04-20230710 AB Jaarverantwoording ZA definitief 2022
Tekst van het document
Zakelijke dienstverlening Metamorfoze-project Schepenbank Tilburg en Goirle 1408-1811. Het project is afgerond. Digitalisering bouwdossiers Terneuzen. Het project is afgerond. Opstellen handboek vervangen bouw- en milieuvergunningen gemeente Kapelle. Het project loopt door in 2023. Digitalisering kaarten Waterschap Scheldestromen. Het project is afgerond. KPI-onderzoek gemeente Sluis. Het project is afgerond. Jaarlijkse behoudswerkzaamheden gemeente Kapelle. Plaatjesalbum Jumbo. Het project is afgerond. Diverse kleinere projecten
Jaarverantwoording 2022 Zeeuws Archief
Opbrengst 2022: € 127.502 Opbrengst 2022: € 172.793 Opbrengst 2022: € 2.165
Opbrengst 2022: € 10.238 Opbrengst 2022: € 10.800 Opbrengst 2022: € 5.000 Opbrengst 2022: € 2.800 Opbrengst 2022: € 579
23
Wat heeft dit gekost?
Programma informatie en kennis Totale lasten Totale baten Saldo
Realisatie 2022 1.967.259 -331.877 1.635.382
2e wijziging Begroting 2022 2.056.903 -315.977 1.740.926
Realisatie 2021 1.995.385 -292.936 1.702.449
Realisatie 2022
2e wijziging Begroting 2022
Realisatie 2021
1.372.071
1.367.864
1.351.558
5.495 61.685 16.397 138.784 125.823 247.004 595.188
8.035 103.850 27.484 153.165 161.605 234.901 689.040
4.732 51.408 43.229 190.689 144.448 209.320 643.827
-331.877 -331.877
-315.977 -315.977
-292.936 -292.936
1.635.382
1.740.926
1.702.449
Specificatie programma I&K
Salarislasten programma informatie en kennis Materiële lasten programma informatie en kennis - relatiebeheer, inspectie en acquisitie - primair toegankelijk maken - nader toegankelijk maken - digitalisering - DVO's fysiek archief - zakelijke dienstverlening
Baten programma informatie en kennis - zakelijke dienstverlening
Saldo
Jaarverantwoording 2022 Zeeuws Archief
24
Programma Publieksbereik Wat was het doel? Het Zeeuws Archief is een gastvrij kenniscentrum, zowel fysiek als digitaal, waar de geschiedenis van Zeeland professioneel en op uiteenlopende manieren wordt aangeboden en kan worden beleefd. Het Zeeuws Archief is een trefpunt voor alle belangstellenden in de Zeeuwse historie. Middelen die hiervoor worden ingezet zijn: • een goed lopend fysiek en digitaal infocentrum. • een groeiend aanbod van archieven en collecties, toegankelijk via het internet en via het infocentrum/studiezaal. De toegang wordt vergemakkelijkt dankzij goede contextuele informatie die via uiteenlopende communicatiemiddelen wordt aangeboden. • het coördineren, ontwikkelen en uitvoeren van educatieve projecten en activiteiten, cursussen en het fysiek en digitaal zichtbaar maken van de archieven en collecties. • het organiseren van open dagen en het (laten) verzorgen van rondleidingen. • het actief en passief naar buiten presenteren van de instelling en de collectie.
Wat hebben we ervoor gedaan? Het Zeeuws Archief vergrootte het publieksbereik van zijn collectie en profileerde zich als cultuurhistorisch knooppunt in Zeeland. Hiervoor werden in samenwerking met andere instanties diverse projecten en publicaties georganiseerd. Informatiecentrum In de studiezalen van het Zeeuws Archief in Middelburg, Zierikzee en Terneuzen worden fysieke stukken ter inzage gegeven en worden vragen beantwoord van het publiek en medewerkers van de gemeenten Middelburg, Veere, Kapelle, Terneuzen, Vlissingen, Schouwen-Duiveland en van de provincie Zeeland en Waterschap Scheldestromen. Door de covid-19 pandemie waren de studiezalen tot 21 januari 2022 gesloten, daarna zijn de studiezalen op de gebruikelijke dagen en uren open geweest. De studiezaal in Terneuzen is alleen op afspraak geopend. In 2022 hebben zeven bezoekers hier gebruik van gemaakt. De studiezaal in Middelburg is geopend van woensdag tot en met vrijdag tussen 10.00 en 17.00 uur. Dienstverlening informatiecentrum Middelburg 2021
2022
Openingsuren
609
973
aantal bezoeken
850
1620
Dienstverlening via studiezaal
Aantal unieke bezoekers
784
Aantal aangevraagde bouwvergunningen
334
502
Totaal aantal aanvragen studiezaal Aantal verstrekte schriftelijke inlichtingen (infomail, inzage)
5749
7721
1575
1535
Digitale beschikbaarstellingen Veere
287
206
Digitale beschikbaarstellingen Middelburg
202
57
Jaarverantwoording 2022 Zeeuws Archief
25
Digitale beschikbaarstellingen Middelburg, uit Preservica
x
217
Digitale beschikbaarstellingen Kapelle
0
12
Digitale beschikbaarstellingen Vlissingen
30
52
Digitale beschikbaarstellingen Terneuzen
396
123
Digitale beschikbaarstellingen Provincie
88
92
aantal bruiklenen aan
4
4
bruiklenen, totaal aantal inventarisnummers
15
47
aantal afgehandeld ZG bestellingen, papieren kopie
208
105
aantal aangevraagde inv.nrs voor scannen op verzoek Aantal afhandelde bestellingen digitale reproducties (aanvraag in studiezaal) Aantal geleverde digitale reproducties (aanvraag in studiezaal)
1112
1071
26
10
69
43
48
74
inzage beperkt openbaar archief, aantal aanvragen inzage beperkt openbaar archief, aantal aangevraagde inv.nrs.
14
23
126
38
Dienstverlening studiezaal Zierikzee 2022 was het jaar dat de studiezaal in Zierikzee voor de eerste keer een heel jaar was geopend als vestiging van het Zeeuws Archief. Deze studiezaal is op drie dagen en één avond geopend. 2021
2022
Openingsuren
696
1135
aantal bezoeken Zierikzee
201
469
Aantal aangevraagde bouwvergunningen
402
529
Totaal aantal aanvragen studiezaal
450
871
Aantal verstrekte schriftelijke inlichtingen (infomail, inzage)
765
904
Aantal uitleningen aan SD
0
580
aantal uitleningen SD digitaal
20
580
7500
0
aantal aangevraagde inv.nrs voor scannen op verzoek u110
3
178
inzage beperkt openbaar archief, aantal aanvragen
0
0
inzage beperkt openbaar archief, aantal aangevraagde inv.nrs.
0
0
Aantal unieke bezoekers
dossiers gelicht voor BAG
Jaarverantwoording 2022 Zeeuws Archief
26
Dienstverlening studiezaal Terneuzen 2021 60 10 10 1 236 169
Openingsuren (vanaf 2022 op afspraak) Aantal (verschillende) bezoekers aantal unieke bezoekers Gemiddeld aantal bezoeken per persoon aantal aanvragen uit archief Waterschap Zeeuws Vlaanderen aantal aanvragen uit gemeentearchief Terneuzen (in Terneuzen en ZA)
2022 * 7 3 2 199
* Omdat deze studiezaal alleen op afspraak open is, is het aantal openingsuren niet te bepalen.
