002. Reactie en ongevraagd advies SCW - gratis OV pas WMO

Aan: Gemeenteraad en college van B&W gemeente Middelburg

Betreft: Reactie/ en ongevraagd advies SCW aan gemeenteraad en college Middelburg op gratis Middelburgse OV pas voor cliënten van de Wmo met Wmo vervoerspas /20230108 Walcheren, 8 januari 2023 Geachte lezer, Meer dan twee jaar geleden, op 10 november 2020 schreef het Overleg Platform Openbaar Vervoer Zeeland in advies aan Connexxion en gedeputeerde van der Maas onder andere: Het OPOV maakt zich vooral zorgen om de financiële bereikbaarheid van het Zeeuwse OV voor sociale minima. Zeker als zij incidenteel gebruik maken van het OV – bijvoorbeeld om in een ander dorp naar de Voedselbank of de huisarts te gaan – valt het nieuwe tariefsysteem voor hen (zeer) nadelig uit. Het OPOV vindt dat het Zeeuwse OV juist voor deze mensen financieel bereikbaar moet zijn. Daarom adviseren wij Connexxion en de Provincie om samen het initiatief te nemen om deze situatie te repareren voor deze kwetsbare groep. Bijvoorbeeld door een activerende campagne te starten om de gemeenten het speciaal ‘minima-product’ van Connexxion aan te bieden. Hiermee kunnen gemeenten hun inwoners met een minimuminkomen, een reisproduct aanbieden waarmee ze met korting of gratis kunnen reizen, afhankelijk van de bijdrage van de betreffende gemeente. Wij kunnen ons voorstellen dat de Provincie de gemeenten een financiële prikkel geeft om dit product onderdeel te maken van hun sociale minimabeleid.

Connexxion biedt dit reisproduct voor de minima met de volgende woorden bij de gemeenten aan: “(…) Met dit OV-product voor minima kunt u uw minimabeleid actief invullen door uw armste

inwoners eenvoudig en goedkoop openbaar vervoer te bieden. (…) Uit evaluaties van steden waar minima gratis openbaar vervoer wordt aangeboden, blijkt dat minima meer sociale contacten hebben en vaker de deur uitgaan. (…) Instrument armoedebestrijding. Minima die afhankelijk zijn van een inkomen onder de grens van het armoedebeleid kunnen voortaan gewoon en makkelijk op pad. Zonder veel kosten te maken.” De Sociale Cliëntenraad Walcheren heeft de Walcherse gemeenten meer dan eens gevraagd dit product ter beschikking van de minima te stellen. Daar wordt steeds, met wisselende argumenten, afwerend en met uitstel van behandeling op gereageerd. Toen sloeg op 20 december 2022 portefeuille houdend wethouder mevrouw Treurniet alarm over de toekomstbestendigheid van het Wmo vervoer. Ter informatie; de Wmo voorziet in vervoer voor mensen die hun eigen vervoer niet meer zelfstandig of met hulp van anderen kunnen organiseren, als men bijvoorbeeld vanwege een handicap, beperking of psychische aandoening niet meer kan reizen met het openbaar vervoer. Zo staat dat in de Zorgwijzer. Het Wmo vervoer kost de gemeente veel geld. (Zie noot.) Vandaar dat: “ Vanuit de gemeente is gekeken of huidige Wmo-cliënten kunnen uitstromen naar het reguliere OV. (…) om mensen een positieve prikkel te geven, om zoveel als mogelijk richting het reguliere OV te bewegen.

Door de financiële drempel voor het OV te verlagen, wordt geprobeerd de uitstroom uit het Wmo-vervoer te bewerkstelligen”. (memo - actieve informatie Gemeente Middelburg) Zo’n “positieve” prikkel werkt natuurlijk het beste op mensen met weinig geld, zij zullen kosten proberen te mijden. Volgens de wethouder heeft de” (…) gemeente Middelburg (…) 2000 klanten die in het kader van de Wmo een Wmo vervoerspas hebben. Van deze 2000 klanten weten we dat er 300 klanten een Wmo vervoerspas hebben, maar hier niet of nauwelijks gebruik van maken. De vraag is dan waarom maken mensen geen gebruik van deze Wmo vervoerpas. Hebben deze mensen een Wmo vervoerspas preventief voor het geval dat ze in de toekomst een vervoersprobleem hebben en dan gebruik kunnen maken van de Wmo taxi. Of hebben deze mensen wel een vervoersbehoefte, maar niet de financiële middelen om met de Wmo taxi de verplaatsingen die ze graag zouden willen doen te doen.” “Vráág het die mensen eens!”, lijkt dan het meest voor de hand liggende antwoord. Niet meer dan 300 mensen, wat zal dat kosten en hoe moeilijk kan dat zijn? In plaats van een eenvoudige inventarisatie wordt een pilot van een jaar gehouden. Een met het oog op de noden van de minima ontworpen product van Connexxion wordt door de gemeente verbouwd tot een gratis te verstrekken reisproduct zonder inkomenstoets.

