van minstens 7,5%. De Provincie Zeeland had destijds niet het budget voor de aanleg van de tunnel en het Rijk wilde de kosten niet dragen voor deze vaste oeververbinding. Wel was het Rijk uiteindelijk bereid om als investeerder in eerste instantie de aanlegkosten te financieren, maar alleen op basis van een bijzondere aanpak gebaseerd op tolheffing, een constructie die privatisering mogelijk maakt, en ten minste 7,5% rendement voor het Rijk. Met andere woorden, de constructie die met de Tunnelwet en de oprichting van de NV werd opgezet was niet bedoeld om alleen de kostprijs terug te verdienen, maar ook om winstgevend te zijn voor de aandeelhouder. Zowel het Rijk als de Provincie legden vast dat na opening van de tunnel de bijdragen aan de exploitatie van de auto-veren (de ‘veren-bijdrage’) voor een periode van 30 jaar hun bijdrage aan de exploitatie van de tunnel werd.

Netto Investeringen 1998-2009 Aandelenkapitaal

€ 76.558.000

Extra kapitaal (agio)

€ 689.023.000

Totale investering

€ 765.581.000

af: terugontvangen kapitaal (agio)

-€ 157.000.000

af: reeds ontvangen dividend

-€ 159.926.000

Netto geïnvesteerd bedrag 1/7/2009

€ 448.655.000

Aandeel STAAT 95,4%

€ 428.017.0000

Gedachten zijn TOLVRIJ

info@zeelandtolvrij.nl

20

Het privatiseren van de exploitatie van de Westerscheldetunnel was vanaf dag 1 een koppelverkoop met de financiering van de aanleg van de Sluiskiltunnel (kosten ca. € 275 mln.). In 2006 wilde zowel het Rijk als de provincie Zeeland de aandelen in de WST verkopen. Met het geld dat door de verkoop zou binnenkomen, wilde de provincie een tunnel onder het Kanaal GentTerneuzen financieren. Het is “een diepgewortelde wens van het Zeeuwse bedrijfsleven dat er een tunnel onder het Kanaal Gent-Terneuzen komt”. Het Rijk was bereid de winst die boven de 7,5% rendement kwam in te zetten op de Sluiskiltunnel. Bezorgd over de borging van het publiek belang, heeft Provinciale Staten van Zeeland zich in motie 2006 uitgesproken tegen privatisering en in 2009 besloten de aandelen van het Rijk geheel over te nemen. Bij deze verkoop verdiende het Rijk niet alleen haar investering terug, maar verzilverde het ook in één keer haar 7,5% rendement op de investering tot en met 2009. Bij deze verkoop kocht het Rijk ook haar bijdrage aan de exploitatie van de tunnel af tot en met 2033 voor een eenmalige som van € 881 mln. Het verschil moest de Provincie Zeeland nog bijleggen om de aandelen over te nemen (€ 89 mln.). Vanaf dat moment ging de jaarlijkse winstuitkering niet meer naar het Rijk, maar geheel naar de Provincie Zeeland.

Dit speelde een belangrijke rol bij de verkoop van de aandelen, omdat de Provincie met deze nieuwe inkomstenbron in staat was om o.a. de Sluiskiltunnel te financieren. Provincie Zeeland besluit gedurende 10 jaar de dividenduitkeringen gebruiken om de financiële afspraken na te komen inzake de Sluiskiltunnel. Anno 2021 is hiervan nog zo’n 5 jaar te gaan. Dan is er minstens ca. € 90 mln. betaald via de tolopbrengsten Westerscheldetunnel.

Bedrag

Staat 95,4%

(Netto) Investering

€ 428.017.000

Verkoop aandelen

€ 970.749.000

Opbrengst (winst) STAAT

€ 542.732.000

€ 543 mln. rendement: Het Rijk verlangde een rendement op haar investering van ten minste 7,5%. Dit is opgenomen in de verkoopprijs van €971 mln. die in 2009 door de Provincie Zeeland is betaald voor de overname van de tunnel. Bedrag Exploitatiebijdrage

2003

2004

2005

In dit bedrag van €971 mln. zit €428 mln. om de resterende inleg van het Rijk terug te betalen. De rest, €543 mln., is winst voor het Rijk. Daarbij heeft het Rijk ook nog eens jaren eerder zijn rendement ontvangen dan gepland.

