Vastgestelde programmabegroting 2023
Tekst van het document
Programmabegroting 2023
Programmabegroting 2023
Inhoudsopgave 1.
Leeswijzer ....................................................................................................................... 5 1.1
2.
2.1 3.
Paragraaf lokale heffingen ....................................................................................... 85 Paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing .................................................... 92 Paragraaf onderhoud kapitaalgoederen ...................................................................... 99 Paragraaf financiering ........................................................................................... 105 Paragraaf bedrijfsvoering ....................................................................................... 110 Paragraaf verbonden partijen ................................................................................. 115 Paragraaf grondbeleid ........................................................................................... 125 Paragraaf subsidies ............................................................................................... 131 Paragraaf schouwburg Ogterop ............................................................................... 133
Uiteenzetting van de financiële positie ......................................................................... 135 7.1 7.2 7.3 7.4 7.5 7.6
8.
Overzicht van de Algemene dekkingsmiddelen en overzicht overhead............................. 77
Paragrafen ..................................................................................................................... 83 6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 6.6 6.7 6.8 6.9
7.
Programma 1: Bestuur ............................................................................................ 23 Programma 2: Openbare orde en veiligheid ................................................................ 26 Programma 3: Sociaal domein .................................................................................. 29 Programma 4: Onderwijs ......................................................................................... 41 Programma 5. Maatschappelijke Ondersteuning .......................................................... 44 Programma 6: Kunst en cultuur, recreatie en toerisme................................................. 45 Programma 7: Sport en bewegen.............................................................................. 48 Programma 8: Ontwikkeling openbare ruimte ............................................................. 51 Programma 9: Beheer bestaande openbare ruimte ...................................................... 56 Programma 10: Economische zaken en grondzaken ..................................................... 62 Programma 11: Duurzaamheid ................................................................................. 66 Programma 12: Burgerzaken ................................................................................... 72
Algemene dekkingsmiddelen en overzicht overhead ....................................................... 75 5.1
6.
Beleidsontwikkelingen ............................................................................................. 15 Financiën .............................................................................................................. 17
Beleidsprogramma’s ...................................................................................................... 21 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7 4.8 4.9 4.10 4.11 4.12
5.
Voorwoord ............................................................................................................ 11
Begroting op hoofdlijnen ............................................................................................... 13 3.1 3.2
4.
Leeswijzer ............................................................................................................... 7
Voorwoord ....................................................................................................................... 9
Overzicht baten en lasten met toelichting ................................................................. 137 Incidentele baten en lasten .................................................................................... 140 Overzicht baten en lasten meerjarig ........................................................................ 142 Geprognosticeerde balans ...................................................................................... 144 Reserves en voorzieningen .................................................................................... 145 Berekening EMU-saldo .......................................................................................... 147
Bijlagen ....................................................................................................................... 149 8.1 8.2 8.3
Investeringsprogramma 2023-2026 ........................................................................ 151 Kerngegevens ...................................................................................................... 155 Taakvelden.......................................................................................................... 156
1.
Leeswijzer
Programmabegroting 2023
Pagina 5 van 157
Programmabegroting 2023
Pagina 6 van 157
1.1
Leeswijzer
De leeswijzer vertelt hoe deze programmabegroting is opgebouwd. We beginnen met het voorwoord. Daarna volgt de begroting op hoofdlijnen bestaande uit twee delen: de beleidsontwikkelingen en de financiën. In de begroting op hoofdlijnen wordt het totaalbeeld van deze begroting weergegeven. De beleidsbegroting bestaat uit een programmaplan, het overzicht Algemene dekkingsmiddelen en de paragrafen. Programma’s Per beleidsprogramma geven we aan: - Wat valt onder dit programma? - Beleidskader; - Relaties met andere beleidsterreinen; - Wat willen we bereiken; - Wat gaan we daarvoor doen; - Beleidsindicatoren; - Wat mag het kosten (inclusief toelichting); - De geplande investeringen met toelichting. Overzicht Algemene dekkingsmiddelen inclusief overzicht overhead De algemene dekkingsmiddelen vormen de financiële dekking van de bestedingen in de programma’s 1 tot en met 12. Daarnaast worden hier het renteresultaat en de post voor onvoorziene uitgaven verantwoord. Er is een afzonderlijk overzicht opgenomen van de kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces (de zogenaamde overheadkosten). Paragrafen Doel van de paragrafen is dat belangrijke reguliere gemeentelijke taken met betrekking tot de financiële positie worden gebundeld. Hiermee krijgt de raad inzicht in de door hem gestelde kaders voor deze onderwerpen.
De paragrafen zijn een dwarsdoorsnede van de begroting. De financiële begroting bestaat uit een uiteenzetting van de financiële positie. Overzicht van baten en lasten met toelichting Dit betreft een totaaloverzicht van de raming van baten en lasten per programma. Verder staat hier het overzicht van de geraamde algemene dekkingsmiddelen (inclusief de kosten van overhead). Het saldo van baten en lasten wordt verrekend met de mutaties van de reserves per programma. Dit leidt uiteindelijk tot het geraamde resultaat. De toelichting bevat de grondslagen waarop de ramingen zijn gebaseerd. Het totaalbeeld wordt aangevuld met een overzicht van geraamde incidentele baten en lasten per programma. Het geraamde resultaat per jaar wordt gecorrigeerd met het saldo van de incidentele baten en lasten. Op die manier is per jaar het structureel evenwicht weergegeven. Vervolgens is een overzicht toegevoegd van de geraamde baten en lasten voor de jaren 2024 tot en met 2026. Geprognosticeerde balans Hieronder staat de meerjarig geprognosticeerde balans. Reserves en voorzieningen Hier staat het meerjarig beeld van de reserves en voorzieningen met een toelichting daarop. EMU-saldo De opname van het EMU-saldo is een verplichting. Het geldt binnen de Europese Unie als indicator om de gezondheid van de overheidsfinanciën te kunnen bepalen. Er zijn drie bijlagen toegevoegd: 1.
Een totaaloverzicht van alle geplande investeringen 2023-2026; 2. De kerngegevens van de gemeente Meppel; 3. Een overzicht van baten en lasten ingedeeld naar de taakvelden.
Programmabegroting 2023
Pagina 7 van 157
Programmabegroting 2023
Pagina 8 van 157
2.
Voorwoord
Programmabegroting 2023
Pagina 9 van 157
Programmabegroting 2023
Pagina 10 van 157
2.1
Voorwoord
Geachte leden van de gemeenteraad, Hierbij bieden wij u de programmabegroting van 2023 aan. Deze eerste begroting van de nieuwe bestuursperiode is de eerstvolgende stap na ons collegeprogramma/coalitieakkoord. Wij zetten de lijn voort om richting te bieden zonder zaken geheel dicht te timmeren. We blijven ruimte bieden om mee te denken en te doen. We vinden dat dit past bij de huidige tijd, waarin één zekerheid bestaat, namelijk dat de toekomst onzeker is en niet voorspeld kan worden. Voor een zorgvuldig proces met alle betrokkenen is tijd nodig. De nieuwe ambities en wensen uit ons collegeprogramma moeten nader onderzocht en uitgewerkt worden. Deze zijn daarom op dit moment niet omgezet in concrete plannen met exacte bedragen. Bij de perspectiefnota die we medio 2023 aanbieden, komen we met nadere voorstellen. Wel creëren we een budget waarmee we deze ambities nader kunnen verkennen en uitwerken –in samenwerking met betrokken partijen in de samenleving en de regio en met uw raad. Net als ons collegeprogramma de titel ‘Werk in Uitvoering’ draagt, zo willen wij met deze begroting uitstralen en tonen dat we werken aan het oplossen van vraagstukken van deze tijd. Handen uit de mouwen, aan de slag, uitvoeren, realiseren –dat is ons streven. Eerst vooral uitvoeren wat al is besloten. Daarmee ruimte creëren en capaciteit vrij spelen om aan nieuwe projecten en activiteiten te werken.
