137. Advies SCW- Het Middelburgs model - Inhoudelijk kader transformatieproces Beweging naar voren

Aan: College van B&W en de gemeenteraad van de gemeente Middelburg.

Advies Sociale Cliëntenraad Walcheren d.d. 09 mei 2021 naar aanleiding van het ‘Het Middelburgs model’, inhoudelijk kader transformatieproces ‘Beweging naar voren’.

Vlissingen, 09-05-2021

Geachte leden van het College, geachte leden van de Gemeenteraad,

In maart had de SCW een goed en constructief gesprek met de betrokken ambtenaren over de Bestuursopdracht/het Middelburgs Model. Ondanks dat we vooraf geen informatie hadden, behalve een memo en nota, denken we een goede inhoudelijk bijdrage te hebben geleverd in dit gesprek (in de woorden van de gemeente “bijpraatmoment”). Wij waarderen de uitnodiging voor dit gesprek. De Sociale Cliëntenraad Walcheren is helaas door ziekte niet in staat geweest tijdig formeel advies uit te brengen. Daar merken we aanvullend bij op dat de gemeente ons, in tegenstelling tot wat men daarover stelt, ons inziens geen formeel verzoek om advies gedaan heeft. We ontvingen een ambtelijke mail met de stukken. Enerzijds wordt daarin benadrukt dat de onderwerpen grotendeels buiten de SCW liggen maar anderzijds is men benieuwd naar onze reactie. Dat heeft ons wel op het verkeerde been gezet; wij hopen dat er een volgende keer vanuit de gemeente duidelijk gecommuniceerd zal worden dat het om uitoefening van een formeler, aan een termijn gebonden bevoegdheid gaat. We bespeuren enige ambivalentie. Pagina 1 van 8

Wij hebben verder begrepen dat Orionis op geen enkele wijze betrokken en geïnformeerd is bij en tijdens de totstandkoming. Dat vinden we, gezien hun expertise en hun positie in het Walcherse sociaal domein, merkwaardig. In het algemeen wordt gesteld dat dit model met name gaat over WMO/Jeugd. Zo is het ons in het gesprek van maart verteld, en ook in bovengenoemde mail van april. Het gaat ons - zoals ons in maart ook werd gezegd -echter wel degelijk in belangrijke mate aan omdat het om de toegang gaat. (Of beter gezegd; de Externe Ingang. In de Toegang wordt tenslotte beschikt en in de externe ingang niet. ) Maar we zien ook gewoon ons werkterrein voorbij komen in de stukken. En zodra Orionis, Werk & Inkomen, Participatiewet, Armoede, SHV, Inburgering in beeld komen, komt de SCW in beeld . Dat is geen enerzijds/anderzijds verhaal.

Vanwege het grote belang van deze plannen voor onze doelgroep willen wij toch dit laat advies uitbrengen waarin wij ons helaas moeten beperken tot onze grootste bezwaren.

Ten eerste, betreffende de rol van de onafhankelijke cliëntondersteuner (OCO) in het voorportaal van het Middelburgs model.

We lezen in de plannen: In dat geval wordt de inwoners te allen tijde ook onafhankelijke cliëntondersteuning (OCO) geboden om de inwoner bij te staan in het gemeentelijke proces om te komen tot een besluit op de aanvraag, maar ook bij klachten of bij bezwaar- en beroep. En ook: Alle professionals binnen het voorportaal krijgen óók de rol van onafhankelijke cliëntondersteuning maar een inwoner kan ook kiezen voor een informele vorm van OCO, die door vrijwilligers wordt geboden. De bekendheid met de (in)formele vorm van OCO is een belangrijk aandachtspunt bij het goed borgen van de onafhankelijke cliëntondersteuning binnen het voorportaal. En verder: De realisatie van het voorportaal en de invulling van het taken- en dienstverleningspakket maakt onderdeel uit van de eerder genoemde bestuursopdracht. Hierbij wordt tevens bepaald welke partijen de uitvoeringsregie krijgen. Er wordt vanuit de gemeente ingezet op een strakke sturing van het voorportaal. De gemeente is regisseur, bepaalt de koers en zorg voor strakke sturing. Het doel is een eenduidige werkwijze te ontwikkelen gericht op integraal (samen)werken en alleen doen wat echt nodig is.