Afdracht Omzetbelasting over de ontvangen TOL Bedrag

OMZET

BTW

Omzet 19% tot 2012

€ 213.576.000

€ 40.580.000

Omzet 21% vanaf 2013

€ 244.316.000

€ 51.310.000

Totale gerealiseerde tolopbrengsten t/m 2019

€ 457.892.000

€ 91.890.000

Schatting 2020 t/m 2033 (€ 32.500.000 * 13 jaar) tegen 21%

€ 422.500.000

€ 88.730.000

Tolinkomsten resp. BTW

€ 880.392.000 € 180.620.000

BTW: Strikt genomen is BTW geen kostenpost. Als de NV Westerscheldetunnel bij de aanleg van de tunnel de BTW terugvraagt, dragen de uitvoerende ondernemers de BTW af. Voor het Rijk is dit een neutrale post. Uiteindelijk betaalt de eindgebruiker de BTW. In dit geval is het de particulier die de BTW niet kan verrekenen. Ondernemers kunnen de BTW wel verrekenen. Zoals hiervoor al aangegeven, betalen de gebruikers van de diensten van de ondernemers de extra kosten in de tarieven die door deze ondernemingen in rekening worden gebracht. Het ontbreekt aan gegevens om dit onderdeel concreet in cijfers om te zetten. Maar dat het Rijk hier niet slechter van is geworden, zal duidelijk zijn. Overigens wordt er inmiddels anders gedacht over heffing van BTW over Tol.

Realisatie ‘Rijksbijdrage veren Westerschelde’ 2006

2007

2008

2009

€ 32.776.000 € 41.587.000 € 42.992.000 € 44.873.000 € 48.775.000 € 51.116.000 € 55.018.000

*er is initieel € 766 mln. geïnvesteerd door het Rijk en de Provincie Zeeland, maar voorafgaand aan de verkoop was al €317 mln. terugbetaald via dividenden en terugontvangen kapitaal (agio) waardoor er € 428 mln. overbleef als investering van het Rijk.

Stichting Tolvrij Zeeland

februari 2021

21

Circa €392 mln. besparingen op rijksbijdrage aan veerverbinding: Zoals hiervoor al aangegeven, is de bijdrage in de exploitatie van de veren na de opening van de Westerscheldetunnel omgezet in een exploitatiebijdrage voor de tunnel. Bij de overdracht van de tunnel naar de provincie heeft het Rijk deze exploitatiebijdrage afgekocht in een bedrag ineens (€ 881 mln.). Hiertoe is de jaarlijkse bijdrage tot de einddatum met jaarlijks 1,5% (inflatie) naar boven bijgesteld en vervolgens tegen 4,5% contant gemaakt. Na de overdracht in 2009 brengt de NV Westerscheldetunnel een bedrag van € 540 mln. (jaarlijks lineair ca. € 23 mln.) als exploitatiebijdrage ten gunste van de tunnelexploitatie. Door de overgang van de tunnel naar de Provincie krijgt de tunnelexploitatie t/m 2020 dus ca. € 392 mln. dus minder dan voorzien. Dit blijkt uit de onderstaand berekening:

Effect zonder verkoop aandelen WST aan Provincie: Exploitatiebijdrage (veren)

Jaar

2010

Oorspronkelijke

Afgekochte

Bijdrage incl. 1,5% index en oprenting 4,5%

Bijdrage WST

€ 54.359.822

€ 23.000.000

2011

€ 55.175.219

€ 23.000.000

2012

€ 56.002.848

€ 23.000.000

2013

€ 56.842.890

€ 23.000.000

2014

€ 57.695.534

€ 23.000.000

2015

€ 58.560.967

€ 23.000.000

2016

€ 59.439.381

€ 23.000.000

2017

€ 60.330.972

€ 23.000.000

2018

€ 61.235.937

€ 23.000.000

2019

€ 62.154.476

€ 23.000.000

2020

€ 63.086.793

€ 23.000.000

€ 644.884.839 UITEINDELIJK EFFECT

t/m 2033

Verschil

€ 253.000.000 € 391.884.839

etc. € 1.485.990.973

€ 540.000.000 € 945.990.973

Als we dit doortrekken naar de einddatum (2033) gaat dit om ca. € 945 mln. Ook hier hebben we de rentefactor buiten beschouwing gelaten.