En intussen verkennen van onze nieuwe ambities. Want we kunnen niet stilstaan. Verschillende opgaven zijn actueel en urgent. Het ijzer moet dan ook worden gesmeed als het heet is. Door deze aanpak zorgen we ervoor dat alles behapbaar blijft. En zijn we realistisch én ambitieus. Onder die aanpak zetten we vol enthousiasme onze schouders! Deze begroting kent drie hoofdlijnen: 1. Uitvoeren van onderhanden werk. Werk waartoe al eerder is besloten verder afmaken. 2. Uitwerken collegeprogramma. Onderzoeken en voorbereiden van prioriteiten uit het collegeprogramma. Deze prioriteiten zijn: Verstedelijking Verduurzaming Verbinding en participatie Maatschappelijke voorzieningen Middelen en bedrijfsvoering 3. Verstevigen financiële positie. Toevoegen van middelen aan de algemene (buffer)reserve. We zien ernaar uit om samen met uw raad en met partijen in de samenleving te werken aan de grote vraagstukken waarvoor we staan. College van burgemeester en wethouders.
Programmabegroting 2023
Pagina 11 van 157
Programmabegroting 2023
Pagina 12 van 157
3.
Begroting op hoofdlijnen
Programmabegroting 2023
Pagina 13 van 157
Programmabegroting 2023
Pagina 14 van 157
3.1
Beleidsontwikkelingen
In deze begroting geven wij als college een eerste beeld van wat we willen doen aan de vele uitdagingen, die voor ons liggen. Geheel in lijn met ons collegeprogramma willen we vooral de handen uit de mouwen steken. Er is werk in uitvoering! Samen met partijen in de Meppeler samenleving, de regio, de provincie en het rijk willen we oplossingen realiseren voor diverse vraagstukken. De woningnood, het klimaatvraagstuk, de sociale problematiek (armoede, ongelijke kansen) en meer. En dat tegen een achtergrond van een oorlog in Europa, toenemende internationale spanningen, onzekerheid over de covid-pandemie, onzekerheid ook over de gevolgen van inflatie en stijgende kosten van energie, protesten rond stikstof en andere binnenlandse vraagstukken –om enkele grote kwesties te noemen. Eerste begroting Deze begroting is de eerste van het huidige college en is alleen al om die reden bijzonder. Maar ook is hij bijzonder, omdat hij niet wordt voorafgegaan door een perspectiefnota, waarin de lijnen worden uitgezet en onderling afgewogen. De huidige begroting heeft dan ook een wat ander karakter dan voorgaande jaren. De huidige begroting blijft op hoofdlijnen.
Dit gebeurt enerzijds omdat de tijd van de collegevorming tot aan de begroting te kort is om de diverse wensen uit het coalitieakkoord op een voldoende zorgvuldige manier - dat wil zeggen in samenspraak met alle betrokkenen - uit te werken en van een raming te voorzien. En anderzijds omdat er veel onderhanden werk is dat moet worden uitgevoerd, zodat weer ruimte ontstaat voor het aanpakken van nieuwe ambities en plannen. Daarbij constateren we dat het direct oppakken van nieuwe ambities lastig is, gezien de krappe arbeidsmarkt, de complexiteit van vraagstukken en het gegeven dat participatie van en samenwerking met alle betrokkenen veel tijd vergt. Hoofdlijn Drie hoofdlijnen kenmerken deze begroting: 1. Uitvoeren van onderhanden werk. Werk waartoe al eerder is besloten verder afmaken. 2. Uitwerken collegeprogramma. Onderzoeken en voorbereiden van prioriteiten uit het collegeprogramma. 3. Verstevigen financiële positie. Toevoegen van middelen aan de algemene (buffer)reserve. Ad 1. Werk in uitvoering Veel onderwerpen spelen al langere tijd en roepen om het doorhakken van knopen en het uitvoeren van besluiten. Er ligt een forse hoeveelheid werk waarvoor al eerder besluiten zijn genomen, maar die nog niet zijn afgerond. In belangrijke mate betreft dit plannen en projecten die langere tijd vergen, zoals de realisatie van een school in Nieuwveense Landen of rioleringswerkzaamheden.
Het is dus logisch dat er altijd werk ligt dat nog niet af is. Op dit moment is er veel onderhanden werk. Reden om ervoor te kiezen deze werkvoorraad eerst te verminderen. Ad 2. Uitwerken collegeprogramma Daarnaast zijn er nieuwere thema’s, waarbij wij de ambitie hebben om Meppel daarmee verder te brengen. Er zijn uitdagingen, die wij de komende periode met voorrang willen oppakken. Onze prioriteiten vatten we in vijf clusters: Verstedelijking (wonen, werken/economie, mobiliteit, leefomgeving) Met de verdere ontwikkeling en groei van Meppel slaan we meerdere vliegen in één klap. We dragen bij aan de woningnood door versneld woningen te bouwen. Daarmee vergroten we het draagvlak onder onze voorzieningen. Bovendien zetten we in op kwalitatieve ontwikkeling en niet op puur kwantitatieve groei. Het gaat om een samenhangende ontwikkeling van de stad met aandacht voor woningbouw, ruimte voor groen, ontmoeten, duurzame mobiliteit, de samenhang met het buitengebied, water, werkgelegenheid, energie-infrastructuur en dergelijke. Kortom, samenhangende gebiedsontwikkeling rond gebieden als Noordpoort, het stationsgebied en bedrijventerreinen. Verduurzaming (energie, warmte, circulariteit) Bijdragen aan het vraagstuk van klimaat is wezenlijk. Dat gaat over meer dan het realiseren van duurzame energie-opwek via wind en zon.
Een gerichte buurt- en wijkaanpak vormt hiervan ook een onderdeel. Er zijn tal van redenen om van het gas af te gaan en minder energie te verbruiken. Hoe kunnen we dat bevorderen op het niveau van woningen in buurten? Ook duurzame mobiliteit is belangrijk: fietsen, lopen, openbaar vervoer, elektrisch vervoer. Bij de investeringen is het uitgangspunt zo mogelijk een duurzame aanschaf. Verbinding en participatie Het vertrouwen in instituties is gedaald. In de samenleving lijkt minder onderling begrip, mede doordat mensen in bubbels verkeren van ‘eigen’ (sociale) media. Daarmee hangt samen dat minder sprake lijkt van een gemeenschappelijke basis en gedeelde ‘waarheid’. Vanwege deze ontwikkelingen is het inzetten op verbinding en samenhang geen overbodige luxe.