Webuitingen De webuitingen spelen een belangrijke rol in publieksbereik. Ze betreffen enerzijds eigen mediakanalen en anderzijds publicatie in of via mediakanalen van anderen. Onder de eigen media vallen twee websites en verschillende sociale media. Media Zeeuws Archief Sites Zeeuwsarchief.nl Slavenhandelmcc.nl Marketingplatform MailChimp Media derden Data delen Archieven.nl & Zeeuws e-Depot OpenArchieven/ Bob Coret Genealogie WieWasWie Netwerk Oorlogsbronnen Archives Portal Europe Europeana (alleen via derden) Collectienederland
Sociale media Facebook Twitter Pinterest LinkedIn WhatsApp
YouTube Instagram Flickr
Content op platforms derden Google Arts & Culture Wat staat daer? Wikimedia VeleHanden Zeeuwse Ankers Geheugen van Nederland
Nieuwe projectwebsite Het Zeeuws Archief heeft in 2022 gewerkt aan een nieuwe website rondom het thema slavenhandel en slavernij. De basis van de website is een datamodel met alle scheepsreizen van de Middelburgse Commercie Compagnie (MCC). De MCC legde zich in de 18e eeuw toe op de handel in tot slaaf gemaakte Afrikanen. Het archief van de MCC is opgenomen in Unesco’s International Memory of the World Register. Op een interactieve kaart worden alle MCC-reizen gevisualiseerd. Te zien is hoe het aantal transAtlantische reizen gedurende de 18e eeuw ten opzichte van de andere handelsreizen toeneemt. Bezoekers kunnen de individuele reizen aanklikken en krijgen dan meer informatie; Welke lading heeft het schip? Zijn er mensen gekocht? Welke bestemmingen heeft de reis? Enzovoorts. Ook is het mogelijk meer te lezen over het schip, de kapitein en andere betrokkenen. Met links naar
Jaarverantwoording 2022 Zeeuws Archief
27
archiefstukken in de archiefinventaris van de MCC kunnen bezoekers ervoor kiezen zelf de bronnen te lezen, of een onderzoek te starten. Naast de kaartapplicatie kunnen bezoekers in het bijbehorende blog lezen over onder andere tot slaaf gemaakte Afrikanen en het verzet aan boord van de schepen. Deze verhalen worden voorzien van een link naar de betreffende scheepsreis en archiefstukken. De data wordt in het eerste halfjaar van 2023 uitgebreid met de gegevens over de verkoop van tot slaaf gemaakte mensen in de koloniën. Naar planning zou de nieuwe website medio 2022 worden gepubliceerd. Aangezien voor deze website van een complexe techniek gebruik is gemaakt en het verzamelen van de data meer tijd vergde, zal de nieuwe website begin 2023 worden gelanceerd. In dat jaar wordt nationaal herdacht en gevierd dat slaafgemaakten in de Nederlandse koloniën vrij werden. Website Zeeuws Archief Content/ Redactioneel De website is in 2022 uitgebreid met nieuws- en blogberichten over de partners van het Zeeuws Archief en hun collecties. Blijvende aandacht is nodig om aan alle partners op gelijkwaardige wijze redactionele aandacht te besteden. Er werden in 2022 geen nieuwe zoekgidsen toegevoegd. Blijvende aandacht is nodig voor de vertaling van de belangrijkste zoekgidsen naar het Engels.
In het Zeeuwse woonplaatsen-ABC vinden bezoekers beknopte achtergrondinformatie over Zeeuwse woonplaatsen, de betreffende archiefdienst, en een link met zoekresultaten in de archieven en collecties van het Zeeuws Archief. In 2020 is een gestart gemaakt met het vullen ervan, in 2021 was het ABC aangevuld tot en met woonplaatsen beginnend met de letter S. Aan dit project wordt in 2023 verder gewerkt. Voor de werkgroep Paleografie in Zeeland (PaiZ), bestaande uit vrijwilligers die oude handschriften transcriberen, is een oplossing gemaakt voor het ontsluiten van getranscribeerde teksten. Via een alfabetische index op thema krijgen bezoekers informatie en links naar de transcripties; enerzijds naar transcripties opgenomen in MAIS-(M)DWS, en anderzijds naar de PaiZ Google Drive. De inhoud van de transcripties is doorzoekbaar en online vindbaar dankzij MAIS-(M)DWS, terwijl complete teksten in pdf-formaat kunnen worden gedownload of geprint vanaf Google Drive. De werkzaamheden aan de index en webpagina’s per thema werden in 2022 voortgezet. Meten van statistieken Voor het meten van de statistieken van Zeeuwsarchief.nl wordt gebruik gemaakt van Matomo. Tot en met 2022 betreft dit een betaalde versie die gehost werd in de Matomo Cloud. Eind 2022 is een Matomo-account toegevoegd op de server met de hosting van Zeeuwsarchief.nl. De data tussen beide versies verschillen echter.
Dit vereist onderzoek. Op termijn kan de betaalde versie van Matomo worden opgezegd. Toegankelijkheidsverklaring Overheidsinstanties moeten een toegankelijkheidsverklaring publiceren voor iedere website waarvoor zij verantwoordelijk zijn. In de verklaring staat in hoeverre de website al aan de eisen voldoet en welke maatregelen de instantie neemt om toegankelijkheid te borgen, inclusief planning. De website Zeeuwsarchief.nl is sinds 2021 opgenomen met de voorlopige status van ‘B – voldoet gedeeltelijk’ in het centrale register van toegankelijkheidsverklaringen van de Rijksoverheid. Voor de hoogste status zijn veranderingen nodig, die het Zeeuws Archief enerzijds niet wil uitvoeren en anderzijds niet kan uitvoeren. Onder de eerste categorie valt het inladen van de afbeeldingen in de website. Aangezien de website Zeeuwsarchief.nl enkele honderden pagina’s met bijna 4.000 afbeeldingen telt, wordt beeld pas ingeladen als de bezoeker een webpagina oproept. Hiermee voldoet de website niet aan de overheidsrichtlijnen die vereisen dat ook afbeeldingen die niet Jaarverantwoording 2022 Zeeuws Archief
28
worden bekeken, opgeladen worden. Wanneer hieraan wel wordt voldaan zal de snelheid van de website significant achteruitgaan en daarmee het gebruik van de website belemmeren. De andere verbeterpunten hebben betrekking op het zoeken en vinden in de archieven en collecties. Hierop kan het Zeeuws Archief geen directe invloed uitoefenen omdat deze voortkomen uit het collectiebeheersysteem en de toepassing ervan op internet (MAIS-MDWS). Blog de Eenigheid Meten van statistieken Voor het meten van de statistieken werd tot en met 2022 gebruik gemaakt van Google Analytics. Vanaf 2023 worden de statistieken bijgehouden in Matomo. Zie voor meer informatie: ‘Meten van statistieken’ onder Zeeuwsarchief.nl. Content/ Redactioneel Er is geen nieuwe content toegevoegd. Enkele kleine redactionele aanpassingen zijn uitgevoerd. Toegankelijkheidsverklaring De blog Eenigheid.slavenhandelmcc.nl gaat over de trans-Atlantische handelsreis in tot slaaf gemaakte Afrikanen van het schip de Eenigheid in 1761-1763. In 2021 is de techniek van deze uit 2013 stammende website vernieuwd, waarbij de site voldoet aan de regels voor digitale toegankelijkheid, en heeft de hosting een upgrade gekregen. Dit heeft geleid tot een stabiele, goed functionerende website in 2022.
e-Depot via de website Het Zeeuws Archief heeft in 2022 de huidige zoek- en presentatiefuncties gehandhaafd die mogelijk gemaakt worden door MAIS-MDWS. Daarnaast heeft het Zeeuws Archief in 2021 het besluit genomen tot de aanschaf van een applicatie voor een eigen e-depot. In 2022 is de applicatie voor een e-depot van leverancier Preservica aangeschaft. Voor de presentatie van zoeken en vinden betekent dit dat het Preservica-portaal, een WordPress-applicatie, geïmplementeerd kan worden in de website van het Zeeuws Archief. Data delen – proefproject LOD Het Zeeuws Archief is bronhouder van digitaal erfgoed. Als bronhouder zorgt het Zeeuws Archief ervoor dat erfgoedinformatie naar elkaar kan verwijzen, bijvoorbeeld door het gebruik van gemeenschappelijke terminologiebronnen. Het Zeeuws Archief wil zijn erfgoedinformatie gaan delen volgens de principes van Linked Open Data (LOD). Daardoor kunnen dienstverleners erfgoedinformatie combineren en er bruikbare toepassingen mee ontwikkelen voor hun eindgebruikers. Deze afspraken vallen binnen de Digitaal Erfgoed Referentie Architectuur (DERA). Nadere toegangen van het Zeeuws Archief worden reeds als open data aangeboden via MAIS-MDWS in de website van het Zeeuws Archief. Het Zeeuws Archief wil meer kennis en ervaring met LOD verwerven.