Alles bij elkaar heeft de bouw van de Westerscheldetunnel het Rijk tot en met 2019 circa € 935 mln. opgeleverd aan winst en besparingen.

Gedachten zijn TOLVRIJ

info@zeelandtolvrij.nl

Zoals eerder genoemd heeft het Rijk met de Westerscheldetunnel niet alleen de bouwkosten voorgeschoten, maar ook een lucratieve investering voor zichzelf opgezet ten koste van de tolbetaler. Indien de gebruikers enkel de kostprijs van de tunnel zouden betalen, dan was deze al in 2019 afbetaald. Dat niet alleen, de winsten en besparingen die door het Rijk en de Provincie worden behaald door deze constructie zullen tot 2033 alleen maar toenemen. Ook werkt de verlaging van de jaarlijkse exploitatiebijdrage van het Rijk aan de tunnel door, wat voor de periode tussen 2020 en 2033 neerkomt op circa € 160-170 mln. Als de situatie ongewijzigd blijft, dan zal het Rijk ten koste van de tolbetaler al snel winsten en besparingen realiseren die rond of zelfs boven de € 1 miljard liggen. Daarbij ontvangt de Provincie Zeeland sinds 2009 alle resterende winst die met de tunnel gemaakt worden. Dit is geld wat direct of indirect betaald wordt aan de overheid bovenop reguliere belastingen en heffingen.

5.2 Hardnekkig verschil van inzicht De ontstane situatie kan naar de toekomst toe hersteld worden door het tolvrij maken van de Westerscheldetunnel, waarbij de kosten hiervoor slechts een fractie zijn van de winsten en besparingen die al gerealiseerd zijn door het Rijk. Deze kosten zijn lager dan tot nu toe werd berekend door de Provincie Zeeland, welke deze stelt op € 400 mln. De Stichting Zeeland TOLVRIJ heeft berekend dat de kosten direct gerelateerd aan het vanaf 14 maart 2021 tolvrij maken van de Westerscheldetunnel te verifiëren zijn tot een hoogte van EUR 265,5 mln. tot 2033. Dit betreft de volgende posten: •

Salariskosten toezicht etc. inclusief 3% indexering: €19,5 mln.

•

Onderhoudskosten en overige bedrijfskosten: €76 mln. (samen: operationele kosten totaal €95,5 mln.)

•

Afwaardering aandelen NV Westerscheldetunnel op de balans van Provincie Zeeland: €108 mln.

•

Afschrijving Sluiskiltunnel: boekwaarde eind 2020 balans Provincie Zeeland €40 mln.

•

Exploitatie, onderhoud en verzekering Sluiskiltunnel: €22 mln. (dekking dividenduitkering vervalt de komende 5 jaar)

22

In een gesprek met de enig aandeelhouder de provincie met actieve inbreng van de tunneldirectie werden de verschillen van ruim 100 miljoen verklaart door te verwachten vervangingsinvesteringen en rente. Beide posten bedragen elk €50 mln. en zijn verder niet verifieerbaar. Het is naar onze mening onjuist om deze factoren en gemiste dividendstromen in de overnamesom (2021) op te nemen. Het blijft de vraag of NV WST (of een gelieerde rechtspersoon) tolgelden die zijn geïnd bij de Westerscheldetunnel mag aanwenden voor de bouw van andere tunnels, viaducten en wegen. Hetzelfde geldt voor de vraag of de winsten die NV Westerscheldetunnel moet maken in opdracht van de aandeelhouder niet onevenredig hoog zijn en zich verzet tegen de inhoud en strekking van de Tunnelwet Westerschelde én of de aandelenoverdracht van Rijk naar Provincie zich wel verhoudt met dezelfde Tunnelwet. De Staat heeft bewust gezocht naar een vorm die gebruikersbetaling aanvaardbaar maakt wetende dat het op gespannen voet staat met het gelijkheidsbeginsel. Binnen de Wegenwet (artikel 14 lid 1 en 2) is dit namelijk verboden. Vervolgens heeft de Staat dat aanvaardbaar geacht omdat de financiering de Westerscheldetunnel daartoe noodzaakte. Daaropvolgend heeft de Staat toegestaan dat de Provincie de Tunnelwet oprekte om ook de financiering van andere infrastructuur te bekostigen.