Programmabegroting 2023
Pagina 15 van 157
Juist op gemeentelijk (kleinschalig) niveau kan communicatie en onderling begrip een voedingsbodem krijgen bijvoorbeeld via het wijk- en dorpsgericht werken. Ook participatie kan daaraan stevig bijdragen. Participatie speelt al lang; de nieuwe verhoudingen vragen om andere vormen, een andere benadering van participatie. Maatschappelijke voorzieningen Diverse voorzieningen in Meppel staan op een beslissend punt, een punt waarop de toekomstbestendigheid aan de orde is. Dit geldt voor Ogterop, maar ook voor andere voorzieningen op het gebied van cultuur, sport, onderwijs en op sociaal gebied. Dit willen we verkennen, ook in relatie tot het financiële draagvlak en de voorziene groei van de gemeente. Middelen en bedrijfsvoering (financiën en organisatie) De financiële situatie van de gemeente is matig en vraagt versterking. Dit lukt niet van de ene op de andere dag. Een structurele aanpak is nodig. Een actieplan waarin financiële regels/afspraken zijn vastgelegd, biedt hiervoor het handvat. Daarnaast is het zaak rekening te houden met de capaciteit van de organisatie. Die moet in de pas lopen met de hoeveelheid werk en dus met de ambities. In een tijd van krapte op de arbeidsmarkt is dat des te meer noodzakelijk. In deze begroting ramen we middelen om deze prioriteiten te onderzoeken en nader te beschrijven.
We ramen (nog) geen specifieke bedragen voor concrete onderdelen, omdat we zorgvuldig willen werken en raad en samenleving willen betrekken bij deze onderzoeken en uitwerking. Dit zal de komende maanden zijn beslag krijgen. Bij de perspectiefnota, die we medio 2023 aanbieden, zullen we deze nadere uitwerking in de vorm van een pakket voorstellen aan uw raad voorleggen. Uw raad kan dan komen tot een integrale afweging voor de komende jaren. Ad 3. Versteviging financiële positie Daarnaast kent deze begroting een jaarlijks bedrag om toe te voegen aan de reserves. Dit om te voldoen aan de belofte om de financiële positie van de gemeente te verbeteren. De omvang van de reserves is beperkt en net toereikend om de risico’s af te kunnen dekken. Voor cofinanciering van investeringen vanuit Rijk, provincie of Europese Unie zijn meer (reserve)middelen nodig. We willen niet afhankelijk zijn van een eventueel positief rekeningresultaat en zetten dus al bij de begroting een bedrag apart om aan de reserves toe te voegen. De eerste aanzet om te komen tot een robuuste financiële huishouding die tegen een stootje kan, risico’s kan opvangen en investeringsperspectief biedt. Proces Er worden in deze begroting geen detailkeuzes gemaakt zodat we ruimte houden voor onderzoek en uitwerking. Dit in samenspraak met betrokkenen in samenleving en regio.
Wel wordt voor een richting in drie hoofdlijnen gekozen. Daarmee brengen we focus aan hetgeen helderheid biedt. We zorgen voor realisme in onze ambities. Deze richting willen we uitwerken in een proces naar een integrale afweging bij de perspectiefnota 2024-2027.
Programmabegroting 2023
Pagina 16 van 157
3.2
Financiën
Van collegeprogramma naar begroting De vorming van een nieuwe raad en een nieuw college nam in het voorjaar zijn beslag. De planning & control cyclus is in feite gestart met het coalitieakkoord/collegeprogramma ‘Werk in Uitvoering’. Hierin ligt de focus op ambities en speerpunten voor de komende bestuursperiode. In het eerste jaar van een nieuwe bestuursperiode laten we zoals gebruikelijk een perspectiefnota voor de komende vier jaren achterwege. In deze nota worden normaliter de financiële uitgangspunten voor de komende jaren op hoofdlijnen vastgelegd. Dat doen we nu bij deze programmabegroting. Financieel vertrekpunt Het financieel vertrekpunt van deze programmabegroting is de eindstand van de programmabegroting 2022-2025. Vervolgens verwerken we een aantal technische uitgangspunten. Omschrijving (bedragen x 1.000)
2023
2024
2025
2026
Eindstand programmabegroting 2022-2025 na raadsbehandeling
-581
-549
-978
-1.404
1.000
1.000
1.000
1.000
Uitwerking op basis van technische uitgangspunten: Loonontwikkelingen 4,5% Bijdrage in prijsindex gesubsidieerde instellingen
119
119
119
119
Indexeren opbrengst onroerende zaakbelastingen
-240
-240
-240
-240
Actueel vertrekpunt voor de programmabegroting
298
330
-99
-525
(plus = nadeel , min = voordeel)
Extra middelen vanuit het rijk Er komt vanuit het rijk behoorlijk meer (incidenteel) geld voor gemeenten de komende jaren. Tot en met 2025 geldt voor de groei van het gemeentefonds de methodiek dat wanneer de rijksuitgaven stijgen, het gemeentefonds evenredig meegroeit. Het kabinet Rutte IV gaat in de jaren tot en met 2025 meer uitgeven. Dat vertaalt zich in de circulaires in een behoorlijk hogere gemeentefondsuitkering voor alle gemeenten. Voor Meppel gaat het voor de eerste drie jaren om ruim € 10 miljoen extra ten opzichte van de vorige programmabegroting. Voor de jaarschijf 2026 daalt de groei van het gemeentefonds sterk. Als motivatie daarvoor geldt dat het kabinet vanaf 2026 en verder kijkt naar een andere bekostigingssystematiek voor gemeenten en een verruiming van het lokale belastinggebied. Uitwerken collegeprogramma Er wordt onder meer gesproken over een actieplan ter versterking van de financiële positie. Deze programmabegroting is het eerste document van deze bestuursperiode waarin we de mogelijkheid hebben alvast een voorschot te nemen op dit financieel actieplan. Eén van de spelregels die daarin vastgelegd moet worden is het jaarlijks vrijspelen van een bedrag om de algemene (buffer)reserve te voeden.
In deze programmabegroting is voor de jaren 2023 tot en met 2025 een jaarlijkse storting opgenomen van respectievelijk € 3 miljoen (2023 en 2024) en € 4 miljoen (2025). Middelen die we bovendien hard nodig hebben om voldoende weerstand op te bouwen voor de opvang van de risico’s waar we nu en in de toekomst mee te maken krijgen. In de paragraaf Weerstandsvermogen en Risicobeheersing gaan we hier nader op in. Ook vraagt de uitvoering van de ambities en speerpunten uit het collegeprogramma, de nodige financiële middelen. De meeste van deze kernopgaven zijn niet in deze programmabegroting financieel vertaald. Reden daarvan is dat deze uitdagingen de nodige voorbereidingstijd vragen. Want hoe krijgen we de uitvoering goed georganiseerd, welke afwegingen moeten daarbij worden gemaakt en welke knelpunten komen we tegen. Er is in deze begroting wel geld opgenomen om het mogelijk te maken de plannen voor te bereiden. We koersen op een integrale afweging bij de perspectiefnota volgend jaar. Van vertrekpunt naar eindstand Het vertrekpunt van deze programmabegroting is de eindstand van de vorige meerjarenbegroting inclusief technische uitgangspunten. Verder is het overzicht aangevuld met de mutaties uit de circulaires over het gemeentefonds (septembercirculaire 2021 en de meicirculaire 2022) inclusief de nagekomen berichten over de middelen jeugdzorg.
Eveneens zijn de structurele effecten uit zowel de jaarrekening 2021 als de bestuursrapportage 2022 meegenomen en de onontkoombare kosten. Vervolgens staan hier de kosten van met name voorbereiding op de kernopgaven uit het collegeprogramma. De overige mutaties betreffen een herijking van de exploitatie. Het verwerken van alle genoemde mutaties heeft geleid tot het eindsaldo van de programmabegroting 2023-2026.