Als proefproject zijn in 2020 daartoe de eerste stappen gezet en is begonnen met de samenstelling van een dataset van de reizen van schepen van de Middelburgse Commercie Compagnie (MCC). In 2021 zijn in samenwerking met anderen, waaronder het Nationaal Archief en het Netwerk Digitaal Erfgoed (NDE), de mogelijkheden verkend voor het omzetten van de dataset naar LOD, daartoe behoren het volgen van een online cursus Semantic Web Technologies, Hasso Plattner Institute, en het maken van een datamodel. Via NDE heeft het Zeeuws Archief tijdelijk ruimte in de NDE-triple store gekregen voor het toekomstige hosten van de LOD. In 2022 is met de hulp van een LOD-deskundige de data uit het Metamorfozetolproject (tolgegevens over vervoer over de Schelde) omgevormd tot LOD. Het is de bedoeling in 2023 de dataset van scheepsreizen van de MCC, gebruikt in het webproject MCC, om te zetten in LOD. Jaarverantwoording 2022 Zeeuws Archief
29
Bezoekcijfers Zeeuwsarchief.nl Het aantal bezoeken aan de website Zeeuwsarchief.nl is in 2022 met ruim 9% gedaald naar 374.254 bezoeken. Het aantal paginaweergaven daalde met meer dan 10%. Een verklaring kan worden gevonden in de corona-pandemie. Ter informatie: in het pre-coronajaar 2019 ontving de website 318.030 bezoeken, in de coronajaren 2020 en 2021 respectievelijk 393.388 en 412.299 bezoeken. Na het opheffen van de laatste maatregelen van de corona-lockdown in het vroege voorjaar van 2022 zijn de bezoekcijfers afgenomen, zie onderstaande grafiek. Ook kan aan de daling hebben bijgedragen dat er dit jaar relatief weinig redactionele content op het gebied van archieven en collecties is toegevoegd, denk aan zoekgidsen en blog- of nieuwsartikelen over zelf onderzoek doen en het doorzoeken van bronnen. Statistieken Zeeuwsarchief.nl
2021
2022
Bezoeken Paginaweergaven Unieke paginaweergaven Gemiddelde duur bezoek Bezoeken aan één pagina, waarna de site werd verlaten Acties per bezoek (pagina bezoeken, downloads, outlinks en interne zoekacties) Maximum acties per bezoek Downloads (afbeeldingen, pdf’s) Unieke downloads Outlinks (aantal malen geklikt op een uitgaande link) Unieke outlinks Gemiddelde laadtijd webpagina
412.299 4.391.395 3.622.982 12 min. 15 sec. 33%
374.254 3.896.907 3.085.695 11 min. 36 sec. 32%
10,7
10,5
6.889 6.087 5.194 33.072
3.639 6.132 5.110 33.693
29.379 0,03 sec.
29.783 1,23 sec.
Bezoeken aan de website in 2022
Herkomst van de bezoekers Iets meer dan de helft van de gebruikers bezocht de website rechtstreeks. Anderen bereikten de site via zoekmachines, campagnes, andere websites en sociale netwerken. Herkomst bezoekers
2021
2022
Directe bezoeken Zoekmachines
56,8% 30,5%
56,5% 32,1%
Campagnes (vnl. OpenArchieven, Coret genealogie)
5,3%
5,1%
Websites (o.a. WieWasWie) Sociale netwerken (vnl. Facebook)
4,9% 2,5%
3,9% 2,5%
Jaarverantwoording 2022 Zeeuws Archief
30
Websites
Sociale media
Campagnes
Best bezochte pagina’s De best bezochte webpagina’s, goed voor zo’n 85% van alle bezoeken, zijn pagina’s waarop bezoekers een zoekterm kunnen invullen zoals Onderzoek-het-zelf (de landingspagina met zoeken in de databases) en Zeeuwen Gezocht (zoeken in de database). Herkomst bezoekers Zo’n 88% van de bezoekers bezoekt de website vanuit Nederland. Vanuit het buitenland wordt de site het meest geraadpleegd in België (4%) en de Verenigde Staten (2%), gevolgd door Duitsland en Australië (beide 1%). Bezoekcijfers eenigheid.slavenhandelmcc.nl De statistieken van de blog over de Eenigheid worden bijgehouden in het gratis Google Analytics. Het aantal bezoeken aan de blog nam met ruim veertig procent af, terwijl het aantal paginaweergaven met meer dan de helft afnam. Het merendeel van de bezoekers, zo’n 70%, is afkomstig uit het buitenland. Koploper is de Verenigde Staten met bijna 30% van alle bezoeken. Daarna volgen België en China met elk zo’n 4%. Daarna Verenigd Koninkrijk met bijna 3%, Canada en Duitsland met elk ongeveer 1,5%. Landen die ooit deel uitmaakten van voormalige koloniën zijn in 2022 uit de top tien verdwenen, met uitzondering van Aruba op plaats 9. Statistieken Eenigheid.slavenhandelmcc.nl
2021
2022
Bezoeken (sessies) Paginaweergaven Gebruikers Gemiddelde duur bezoek Bezoeken aan één pagina, waarna de site werd verlaten Pagina’s per sessie
19.070 38.007 13.583 2 min. 10 sec. 69,8%
11.051 18.730 8.561 1 min. 53 sec. 65,4%
1,99
1,69
Jaarverantwoording 2022 Zeeuws Archief
31
Bezoekcijfers Archieven.nl De archieven en collecties van het Zeeuws Archief kunnen ook doorzocht worden via Archieven.nl, het platform van de leverancier van het collectiebeheersysteem MAIS-Flexis. De bezoekersstatistieken worden bijgehouden in Google Analytics. Het Zeeuws Archief heeft inzage in de bezoekcijfers van de eigen collectie via Archieven.nl. Statistieken Archieven.nl
2021
2022
Bezoeken (sessies) Paginaweergaven Gebruikers Gemiddelde duur bezoek Bezoeken aan één pagina, waarna de site werd verlaten Pagina’s per sessie
99.280 293.168 70.524 3 min. 2 sec. 63,9%
144.454 309.564 104.638 2 min. 37 sec. 64,1%
2,95
2,14
Wat staat daer? Het Zeeuws Archief neemt deel aan de landelijke paleografiewebsite en leer-‘tool’ ‘Wat staat daer?’. Jaarlijks levert het Zeeuws Archief inhoudelijke bijdragen. Cursisten van de paleografiecursussen die het Zeeuws Archief verzorgt, maken eveneens gebruik van de website. De statistieken worden bijgehouden in Google Analytics. Statistieken Wat staat daer?
2021
2022
Bezoeken (sessies) Bezoeken (sessies) in Zeeland Paginaweergaven Gebruikers Gebruikers in Zeeland Gemiddelde duur bezoek Gemiddelde duur bezoek in Zeeland Bezoeken aan één pagina, waarna de site werd verlaten Bezoeken aan één pagina, waarna de site werd verlaten in Zeeland Pagina’s per sessie Pagina’s per sessie in Zeeland
60.902 1.087 253.331 28.600 509 4 min. 40 sec. 5 min. 30 sec. 42,1%
66.020 1.108 267.568 31.963 278 4 min. 46 sec. 3 min. 21 sec. 39,8%
38,45%
41,7%
4,16 4,45
4,05 3,16
Educatie Onderwijs Het Zeeuws Archief was in het schooljaar 2021-2022 opgenomen in één van de twee cultuurmenu’s van Kunsteducatie Walcheren voor het primair onderwijs met een programma rondom de geschiedenis van de slavenhandel. Het programma werd verzorgd door vier educatievrijwilligers en de toegevoegde verwerkingslessen door twee externe docenten. Voor zeven scholen (15 groepen met 364 leerlingen en 60 begeleiders) werden 16 gastlessen en 16 bezoeklessen verzorgd. Het Zeeuws Archief zet onverminderd in op contacten met intermediairs. Elk jaar verzorgt het Zeeuws Archief workshops voor PABO-studenten die erop gericht zijn het belang van omgevingsonderwijs onder de aandacht te brengen en het creatieve gebruik van archiefbronnen
Jaarverantwoording 2022 Zeeuws Archief
32
te stimuleren. Tevens worden PABO-studenten begeleid bij hun scripties. In 2022 werden zes workshops Kaarten als betrouwbare bron voor in totaal 120 PABO-studenten verzorgd. Voor zes studenten van de Engelstalige HZ-opleiding Global project and change management werd in het kader van de lessen kwalitatief onderzoek een thematische archiefintroductie verzorgd. Het Zeeuws Archief verzorgde vier thematische archiefintroducties voor in totaal 75 UCR-studenten van de courses Early Modern History, Zeeland and Tourism, Zeeland and the World, Representations of Africa and Africans in the Atlantic World, waarna studenten aan de hand van een onderwerp onderzoek deden in de Zeeuwse archieven. Voor 15 UCR-studenten werd een rondleiding door de depots verzorgd met speciale aandacht voor de archieven van de Staten van Zeeland. Vanuit de Werkgroep Schotland-Veere werd voor 15 geschiedenisstudenten van de universiteit van Dundee een online les verzorgd over de handelsrelatie tussen Schotland en Veere/Zeeland en het belang van archieven voor historisch onderzoek. VO-leerlingen werden begeleid bij het maken van hun profielwerkstuk en er vonden overleggen plaats met leerkrachten en onderwijsaanbieders. Voor de School met de Bijbel te Sommelsdijk en het Reynaert College te Hulst werden rondleidingen verzorgd door de tentoonstelling Ooggetuigen van de slavenhandel.