En vervolgens houdt wethouder Treurniet over die op bezuiniging gerichte onderneming een heel ander verhaal (krant en website gemeente). Zij zegt daar: “Ik vind het belangrijk dat al onze inwoners mee kunnen doen. Door het reisproduct van

Connexxion aan deze groep aan te bieden, gaan zij mogelijk meer reizen. Dit kan eenzaamheid voorkomen en zorgt ervoor dat zij beter kunnen participeren.” En verder: (…)We willen het voor mensen die van WMO-vervoer afhankelijk zijn vooral gemakkelijker en goedkoper maken.” Voor de PZC weet wethouder Treurniet wel het antwoord op wat ze zich in de memo nog afvraagt. “En je betaalt daarvoor een bedrag om in te stappen en een bedrag per kilometer. We horen van mensen dat dat behoorlijk kan oplopen. Daar maken we ons zorgen over.” Alle bewoners moeten kunnen meedoen van de wethouder. Behalve kennelijk de minima want het Middelburgse gemeentebestuur vindt dat eerst door middel van kostbaar extern onderzoek bewezen moet worden of deze argumenten van sociaal isolement, eenzaamheid en gebrek aan financiële middelen wel voor de minima gelden. “Mogelijk geeft dit onderzoek antwoorden of er een noodzaak is om een minima-vervoerspas in te zetten voor minima”. Volgens Connexxion is dat onderzoek er al lang geweest, vandaar dat het vervoersbedrijf het product voor de minima al tijden geleden ontwikkeld heeft. “ Uit onderzoek blijkt dat veel mensen met een minimuminkomen door financiële beperkingen leven in een sociaal isolement. In veel gemeenten worden daarom minima ondersteund, zodat deze groep mensen toch volwaardig kan blijven participeren aan de samenleving.

Voorbeeld hiervan is het aanbieden van openbaar vervoer aan minima in bijvoorbeeld Nijmegen, Eindhoven, Amstelveen.” Alle argumenten die wethouder Treurniet, en daarmee het gemeentebestuur, aanvoert om de Wmo OV pas als iets positiefs te verkopen gelden in dezelfde of nog grotere mate voor de minima. De door haar bepleite voordelen betreffen juist de OV pas voor de minima. Verder; het ligt volstrekt voor de hand dat juist de armsten onder de mensen met een Wmo vervoerspas de eigen bijdrage het slechtst kunnen opbrengen. En ook dat zij daarom het vaakst dan toch maar thuis blijven. En dat zij dus het eerst toch maar in die gratis bus zullen stappen, ook al zouden ze dat voor hun gezondheid eigenlijk beter niet doen. De wethouder spreekt in de memo over “de groep die, gelet op hun beperkingen, echt niet met het OV kunnen reizen” , en voor wie het “ huidige WMO-vervoer (…) wel altijd beschikbaar (moet) blijven”. De SCW vreest ook dat het gemeentebestuur er aan het eind van de pilot als de kippen bij zal zijn om te concluderen dat deze mensen daar niet bij horen, en hun Wmo vervoerspas voortaan wel kunnen missen. Ze zijn dan namelijk gebruik gaan maken van de gratis bus. Er zijn al meer gemeenten die de vervoerspas om reden van weinig gebruik hebben ingetrokken. De SCW vindt de gang van zaken beschamend. Een poging om op het gebruik van het Wmo

vervoer te bezuinigen wordt als een gift uit zorgzaamheid verpakt en er wordt vlak voor Kerst getracht te scoren in de publieke opinie. De minima met een Wmo vervoerspas worden door de gemeente bij monde van de wethouder op een eigenlijk onverantwoorde manier de financieel gewenste kant opgedreven. En alle minima kunnen nog steeds fluiten naar hun vervoersproduct dat een reële verbetering van hun slechte levensomstandigheden zou betekenen, en dat eigenlijk gewoon noodzakelijk is. Zij kregen van het college voor Kerstmis met dit door de wethouder breed uitgemeten geschenk een klap in het gezicht. Tenslotte, in verband met de opmerking van de wethouder: “Bovendien is er een afspraak dat iedereen binnen 500 meter een bushalte moet hebben. Ik denk dat dat voor de meeste mensen te doen is. In de meeste gevallen zul je niet verder dan 250 meter hoeven te lopen.” De SCW herinnert aan de recente opheffing van de bushalte op de Turfkaai. De bereikbaarheid van de binnenstad is er, vooral voor minder mobiele mensen uit de buitenwijken, erg door achteruit gegaan. De argumenten waren dubieus. Op korte afstand van het wooncomplex Hof van St. Jan, zijn 12 Fokuswoningen voor mensen met fysieke beperkingen. Die mogen nu kiezen tussen het station of, in het andere geval, de nieuwe haltes aan het Groenewoud/Koestraat. Dat heet in Middelburg “te doen”.

En verder, twee keer vijfhonderd meter is een kilometer. En looptijd is ook reistijd. De SCW is niet bij deze voornemens met de ov pas betrokken geweest. Wij vernamen dit achteraf. Ongevraagd advies: De SCW adviseert de gemeenteraad de Connexxion OV vervoerspas voor de minima onmiddellijk te doen invoeren. Daarmee is de pilot van de Wmo OV vervoerspas overbodig. We verwijzen verder naar de bijlage met citaten.

Namens Sociale Cliëntenraad Walcheren, met vriendelijke groet, Marischka Duinkerken, Marina Goudjalova, Ada Visschers s.c.walcheren@zeelandnet.nl 0118614299 0633612469 (noot): Daarbij moet bedacht worden dat met het abonnementstarief sinds 2019 het principe van bijdragen naar eigen draagkracht is losgelaten. Er wordt sindsdien ook wel over de Wmo als van een “schoonmaaksubsidie voor de rijken” gesproken. De kosten voor de gemeente zijn er sterk door gestegen.