Programmabegroting 2023
Pagina 17 van 157
Omschrijving (bedragen x € 1.000)
2023
2024
2025
2026
Vertrekpunt programmabegroting
298
330
-99
-525
-10.146
-10.687
-10.684
-4.346
3.351
3.300
3.377
3.246
832
806
959
1.013
Verstedelijking
811
665
665
665
Verduurzaming
171
111
111
111
Verbinding en participatie
569
741
561
561
Maatschappelijke voorzieningen
150 760
Actualisatie gemeentefondsuitkering Structurele effecten jaarrekening 2021/bestuursrapportage 2022 Onontkoombaar Uitwerken collegeprogramma
Middelen en bedrijfsvoering Voeden (buffer)reserve
870
948
760
3.000
3.000
4.000
Overige aanvragen: -391
-174
-327
-111
Onderwijs
60
60
60
60
Kunst en cultuur, recreatie en toerisme
80
65
65
65
Beheer openbaar ruimte
118
103
103
88
Economische zaken en grondzaken
166
166
Sociaal domein
Hogere energiekosten, verzekering en belastingen
291
91
91
91
Technische aanpassingen
-517
-45
-82
873
Overig
277
160
-130
-11
Eindstand programmabegroting 2023-2026
-10
-360
-570
2.540
(plus = nadeel, min = voordeel)
Toelichting op de belangrijkste afwijkingen: Actualisatie gemeentefondsuitkering In de raming van de gemeentefondsuitkering is naast de groei als gevolg van toename van de rijksuitgaven ook de landelijke herverdeling per 1 januari 2023 meegenomen. Voor onze gemeente pakt die nieuwe verdeling nadelig uit. De extra middelen voor de jeugdzorg zijn in deze begroting volledig meegenomen in de raming. Voor meer info over het gemeentefonds verwijzen wij u naar het overzicht Algemene dekkingsmiddelen. Structurele effecten jaarrekening/bestuursrapportage Dit betreft vooral de hogere kosten voor de Wmo begeleiding en huishoudelijke hulp maar ook de kosten van de jeugdhulp zijn hierin meegenomen. Eveneens leidt de stijging van de energie- en brandstofprijzen en een lagere dividenduitkering tot een nadelig effect voor de komende jaren. Onontkoombaar Hier staan de wettelijk verplichte uitgaven die we moeten doen in verband met ons aandeel in de gemeenschappelijke regelingen. Het gaat dan vooral om een hogere bijdrage aan Reestmond en de Regionale Uitvoeringsdienst Drenthe (RUD). Uitwerken collegeprogramma Verstedelijking Met name staat hier de extra personele inzet die nodig is ter voorbereiding op de verstedelijkingsopgave. Daarnaast vraagt ook de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) incidenteel om extra toezicht.
Om te voldoen aan de extra kwaliteitsimpuls voor groenonderhoud is de in de vorige programmabegroting opgenomen besparing nu vervallen. Verduurzaming Hieronder staat de inzet om de verduurzaming meer vorm te geven en maken we plannen voor het behoud en vergroten van de biodiversiteit. Verbinding en participatie Hier staan de gelden die we van het rijk hebben ontvangen om de dienstverlening aan mensen in kwetsbare posities te versterken. De middelen komen naar aanleiding van de Parlementaire Ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslagen (POK). Verder staan hier de kosten voor een verdere invulling aan het wijk- en dorpsgericht werken en de kosten van ondermijning (vergroten bewustwording). Maatschappelijke voorzieningen Dit betreft de kosten van vervolgonderzoek uit het sportbeheerplan (conform besluit van de raad).
Programmabegroting 2023
Pagina 18 van 157
Middelen en bedrijfsvoering Deze kosten zijn toegelicht in de paragraaf Bedrijfsvoering. Overige aanvragen Sociaal domein Dit betreft voornamelijk lagere uitgaven in het kader van de Participatiewet. We zien op dit moment een ontwikkeling dat het aantal uitkeringsontvangers afneemt. Daar tegenover staat een verwachte groei van de uitgaven van jeugdhulp en Wmo met name door indexering van de tarieven. Verder verwachten we de eerste 3 jaar nog een bijdrage te ontvangen van de centrumgemeente Assen voor Beschermd wonen. Beheer openbare ruimte Betreft budget voor onderhoud verkeersvoorzieningen en aanpak van zwerfafval. Economische zaken en grondzaken Dit betreft een incidentele bijdrage aan de Stichting Merk Meppel Hogere energiekosten, verzekering en belasting Voor het eerste jaar verwachten we € 200.000 extra kosten als gevolg van een hoger (vast) gastarief. Ook de geraamde kosten van verzekeringen en belastingen zijn herijkt. Technische aanpassingen Hier staan de effecten van het investeringsplan 2023-2026. Het voordeel in het eerste jaar is het gevolg van een aangepaste uitvoeringsplanning van de investeringen. Overig Dit betreft een optelling van diverse mutaties. Structureel evenwicht De programmabegroting moet structureel sluitend zijn: de structurele lasten zijn gedekt door structurele baten.
Het structureel begrotingsevenwicht wordt berekend door de totale lasten en baten te corrigeren met de incidentele lasten en baten. Het saldo dat overblijft moet positief zijn (de structurele baten zijn dan groter dan de structurele lasten). Uitgangspunt van onze toezichthouder is dat in ieder geval in het eerste jaar van de begroting (2023) sprake moet zijn van een structureel en reëel evenwicht. Dan komen we in aanmerking voor repressief toezicht. Omschrijving (bedragen x € 1.000)
2023
Eindstand programmabegroting 2023-2026
2024
2025
2026
-10
-360
-570
2.540
Af: incidenteel saldo
3.965
3.577
4.165
165
Structureel saldo van de begroting (plus = nadeel, min = voordeel)
-3.975
-3.937
-4.735
2.375
Voor de eerste drie jaren van deze begroting voldoen we aan het structurele evenwicht. Het laatste jaar hebben we te maken met het zogenaamde “ravijnjaar” en krijgen we vooreerst minder middelen vanuit het rijk dan de jaren ervoor. Investeringen We hebben de komende vier jaren circa € 48 miljoen op de planning staan om te investeren. Daarvan is ongeveer € 26 miljoen aan onderhanden werk waarvoor de raad al een krediet beschikbaar heeft gesteld. In de jaren 2023-2026 staat nu een totaalbedrag aan investeringen gepland van € 22 miljoen waarvan voor 2023 € 7 miljoen. Het totale bedrag van € 48 miljoen bevat onder andere de realisatie van een onderwijsvoorziening in Nieuwveense Landen, vervanging van kunstgrasvelden en de atletiekbaan op sportpark Ezinge, investeringen volgend uit het Binnenstadsplan en de herontwikkeling Bleekerseiland. Ook staat de vervanging gepland van de bruggen aan de Commissaris de Vos van Steenwijklaan en vervanging van de Eekmolenbrug. Investeringen in de riolering worden gedaan volgend uit de bouwplanning van de grondexploitaties en vervanging binnen het bestaande rioleringsnetwerk. Zie voor meer informatie de toelichting op de investeringen per programma. Een totaaloverzicht van de investeringen is opgenomen in de bijlage achterin dit boekwerk.
Reservepositie Er is in deze programmabegroting rekening gehouden met stortingen aan de algemene (buffer)reserve. De omvang van de algemene reserves stijgt daardoor van € 14,2 miljoen beginstand 1 januari 2023 naar ruim € 25 miljoen eind 2026. Opgemerkt wordt dat de uitwerking van de kernopgaven uit het collegeprogramma nog niet volledig financieel zijn vertaald. Ook is weerstandsvermogen nodig om al onze risico’s op te vangen en is één van de speerpunten uit het collegeprogramma de verbetering van onze financiële positie.