Voor een archiefintroductie bracht de Vrije School te Middelburg een bezoek. Andere lessen werden verzorgd voor de leerlingen van de SSG Nehalennia (Middelburg), de OBS Tweemaster/Kameleon (Oost-Souburg) en de UCR/ZB Kids. Cursussen en workshops In het kader van deskundigheidsbevordering van gebruikers van archieven organiseerde het Zeeuws Archief in samenwerking met de Zeeuwse Volksuniversiteit acht cursussen, waarvan er één werd afgelast vanwege COVID-19-maatregelen en één vanwege te weinig belangstelling. De volgende cursussen vonden doorgang: Wegwijs in Vlissingse archieven – Vlissingen in beeld tijdens de Tweede Wereldoorlog (7 cursisten), Digitaal zoeken naar voorouders (9 cursisten), Wonen in een monumentenpand in Middelburg (15 cursisten), Kijkje achter de schermen – Het restauratieatelier (7 deelnemers), Je huis op de kaart – Wegwijs in kadastrale archieven (16 cursisten) en Paleografie voor beginners (9 cursisten). Voor twee sociale instellingen werden workshops verzorgd. Oogcafé in het Dorpshuis Zoutelande: zintuigelijke presentatie over archieven en stadhuiscollecties voor 10 deelnemers. Sociaal Café gemeente Kapelle in buurthuis De Wemel te Wemeldinge: workshop Wat staat daer? voor 30 deelnemers. Een vergelijkbare workshop werd ook verzorgd tijdens het supportersprogramma van de Vlaams-Zeeuwse Paleografiewedstrijd in Het Utrechts Archief.
Voor 16 deelnemers werd in de online-serie Good Practices van het landelijke Kennisplatform Educatie en Presentatie een presentatie verzorgd over de workshop Kaarten als betrouwbare bron – workshop voor PABO-studenten. Exposities Tentoonstellingen in de middeleeuwse kelders De tentoonstelling Ooggetuigen van de slavenhandel kwam in 2022 gereed. Een audiovisueel onderdeel dat voor 2022 was gepland, zal in 2023 worden uitgevoerd. In de tentoonstellingsruimte werden naast diverse rondleidingen voor personeelsleden en vrijwilligers nog zeven rondleidingen verzorgd voor 136 personen. Exposities elders in het gebouw In het kader van de Maand van de Geschiedenis en de Open Dag van het Zeeuws Archief was van 1 september 2021 tot en met 14 juni 2022 in het archiefcafé de foto-expositie Kom over de brug! – Rondje Zierikzee-Middelburg over water te bezichtigen. Via een filmpje blijft de expositie ook online te bekijken. De expositie is overgebracht naar de locatie Zierikzee om daar te worden getoond. Van 4 tot en met 22 juli 2022 was op de muur naast de tentoonstellingsruimte een expositie te zien van tekeningen van de Stadstekenklassen (leerlingen van de Archipelschool Het Talent en van CSW Van de Perre) van de Teeken Akademie in Middelburg. Jaarverantwoording 2022 Zeeuws Archief
33
Overige activiteiten Het Zeeuws Archief is vertegenwoordigd in de kerngroep van het Kennisplatform Educatie en Prestentatie op de overheidswebsite KIA/Pleio. De seniormedewerker educatie van het Zeeuws Archief is duo-aanjager van het platform en medeorganisator van de activiteiten. Het Zeeuws Archief is aangesloten bij de online paleografie oefentool voor het leren lezen van oud schrift Wat staat daer?. In 2022 werd een Zeeuwse paleopuzzel op het forum gepubliceerd en er werden twee nieuwe woordoefeningen geplaatst. De transcripties van huiswerkteksten van de cursus Paleografie voor beginners van het Zeeuws Archief zijn geplaatst en naar tevredenheid van de docent en de cursisten gebruikt tijdens de cursus. Externe communicatie Het Zeeuws Archief is in 2022 veelvuldig in beeld geweest via de media en er konden weer fysieke activiteiten georganiseerd worden. Deelname aan activiteiten van partners is in het jaar na Corona weer behoorlijk gegroeid. In alle uitingen is gelet op en spreiding van de inzet in het hele werkgebied. Schouwen-Duiveland en Zeeuws-Vlaanderen kwamen daardoor dit jaar meer aan bod. Juist door de nieuwe mogelijkheden van fysieke ontmoetingen was de structurele inzet van video minder nodig. ZA in de media Elk jaar wordt een overzicht bijgehouden van het Zeeuws Archief in de media. Zie overzicht ZA in de media 2022. Er was veel aandacht voor de beleidsthema’s.
Water is door de toekenning van de UNESCO-status Nederlands erfgoed voor de Delta Archieven veel in de belangstelling geweest. Ook met het thema slavenhandel en slavernij is het Zeeuws Archief veelvuldig in de media geweest, wegens het rijke en unieke archief van de MCC en de deelnemingen van de directeur in landelijke adviesgroepen, met de daaruit voorkomende aanvragen voor inhoudelijke toelichting op het onderwerp. De herdenking van rampjaar 1572 heeft ook de nodige bijdragen van medewerkers van het Zeeuws Archief opgeleverd en natuurlijk de oplevering van het VeleHanden-project over bevolkingsregisters en de overbrenging van provinciale archieven. De aandacht door middel van free publicity is dus groot, zowel door de actieve benadering van de pers door het Zeeuws Archief, als door vraag en initiatief van buiten. Dat zegt iets over de naamsbekendheid van het Zeeuws Archief, als expert op verschillende onderwerpen en als benaderbare instelling. Samenwerkingsverbanden, deelname aan evenementen en presentaties van derden De keuze voor al dan niet deelnemen aan samenwerkingsverbanden wordt gemaakt op basis van doel en inhoud van samenwerkingsverbanden. Nieuw dit jaar was bijvoorbeeld het Zeeuws Archief als concertlocatie voor het evenement PopMonument in samenwerking met Erfgoed Zeeland en podium De Spot.
Ook was er de samenwerking met Jumbo voor een spaaractie met foto’s uit de beeldbank om te komen tot de uitgifte van het spaaralbum. Meegewerkt is aan albums voor Middelburg, Vlissingen en Schouwen-Duiveland. Symposia, lezingen, workshops en ontvangsten In 2022 zijn er weer veel ontvangsten geweest op de beleidsthema’s water (Delta Archieven) en slavenhandel. Voorbeelden zijn: de dialooggroep slavernijverleden, drie keer de Koperen Passer, lezing gehouden in het Oogcafé, presentatie voor het sociaal café in Kapelle, lezingen gehouden voor waterschap Scheldestromen over de waterschapsgeschiedenis, De Open Monumentendag was een succes met 221 bezoekers.
Jaarverantwoording 2022 Zeeuws Archief
34
Rondleidingen Er zijn geen rondleidingen meer door het Van de Perrehuis, behalve met Open Monumentendag. Rondleidingen door de expositieruimte en de depots hebben weer kunnen plaatsvinden. Er is veel aanvraag en er is regelmatig overleg over de mogelijkheden. Onderwijsinstellingen worden onder specifieke onderwijs gerelateerde voorwaarden ontvangen. Open Dag De Open Dag op de eerste zaterdag van november met als titel ‘De reis van Leonora. Slavenhandel door de MCC’ is gewoontegetrouw een succesvolle dag om mensen kennis te laten maken met de archieven en de depots te laten bezoeken. In de aanloop naar het herdenkingsjaar 2023 waarbij wordt stilgestaan bij de 150 (160)-jarige afschaffing van de slavernij in het Koninkrijk. De Vriendenlezing werd gehouden door Jean-Marc van Tol met als titel “ Johan de Witt en de Zeeuwen”. Social media Het Zeeuws Archief maakt gebruik van Facebook, Twitter, Instagram, LinkedIn en YouTube. De inzet wordt zo goed mogelijk op elkaar afgestemd. De lijn met de website en digitale dienstverlening van het infocentrum is kort. De vormgeving is in 2022 geüniformeerd. Het bereik is gestegen, zelfs bij Twitter wat wereldwijd daalt: Twitter: 4413 volgers (4358 volgers in 2021) Facebook: 2500* volgers (2284 volgers in 2021) * Er wordt door facebook geen exact aantal aangegeven boven de 2500.
