139. Bijlage 2. Reactie en advies Sociale Cliëntenraad Walcheren - Orionis begroting 2021-2022

Aan management en directie Orionis Walcheren

Reactie en advies Sociale Cliëntenraad Walcheren - 1e begrotingswijziging 2021, begroting 2022, meerjarenraming 2023-2025 Orionis (conceptversie 16 maart)

Vlissingen, 14 maart 2021

Geachte lezer,

Inleiding Het eerste door ons ontvangen concept is nu redactioneel bewerkt. Men vond dat nodig om de begrijpelijkheid voor de raadsleden te verbeteren; om de doelen waar naar toe gewerkt wordt voor hen te verduidelijken. Door de late aanlevering van de tweede versie zijn we niet in staat beide versies nog eens nauwlettend naast elkaar te leggen. Een paar zaken vallen ons bij lezing op. Het eerste concept liet de samenhang met de landelijke ontwikkelingen goed zien, en dat Orionis daar alert op wil zijn. We vinden het jammer dat die samenhang uit de tekst naar de zijlijn in de bijlagen gebracht is. Er is ook beleidsinformatie in de bijlage beland. Dat hoort in de begrotingstekst zelf. Het is nu lastiger te beoordelen wat de impact is op de begrotingplannen. De nieuwe versie benadrukt, meer dan het eerste concept, de “continuering huidige aanpak”, als eerste speerpunt van het beleid. De SCW wijst er in dit verband op dat ook bijstandsgerechtigden die dicht bij de arbeidsmarkt staan mensen zijn die meer dan gebruikelijk ondersteuning op weg naar werk en participatie nodig hebben. Voordat je in de bijstand komt ben je al vaak door een moeilijke fase heengegaan.

De SCW vindt het beleid bij de voorliggende begroting een beweging in de goede richting. Orionis toont de laatste tijd meer aandacht voor en inzicht in klantdienstverlening. Dat blijkt wat ons betreft ook uit deze begroting. Dat is een positieve ontwikkeling die nog wel in de praktijk gestalte moet krijgen. De bejegening van het hele cliëntenbestand is onder invloed van het Plan van Aanpak de afgelopen jaren nadelig beïnvloed. De strikte aanpak heeft tot uitwassen geleid. De Sociale Cliëntenraad Walcheren heeft vanaf 2017 onophoudelijk aandacht voor de bejegening van cliënten en de praktische klantdienstverlening door Orionis moeten vragen. De ambities die men nu uitspreekt op dit gebied van tonen wat de SCW betreft aan dat de harde koers na het Plan van Aanpak niet alleen onrechtvaardig, maar ook onnodig was. Ambities op het gebied van resultaatgerichtheid en bejegening versterken elkaar. We denken de laatste tijd wel signalen te zien dat het beter gaat, maar het is een te vreemde tijd om er in algemene zin iets over te kunnen zeggen. Het rapport van de WRR, “Weten is nog geen doen” dateert uit 2017. We zagen het elk jaar wel eens bij Orionis voorbij komen. We zijn blij dat er nu sprake lijkt te zijn van een vertaalslag voor de klantdienstverlening. De SCW zal de uitvoering kritisch blijven volgen.

De SCW vraagt er nu aandacht voor dat de klantdienstverlening aan het gehele cliëntenbestand niet alleen op niveau moet blijven maar ook om verbetering vraagt. Dat mag nu, met een beroep op de problemen rond corona, niet op de achtergrond raken. Er moet verder gewerkt worden aan een cultuurverandering. We zien ook tekenen dat het nu gebeurt. Er wordt beter, professioneler, getraind, en medewerkers maken zelf kennis met de trajecten waar ze cliënten naar toe sturen. Als terzijde merken we op dat de huidige formulierenbrigade niet overbodig zal worden. Misschien wat minder overbelast.