Programmabegroting 2023
Pagina 19 van 157
Woonlasten De gemiddelde woonlast voor meerpersoonshuishoudens - bestaande uit de onroerendezaakbelastingen (OZB) voor woningen, de riool- en afvalstoffenheffing - bedroeg in 2022 € 752 (bron: Coelo atlas van de lokale lasten 2022). Voor het komende begrotingsjaar is het voorstel de inflatiecorrectie van 2,5% toe te passen op de OZB. Het tarief voor de afvalstoffenheffing blijft gelijk ten opzichte van 2022. Het tarief voor de rioolheffing neemt met € 3,00 toe. Dit past in de lijn van het collegeprogramma om de heffingen te verhogen teneinde de kostendekkendheid van gemeentelijke uitgaven op peil (100%) te brengen. De gemiddelde woonlast voor onze inwoners stijgt door deze aanpassingen naar € 764 in het begrotingsjaar 2023.
Programmabegroting 2023
Pagina 20 van 157
4.
Beleidsprogramma’s
Programmabegroting 2023
Pagina 21 van 157
Programmabegroting 2023
Pagina 22 van 157
4.1 4.1.1
Programma 1: Bestuur Wat valt onder dit programma?
Onderdelen
Bestuursorganen Bestuursondersteuning (griffie)
Prod.
Portefeuille
51
Korteland
Onder het programma Bestuur vallen de bestuursorganen gemeenteraad, college van burgemeester en wethouders en burgemeester. De griffie neemt in dit programma een bijzondere plaats in, als organisatie-eenheid die de bedrijfsvoering van de raad behartigt. Ook regionale samenwerking, de rekenkamer, bezwaren en klachten (de commissie bezwaar en beroep en de gemeentelijke klachtenregeling), het initiatievenbudget en de organisatieontwikkeling zijn beleidsmatig aan dit programma verbonden. Beleidskader - Collegeprogramma 2022-2026 - Griffieplan 2020. 4.1.2
Wat willen we bereiken?
Algemene doelstelling: Bestuur De gemeenteraad van Meppel blijft werken aan het versterken van de drie belangrijke rollen die de gemeenteraad heeft; de volksvertegenwoordigende, de kaderstellende en de controlerende rol. Daarnaast wil de gemeenteraad in verbinding staan met de samenleving en de regio. Dat betekent een gemeenteraad die vorm en inhoud geeft aan het (veranderend) samenspel met de samenleving. Het belang van het versterken van de verbinding tussen gemeenteraad en de Meppeler samenleving geldt nadrukkelijk ook voor de verbindingen binnen de regio, zowel binnen de provincie Drenthe als in de Regio Zwolle. Met het voorgaande wil de gemeenteraad in de toekomst zijn positie krachtig blijven invullen. Participatiebeleid De verhouding tussen (gemeentelijke) overheid en inwoners, bedrijven en organisaties verbeteren door helder participatiebeleid te formuleren. Regionale samenwerking Optimaal samenwerken met relevante partijen in de regio, zodat effectief aan de oplossing van bovenlokale vraagstukken gewerkt wordt. 4.1.3
Wat gaan we daarvoor doen?
Doelen/Activiteiten Bestuur Wat willen we bereiken? Het versterken van de volksvertegenwoordigende, controlerende en kaderstellende rol van de gemeenteraad en specifiek een gemeenteraad die daadwerkelijk in verbinding staat met de samenleving en de regio. Wat gaan we daarvoor doen? - Opstellen en uitvoering geven aan het griffieplan waarin de visie is opgenomen voor de komende jaren om de strategische doelen van de gemeenteraad te realiseren. - Het gesprek met de Meppeler samenleving blijven houden zowel binnen als buiten het stadhuis. - Gebruik maken van de onafhankelijke adviezen van de rekenkamercommissie bij het invullen van de controlerende en kaderstellende rol van de gemeenteraad. Participatiebeleid Wat willen we bereiken? De wereld om ons heen verandert in hoog tempo, en de rol van de gemeente verandert mee. Inwoners, ondernemers en instellingen willen zélf aan het roer staan en betrokken worden bij besluiten die genomen worden. De rolverdeling tussen overheid en gemeenschap verandert. Participatie speelt kortom een steeds grotere rol.
Programmabegroting 2023
Pagina 23 van 157
Doelen/Activiteiten Om onze samenleving optimaal te kunnen bedienen, willen we in 2023 van start gaan met de realisatie van een organisatiebreed participatiebeleid; een beleid dat er toe leidt dat de gehele organisatie op eenzelfde manier participatie kan toepassen. In het coalitieakkoord 2022-2026 wordt dit ook onderschreven: “Door een nieuw participatiebeleid voor de gehele gemeentelijke organisatie te ontwikkelen willen we enerzijds duidelijkheid creëren in hoe wij participatie de ruimte geven. Anderzijds is het een kans om aan te geven welke kaders er zijn voor participatie. Kaders zijn daarbij niet bedoeld om uit te sluiten, maar om duidelijkheid te creëren en daarmee teleurstellingen te voorkomen. Wanneer het organisatiebrede participatiebeleid gereed is, weten inwoners, ondernemers en instellingen beter waar ze aan toe zijn. Ze kunnen dan rekenen op een transparante overheid waar op dezelfde, betrouwbare wijze wordt gewerkt. Daarnaast weten gemeentelijke ambtenaren en bestuurders waaraan zij moeten voldoen als zij zich verhouden tot betrokkenen in de samenleving. Niet alles is mogelijk, maar de gemeente is open en transparant over wat wél kan. Ook vanuit de samenleving zijn er regelmatig initiatieven waarbij in meer of mindere mate aan participatie wordt gedaan.
Wanneer initiatiefnemers een beroep doen op de gemeente, worden zij op passende wijze ondersteund met het te ontwikkelen beleid. Wat gaan we daarvoor doen? We stellen organisatiebreed participatiebeleid op, dat voldoet aan twee voorwaarden: - Externe input. Om te voorkomen dat we teveel met onze organisatiebril kijken, én omdat er meer expertise elders ligt, komt er een externe partij die ons bij dit proces gaat begeleiden; - Brede inbreng. Participatie is niet van ons, maar van de gehele gemeente. Daarom worden in het proces telkens gemeenteraad, inwoners, ondernemers en instellingen betrokken. Zo wordt het een beleid waar iedereen achter kan staan. Voor de realisatie van het participatiebeleid wordt een externe partij aangetrokken. Deze partij gaat met de organisatie, gemeenteraad, ondernemers, inwoners en instellingen in Meppel op zoek naar het beleid dat het beste bij Meppel past. Dit is een proces waarbij steeds zorgvuldig alle belangen afgewogen moeten worden. Regionale samenwerking Wat willen we bereiken? In het coalitieakkoord 2022-2026 wordt het belang van samenwerking onderstreept: “Het nader invulling geven aan de ontwikkelingen willen we doen met inwoners, partners in onze gemeente, in de regio, de provincie –alles afhankelijk van de aard van de opgave en wie erbij betrokken is of wil zijn. De samenwerking met inwoners is cruciaal.