Movisie geeft een heldere definitie van wat de rol van de OCO inhoudt en moet zijn: Pagina 2 van 8

Onafhankelijke cliëntondersteuners helpen inwoners om hun hulpvraag beter te formuleren en geven advies en informatie over zorg en ondersteuning. In de wet staat dat dit altijd gratis moet zijn, voor iedereen toegankelijk is en je alle vragen moet kunnen stellen. Dat kunnen vragen zijn over zorg, inkomen, woon-situatie, onderwijs of andere onderwerpen. Onafhankelijke cliëntondersteuners staan naast inwoners en denken in hun belang mee. Cliëntondersteuners zijn onafhankelijk. Dit betekent dat het cliëntondersteuners niet uit maakt welke keuze inwoners maken. Uiteindelijk bepaalt de inwoner zelf welke hulp gewenst is. Een cliëntondersteuner helpt bij deze keuze en laat de mogelijkheden zien. Het gaat in dit geval dus niet om de uiteindelijke hulp die iemand krijgt, maar de weg naar deze hulp toe. Het is iemand die tijdens deze weg naast de inwoner staat en niet iemand die de uiteindelijke zorg of ondersteuning op zich neemt.

De SCW heeft er al eerder in de discussie over de OCO op gewezen dat de rol van zo’n soort professional - zoals nu in het voorportaal, één die de strakke aansturing door de gemeente moet dienen - volstrekt onverenigbaar is met die van de OCO. Dat terwijl de échte OCO met een stevig mandaat en een geborgde onafhankelijkheid juist bij een vorm als het voorportaal waarmee de gemeente een dergelijk sterk regisserende en bepalende (beperkende) rol op zich gaat nemen keihard nodig zal zijn als tegenwicht. De SCW vindt dat de burger op deze manier voor de gek gehouden wordt; de OCO is in de bestuursopdracht tot het juridisch minimum gemarginaliseerd.

Ten tweede, betreffende een rol van het voorportaal in relatie met Orionis en de Participatiewet. We lezen: Met het voorportaal creëren we een integraal toegangspunt voor alle inwoners voor vragen en ondersteuning op het gebied van gezondheid, zorg, welzijn, activering, inkomen, schulden en groeien en opvoeden. In de kern gaat het om het eerder kunnen opvangen en afvangen van hulpvragen en kosten te besparen door efficiënter te werken. De verwachting is dat meer zorg en ondersteuning vanuit het voorliggend veld ingezet kan worden met als gevolg dat de druk op geïndiceerde voorzieningen wordt verminderd. De juiste op- en afschaling van en naar specialistische (zwaardere) zorg is een belangrijk aandachtpunt. Er is voor het voorportaal, voor wat de Participatiewet betreft, geen enkele andere rol denkbaar dan ogenblikkelijk doorverwijzen, of direct helpen bij het doen van een melding voor een startgesprek. Iemand die bijstand nodig heeft kun je niet in een voorportaal in de wacht zetten. Er is geen ruimte voor deliberaties vooraf in het voorportaal of er wellicht iets anders mogelijk zou zijn. Het is namelijk juridisch vrijwel uitgesloten dat bijstand met terugwerkende kracht wordt toegekend.

Een inwoner die zonder geld of inkomen komt te zitten, en denkt recht op een uitkering van de Participatiewet te hebben moet die aanvraag meteen en zonder omwegen kunnen doen bij de uitvoeringsinstantie die daarover beslist. Hier kan wat de SCW betreft geen enkele onduidelijkheid over bestaan en geen enkele vertraging in plaatsvinden. Pagina 3 van 8

Het valt in dit verband verder, wat Orionis betreft, op dat de volgende taakomschrijving voor de Gemeenschappelijke Regeling in het Middelburgs model te lezen is: Voor het aanvragen van een uitkering, bijzondere bijstand, minimaregelingen en schulphulpverlening kunnen inwoners terecht bij Orionis Die omschrijving is te beperkt. De opstellers zien alleen de inkomensaspecten maar laten de minstens zo belangrijke aspecten werk en participatie van de Participatiewet geheel buiten beschouwing. Die laatste aspecten vormen een kerntaak van Orionis en zijn essentieel onderdeel van de Participatiewet. Er is sprake van een omissie in de tekst die om correctie vraagt. De SCW constateert hierbij dat er ook een omissie uit blijkt in het denken over de voorgenomen opzet van het voorportaal. De Participatiewet leent zich gewoonweg niet voor die opzet. De toegang bij Orionis moet te allen tijden direct bereikbaar blijven voor cliënten.

Ten derde, opmerkingen betreffende het voorportaal.

