20220710 -Ongevraagd advies SCW - Beleidsplan Sociaal Domein Middelburg

Pagina 1 van 6

Aan: Gemeenteraad Middelburg, Cc. College Middelburg Ongevraagd Advies Sociale Cliëntenraad Walcheren - betreft: Beleidsplan Sociaal Domein Middelburg

Walcheren, 10 juli 2022 Geachte lezer,

Algemeen: De SCW beperkt zich nadrukkelijk tot die aspecten van het beleidsplan waarvan wij vaststellen dat onze adviesbevoegdheid daarop van toepassing is. Wij komen dan tot het volgende.

Adviesbevoegdheid van de SCW Zoals wij eerder aangaven is de SCW door het gemeentebestuur niet in staat gesteld om de in haar verordening vastgelegde adviesbevoegdheid uit te oefenen. Tijdens het voortraject heeft de SCW navraag naar de reikwijdte van het beleidsplan gedaan. Daarbij zijn we vanuit de gemeente verkeerd geïnformeerd; het zou onze doelgroep niet betreffen. “De Participatiewet is in 2015 ingegaan, met als doel het ondersteunen en begeleiden van mensen naar werk. De wet moet ervoor zorgen dat meer mensen werk vinden, ook mensen met een arbeidsbeperking. Indien dit niet lukt, kan iemand in aanmerking komen voor een uitkering. De gemeente Middelburg is samen met de gemeenten Veere en Vlissingen een Gemeenschappelijke Regeling aangegaan voor wat betreft het uitvoeren van de Participatiewet, Wet sociale werkvoorziening, Wet gemeentelijke schuldhulpverlening en het armoedebeleid. Orionis Walcheren is de uitvoeringsorganisatie die deze onderdelen namens de drie gemeenten uitvoert. Daarnaast voert Orionis Walcheren met ingang van 1 januari 2022 ook de nieuwe Wet inburgering uit namens de

Pagina 2 van 6 gemeente Middelburg. Dit beleidsplan betreft, behoudens algemene preventie, geen onderwerpen die betrekking hebben op de bevoegdheden van de GR Orionis Walcheren.” Onze verordening betrekt de cliëntenparticipatie niet alleen bij de uitvoering door Orionis en het desbetreffend gemeentelijk beleid. Ook het onderliggend sociaal beleid hoort er terecht nadrukkelijk bij en daar valt preventie gewoon onder. Ook algemene, waarbij de vraag gesteld mag worden is hoe algemeen die is in dit geval. De SCW hoort vroegtijdig, ruimhartig en actief betrokken te worden wanneer het onze doelgroep betreft. Ook als het over preventie op het gebied van bijvoorbeeld schulden, werk en inkomen gaat. En ook bij de onafhankelijke cliëntondersteuning, want die betreft (mede) werk en inkomen. Wij verwachten dan ook verder bij de invulling van de werkzaamheden op dit gebied door de Sociale Teams betrokken te worden, evenals bij de evaluatie van de uitvoering daarna.

Samenwerking Orionis en Sociale Teams Na lezing hebben wij verder geconcludeerd dat de blauwdruk voor de toekomstige relatie tussen het Sociaal Team en Orionis hier wel degelijk wordt vastgelegd. De bedoeling van de gemeente bij de instelling van het Sociaal Team is het tot stand brengen van een (verdere) verschuiving van maatwerk en individuele voorzieningen naar algemene voorzieningen. Wie goed leest ziet dat deze opzet ook gaat gelden voor de Participatiewet en de Wet op de gemeentelijke schuldhulpverlening. Die zal namelijk in een later stadium op een overeenkomstige manier gestalte moeten krijgen.

De verwachting is dat meer ondersteuning vanuit de algemene (gebruikelijke) voorzieningen ingezet kan worden met op de langere termijn een afname van de druk op geïndiceerde voorzieningen (maatwerk- of individuele voorzieningen). Een heldere, eenduidige en integrale klantroute tussen het Sociaal Team en TIM, het tot stand brengen van op elkaar afgestemde inzet van algemene voorzieningen en maatwerkvoorzieningen en heldere afspraken over regievoering zijn belangrijke aandachtspunten voor de komende periode. Het Sociaal Team wordt een partner van TIM. Het Sociaal Team zal een vergelijkbare samenwerking tot stand moeten brengen met Orionis daar waar het gaat om de uitvoering van de Participatiewet en de Wet op de gemeentelijke schuldhulpverlening.