Wanneer de burger zich zo zou gedragen ten aan zien van de Staat dan zou de Staat maatregelen treffen en alles terugvorderen wat te veel is betaald. Wij pleiten daarom voor een tolvrij Zeeland al was het maar om naar de toekomst toe te voorkomen dat “onze” overheid geld verdient aan een overtocht die voor veel inwoners, in het bijzonder voor Zeeuws Vlamingen, in toenemende mate geen luxe maar noodzaak is. Stichting Zeeland TOLVRIJ Februari 2021

Stichting Tolvrij Zeeland

februari 2021

23

Bijlagen BIJLAGE 1: Bijdrage ‘Exploitatiebijdrage' historie Westerscheldetunnel NV vs AFKOOP door Staat/Provincie in 2009 Bedrag

200 3

200 4

200 5

200 6

200 7

200 8

200 9

2010

2011

2012

2013 2014

2015

2016

2017

Werkelijke Exploitatiebijdrage in miljoenen tot 2009

33

42

43

45

49

51

55

0

0

0

0

Afkoop STAAT € 881 miljoen tot 2033 aan Provincie

38

38

38

Afkoop PROVINCIE € 540 miljoen tot 2033 aan NV Westerscheldetunnel

23

23

23

2018 2019

0

0

0

0

0

0

38

38

38

38

38

38

38

23

23

23

23

23

23

23

BIJLAGE 3: Indien de berekende index van 1,5% per jaar en oprenting van 4,5% zou zijn toegepast VANAF 2009 dan is onderstaande recap weer te geven (Immers deze % zijn gebruikt om de afkoop exploitatie bijdragen te berekenen) Titel

Bedrag

Verkoop aandelen (Winst STAAT)