Dit geldt ook voor organisaties en partijen. In het bijzonder willen we hier aangeven dat wij de samenwerking in Regio Zwolle en met de provincie Drenthe wezenlijk achten. Wij willen daar veel energie in steken.” Dit belang van samenwerking is logisch. Veel vraagstukken kunnen we als lokale overheid niet (meer) alleen oplossen. Dat geldt bijvoorbeeld voor de versnelling in de woningbouw en de daarmee onlosmakelijk verbonden ontwikkeling van ons stedelijk gebied. Noordpoort, stationsgebied, de bijbehorende infrastructuur (spoor, weg, fiets), voorzieningen, groen en water –dat vraagt zoveel dat de samenwerking met provincie, regio en zelfs het rijk noodzakelijk is. Ook vraagstukken als de energietransitie, (circulaire) economie en arbeidsmarkt spelen zich op regionaal niveau af. De havenontwikkeling Port of Zwolle springt daarbij in het oog, maar ook de noodzakelijke veranderingen rond bedrijventerreinen. Wat gaan we daarvoor doen? - Samenwerken rond vraagstukken van economie, arbeidsmarkt en ruimtelijke ontwikkeling in Regio Zwolle.
Dit omvat voor Meppel met name: de havenontwikkeling Port of Zwolle als grondstoffenhub; het bevorderen van bij- en omscholing via de Human Capital Agenda en het Ontwikkelfonds en de crisisherstelaanpak; het versterken van de bereikbaarheid via de corridor Drenthe, de spoorverbetering en de A28; de verbetering van de samenhang tussen stad en platteland en klimaatadaptatie; - Uitwerken van de opgave ‘stadsontwikkeling’: op welke manier versnelling aanbrengen in de woningbouw –zowel in Nieuwveense landen als via inbreiding– in de vorm van integrale stadsontwikkeling. Deze kwalitatieve aanpak behelst brede aandacht voor wonen, bereikbaarheid, voorzieningen, groen, water, ontmoeting, nabijheid van werken en wat nog meer nodig is voor een aantrekkelijke leefomgeving; - Samenwerken rond energie, klimaat, circulariteit binnen de Regionale Energiestrategie (RES)-regio Drenthe, Fluvius en met andere relevante partners. Aansluiting met activiteiten in Regio Zwolle op deze gebieden; - Verbanden leggen tussen provincie Drenthe en Regio Zwolle, in afstemming met de gemeenten Westerveld, De Wolden en Hoogeveen; - Actief inzetten op projectontwikkeling, lobby en public affairs. Versterking van onze focuspunten: Port of Zwolle, wonen en verstedelijking, Noord III en IV, binnenstad en Ogterop.
Vergroten hoogwaardige inzet op project- en programmaontwikkeling en de lobby met regionale partners zelf. Regio Zwolle en provincie Drenthe zijn onze primaire (overheids)partners, naast uiteraard onze buurgemeenten. Deze partners bieden kansen die we als Meppel alleen niet zouden hebben. Beide hebben of ontwikkelen investeringsagenda’s waarmee ze een stevig beroep kunnen doen op middelen van het rijk en/of Europa.
Programmabegroting 2023
Pagina 24 van 157
Doelen/Activiteiten Zo is Meppel in beeld met Port of Zwolle, circulariteit, de woonopgave, Noord IV en haar bovenlokale voorzieningen (binnenstad, Ogterop). Dit zijn ook onze focuspunten in de lobby. De komende tijd vraagt dit extra inzet om de kansen die er liggen te verzilveren en waar te maken. Extra inzet is nodig op lobby en projectontwikkeling. Dit laatste omdat voor een goed project op dit moment altijd geld te vinden is. Met name Port of Zwolle en verstedelijking (wonen en meer) vergen extra inzet. Voor verstedelijking geldt dat we groeiend kwaliteit willen toevoegen in Meppel. Dit doen we in afstemming binnen het proces van de omgevingsvisie.
4.1.4
Wat mag het kosten?
01 Bestuur Bedragen x € 1.000,-
Rekening 2021
Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 2022 2023 2024 2025 2026
Lasten Baten Tota a l sa ldo va n ba te n e n la ste n xx Dotaties / onttrekkingen aan reserves Re sulta a t
1.883 - 50 1.833 0 1. 8 3 3
2.025 - 51 1.974 0 1. 9 7 4
2.025 -1 2.024 0 2.024
1.995 -1 1.994 0 1. 9 9 4
1.995 -1 1.994 0 1. 9 9 4
1.995 -1 1.994 0 1. 9 9 4
Uitsplitsing ra ming na a r produc te n 51 Bestuur Tota a l sa ldo va n ba te n e n la ste n
1.833 1. 8 3 3
1.974 1. 9 7 4
2.024 2.024
1.994 1. 9 9 4
1.994 1. 9 9 4
1.994 1. 9 9 4
(plus = nadeel, min = voordeel)
Toelichting Begroting 2023 ten opzichte van 2022 Baten In 2022 hebben we subsidie van € 50.000 van de provincie ontvangen voor “Frisse start”. Begroting 2023 en meerjarenperspectief Lasten Het budget van € 30.000 voor het opstellen van een participatieplan is alleen voor 2023.
Programmabegroting 2023
Pagina 25 van 157
4.2 4.2.1
Programma 2: Openbare orde en veiligheid Wat valt onder dit programma?
Onderdelen
Integrale openbare orde en veiligheid Brandweerzorg Diverse bijzondere wetten
Prod. 33 34 35
Portefeuille Korteland Korteland Korteland
Onder het programma Openbare orde en veiligheid vallen de veiligheidsregio Drenthe (VRD) met bestaande gemeentelijke en bovengemeentelijke hulpdiensten (brandweer, ambulance, geneeskundige hulpverlening bij ongevallen en rampen (GHOR)), crisisbeheersing en rampenbestrijding, de algemene plaatselijke verordening (APV) en een aantal andere bijzondere wetten. Beleidskader - Wet veiligheidsregio’s - Verordening brandveiligheid en hulpverlening gemeente Meppel - Regionaal Crisisplan Drenthe 2022-2025 - Algemeen Plaatselijke Verordening - Bestuurlijke boete - Alcoholwet - Preventie- en handhavingsplan alcohol - Wet bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur (wet Bibob) 2020 en lokaal Bibob beleid 2021 - Lokaal coffeeshopbeleid 2016 - Beleidsregel verblijfsontzeggingen 2020 - Beleidsregel sluiting drugspanden 2013 - Beleidsregel Wet aanpak woonoverlast - Beleidsregel gevaarlijke en bijtende honden - Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg - Uitvoeringsprogramma toezicht en handhaving openbare ruimte 2019-2025 - Tijdelijke wet maatregelen Covid-19. Relatie met andere beleidsterreinen Voor het terugdringen van alcohol- en drugsgebruik onder jongeren en het ontwikkelen van volksgezondheidbeleid bestaat een relatie met het programma Sociaal domein (programma 3) en programma Sport en bewegen (programma 7).
Per 1 januari 2019 is de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz) van kracht. Er is een nauwe relatie met programma 3 Sociaal domein om invulling te geven aan de crisismaatregel van de Wvggz. De aanpak van ondermijning vraagt organisatie brede aandacht aan de hand van het integraal Ondermijningsbeeld Zuidwest Drenthe. Na het opzetten van het team in voorgaand jaar wordt dit jaar inzet gepleegd op het versterken van bestuurlijke weerbaarheid, het preventief inzetten op jeugd en arbeidsmigranten en de nadere aanpak van ondermijnende activiteiten. Er is daarmee een relatie met veel beleidsterreinen dus ook met andere programma’s. 4.2.2
Wat willen we bereiken?