Het is van belang op te merken dat onderzoek naar de ervaringen met Sociale Teams/wijkteams tot nu toe niet eenduidig in de richting van afname van druk op geïndiceerde voorzieningen en besparingen wijst. We merken naar aanleiding van de tekst ook op dat de juridische relatie tussen de (wettelijke taken van) de gemeente en (die van) haar Gemeenschappelijke Regeling een heel andere is. Aan de private, (in feite markt-) partijen Stichting Welzijn Middelburg en Maatschappelijk Werk Walcheren (handelsnaam van Stichting Zorgstroom) kunnen bijvoorbeeld wel uitvoeringstaken, maar geen bestuurlijke bevoegdheden overgedragen worden. De SCW ziet in de gelijkstelling met de TIM onvoldoende aandacht voor de specifieke taken van Orionis en wat daarbij van deze organisatie wordt gevraagd.

Pagina 3 van 6 Wij voorzien problemen met een regievoerende rol of regievoering in partnerschap voor uit meerdere partijen samengestelde Sociale Teams bij de uitvoering van de in de GR ondergebrachte wetten. Met name omdat deze partijen deels private partners met hun eigen belang zijn, ook niet op de toepassing van deze wetten aangesproken kunnen worden, en niet over de noodzakelijke specialistische kennis beschikken. Vergaande onderlinge afstemming en samenwerking tussen Sociale Diensten en Sociale Teams lijkt in de praktijk vanwege de sterk verschillende verantwoordelijkheden moeizaam tot stand te komen. De SCW heeft de indruk dat men op werken met Zorg, en Werk en Inkomen onder één regie meestal terug heeft moeten komen. Het Utrechts Model vormde de aanleiding voor de Middelburgse aanpak. In het jaarverslag van 2021 zien we dat de Utrechtse wijkteams in hun integrale werkwijze ruim aandacht aan de problematiek rondom inkomen en schulden schenken. Uit de tekst blijkt echter dat de samenwerking met Werk en Inkomen en schulddienstverlening zich vooral tot gezamenlijk (onaangekondigd) huisbezoek beperkt; die dient als introductie van een sociaal werker uit het team door de sociale dienst bij zijn cliënt.

Zodat daarna in een gesprek tussen sociaal werker en het huishouden/gezin kan worden nagegaan of er naast de al geboden hulp vanuit de sociale dienst nog andersoortige hulp moet worden aangeboden. De Sociale Dienst functioneert daarmee vooral als vindplaats voor het wijkteam, en het omgekeerde zou ook denkbaar zijn. Maar van werken onder één regie en een integrale klantroute lijkt toch geen sprake (meer) te zijn. We wijzen er in dit verband op dat er op Walcheren al sinds 2016/2017 een Vroegsignaleringsteam werkt. De SCW wijst er verder op dat wie volgens de wet terecht aanspraak kan maken op inkomensondersteuning in acute nood verkeert en zonder oponthoud en met kennis van zaken door de GR geholpen moet worden. Direct zonder tussen stappen aanvragen, in dit geval bij Orionis, moet daarom altijd mogelijk zijn. Wat de SCW betreft blijven de directe toegang tot de betreffende wetten, de uitvoering en de beschikkingsbevoegdheid het best volledig bij GR Orionis berusten. Wij onderstrepen hier het grote belang dat de GR had bij de TONK, de TOZO en nu bij de Energietoeslag. Wat Orionis daar gepresteerd heeft hadden de Walcherse gemeenten met een eigen organisatie nooit voor elkaar gekregen.

Onafhankelijke cliëntondersteuning De Sociale Teams zullen gaan functioneren als een filter voor de toegang. De bedoeling is dat zij in de eerste plaats mensen naar algemene voorziening zullen leiden. En pas in laatste instantie naar de gemeente voor een geïndiceerde voorziening. Bepaalde cliënten slagen er veel minder goed in om de weg naar de voor hun noodzakelijke geïndiceerde voorziening te vinden en ervaren daarbij een bias (Maatschappelijke verschijnselen als uitsluiting, buitenspel staan, moeilijker toegang krijgen, minder weerbare groepen ook binnen het sociaal domein het hardst). Juist voor deze mensen is onafhankelijke cliëntondersteuning onmisbaar. Goede bekendheid en vindbaarheid, werkelijke en ook door gebruikers zelf zo ervaren onafhankelijkheid (vertrouwen), vanzelfsprekend aanbieden van de OCO bij elke hulpvraag, en solide financiering zijn noodzakelijk voor goed functionerende onafhankelijke cliëntondersteuning.