Mensen met afstand tot de arbeidsmarkt Er is een omslag te zien op het gebied van bejegening en empathie voor mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt. Dat zou een belangrijke verbetering zijn ten opzichte van de strikte aanpak die eerder voor deze groep gold. Men is zich er meer bewust van geworden dat de Participatiewet meer en meer bestaat uit voormalige doelgroepen zoals Wajong en Wsw, en dat die groepen niet meer allemaal in aanmerking komen voor speciale regelingen maar binnen de Participatiewet wel meer extra ondersteuning en begeleiding nodig hebben. De SCW is er erg gelukkig mee dat men dat nu echt vorm wil gaan geven. Voor mensen met afstand tot de arbeidsmarkt wordt een grote inspanning gedaan om hen naar werk te krijgen. Die speciale aanpak vinden we, in samenhang met de in het vooruitzicht gestelde wijze van bejegening, positief. We verwachten niet dat al die mensen opeens aan het werk zullen kunnen;

het is een kwetsbare groep en de SCW vindt het niet verstandig hier harde targets, zoals ieder jaar 100 extra mensen uit deze doelgroep op regulier werk, aan te verbinden. Zulke targets gaan vaak een eigen leven gaat leiden en worden dan belangrijker dan de cliënt. Met het Plan van Aanpak (strikte aanpak) hebben we gezien hoe Orionis cliënten met een afstand tot de arbeidsmarkt tot werkaanvaarding boven hun niveau verplichtte en hen vervolgens afrekende op hun “falen”. Naast uitzicht op betaald werk zijn vrijwilligerswerk en andere vormen van positieve activering ook van belang voor deze groep; ze kunnen een belangrijke rol vervullen voor hun re-integratie en maatschappelijke participatie.

Voor mensen die in deeltijd werken is het belangrijk dat zij daarbij zo min mogelijk (financiële) stress ervaren door de combinatie loon en uitkering. Loon kan wisselen in hoogte waardoor (achteraf) verrekend moet worden. Cliënten ervaren dat wisselen en verrekenen vaak als stressvol. De SCW heeft hier in november nog met Orionis over gesproken. Orionis is hier gelukkig steeds attenter op. Het later (digitaal) inkomen mogen doorgeven kan helpen. Mogelijk zijn er meer manieren. Misschien kan er een kleine buffer gecreëerd worden. Informeer bij deze cliënten of zij hulp nodig hebben. Vooral voor diegenen die starten vanuit een afstand, bij simpel switchen en voor degenen voor wie deeltijdwerk het hoogst haalbare is, is soepelheid en financiële rust van groot belang.

De vrijlating van giften dient te worden verruimd, daarmee moet niet gewacht worden op landelijke wetgeving. Dat doen andere gemeenten ook niet. Er is alom draagvlak voor.

Werkleerbedrijf Er bestaat een spanningsveld tussen het uitvoeren van de opdrachten (orders) door het Werkleerbedrijf en het cliëntbelang. Orionis moet zich inzetten om de afweging tussen cliënt- en bedrijfsbelang zuiver te houden. Mensen moeten niet voor het werk vastgehouden worden, reintegratietrajecten moeten zo kort mogelijk zijn (maximaal een half jaar), als mensen langer blijven horen ze loon en een contract te krijgen. De SCW ziet dat er meer aandacht is gekomen voor het werkleerbedrijf; het rendement, de prijsstelling en het kostenbewustzijn. Dat is een goede zaak. De plannen met simpel switchen en de pilot met ’s Heeren Loo spreken ons aan.

Schuldhulpverlening De SCW maakt zich zorgen dat de slagvaardigheid van de vroegsignalering zal lijden onder het vertrek van Vlissingen. Wij zijn en blijven groot voorstander van een grote rationele Walcherse samenwerking op zoveel mogelijk terreinen. Dat is in ieders belang.

Wat betreft de off en online tools op het gebied van financiële vaardigheden en kennis over financiën merken wij het volgende op: De SCW is vierkant tegen alle vormen van tools die de bewoners van Walcheren alleen via een meestal meegeleverde- consulent kunnen gebruiken en die niet onafhankelijk en zelfstandig toegankelijk zijn voor alle inwoners. Het inschakelen van hulp bij het gebruik moet een vrije keuze zijn. Daarom blijven wij hameren op het gebruik en beschikbaar stellen van Bereken uw Recht en Startpunt Geldzaken. Deze zijn verreweg te verkiezen boven andere bevoogdende en afhankelijkheid bevorderende varianten.