Instagram: 1359 volgers (1176 volgers in 2021) LinkedIn 744 volgers (556 volgers in 2021) YouTube 121 abonnees, 7.300 views (104 abonnees, 9.636 views in 2021) Video en multimedia Voor de eigen video’s die op YouTube worden gepresenteerd is een eigen vormgeving ontwikkeld, zodat het Zeeuws Archief als afzender duidelijk zichtbaar is. Gerealiseerd: proefvideo Nieuw Openbaar en video 1572 in Veere met bereik. Nieuwsbrieven ’n Zee van Tijd 7x uitgegeven. Bereik: aantal abonnees is 2763 (ongeveer gelijk gebleven). Drukwerk, posters / flyers / folder Drukwerk voor de Open Dag. Publieksjaarverslag. Nieuw zijn de vormgegeven uitnodigingen voor opleveringen/bijeenkomsten, die zowel gedrukt als digitaal verspreid kunnen worden. Actualisering van de promotiekaarten nieuwsbrief. Nieuw is een luxe magazine dat in de maak is en waarvoor een apart budget is vastgesteld. Een deel is voorbereid in 2022. Het zal in 2023 worden uitgegeven. Voor de expositie Ooggetuigen van de slavenhandel zijn een poster en folder verschenen. Publieksjaarverslag Het publieksjaarverslag is voor het tweede jaar in nieuwe vorm verschenen en goed ontvangen. Een opzet met minder tekst, meer beeld en cijfers in infographics. Toegezonden aan partners op tijdschriftformaat en een digitale versie voor verzending per mail en online aangeboden.
Signing 2022 is het eerste jaar dat de 3 bordjes met QR-code buiten aan het pand aan het Hofplein in Middelburg hebben gehangen. Deze zijn goed ontvangen en veelvuldig gebruikt. Daarmee worden voorbijgangers bereikt met: het bedrijfsfilmpje over het Zeeuws Archief, informatie over het Van de Jaarverantwoording 2022 Zeeuws Archief
35
Perrehuis en de uitleg over de tekst op de muur. Stichting Vrienden van het Zeeuws Archief In 2022 had de stichting 264 betalende donateurs (260 in 2021) en 21 bedrijfssponsors. Voor OOS International is dit het laatste jaar als hoofdsponsor. De Vriendenlezing Johan de Witt en de Zeeuwen door Jean-Marc van Tol kon weer fysiek plaatsvinden in de Koorkerk. Er waren 165 aanwezigen. Samenwerking Zeeuws e-Depot De aanpak van de Zeeuwse samenwerking is opnieuw bekeken. Na een brainstormsessie met een brede groep medewerkers is een plan van aanpak opgesteld voor de komende jaren. Daaruit blijkt dat er meer personele inzet nodig is voor de uitvoering. In deze periode is geen e-Depot nieuwsbrief uitgebracht. Er zijn wel losse nieuwsberichten verschenen, zoals over de samenwerking met Preservica aan het eigen Zeeuws e-Depot. Collega’s zijn op de hoogte gehouden van het aanbestedingsproces via API’s. De communicatie met de partners is zowel op strategisch, tactisch als uitvoerend niveau direct gevoerd door de verantwoordelijke collega’s. En een nieuwe overlegvorm is gevonden bij de jonge i-adviseurs. Erfgoedsamenwerking Het Zeeuws Archief is hét cultuur-historisch knooppunt van Zeeland. Die doelstelling wordt behaald door de samenwerking met vele partners en samenwerkingsverbanden.
ZCO Het Zeeuws Archief neemt deel aan het ZCO, het Zeeuws Overleg Culturele Instellingen, waarin afstemming, informatie en overleg tussen de diverse culturele instellingen in Zeeland plaatsvindt. Vooral met de Zeeuwse Bibliotheek, het Zeeuws Museum, het Maritiem MuZeeum Vlissingen, Erfgoed Zeeland vindt intensieve samenwerking plaats. Adviescollege Doorwerking Slavernijverleden De directeur heeft geparticipeerd in het Adviescollege aan de minister van Binnenlandse Zaken over de doorwerking van het Slavernijverleden. Op 1 juli 2021 is daartoe het rapport verschenen Ketenen van het Verleden. Op 19 december 2022 heeft het kabinet zijn reactie op het rapport gegeven en heeft de minister president excuses aangeboden namens de regering. DNB De directeur heeft geparticipeerd in de Externe Klankbordgroep Slavernij (EKS) van DNB. De klankbordgroep heeft advies gegeven aan DNB omtrent de implicaties van de doorwerking van het slavernijverleden. Dat heeft geresulteerd in het aanbieden van excuses door de president van DNB op 1 juli 2022 tijdens de landelijke keti koti herdenking in Asterdam. Overleg Slavernijverleden Zeeland Het Zeeuws Archief participeert in het Overleg Slavernijverleden Zeeland, om te komen tot het oprichten van het Zeeuws kenniscentrum over het slavernijverleden en de hedendaagse doorwerking daarvan.
Netwerk Slavernijverleden, Ninsee en kenniscentrum Slavernijverleden Anton de Kom Het Zeeuws Archief is op verzoek van het Nationaal instituut Nederlands slavernijverleden en erfenis (Ninsee) toegetreden tot het landelijke Netwerk Slavernijverleden. Van daaruit werkt het Zeeuws Archief mee aan de Black Achievement Month en met de Stichting Slavernijmonumenten Zeeland, Keti Koti Zeeland en Stichting Tout Lui Faut. Met diverse partijen wordt samengewerkt om in
Jaarverantwoording 2022 Zeeuws Archief
36
Zeeland het kenniscentrum Slavernijverleden Zeeland Anton de Kom op te richten. De beoogde oprichting is 1 juni 2023. Zeeuwse Ankers Erfgoed Zeeland beheert de erfgoedwebsite Zeeuwse Ankers. Voor de content maakt Erfgoed Zeeland gebruik de actuele content op de website van het Zeeuws Archief. Het Zeeuws Archief wordt door Erfgoed Zeeland betrokken bij beleid en redactie van de erfgoedsite. Stichting Historisch Onderzoek Zeeland Het Zeeuws Archief participeert in de Stichting Historisch Onderzoek Zeeland en vervult tevens de rol van secretariaat. Het Zeeuws Archief heeft in het kader van de Stichting Historisch Onderzoek Zeeland meegewerkt aan de totstandkoming van een publicatie over Zierikzee, ter gelegenheid van het feit dat de stad 800 jaar stadsrechten heeft. En tevens aan de publicatie over schutterijen van dr. A. de Kraker. In 2022 werden twee nieuwe projecten gemeld. Die zijn nog in onderzoek. Zeeuws Weerzien De Stichting Zeeuws Weerzien brengt een krant uit die gericht is op ouderen. In de nieuwsberichten komen berichten aan de orde die zij vanuit vroegere tijden zullen herkennen. De redactie wordt gevormd door het Zeeuws Archief, de Zeeuwse Bibliotheek, Erfgoed Zeeland en diverse (oud)journalisten en andere betrokkenen.
De krant wordt vier maal per jaar, in een oplage van 50.000 exemplaren, verspreid over een groeiend aantal distributiepunten in heel Zeeland, waaronder het ZA. De nieuwe richting is dat gespreksgroepen de krant gaan bespreken. Waar mogelijk en indien van toegevoegde waarde, zal het Zeeuws Archief hiervan content opnemen. Exposities gemeentehuis Veere Samenwerking tussen het Centrum voor beeldende kunst, vormgeving en architectuur (CBK) Zeeland, de gemeente Veere en het Zeeuws Archief. KZGW Het Zeeuws Archief werkt samen met het Koninklijk Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen en beheert de historisch topografische atlas Zelandia Illustrata. Heemkundige kringen, musea en erfgoedinstellingen Het Zeeuws Archief werkt samen met het Zeeuws Museum, de Zeeuwse Bibliotheek, Erfgoed Zeeland, het RIAS, en met diverse musea in Zeeland. Ook met de diverse Zeeuws-Vlaamse heemkundige kringen, het Industrieel museum en het Warenhuis worden de contacten onderhouden. Voor Schouwen-Duiveland wordt contact onderhouden met de kring Stad en Lande, het Stadhuismuseum Zierikzee, het Watersnoodmuseum en diverse andere musea en erfgoedinstellingen. Diverse medewerkers van het Zeeuws Archief nemen (ook in hun eigen tijd) bestuurs- en redactielidmaatschappen van erfgoedinstellingen en erfgoedverenigingen in Zeeland voor hun rekening.