€ 542.732.000

Besparing afkoop exploitatiebijdragen t/m 2019

€ 391.884.839

Aandeel 2020-2033

€ 554.106.134 € 945.990.973

BTW ontvangsten

pm

"BESPARINGEN" STAAT/PROVINCIE

€0 € 1.488.722.973

DIVIDENDUITKERINGEN NV Westerscheldetunnel periode Staat/Provincie

€ 159.992.000

periode Provincie t/m 2019

€ 135.497.000 € 295.489.000

Schatting periode 2020-2033

€ 150.000.000 € 445.489.000

Ontvangsten Staat/Provincie

€ 1.934.211.973

Gedachten zijn TOLVRIJ

info@zeelandtolvrij.nl

24

BIJLAGE 4: Berekening verkoopprijs aandelen Staat aan Provincie Zeeland Overzicht investeringen Westerscheldetunnel en rendementsverwerking Staat ad 7,5% Verkoopprijs aandelen contante waarde staat Aandeel Staat T r ansact ied at um : 01/07/2009 Agio (95,4%) (7,5% rendement) D a t um Aand elenk apit aal Agio st or t ing T er ugb et aling agio D i v i d en d T ot aal A a n d eel S t a a t Fact or Waar d e 09/11/1998 18.151.209 121.159.318 139.310.527 132.902.243 2,1590 € 286.933.994 01/02/1999 136.134 43.426.767 43.562.901 41.559.008 2,1234 € 88.245.295 01/08/1999 1.815.121 16.336.088 18.151.209 17.316.253 2,0486 € 35.474.462 01/11/1999 4.991.582 44.924.241 49.915.823 47.619.695 2,0116 € 95.793.773 01/05/2000 3.176.462 28.588.154 31.764.616 30.303.444 1,9464 € 58.802.008 11/11/2000 4.537.802 40.840.219 45.378.021 43.290.632 1,8673 € 80.837.284 01/02/2001 3.766.376 33.897.382 37.663.758 35.931.225 1,8372 € 66.014.371 01/05/2001 3.630.242 32.672.176 36.302.418 34.632.507 1,8051 € 62.516.857 01/07/2001 4.991.582 44.924.241 49.915.823 47.619.695 1,7835 € 84.928.670 15/10/2001 4.991.582 44.924.241 49.915.823 47.619.695 1,7464 € 83.164.735 02/01/2002 6.300.000 56.700.000 63.000.000 60.102.000 1,7193 € 103.335.174 01/05/2002 5.400.000 48.600.000 54.000.000 51.516.000 1,6793 € 86.510.411 01/08/2002 4.500.000 40.500.000 45.000.000 42.930.000 1,649 € 70.790.649 01/10/2002 7.200.000

64.800.000 72.000.000 68.688.000 1,6292 € 111.905.230 01/02/2003 2.970.000 26.730.000 29.700.000 28.333.800 1,59 € 45.050.266 12/11/2003 -11.421.000 -11.421.000 -10.895.634 1,503 € -16.376.587 04/12/2003 -23.000.000 -23.000.000 -21.942.000 1,4965 € -32.836.381 15/04/2004 -6.006.600 -6.006.600 -5.730.296 1,4666 € -8.403.980 28/04/2004 -35.000.000 -35.000.000 -33.390.000 1,4539 € -48.544.576 17/08/2004 -10.152.000 -10.152.000 -9.685.008 1,4223 € -13.774.606 14/02/2005 -40.000.000 -10.152.000 -50.152.000 -47.845.008 1,3722 € -65.652.512 26/08/2005 -4.966.903 -4.966.903 -4.738.425 1,3207 € -6.258.242 20/02/2006 -7.000.000 -36.801.757 -43.801.757 -41.786.876 1,275 € -53.278.466 20/04/2006 -6.492.000 -6.492.000 -6.193.368 1,2602 € -7.804.861 12/06/2006 -6.000.000 -6.000.000 -5.724.000 1,247 € -7.138.063 15/02/2007 -20.000.000 -22.559.250 -42.559.250 -40.601.525 1,1873 € -48.205.560 15/04/2007 -8.354.000 -8.354.000 -7.969.716 1,1735 € -9.352.423 24/10/2007 -6.000.000 -6.000.000 -5.724.000 1,1297 € -6.466.518 15/02/2008 -20.000.000 -25.470.000 -45.470.000 -43.378.380 1,1043 € -47.911.653 12/06/2008 -9.431.603 -9.431.603 -8.997.749 1,079 € -9.708.557 30/04/2009 -8.118.551 -8.118.551 -7.745.098 1,0124 € -7.840.764 76.558.092 689.022.827 -157.000.000 -159.925.664 448.655.255 428.017.114 970.749.430 Inv est er ing: 76 5.58 0 .9 19

NV Westerscheldetunnel OMZET: Tunnelopbrengsten Exploitatiebijdrage Staat/Prov. Vrijval afkoop "uitruil" exploitatiebijdrage Provincie Overige bedrijfso pbrengsten KOSTEN: Perso neelsko sten Uitzendkrachten Overige ko sten EBITDA: Afschrijvingen Interest/rente RESULTAAT Belastingen Aandeel derden

BIJLAGE 5: Explo itatiegegevens NV Westerscheldetunnel t/m 2019 19% btw 21% btw 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 Totaal 15.430 21.450 21.945 22.585 24.467 25.999 25.999 27.208 28.493 26.756 26.531 27.673 28.291 30.292 33.059 35.471 36.243 457.892 32.776