Het is de bedoeling van de gemeente om met het voorportaal tot een integraal toegangspunt voor alle inwoners voor vragen en ondersteuning op het gebied van gezondheid, zorg, welzijn, activering, inkomen, schulden en groeien en opvoeden te komen . De SCW vindt het niet realistisch te verwachten dat het kennisniveau van de generalisten in het voorportaal voldoende zal zijn om de inwoners op al deze terreinen met hun complexe materie van het juiste advies en de juiste ondersteuning te voorzien. De consequenties van tekortschietende hulp en advies vanuit het voorportaal zullen voor de inwoners zijn. We vragen ons af of er niet een Porthos effect zal optreden, waar het mensen volstrekt onduidelijk was bij welke instantie ze nu uiteindelijk terecht waren gekomen en wie hen (niet) geholpen had. Ze waren “bij Porthos” geweest. We verwachten dat de burger deze keer het voorportaal vooral met de gemeente zal gaan associëren.

Verder maken we ons zorgen over de gevolgen van de plannen in het model voor Stichting Welzijn Middelburg dat nu zeer goed georganiseerd is. En voor het steeds beter functionerend Orionis. Integraal werken kun je ook, en ons inziens beter, doen door samenwerken en gebruik te maken van de kennis en kracht van de verschillende organisaties.

In het algemeen moet opgemerkt worden dat bepaalde oplossingen die het model biedt op surveillance van de burger gericht zijn. Dat geldt bijvoorbeeld duidelijk in het geval van de sociaal wijkbeheerder, maar ook “Welzijn op Recept” vertoont er kenmerken van.

Pagina 4 van 8

De SCW vindt de opzet van “Welzijn op Recept” in negatieve zin opmerkelijk. We vragen ons in de eerste plaats af wie er hier gaat bepalen of de oorzaak van een klacht psychosociaal is. Zelfs medisch geschoolden kunnen zich daarmee vergissen. Niemand kan er op tegen zijn dat iemand die van zijn huisarts het advies krijgt om bepaalde activiteiten te gaan ondernemen en contact met anderen te zoeken daar hulp bij kan krijgen. Dat wordt anders wanneer daarmee, zoals hier bij “Welzijn op Recept”, het volgende wordt beoogd: De gemeentelijke transities vragen om meer samenhang en samenwerking tussen zorg en welzijn. Welzijn op Recept is een relatief eenvoudige en krachtige interventie, die de gemeente, partners uit de eerstelijnszorg en het sociaal domein kan helpen bij deze uitdaging. Welzijn op Recept geeft deze samenwerking op een gestructureerde manier vorm. Als de samenwerking binnen Welzijn op Recept eenmaal loopt, kunnen ook andere interventies en programma’s eenvoudiger uitgerold worden. Welzijn op Recept kan ingezet worden zowel bij de WMO, de Jeugdwet als de Participatiewet. Vooral de inhoud van die laatste zin is dubieus. De SCW moet concluderen dat in zo’n constructie een cliënt vanuit Orionis naar de welzijnscoach gestuurd kan worden. In principe was “Welzijn op Recept” bedoeld voor mensen die meer dan tien keer per jaar bij “lastige” klachten bij de huisarts langskomen.

Maar dat lijkt de doelgroep van de methode niet meer te zijn. Daar komt bij dat “Welzijn op Recept” zich actief met data management, analyse van de populatie, bezig houdt. Het goede voornemen is daarbij is dat de zorgprofessionals zelf het datamanagement in eigen beheer zullen houden en er zelf verantwoordelijk voor moeten blijven. “Het is een kennisintensieve activiteit die dicht bij de zorg dient te gebeuren. Dat kan eigenlijk ook niet anders. Het vereist dat je goed weet hoe zorgverleners denken en werken. Daarnaast kan zo voorkomen worden dat de data voor oneigenlijke doelen worden gebruikt.” (Bron: Welzijn op Recept, citaat van Jan Joost Meijs)

De SCW vindt de inzet van data management in de opzet van het Middelburgs model, waarin de gemeente sturend en regisserend de vormgeving van de integrale aanpak van het sociaal domein gaat bepalen, en waarbij zo nadrukkelijk de uitvoering van de gedecentraliseerde wetten (WMO, Jeugdwet, Participatiewet) betrokken is, buitengewoon riskant en onverantwoord.

Terzijde: De SCW ziet nu het “Positieve Gezondheid” spinnenweb van mevrouw Huber in het sociaal domein opduiken, met daarbij “Welzijn op Recept” van de heer Meijs in het kielzog. We hebben al eerder kennis mogen maken met de Zelfredzaamheid-Matrix en de Dariuz methodiek. Nu duiken Welzijn op Recept en Positieve gezondheid op. De SCW heeft het idee dat één overheersende methode waarschijnlijk niet de oplossing zal zijn. Ter informatie deze link naar een artikel over ZRM en Positieve Gezondheid. https://link.springer.com/article/10.1007/s12508-019-00242-x

Pagina 5 van 8

Overigens willen wij erop wijzen dat het toepassen van de zinnige ideeën van mevrouw Huber ook heel goed zonder “Welzijn op Recept” kan!