Algemene doelstelling: Een woon-, werk- en leefomgeving waar iedereen in Meppel zich veilig voelt. 4.2.3
Wat gaan we daarvoor doen?
Doelen en activiteiten Wat willen we bereiken? Het veiligheidsgevoel bij de burger tenminste handhaven op het huidige niveau. De bewustwording bij de burger vergroten zodat zij zelf een bijdrage kunnen leveren aan hun (gevoel van) veiligheid. Door consequente inzet van de bestuurlijke instrumenten, in samenwerking met onze partners, de speelruimte van ondermijnende criminaliteit verkleinen. We zijn bestuurlijk weerbaar en ondersteunen en stimuleren maatschappelijke weerbaarheid. Gezamenlijk werpen we barrières op tegen de criminele industrie.
Programmabegroting 2023
Pagina 26 van 157
Doelen en activiteiten Wat gaan we daarvoor doen? - Naar aanleiding van het nieuwe Integraal Veiligheidsplan (IVP) het activiteitenprogramma opstellen om uitvoering te geven aan de doelstellingen in het IVP. - Inzetten op het vergroten van de lokale cyberweerbaarheid om beter te kunnen anticiperen op cybercriminaliteit jegens overheid en burgers. - Om informatie veilig te kunnen delen is een privacy protocol opgesteld. Door deze informatiedeling bestaat er behoefte aan een softwaresysteem waarbij (vertrouwelijke en persoons gerelateerde) informatie veilig verwerkt kan worden. Ook is er behoefte aan een systeem dat het uitvoeren van analyses ondersteunt, het maken van (fenomeen)beelden op basis waarvan strategische beleidskeuzes gemaakt kunnen worden en voor het maken van management rapportages. - In 2023 gaan we, in samenwerking met het Sociaal domein, inzet plegen op het verhogen van de weerbaarheid van jongeren met de leerlijn ‘weerbare jeugd’. Dit bestaat uit: - Voorlichting Halt ‘De kosten van snel geld verdienen’: jongeren leren wat er schuilgaat achter ondermijnende criminaliteit. - Escaperoom ‘Foute Centen’: jongeren behoeden voor een criminele carrière. - #Alertprogramma: voor jongeren, ouders en docenten. Via het Regionaal Informatie- en Expertise Centrum (RIEC). - De film ZICHT: de beleefwereld van jongeren in de ondermijnende criminaliteit.
- Ondermijningsgame: hoe herken je signalen van ondermijning. - We plegen inzet op het versterken van de weerbaarheid van onze inwoners, en dan een specifieke doelgroep, de arbeidsmigranten. Dit doen we Zuidwest Drenthe breed samen met het RIEC door controles uit te oefenen en waar nodig hulpverlening in te schakelen. - We organiseren bewustwordingssessies om zicht op aard, omvang en verschijningsvormen van ondermijnende criminaliteit te vergroten, op basis van lokale thematiek voor ambtenaren en bestuur. Er is behoefte aan informatie/voorbeelden hoe ieder van hen in zijn/haar eigen functie of rol ermee te maken kan krijgen. Door het bewustzijn kunnen we de bestuurlijke weerbaarheid versterken en ondermijnende effecten beter tegenhouden en daarmee maatschappelijke functie beter vervullen. We geven naast bovenstaande zaken nadere invulling aan het tegengaan van ondermijning door training, bewustwording en het inzetten op casuïstiek. Wat willen we bereiken? Rampenbestrijding vindt goed voorbereid en adequaat plaats. Wat gaan we daarvoor doen? - Oefenen van het Regionaal Crisisplan Drenthe; - Interne crisisorganisatie actueel houden.
4.2.4
Beleidsindicatoren
Indicator
Eenheid
Winkeldiefstal
Periode
Begroting 2022
Begroting 2023
%
2021
0,0
1,0
Geweldsmisdrijven
per 1.000 inwoners
2021
3,8
2,5
Diefstal uit woning
per 1.000 inwoners
2021
0,0
0,7
Vernieling en beschadiging
per 1.000 inwoners
2021
5,6
5,1
Verwijzingen Halt
per 1.000 inwoners
2021
11,0
8,0
%
2020
1,0%
1,0%
Jongeren met delict voor rechter
4.2.5
Wat mag het kosten?
02 Openbare orde en veiligheid Bedragen x €1.000,-
Rekening 2021
Begroting 2022
Begroting 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Lasten Baten Tota a l sa ldo va n ba te n e n la ste n xx Dotaties / onttrekkingen aan reserves Re sulta a t
2.842 - 179 2.663 0 2.663
2.895 - 86 2.809 0 2.809
3.036 - 56 2.980 0 2.980
3.096 - 56 3.040 0 3.040
3.174 - 56 3.118 0 3 . 118
3.215 - 56 3.158 0 3 . 15 8
Uitsplitsing ra ming na a r produc te n 33 Integrale openbare orde en veiligheid 34 Brandweerzorg 35 Diverse bijzondere wetten Tota a l sa ldo va n ba te n e n la ste n
828 1.782 52 2.663
957 1.811 41 2.809
1.069 1.845 66 2.980
1.069 1.904 66 3.040
1.087 1.965 66 3 . 118
1.069 2.023 66 3 . 15 8
(plus = nadeel, min = voordeel)
Programmabegroting 2023
Pagina 27 van 157
Toelichting Begroting 2023 ten opzichte van 2022 De toename in de lasten van circa € 140.000 is een optelling van verschillende componenten. De mutatie betreft onder andere een verhoging van de bijdrage aan de Veiligheidsregio Drenthe (VRD), de toenemende kosten voor de uitvoering van bijzondere wetten (onder andere opvang zwerfdieren, lijkbezorging) en extra middelen van de aanpak van ondermijning. De baten betreffen inkomsten van marktgelden, leges APV. In 2021 en 2022 zijn ook baten opgenomen volgend uit de compensatie voor de handhaving op corona toegangsbewijzen. Begroting 2023 en meerjarenperspectief De ontwikkeling van de lasten in het meerjarenperspectief volgt voornamelijk uit de te verwachten bijdrage aan de VRD.
Programmabegroting 2023
Pagina 28 van 157
4.3 4.3.1
Programma 3: Sociaal domein Wat valt onder dit programma?
Onderdelen
Samenkracht en burgerparticipatie Eigen kracht en individuele ondersteuning Inkomensregelingen Begeleide participatie Arbeidsparticipatie Maatwerkvoorzieningen Maatwerkdienstverlening 18+ Maatwerkdienstverlening 18Geëscaleerde zorg 18+ Geëscaleerde zorg 18Volksgezondheid
Prod. 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20
Portefeuille
Bos Van Ulzen De Vries
Het programma Sociaal domein richt zich op alle taken die voorheen in de programma’s 3 en 5 opgenomen waren. Bovenstaande onderdelen vormen nu het programma 3 Sociaal domein. De beleidskaders waarop het programmaonderdeel Sociaal domein is gebaseerd - Visie en kaderstelling Sociaal domein en doelen Sociaal domein (2014) - De toegang tot een domein (2014) - Re-integratiebeleid (2017) - Notitie Sociaal domein – van transitie door in transformatie (2017) - Beleidsnotitie GGD ‘Samen werken aan gezondheid’ (2017) - Visiedocument wijk en dorpsgericht werken (2018) - Een werkende keten (2019) - Verordening Sociaal domein Meppel (2022) - Rekenkameronderzoek subsidies - Normenkader Wmo (2021) Algemene doelstellingen: De uitgaven voor het Sociaal domein stijgen door. Behalve de kosten voor jeugdzorg stijgen ook de Wmo-kosten. De groei van de kosten die samenhangen met de Participatiewet lijkt te stabiliseren. Dat blijkt uit het onderzoek dat BDO jaarlijks uitvoert in opdracht van de VNG, Divosa en het Netwerk Directeuren Sociaal domein (NDSD). Voor vrijwel alle gemeenten in Nederland geldt: een einde aan die groei of zelfs een afname is niet in zicht, zeker in het licht van de huidige economische, maatschappelijke en demografische ontwikkelingen.