Het team dat het Meldpunt Geldzorgen bemant verzorgt ook de vroegsignalering en is ook het aanspreekpunt voor mensen die met de toeslagenaffaire te maken hebben. Orionis bepaalt in de begroting dat de vroegsignalering en de nieuwe verplichtingen vanuit de gewijzigde Wet Schuldhulpverlening in het Meldpunt Geldzorgen, dus naast het eigenlijke werk voor de werkgevers, plaatsvinden. Het zijn de mensen van het Meldpunt die naast dat werk ook andere taken uitvoeren. Waarom wordt hier de suggestie gewekt dat in het Meldpunt de vroegsignalering en de nieuwe wettelijke taken zijn ondergebracht? Dat zou wat ons betreft een goed idee zijn maar het is (nog) niet zo. Orionis moet helder zijn over die situatie en het belang van alle bezigheden en de continuering ervan goed onderstrepen. De SCW maakt zich zorgen over een gang van zaken als bij de Entry. Die middelen kwamen uiteindelijk terecht bij de schuldhulptoegang Orionis. De tijdelijke Entry gelden waren op en de gemeenten lieten de schuldhulptoegang bij Orionis vallen. Tot onze grote spijt. Het is niet goed als met het beëindigen van de tijdelijke middelen voor het Meldpunt ook het andere belangrijke werk nadelig beïnvloed kan worden. Dan vallen er drie dingen om als er één stekker uitgetrokken wordt.

Een opmerking; voor ons gevoel duurde het best lang voordat het Meldpunt echt zichtbaar werd. Het viel ons op dat de -tegenwoordig onmisbare- website van het Meldpunt nog maar net online kwam. Dat vinden we jammer, juist omdat wij voorstander zijn van zo’n meldpunt en belang hechten aan de Walcherse samenwerking.

Saneringskredieten worden volgens ons al langer regelmatig ingezet. Het kan een goed middel zijn. Maar je moet (blijven) opletten. Sommige schulden zoals bij de Belastingdienst worden al dan niet tijdelijk bevroren. Dan kun je ze daar soms beter laten. Je moet naar de situatie blijven kijken.

Het is heel positief en nodig dat de schulddienstverlening aan zelfstandig ondernemers wordt uitgebreid en verder ontwikkeld.

Klanttevredenheidsonderzoek De SCW ontvangt jaarlijks honderden signalen die de cliënten zelf bij ons inbrengen, en vertaalt die in onze adviezen en ons overleg, ook met Orionis. De SCW heeft ervaren dat Orionis vaak laat en langzaam naar aanleiding van onze signalen handelt. Daarmee gaat onnodig tijd verloren. Het kan geen kwaad om te laten zien en merken dat je als organisatie de signalen van je cliëntenraad serieus neemt en er op ageert. Het probleem is niet dat de signalen niet binnenkomen bij de organisatie maar dat de organisatie er te weinig mee doet. Klanttevredenheidsonderzoek in de vorm van feedback ophalen bij klantcontact, met name aanvraagmomenten en gesprekken ziet de SCW als nuttige aanvulling op het eigen werk. Hoe was uw ervaring met Orionis, heeft u gevonden wat u zocht, bent u tevreden, bent u goed geholpen, bent u goed behandeld, was de informatie duidelijk, wat kan er beter; dat soort vragen. Geef ruimte voor eigen mededelingen, communiceer ook de mogelijkheid om achteraf contact op te nemen. Op die manier kan Orionis in één moeite door zijn betrokkenheid bij de cliënt laten merken en tonen dat men openstaat voor kritiek. Wij denken dat cliënten dat op prijs zouden stellen, en dat Orionis zichzelf met dat soort informatie snel en voortdurend zou kunnen verbeteren. Het past bij een lerende organisatie.

De SCW heeft Orionis al eerder op die mogelijkheid om cliënten uit te vragen gewezen. Het idee werd ook door een HZ student naar aanleiding van een klein onderzoek (stage) naar voren gebracht . Er hoeft niet mee gewacht te worden. Het regelmatig houden van een klantreis vinden wij daarnaast ook het overwegen waard.

De arbeidsmarkt De SCW onderschrijft dat de re-integratiemiddelen volledig binnen Orionis aangewend moeten worden om te voorkomen dat mensen onnodig in een uitkering blijven zitten. Zoals de begroting ook aangeeft zal de instroom toenemen als gevolg van de crisis. De verdieping van het WW project voor mensen die vanuit de WW in de bijstand dreigen te komen komt op een goed moment. We verwachten dat een flink deel van de groep die vanwege de crisis moet aankloppen goed bemiddelbaar zal blijken te zijn. En als eerste profiteert wanneer de economie weer aantrekt. De SCW kan zich zeer goed vinden in de voorgestelde aanpak voor jongeren. Het is duidelijk dat jongeren enorm onder de corona crisis te lijden hebben. Voor Orionis geldt dat jongeren toch al specifieke aandacht nodig hebben. Zij zijn de laatsten die je nog een keer terug wil zien aan de poort. Ze staan op een bepalend punt in hun leven, je moet het in één keer goed doen.