De SCW wil in het kader van de wijkgerichte benadering nadrukkelijk wijzen op het belang van voldoende, goede basisvoorzieningen. Dat bedoelen we heel praktisch, winkels, postbussen, apotheken, groen, voldoende aanbod van betaalbare huurwoningen, huiswerklokalen, scholen. Daarop inzetten is van belang. We zien dat in Middelburg dit algemeen belang soms wijken moet voor de wensen van een kleine groep. Dat geldt bijvoorbeeld voor de ontwikkelingen rond het openbaar vervoer (de bus) in de wijken. Daar is het openbaar vervoer in de loop van de jaren sterk teruggelopen of helemaal verdwenen. De bereikbaarheid van de binnenstad vanuit de wijken stond al langer onder druk en inmiddels is de binnenstad voor mensen uit de wijken die afhankelijk zijn van openbaar vervoer onbereikbaar geworden. We zien dat ook in Dauwendaele het gebrek aan openbaar vervoer problemen voor de leefbaarheid geeft. Een buurtbus is in de meeste gevallen geen voldoende oplossing.

Uit het model: “Vanuit zorg en welzijn zouden we meer aandacht willen hebben voor kwetsbare groepen in de wijk. Niet alleen zijn veel kwetsbare groepen aangewezen op sociale huur, ook wonen steeds meer kwetsbare mensen bij elkaar in dezelfde wijken, met als risico dat dit ten koste gaat van de leefbaarheid, dat overlast en criminaliteit toenemen en dat inwoners zich ongezond en onveilig voelen.” De wijken met sociale verhuur -en hun bewoners- worden hier gestigmatiseerd. Terwijl in die wijken de voorzieningen vaak niet op peil zijn. Woningcorporaties steeds meer overlaten aan de huurders. De huren stijgen. En de huurder ondertussen zelf de financiële mogelijkheden niet heeft om bijvoorbeeld goede schuttingen en poorten te plaatsen of deze te vervangen. We vinden bovenstaand citaat uit het Model echt niet kunnen.

Wat betreft de Kansrijke Start dat zich richt op (aanstaande) ouders en jonge kinderen. Wij zouden ook graag aandacht zien voor het volgende; de sterfte rond geboorte vanaf 24 weken zwangerschapsduur is in Middelburg al jaren hoger dan het landelijk gemiddelde. Het onderwerp ligt misschien niet direct op het terrein van de SCW (maar we sluiten dat ook zeker niet uit). We vinden het een zorgelijk signaal dat we om die reden hier aankaarten. Zie onderstaande tabel en de bijlage.

Pagina 6 van 8

De zwangerschapsbegeleiding gestart voor 10 weken van de zwangerschap ligt ook onder het landelijk gemiddelde.

Ook dit vinden we een zeer zorgelijk signaal.

We willen opmerken dat het Middelburgs Model helder geformuleerd is, we zien dat er aandacht aan is besteed. We willen vragen ervoor te waken dat de begrippen toegang en ingang door elkaar gebruikt worden ( toegang geeft beschikkingen af, de externe ingang niet).

Gezien de omstandigheden moeten we het voor nu bij dit beperkte advies laten. We blijven graag betrokken.

Pagina 7 van 8

Ten slotte; onze inbreng in het gesprek van maart wordt aangehaald in de Bestuursopdracht. Daarin lezen wij “Heb aandacht voor wat de inwoner zelf kan (..)”

In het kader van de WMO kan dit wellicht verkeerd begrepen worden. Daarom merken wij op dat wij zo'n opmerking nadrukkelijk niet in de WMO/Jeugd context zouden maken. Dat is onze plaats ook niet. Het gaat ons als wij dit soort zaken ter sprake brengen vooral om respect en in tact houden van de autonomie van de cliënt/inwoner; denk hierbij aan keuzevrijheid, niet meer doen dan nodig is (ook in de zin van waar iemand om vraagt). Bij de keuze voor systemen en voorzieningen de voorkeur geven aan vrij toegankelijke en ook zelfstandig te gebruiken. Goed voorbeeld; Bereken uw Recht kan iedere inwoner zelfstandig gebruiken maar werkt ook met samen een hulpverlener. Andere systemen bijvoorbeeld de Voorzieningenwijzer zijn niet toegankelijk zonder consulent. Dat leidt tot onnodige afhankelijkheid.

Met vriendelijke groet, Namens de Sociale Cliëntenraad Walcheren, Marischka Duinkerken

s.c.walcheren@zeelandnet.nl https://www.socialeclientenraadwalcheren.nl/

BIJLAGE: Wikipedia over perinatale moraliteit

Pagina 8 van 8