Pagina 4 van 6 De gemeenten moeten zorgen voor gratis cliëntondersteuning. Dit is volgens de Wmo 2015 onafhankelijke ondersteuning met informatie, advies en algemene ondersteuning die bijdraagt aan het versterken van de zelfredzaamheid en participatie en het verkrijgen van een zo integraal mogelijke dienstverlening op het gebied van maatschappelijke ondersteuning, preventieve zorg, zorg, jeugdhulp, onderwijs, welzijn, wonen, werk en inkomen. Middelburg werkt deze algemene voorziening verder uit binnen het koplopertraject. Gemeenten krijgen daarbij ondersteuning van Movisie om de bekendheid van cliëntondersteuning te vergroten en om cliëntondersteuning verder te ontwikkelen. Dit traject loopt in het jaar 2022 en naar verwachting in 2023 in samenhang met het Sociaal Team. Over het koplopertraject merkt de SCW het volgende op. Gemeente Veere was al langer met dit project bezig en gemeente Middelburg heeft zich er op het laatst mogelijke moment voor ingeschreven. Tot onze verbazing, want het was de bedoeling dat er per regio één voortrekker (koploper) voor de omliggende gemeenten zou ontstaan. De andere gemeenten zouden daar dan hun voordeel mee doen. De huidige opzet van de OCO bestaat zoals gezegd sinds 2015. Er is sindsdien echt wel het één en ander over geleerd en bekend geraakt.

Dat er pas aan verbetering gewerkt zou kunnen worden als Middelburg eerst zijn koplopertraject heeft doorlopen vinden wij niet acceptabel. De SCW ontvangt overigens sinds de eerste bijeenkomst geen uitnodigingen voor het Middelburgs koplopertraject meer. Onze betrokkenheid bij dit onderwerp beperkt zich daarom op dit ogenblik tot het Veerse koplopertraject en de Netwerkbijeenkomsten van Iederin. Over de huidige onafhankelijke cliëntondersteuning in Middelburg moet allereerst worden opgemerkt dat de OCO wel gebrekkig door de gemeente en de betrokken organisaties onder de aandacht wordt gebracht. Daarnaast valt de OCO rechtstreeks onder de (toekomstige partners in de) Sociale Teams, en zal in de toekomst niet als een zelfstandige (OCO) eenheid maar als een onderdeel van de teams worden georganiseerd. Dat laatste vindt de SCW ongewenst, en is in strijd met de bedoeling van OCO.

Vanaf het begin zijn er ook landelijk vanuit de belangenbehartiging twijfels geuit over de onafhankelijkheid van de door gemeenten georganiseerde cliëntondersteuning. Er leven niet alleen bij ons bezwaren tegen constructies waarbij cliëntondersteuners hun rol binnen teams en organisaties vervullen. Op die manier zijn ze immers ook betrokken bij het voldoen aan de richtlijnen en de verantwoording voor de financiële middelen vanuit de gemeente. Het gevaar van dubbele petten (of de verdenking daarvan) is dan aanwezig. De herkenbaarheid bij de burger wordt er ook niet mee gediend. Bij behandeling van de Wmo 2015 in de Tweede Kamer is door de Regering verder aangegeven: “Er moet sprake zijn van cliëntondersteuning die onafhankelijk is van de belangen van de werkgever en waarbij het belang van de cliënt centraal staat” (TK 2013-2014, 33 841, G). ”Er mag geen belangenverstrengeling plaats vinden tussen ondersteuning van de cliënt en behandeling van de aanvraag (TK 2013-2014, 33 841, G)”. In dit verband wijst de staatssecretaris in zijn brief op het beroepsprofiel en de beroepscode van de ‘Beroepsvereniging van cliëntondersteuners voor mensen met een beperking’ (BCMB). De beroepscode van de BCMB zegt over onafhankelijkheid: ‘Onafhankelijk wil zeggen dat de cliëntondersteuner naast de cliënt staat en geen andere belangen nastreeft’.

BCBM heeft ook een beroepsregister voor cliëntondersteuners ingesteld. (Bron: Schulinck)

In maart 2016 deden Movisie en de VNG met name daar onderzoek naar. De onderzoekers troffen verschillende opvattingen onder de deelnemende gemeenten aan over het borgen van de

Pagina 5 van 6 onafhankelijkheid en brachten die in kaart. Zij kwamen tot een lijst van enerzijds vijf gemeentelijke opvattingen over de onafhankelijkheid en anderzijds hoe die dan praktisch georganiseerd zijn.