41.587

42.992

44.873

48.775

51.116

55.018

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

317.137

0 33 48.239

0 81 63.118

0 8 64.945

0 5 67.463

0 47 73.289

0 93 77.208

0 441 81.458

23.279 845 51.332

23.279 818 52.590

23.279 619 50.654

23.279 641 50.451

23.279 582 51.534

23.279 419 51.989

23.279 433 54.004

23.279 480 56.818

23.279 575 59.325

23.279 698 60.220

2.436 1.170 9.390 12.996 35.243 19.993 15.250 1.664 16.914

3.692 1.416 9.277 14.385 48.733 25.266 23.467 317 23.784

3.843 498 9.219 13.560 51.385 26.001 25.384 69 25.453

3.604 271 9.240 13.115 54.348 26.147 28.201 62 28.263

3.653 556 11.237 15.446 57.843 26.267 31.576 220 31.796 90 105 23.784 25.453 28.263 31.991 Staat: met name 95% dividend:

3.616 915 13.332 17.863 59.345 26.406 32.939 320 33.259 151 177 33.587 159.992

3.984 862 12.940 17.786 63.672 26.631 37.041 425 37.466 156 182 37.804

4.586 786 13.821 19.193 32.139 26.920 5.219 101 5.320 -19 -22 5.279

4.497 1.088 13.558 19.143 33.447 27.971 5.476 27 5.503 -58 -57 5.388

4.874 1.549 13.098 19.521 31.133 27.766 3.367 46 3.413 -92 -110 3.211

4.978 947 8.786 14.711 35.740 28.812 6.928 59 6.987 -92 -111 6.784

5.394 782 6.395 12.571 38.963 29.029 9.934 51 9.985 -93 -111 9.781

4.846 653 7.048 12.547 39.442 29.491 9.951 21 9.972 -48 -59 9.865

4.875 751 6.456 12.082 41.922 29.876 12.046 5 12.051 -28

5.042 710 8.521 14.273 42.545 29.194 13.351 710 14.061 -53

5.243 749 9.054 15.046 44.279 29.484 14.795 749 15.544 -20

5.316 787 8.724 14.827 45.393 30.244 15.149 698 15.847 -17

12.023 14.008 15.524 Provincie: vanaf 2009 dividend

15.830 135.497

232.790 6.818 1.014.637 0 74.479 14.490 170.096 259.065 755.572 465.498 290.074 5.544 295.618 -123 -6 295.489 295.489

16.914

Stichting Tolvrij Zeeland

februari 2021

25

Achtergrondinformatie & Persberichten http://evertmeijers.com/tolweg-tol-weg-scenariostudie-westerscheldetunnel/rapport-tolweg-of-tol-weg-tudelft-zb (In “TOLWEG of TOL WEG” wordt verkend wat de ruimtelijke, economische, demografische en maatschappelijke gevolgen zouden zijn van het continueren van de tolheffing voor de Westerscheldetunnel en het afschaffen daarvan.) https://www.zeelandtolvrij.nl/uploads/baalen_c_c_van_het_verdriet_van_zeeuws-vlaanderen%20(1).pdf (Jaarboek Parlementaire Geschiedenis 2018. Regio versus Randstad: “Het verdriet van Zeeuws Vlaanderen”) https://www.researchgate.net/publication/321315495_Effecten_van_de_Westerscheldetunnel_Samenvatting_ onderzoeksresultaten_en_beleidsaanbevelingen (“Effecten van de Westerscheldetunnel: Samenvatting onderzoeksresultaten en beleidsaanbevelingen”) https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2019.01.027 (Meijers E Van der Wouw D 2019 Rural Studies “Struggles and strategies of rural region in the age of the ‘urban triumph’ ”) NRC: Schande die tol voor de Westerscheldetunnel (https://www.researchgate.net/publication/324260039_Schande_ die_tol_voor_de_Westerscheldetunnel) Trouw: Opinie Trouw Zeeland te ver Meijers (https://www.trouw.nl/cs-b8e7728e ) Economische schade coronacrisis verschil per regio: https://digitalekrant.pzc. nl/pzc/6271/article/1118002/11/1/render/?page_url=https%3A%2F%2Fkrant.pzc.