De SCW constateert dat het aantal bijstandsgerechtigden op Walcheren wel op een ondergrens van 2900/3000 lijkt te stuiten. We hopen dat de extra inzet voor mensen die verder van de arbeidsmarkt staan daar ook iets in kan gaan betekenen. Overigens hebben we vanwege deze harde ondergrens al eerder om meer aandacht van de gemeenten voor het functioneren van de Walcherse economie gevraagd. In het algemeen vinden we het goed dat er aandacht is voor het (versterken van) zelfvertrouwen bij cliënten. Wat betreft statushouders zijn wij blij met de aandacht voor hun specifieke sociaal psychologische problematiek. We vragen aandacht voor de discriminatie op de arbeidsmarkt waar zij veel mee te maken hebben. Daarnaast is het voor deze mensen naast alles wat zij al kwijt zijn extra moeilijk om beneden hun opleidings- en kennisniveau -zonder perspectief op beter- aan de slag te moeten. We vinden dat er meer mogelijkheden moeten komen voor hun ondernemerschap. En het behalen van vervangende diploma’s. We hebben al eerder aandacht gevraagd voor de bestaande ICT opleidingen voor hen. Kosteloos voor Orionis en de statushouder zelf.

De rol van de gemeenten De SCW onderschrijft het belang van reservering van de gelden van het steun en herstelpakket. De gemeenten moeten erop voorbereid zijn dat de problemen nog lang kunnen aanhouden en dat de gevolgen nog niet in hun omvang bekend zijn. Er moet rekening mee gehouden worden dat rijksoverheid niet tot in het oneindige middelen ter beschikking zal blijven stellen. De gemeenten kunnen in het belang van cliënten meer doen om inhoud te geven aan hun social return on investment. Door middel van opdrachten aan Orionis, het zelf in dienst nemen van cliënten, of door (quasi-) inbestedingen. Er worden wachtlijsten op Walcheren verwacht voor het beschut werk. Dat moet worden voorkomen. Deze mensen hebben een indicatie en daarmee ook een recht. De gemeenten zullen serieus moeten overwegen extra budget beschikbaar te stellen voor de doelgroep beschut werk. Daarbij moet ook bedacht worden dat deze mensen anders in een uitkering zitten, en dat kost ook geld. Wat betreft het armoedebeleid vragen wij bijzondere aandacht voor het volgende. Orionis voorziet een groter beroep op met name het fonds cultuur sport onderwijs (van 60%) en stelt voor om zo nodig de inkomensgrens of de bedragen te verlagen. Verlaging van de uit te keren bedragen is geen optie; het zou wat de SCW betreft onbespreekbaar moeten zijn.

Voor inkomens op bijstandsniveau is tegenwoordig elke bestaande ondersteuning onmisbaar. Deze inkomens zijn te laag geworden om nog van te kunnen bestaan. Dat zegt de SCW niet, dat is een vastgesteld feit (*Zie bijlage; uit advies SCW armoedebeleid Middelburg). Beide opties vindt de SCW onwenselijk, maar als ingrijpen onvermijdelijk is pleiten wij voor een inkomensgrens tot 110% van de bijstandsnorm.

Tenslotte Het werkt niet prettig om één week voor de inleverdatum nog een gewijzigde versie door te moeten nemen. We hebben het idee dat er wat haastig gewerkt moest worden, er staan nog wat (kleine) slordigheden in het concept. Goed om daar nog eens naar te kijken. Graag ontvangen we de versie die voor zienswijze naar de gemeenten gaat.

De SCW hoopt met deze reactie en adviezen een bijdrage te leveren aan de koers van Orionis in de komende begrotingsperiode. Wij blijven graag in gesprek met Orionis.

Namens Sociale Cliëntenraad Walcheren met vriendelijke groet, Marischka Duinkerken

(*)Bijlage: Uit advies SCW armoedebeleid Middelburg 2020.