1. Opvatting: De professionaliteit en ervaring van de cliëntondersteuners waarborgt een onafhankelijke opstelling. Praktijk: Gemeenten kopen cliëntondersteuning in bij professionele organisaties die jaren ervaring hebben met het bieden van cliëntondersteuning. 2. Opvatting: De organisatorische positie in een apart team waarborgt dat cliëntondersteuners onafhankelijk kunnen werken, los van het belang van aanbieders en gemeente. Praktijk: Het positioneren van de cliëntondersteuning in een apart team buiten de wijk/toegangsteams en los van aanbieders. 3. Opvatting: Positieve signalen van inwoners en/of Wmo-raden – of het uitblijven van klachten – bevestigen dat de cliëntondersteuner onafhankelijk is. Praktijk: ‘Geen bericht is goed bericht’, er zijn geen klachten over en/of kritiek bij raden/cliëntenorganisaties op de positie van de cliëntondersteuner. 4. Opvatting: Het takenpakket van de cliëntondersteuner is zodanig, dat geen sprake kan zijn van belangenverstrengeling. Praktijk: De cliëntondersteuner bekleedt uitsluitend deze functie en neemt geen beslissing over de toegang tot maatwerkvoorzieningen. 5. Opvatting: De keuzemogelijkheid voor inwoners waarborgt dat zij vertrouwen kunnen hebben in de onafhankelijkheid van de cliëntondersteuner.

Praktijk: Er zijn diverse aanbieders van cliëntondersteuning beschikbaar :formeel/informeel, al dan niet verbonden aan het wijk/toegangsteam. (Bron: VNG/Movisie - Onafhankelijke cliëntondersteuning 21 maart 2016)

Adviezen: Ten eerste: Het beleidsplan maakt onvoldoende onderscheid tussen de door het gemeentebestuur gewenste samenwerking tussen de Sociale Teams en de TIM enerzijds en die tussen GR Orionis en de Sociale Teams anderzijds. De twee zijn niet op deze manier aan elkaar gelijk te stellen. De verschillen tussen beide vormen van samenwerking zijn groot, net als de beperkingen en knelpunten bij het leggen van taken op het gebied van Werk en Inkomen, Armoedebeleid en Schuldhulpverlening bij Sociale Teams. De SCW vindt het niet zorgvuldig de opzet van de samenwerking tussen de Sociale Teams en Orionis op de hier gekozen terloopse manier te bepalen. De SCW adviseert in deze fase geen verwijzingen naar de door Orionis uitgevoerde wetten en het door Orionis uitgevoerd (gemeentelijk) beleid in dit beleidsplan op te nemen. De SCW adviseert het gemeentebestuur na de totstandkoming van de Sociale Teams in overleg met zowel die teams als Orionis de mogelijkheden en grenzen van samenwerking te

Pagina 6 van 6 inventariseren, en de SCW hier vanaf het begin bij te betrekken, en op basis van de uitkomsten daarvan een voorstel aan de gemeenteraad te doen. Ten tweede: De SCW adviseert niet de afloop van het koplopertraject af te wachten en op korte termijn noodzakelijke verbeteringen in de werkzaamheid, vindbaarheid en onafhankelijkheid van de OCO in Middelburg te realiseren, waarbij zoveel mogelijk aan het volgende wordt voldaan: Ten eerste, de professionaliteit en ervaring van de cliëntondersteuners waarborgt een onafhankelijke opstelling; ten tweede, de organisatorische positie in een apart team waarborgt dat cliëntondersteuners onafhankelijk kunnen werken, los van het belang van aanbieders en gemeente; ten derde, het takenpakket van de cliëntondersteuner is zodanig, dat geen sprake kan zijn van belangenverstrengeling; ten vierde, het beroepsprofiel en de beroepscode van de BCMB. Ten derde: De directe toegang bij Orionis voor alle daar uitgevoerde regelingen in stand te houden.

Met vriendelijke groet, Namens Sociale Cliëntenraad Walcheren, Marischka Duinkerken, Marina Goudjalova, Ada Visschers

s.c.walcheren@zeelandnet.nl 0118-614299 https://www.socialeclientenraadwalcheren.nl/