Onderwijs Het Zeeuws Archief werkt samen met de UCR voor specifieke onderwijsprogramma’s. Contact met de HZ, University of applied sciences ligt met name op de digitale toegankelijkheid en de onderzoekstechnieken voor open data en linked open data
Jaarverantwoording 2022 Zeeuws Archief
37
De blauwe lijn Samenwerkingsverband om waterstaatsarchieven en waterbouwers onder de aandacht te brengen. Het Zeeuws Archief is lid en in het bestuur vertegenwoordigd. Geheugen van Nederland (NDE) Per thema wordt door Het geheugen van Nederland een online campagne opgezet met diverse artikelen. Daarvoor levert het Zeeuws Archief content aan die weer verwijst naar de website van het Zeeuws Archief. Zeeuws Museum In de expositie met werk van Neeltje Flipse-Roelse in het Zeeuws Museum wordt verwezen naar de collectie in de beeldbank van het Zeeuws Archief. En in het Zeeuws Archief wordt de link naar het Zeeuws Museum gelegd. Geopark Schelde Delta Aspiring Global Geopark Schelde Delta heeft als doel de UNESCO-status te verkrijgen voor het gebied de Vlaams-Nederlandse Schelde Delta, waar ook een deel Noord-Brabant bijhoort. Daartoe is een partnernetwerk opgericht. Het Zeeuws Archief is aangesloten bij dit partnernetwerk en biedt de archieven aan voor onderzoek en uitingen van het Geopark. Het Zeeuws Archief was vertegenwoordigd bij de officiële presentatie van de indiening en faciliteert. VNG-archiefcommissie De directeur neemt deel aan de VNG-archiefcommissie. Data-alliantie Zeeland Bevorderen samenwerking met en kennis over data. Kerngroep Ethisch Beraad De directeur neemt deel aan het Ethisch Beraad Oorlogsarchieven, een commissie onder het NOB.
Doel is om een handelingskader te formuleren hoe te handelen vanuit ethisch opzicht inzake openbaarheid van gevoelige oorlogsarchieven. Uitwisseling kennis vakgenoten Er is een collegiale uitwisseling met collega’s in Zeeland, Oost- en West-Vlaanderen in het VlaamsZeeuws archivarissenoverleg. Met partijen in Zeeuws-Vlaanderen werd regelmatig overlegd over de toegankelijkheid van archieven. In het DOZA onderhouden de archiefdiensten in Zeeland contact. Het Zeeuws Archief levert de voorzitter. Verdere samenwerking Het Zeeuws Archief werkt samen met en verleent diensten aan het Genealogisch Centrum Zeeland, Werkgroep Cultuur Historie van het Koninklijk Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen (KZGW), de Werkgroep Industrieel Erfgoed, de Heemkundige Kring Walcheren, Omroep Zeeland, het Etty Hillesum Onderzoekscentrum en de Walcherse Archeologische Dienst. Huisvesting • Genealogisch Centrum Zeeland, sinds 2014 opgenomen in de studiezaal van het Zeeuws Archief • Koninklijk Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen • Natuurkundig Gezelschap
Jaarverantwoording 2022 Zeeuws Archief
38
• • • • •
Walcherse Archeologische Dienst Godshuizen Middelburg Roosevelt Institute of American Studies (RIAS) Art in Print Teeken Akademie
Beleidsthema’s Thema: slavenhandel Adviescollege en kennisplatform In 2021 heeft de directeur deelgenomen aan het door minister Ollongren ingestelde Adviescollege Dialooggroep Slavernijverleden. Het adviescollege overhandigde 1 juli 2021 haar rapport aan de minister. Minister-president Mark Rutte heeft 19 december 2022, in aanwezigheid van leden van de dialooggroep, namens het kabinet excuses aangeboden. De oprichting in Amsterdam van een museum over slavernij en de doorwerking ervan in het heden, alsmede de instelling van een landelijke kennisplatform, moet onder meer de kennisachterstand over het verleden verbeteren. Demissionair minister Van Engelshoven bracht 3 november 2021 een bezoek aan Middelburg en maakte daarbij kennis met archiefstukken uit het archief van de MCC. Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Hanke Bruins Slot, heeft 7 november 2022 een bezoek gebracht aan het Zeeuws Archief. Kennisplatform Slavernijverleden Zeeland ‘Anton de Kom’ Het kennisplatform Slavernijverleden Zeeland ‘Anton de Kom’ heeft in 2022 subsidie verworven voor de aanstelling van een kwartiermaker voor het Zeeuwse kennisplatform. Het Zeeuws Archief neemt deel aan dit kennisplatform.
Projectwebsite MCC Het Zeeuws Archief beoogt bij te dragen met het archief van de MCC aan de bewustwording van het slavernij- en slavenhandelsverleden van Nederland via de publicatie van een nieuwe projectwebsite. Ontvangsten Het Zeeuws Archief heeft belangengroepen en wetenschappers uit binnen-en buitenland ontvangen en een presentatie met bezoek aan het depot gegeven. Een selectie: • Jelmer Vos, Lecturer in Global History, School of Humanities, University of Glasgow, en Ashley Coutu van het Pitt Rivers Museum Oxford, hebben 31 maart 2022 hun projectvoorstel toegelicht voor een historisch-archeologisch onderzoek naar 18e-eeuwse ivoorhandel, waarvoor het MCCarchief een belangrijke bron is. Naast het academisch onderzoek beoogt het project een aantal ‘knowledge exchange & impact’-activititeiten, waaronder een digitale tentoonstelling en educatieve materialen. De website van het Zeeuws Archief over de reis van de Eenigheid kan daarbij als voorbeeld dienen. • Janel Bakker, Memphis Theological Seminary, een protestantse universiteit in de V.S, heeft 25 mei 2022 haar onderzoek toegelicht naar de verwerking van en de omgang met de koloniale erfenis, door protestanten in de V.S. en Europa, evenals de doorwerking van het slavernijverleden in het heden. • Carrie Anderson en Marsely Kehoe, Hope College, Holland, Michigan, hebben 1 juni 2022 hun project toegelicht.
Zij leiden het digitale kunsthistorisch project ‘Visualizing Textile Circulation in the Dutch Global Market, 1602-1795', dat de ontwikkeling van een online open access database en datavisualisatie behelst. Naar aanleiding van het bezoek en de onderzoeksmogelijkheden in
Jaarverantwoording 2022 Zeeuws Archief
39
• • •
•
het archief van de MCC hebben zij in oktober 2022 met ondersteuning van het Zeeuws Archief een subsidie aangevraagd voor uitbreiding van de database met gegevens uit het archief van de MCC. Kunstenaar en vormgever Christien Meindertsma en Suzanne Hendriks, researcher documentaires, hebben 15 juni 2022 een bezoek gebracht voor hun onderzoek naar kralen in archief MCC. Cefas van Rossem, taalwetenschapper, onderzoekt Zeeuws-Creools op de Deense Maagdeneilanden en heeft zijn onderzoek 28 juli 2022 toegelicht. Een delegatie uit Bonaire heeft 12 oktober 2022 een bezoek gebracht aan het Zeeuws Archief. Deze bestond uit Timoteo Silberie, plaatsvervangend unithoofd educatie en welzijn van OLB Directie Samenleving en Zorg, Jennifer Pocornie-Martis, politiek adviseur jeugd en cultuur en bureau gedeputeerde, Felix Thomas, Departement SKAL (sectie cultuur, kunst, literatuur). Een delegatie uit Suriname heeft 17 oktober 2022 een bezoek gebracht aan het Zeeuws Archief. Deze bestond uit: Rita Tjien Fooh, directeur Nationaal Archief Suriname, Santosh Singh, Stichting Suriname Museum, Pinas Marcel Hendrik, kunstenaar en oprichting Stichting Kibii (kunstpark en cultureel centrum), Rick Busscher van Dutch Culture, organisator van de reis.
Publieksbereik Het Zeeuws Archief heeft in 2022 met het archief van de MCC en het onderwerp slavernijgeschiedenis het publiek op verschillende wijzen weten te bereiken. Een selectie: • EenVandaag zond zaterdag 17 december 2022 op televisie, NPO1 en NPO2, een reportage uit over het Nederlandse slavernijverleden met een interview met Hannie Kool-Blokland, directeur van het Zeeuws Archief, in het depot van het Zeeuws Archief, met een selectie van archiefstukken uit het archief van de MCC. • In het Zeeland Nazomer Festival was het theaterstuk Leonora te zien, dat deels is gebaseerd op het verhaal dat het Zeeuws Archief publiceerde op zijn website over de ontsnapping van een tot slaaf gemaakte vrouw uit Curaçao in de 18e eeuw. Het stuk werd ook gespeeld in theater Bellevue in Amsterdam, onder andere op 1 juli tijdens Keti Koti. Het gaat om een ‘work in progress’. Theatermaker Koen Verheijden gaat het stuk verder bewerken zodat het in 2023 op locatie, opnieuw in het Zeeland Nazomer Festival, zal worden opgevoerd. Het Zeeuws Archief heeft de theatermaker en andere betrokkenen uitleg gegeven aan de hand van een presentatie van de authentieke archiefstukken uit het archief van de Middelburgse Commercie Compagnie. • NPO Radio1-programma ‘Evenblij en Dijkstra ter plekke’ maakte zondag 20 maart 2022 een liveuitzending vanuit Middelburg.
De presentatoren interviewden de directeur van het Zeeuws Archief over het Zeeuwse slavernijverleden. • De jaarlijkse Open Dag van het Zeeuws Archief was gewijd aan het thema slavernijverleden en droeg de titel ‘De reis van Leonora’ die verwijst naar de ontsnapping van een tot slaaf gemaakte vrouw uit Curaçao in de 18e eeuw. Thema: water Delta Archieven Unesco-erfgoed De Delta Archieven uit het Zeeuws Archief zijn 4 november 2022 opgenomen in het Nederlandse Memory of the World Register van Unesco, een nieuwe nationale erfgoedlijst. De Delta Archieven documenteren de Nederlandse strijd tegen het water na de watersnoodramp van 1953, en bevatten onder meer de uitvoering van de Deltawerken onder leiding van de Deltadienst. Publieksbereik De nominatie en inschrijving van de Delta Archieven tot Unesco-erfgoed heeft in de PZC twee uitgebreide achtergrondartikelen gekregen. De toekenning van de Unesco-status voor de Delta
Jaarverantwoording 2022 Zeeuws Archief
40
Archieven heeft geleid tot de opnamen over de watersnoodramp voor een Instagram-post voor het Geheugen van Nederland. Verder heeft het Zeeuws Archief de opnamen van de NTR voor de 4-delige serie ‘Het water komt!’ gefaciliteerd. De directeur werd geïnterviewd met archiefstukken, met de grote wandkaart met de Deltawerken in de punt van de studiezaal en op locatie op werkeiland Neeltje Jans. Het Zeeuws Archief was te zien in aflevering 4 van de serie, uit gezonden op vrijdag 27 januari 2023.
Wat heeft dit gekost? Programma publieksbereik Totale lasten Totale baten Saldo
Realisatie 2022 1.195.685 -12.169 1.183.516
2e wijziging Begroting 2022 1.227.530 -11.025 1.216.505
Realisatie 2021 1.004.157 -15.000 989.157
Realisatie 2022
2e wijziging Begroting 2022
Realisatie 2021
900.558
889.680
1.004.157
186.315 89.165 4.105 15.542 295.127
181.254 95.543 4.250 56.803 337.850
136.577 84.085 1.709 12.463 234.835
-9.551 0 -1.661 -956 -12.169
-9.235 0 -1.500 -290 -11.025
-14.398 0 -80 -522 -15.000
1.183.516
1.216.505
989.157
Specificatie programma publieksbereik
Salarislasten programma publieksbereik Materiële lasten programma publieksbereik - infocentrum - web uitingen - educatie - externe communicatie
Baten programma publieksbereik - infocentrum - web uitingen - educatie - externe communicatie
Saldo
Jaarverantwoording 2022 Zeeuws Archief
41
Overzicht algemene dekkingsmiddelen
Algemene dekkingsmiddelen Bijdrage Nationaal Archief Bijdrage Nationaal Archief: huur, beheer en onderhoud Bijdrage DTR/2*€ 50.000+eenmalig € 100.000 Bijdrage Middelburg Bijdrage Middelburg: e-Depot Bijdrage Veere Bijdrage Veere: e-Depot DVO Provincie Zeeland DVO Provincie Zeeland: e-Depot DVO Waterschap DVO Kapelle DVO Terneuzen DVO Terneuzen: e-Depot DVO Vlissingen DVO Schouwen-Duiveland DVO Schouwen-Duiveland: e-Depot DVO Tholen: e-Depot Overige algemene dekkingsmiddelen Incidentele baten
Realisatie 2022 -1.388.240 -1.855.163 -150.000 -520.015 -79.099 -149.831 -36.204 -675.502 -121.216 -339.557 -34.653 -394.362 -103.926 -257.123 -449.338 -64.020 -48.308 -295.960 -92.682
2e wijziging Begroting 2022 -1.336.951 -1.761.945 -150.000 -500.785 -79.099 -144.290 -36.204 -675.502 -121.216 -339.557 -34.653 -394.362 -103.926 -257.123 -449.338 -64.020 -48.308 -304.849 0
Totaal algemene dekkingsmiddelen
-7.055.199
-6.802.128
Realisatie 2021 -1.336.950 -1.761.945 -153.666 -500.785 -39.550 -144.290 -36.204 -657.743 -121.216 -330.630 -33.742 -383.994 -77.945 -250.363 -437.525 -64020 -48308 -121.625 0 -6.500.500
Verhuur depot- en kantoorruimte. In 2022 is depotruimte verhuurd aan: • Gemeente Middelburg (287 meter bestanden die nog niet in aanmerking komen voor archiefwettelijke overbrenging, inclusief 14 meter inzake de WMO en 45 meter Dienst Stadsbeheer) • Gemeente Veere (70 meter bestanden die nog niet in aanmerking komen voor archiefwettelijke overbrenging) • Vereniging Zeeuwse Gemeenten (21 meter) • Stichting de Zeeuwse Ombudsman (7 meter) • Veiligheidsregio (26 meter) • Suikerunie (2 meter koude berging) • Justid (10 meter koude berging) In 2022 is kantoorruimte verhuurd aan: • Roosevelt Institute for American Studies • Walcherse Archeologische Dienst • Art in Print
Jaarverantwoording 2022 Zeeuws Archief
42
Overzicht overhead Overhead Salarislasten overhead Overige personeelslasten Huur Rijksgebouwendienst Huisvestingslasten Huisvestingslasten beheer en onderhoud Organisatielasten Afschrijvingslasten Rentelasten Incidentele lasten
Realisatie 2022 817.096 128.345 380.347 235.816 1.331.572 294.951 69.341 13.810 0
2e wijziging Begroting 2022 823.207 122.205 380.347 251.856 1.236.515 311.159 70.795 13.810 0
Realisatie 2021 797.424 144.417 379.533 260.997 1.263.704 247.205 60.618 17.271 0
Totaal overhead
3.271.278
3.209.894
3.171.170
Realisatie 2022 5.707
2e wijziging Begroting 2022 1.000
Realisatie 2021 5.707
5.707
1.000
5.707
Realisatie 2022 0
2e wijziging Begroting 2022 10.000
Realisatie 2021 0
Overzicht vennootschapsbelasting Vennootschapsbelasting vennootschapsbelasting Totaal vennootschapsbelasting
Overzicht onvoorzien
Onvoorzien
Jaarverantwoording 2022 Zeeuws Archief
43
Paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing Onder weerstandsvermogen wordt in deze jaarverantwoording het volgende verstaan: • Weerstandscapaciteit: dit zijn de middelen en mogelijkheden waarover het Zeeuws Archief kan beschikken om niet begrote kosten te dekken. • Alle risico’s waarvoor geen voorzieningen zijn gevormd en die van materiële betekenis kunnen zijn. Weerstandscapaciteit Algemene reserve Het Zeeuws Archief beschikt over een algemene reserve die wordt aangehouden als bufferfunctie voor de exploitatiekosten. Een afwijking in de realisatie wordt in eerste instantie niet verrekend met de partners, maar komt ten gunste of ten laste van de algemene reserve. De algemene reserve mag maximaal 10% van de gezamenlijke bijdragen bedragen. Bestemmingsreserves De bestemmingsreserve personeel wordt aangehouden ten behoeve van personeelskosten vanwege langdurig zieken, eventuele wachtgeldverplichtingen, organisatieveranderingen/reorganisaties, extra opleidingskosten, vervanging tijdens ouderschapsverlof e.d. Jaarlijks ontvangt het Zeeuws Archief in de lumpsum van OCW een bedrag dat besteed dient te worden aan behoud. Het bedrag dat jaarlijks niet wordt besteed, wordt aan de bestemmingsreserve behoud toegevoegd. De bestemmingsreserve programma’s wordt aangehouden om werkzaamheden die in een bepaald jaar niet zijn uitgevoerd, in een later stadium uit te laten voeren.
De bestemmingsreserve digitalisering wordt aangehouden om digitaliseringsprojecten uit te kunnen voeren. De bestemmingsreserve bedrijfsvoering betreft een reserve ten behoeve van de algehele bedrijfsvoering van het Zeeuws Archief vanwege zaken die samenhangen met het gebouw, meubilair, tuin, ICT e.d. Egalisatiereserve Er kunnen verschillen optreden tussen het vastgestelde indexeringspercentage en het percentage waarmee het prijspeil van de totale lasten van het Zeeuws Archief stijgt. Indien het vastgestelde percentage hoger is dan de reële prijsstijgingen, wordt het meerdere niet teruggevorderd van het Zeeuws Archief. Evenmin wordt in geval van een indexeringspercentage dat lager is dan de reële prijsstijgingen nadere compensatie verleend. Om verschillen meerjarig te kunnen opvangen, heeft het Zeeuws Archief een egalisatiereserve gevormd. Risico’s Sinds 1 januari 2019 is het Zeeuws Archief zelf verantwoordelijk voor het beheer, onderhoud en instandhouding van het pand in plaats van het Rijksvastgoedbedrijf. Het Zeeuws Archief ontvangt hiervoor een bijdrage van OCW voor het beheer en onderhoud. In 2021 heeft OCW een evaluatie uitgevoerd en de intentie uitgesproken bovenstaande regeling te continueren, uitgangspunt is dat deze per 1 januari 2024 in werking treedt. Voorwaarde hiervoor is dat aan het Zeeuws Archief
Jaarverantwoording 2022 Zeeuws Archief
44
voldoende middelen ter beschikking worden gesteld om het beheer en onderhoud en de instandhouding te kunnen financieren. OCW zal hierover in 2023 een besluit nemen. De minister van OCW heeft in 2018 een stelselherziening van de RHC’s aangekondigd. In 2020 is gecommuniceerd dat de minister per 1 januari 2024 uittreedt uit de gemeenschappelijke regeling. Inmiddels is dat uitgesteld naar 1 januari 2025. Het beheer van de analoge archieven wordt gedelegeerd aan de RHC’s door een delegatiebepaling in de nieuwe Archiefwet. Die treedt naar verwachting in werking op 1 juli 2024. Kengetallen De kengetallen zijn getallen die de verhouding uitdrukken tussen bepaalde onderdelen van de begroting, jaarrekening en de balans en kunnen helpen bij de beoordeling van de financiële positie. Deze kengetallen hebben geen functie als normeringsinstrument maar zijn bedoeld om de financiële positie van het Zeeuws Archief inzichtelijker te maken. In onderstaande tabel zijn voor het Zeeuws Archief drie van de vijf verplichte kengetallen opgenomen. De kengetallen grondexploitatie en belastingcapaciteit zijn niet van toepassing. Jaarverslag 2022
Verloop van de kengetallen Realisatie 2021
Begroting 2022
Realisatie 2022
netto schuldquote
-23,01%
-16,99%
-25,92%
solvabiliteitsratio
33,45%
32,08%
35,79%
structurele exploitatieruimte
0,29%
-2,38%
1,95%
Kengetallen
De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van schuldenlast (rente / aflossing) op de eigen middelen. De quote wordt berekend door de netto schuld te delen door het totaal aan jaarlijkse baten. Als de netto schuld groter is dan 130% van de inkomsten, is er sprake van een erg hoge schuld. Een netto schuld die minimaal 100% van de inkomsten is, wordt als hoog gezien. De netto schuldquote van het Zeeuws Archief is –25,16%, dus negatief. Dat wil zeggen dat er een overschot aan middelen is. De netto schuldquote is zo goed als gelijk aan de voorgaande jaren. Het Zeeuws Archief heeft één geldlening die per 1 juli 2025 volledig is afgelost. De lopende uitgaven, inclusief rente en aflossing van de lening, worden gefinancierd met lopende inkomsten en bijdragen van het Rijk, de gemeente Middelburg, de gemeente Veere en overige bijdragen. De solvabiliteitsratio geeft inzicht in de mate waarin het Zeeuws Archief aan haar financiële verplichtingen kan voldoen. Hiertoe wordt de omvang van het eigen vermogen (de reserves en het resultaat van het Zeeuws Archief) gerelateerd aan de totale omvang van het vermogen (het eigen en het vreemde vermogen). Hoe hoger de solvabiliteitsratio hoe groter het deel van de activa dat is gefinancierd met eigen middelen en hoe groter de financiële weerbaarheid van het Zeeuws Archief is. Een solvabiliteitsratio van 25% - 40% wordt als gezond gezien.
Ten opzichte van voorgaande periodes is de ratio nagenoeg gelijk gebleven. De structurele exploitatieruimte geeft weer hoeveel structurele ruimte er is om de eigen lasten te dragen, ook als bijvoorbeeld de baten afnemen of lasten in de toekomst gaan toenemen. De ruimte
Jaarverantwoording 2022 Zeeuws Archief
45
wordt berekend door het structurele saldo (verschil tussen structurele baten en lasten) te delen door het totaal aan jaarlijkse baten. Voorbeelden van structurele baten zijn de bijdragen van de GRpartners en de inkomsten van de dienstverleningsovereenkomsten. Bij structurele lasten gaat het om de lasten die worden gemaakt voor het uitvoeren van structureel beleid en overhead. Een positief kengetal betekent dat sprake is van een positief saldo tussen de structurele baten/lasten inclusief de structurele onttrekkingen en toevoegingen aan de reserves.
Jaarverantwoording 2022 Zeeuws Archief
46
Paragraaf onderhoud kapitaalgoederen Het Zeeuws Archief is gehuisvest aan het Hofplein te Middelburg in een monumentaal pand met een moderne vleugel. Het pand wordt gehuurd van het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) en sinds 1 januari 2019 is het Zeeuws Archief verantwoordelijk voor onderhoud, beheer en instandhouding van het pand in plaats van het RVB. Hiertoe is eind 2018 een nieuwe huurovereenkomst afgesloten met het RVB. Van OCW heeft het Zeeuws Archief in 2022 een bijdrage van € 1.855.163,- ontvangen ten behoeve van huur, beheer, onderhoud en instandhouding. Daarnaast heeft het Zeeuws Archief in 2019 een eenmalig bedrag ontvangen voor achterstallig onderhoud waarvan in 2022 geen gebruik is gemaakt. De huurovereenkomst met het RVB had een looptijd van drie jaar en is in 2022 stilzwijgend verlengd. Een evaluatie door OCW heeft in 2021 plaatsgevonden en heeft ook in 2022 geleid tot een voortzetting van de overeenkomst. Definitieve stappen naar aanleiding van de evaluatie dient OCW nog te zetten. Voor het preventief en correctief onderhoud is in mei 2019 voor drie jaar via een Europese aanbesteding een contract afgesloten met Kuijpers. Zolang Kuijpers de afgesproken KPI’s behaalt, wordt dit bedrijf ook ingeschakeld voor projecten onder € 25.000,-. Bij grotere projecten worden meerdere offertes aangevraagd.
Omdat naar aanleiding van de evaluatie nog niet definitief en formeel duidelijk is hoe OCW verder wil met de huisvesting is het contract met Kuijpers in ieder geval verlengd tot 1 januari 2024. Naast het preventief onderhoud en het algemeen beheer van het vastgoed en het verhelpen van storingen is in 2022 een aantal projecten uitgevoerd en in gang gezet. Hierbij is ook veel gekeken naar duurzame maatregelen. Zo is in de depots de TL-verlichting vervangen door Led TL-verlichting en zijn in de studiezaal, archiefcafé en receptieruimte de gasontladende lampen vervangen door Led armaturen. Ook zijn de grondspots bij de ingang van het Zeeuws Archief vervangen. Verder is de naverwarming in de luchtbehandelingskast van de nieuwbouw opgeleverd en is het lekkende expansievat op de techniekzolder van de Lussanetvleugel vervangen. Daarnaast zijn de koelleidingen in de kelder van de Lussanetvleugel geïsoleerd en is de lift in het oudbouw-gedeelte volledig gereviseerd. De automatische deuren bij de depots zijn goed nagekeken en hersteld. Op de onderrand van het dak van de nieuwbouwvleugel is antiklimbeveiliging aangebracht om te voorkomen dat er op het dak met de zonnepanelen geklommen kan worden. Een groot project was het creëren van een afgescheiden overlegruimte in de punt van de studiezaal. In het archiefcafé is de glazen pui transparanter gemaakt en zijn zonweringen geplaatst.
Ook is bestaande zonwering gereviseerd. De domineeswoning is aangepakt om ook hier een aantrekkelijke overlegruimte van te maken. Op diverse kamers zijn vloerkleden en geluiddempende wandpanelen geplaatst om het werken aldaar prettiger te maken voor de medewerkers. In 2022 is aan een gespecialiseerd extern bedrijf opdracht gegeven om te onderzoeken of en hoe het Van de Perrehuis geïsoleerd kan worden. Het Van de Perrehuis is een rijksmonument waar veel afwijkende regelgeving voor geldt. Het onderzoek zal resulteren in een rapportage waarin diverse oplossingen worden beschreven, inclusief de bijbehorende investeringen en het rendement dat van de investering verwacht mag worden. In 2022 is ook aan een gespecialiseerd extern bedrijf opdracht gegeven om te onderzoeken wat de mogelijkheden zijn voor het Zeeuws Archief om in de toekomst over te stappen naar een andere vorm van energiewinning/opwekking. Het onderzoek verloopt in overleg met het onderzoek naar de isolerende mogelijkheden van het Van de Perrehuis omdat beide onderzoeken invloed hebben op elkaar. Het onderzoek zal resulteren in een rapportage waarin diverse installatieoplossingen worden Jaarverantwoording 2022 Zeeuws Archief