Daarnaast vergroten verschillende inhoudelijke en systeemvraagstukken, zoals het abonnementstarief voor de Wmo, de manier van verwijzen in de jeugdhulp en vergroting van de complexiteit van de zorg als gevolg van bijvoorbeeld corona de druk op financiële grip en sturing. Het rijk maakt geen aanstalten om op korte termijn iets aan de Wmo-problematiek te doen. Ook past het rijk niet structureel bij, hoewel afgelopen jaren de opbrengsten voor gemeenten iets gunstiger was als gevolg van incidentele middelen voor de jeugdzorg. Om die reden volgen wij de gesprekken van de VNG met het rijk over de gemeentefinanciën nauwgezet. Verschillende instellingen melden dat zij door de stijgende kosten (bijv. door cao-aanpassingen, arbeidsmarkttoeslagen, prijsstijgingen gas en dergelijke) in problemen komen om hun taken uit te voeren. Om die reden zal een advies worden opgesteld voor de lange termijn om te kunnen borgen wat goed is voor Meppel en de instellingen. In 2022 zijn wij gestart met een programmatische aanpak voor de doorontwikkeling van het Sociaal domein. De doelstelling van het programma is te komen tot een robuust (toegang tot het) Sociaal domein waarin wij een betrouwbare en flexibele partner zijn voor de inwoners en maatschappelijke partners en waarbij wij de bedoeling van het vraagstuk centraal stellen.
Vanuit dit programma, genaamd ‘Sociaal domein op Koers’, werken wij ook in 2023 verder aan deze doelstelling. Het programma omvat twee onderdelen: basis op orde (zie paragraaf 4.3.2) en doorontwikkeling medewerkers. Onder ‘basis op orde’ vallen onder andere: het optimaliseren van de processen, waar mogelijk digitalisering teneinde de dienstverlening en toegang daartoe zo goed mogelijk neer te zetten. Het onderdeel ‘doorontwikkeling medewerkers’ omvat onder andere: het opzetten van een traineeprogramma, opgavegericht en projectmatig werken, talentontwikkeling en de vraag beantwoorden wat koers in de dagelijkse praktijk betekent voor onze medewerkers.
Programmabegroting 2023
Pagina 29 van 157
Bij de start van een nieuw college is het collegeprogramma ‘Werk in Uitvoering' een belangrijke leidraad. Meppel is een sociale gemeente. De zorg voor elkaar, zeker voor mensen die het moeilijk hebben, staat hoog in het vaandel. Dat is belangrijk, vooral in deze tijd van toename van kansenongelijkheid en polarisatie. Onze uitdaging is allereerst om verschillen te verkleinen en mensen dichter bij elkaar te brengen. Juist op gemeentelijk niveau is de menselijke maat, sociale samenhang en het contact tussen overheid en inwoner te verbeteren. De tweede uitdaging is de zorg voor mensen effectief te organiseren en uit te voeren. Aandacht moet worden gegeven aan afspraken met en samenwerking tussen zorgpartijen, versterken van vertrouwen in de professional en meer inzet op het voorkomen van problemen (door preventie en samenwerking in het voorliggend veld). Wij willen dat zorg en ondersteuning beschikbaar is voor wie dat nodig heeft. Tegelijkertijd is betaalbaarheid van belang voor de structurele beschikbaarheid en de kwaliteit ervan. Deze berust op vijf pijlers, te weten: 1. Preventie. 2. Vroegsignalering. 3. Zorg nabij en maatwerk. 4. Vertrouwen in zorgprofessional en beperking van bureaucratie. 5. Inzet op vermindering van uithuisplaatsingen. De overige aandachtspunten zijn: - Bevorderen sociale samenhang. - Flexibiliteit van mensen op de arbeidsmarkt.
- Ondersteuning mantelzorgers. - Schuldenproblematiek. Om de kwaliteit van onze dienstverlening te bevorderen, focussen we ons via het programma ‘Sociaal domein op Koers’ de komende twee jaren op onze interne processen waarbij we ‘de bedoeling’ als leidend principe hanteren. Hiermee geven we niet alleen invulling aan koers, maar bouwen we onze dienstverlening op vanuit de vraag vanuit onze kwetsbare inwoners, waarbij we wel kritisch blijven kijken naar een zo efficiënt mogelijke besteding van onze beperkte middelen. Tenslotte moet nog worden opgemerkt dat het Sociaal domein maar deels invloed heeft op hoe ze die beperkte middelen uitgeeft. De grote tekorten de laatste jaren op Jeugd en Wmo kunnen maar ten dele worden weggewerkt door onze processen efficiënter in te richten. Een groot deel van de uitgaven vindt plaats buiten onze directe invloedssfeer. Landelijke wijzigingen in de cultuur en de wet- en regelgeving Het collegeprogramma sluit aan op het coalitieakkoord van het recent aangetreden kabinet Rutte IV, waarin is opgenomen dat wetten beoordeeld zullen worden op eenvoud, menselijke maat en uitvoerbaarheid en waar nodig verbeterd zullen worden. De stappen die het kabinet nu wil zetten binnen het Sociaal domein moeten daarbij passen binnen het financiële kader dat daarvoor beschikbaar is.
Dit zijn onder andere de beschikbaar gestelde middelen voor het hervormen van de arbeidsmarkt, reintegratie en het aanpakken van armoede en schulden. In het eerste spoor gaat het dan onder meer om: - Maatregelen die situaties van inkomensonzekerheid beperken en bijdragen aan bestaanszekerheid. - Maatregelen die de participatie van burgers bevorderen. - Maatregelen die de integraliteit van de dienstverlening verder versterken. - Maatregelen voor het aanpassen van de (uitvoering) van de kostendelersnorm. De komende periode wordt landelijk gebruikt om dit nader in wetgeving uit te werken. Implementatie wordt op z'n vroegst begin 2024 voorzien. Voor de kostendelersnorm probeert men al op 1 januari 2023 de wijziging door te voeren. Het tweede spoor, dat gelijktijdig wordt opgepakt in 2022 met andere departementen, gemeenten, de sociale verzekeringsbank, de sociale werkbedrijven en andere betrokkenen, werkt de ingezette beweging verder uit. Dit zal een traject zijn van een aantal jaren. Focus ligt daarbij op de lijnen: - Bestaanszekerheid, - Perspectief/integraliteit en - Handhaving. Voor al deze lijnen geldt dat ze breder zijn dan de Participatiewet alleen. Bestaanszekerheid is gelegen in een combinatie van voorzieningen, waar de Participatiewet onderdeel van uitmaakt. Perspectief en integraliteit betreffen ook de samenhang met de Wmo en de Jeugdwet.
En handhaving is ingebed in het bredere stelsel van sociale zekerheid.
Programmabegroting 2023
Pagina 30 van 157
4.3.2
Wat gaan we daarvoor doen?
We blijven strak monitoren wat de langere termijneffecten van corona gaan zijn en zetten hierbij volop in op werk en inkomen. Onze lokale ondernemers, klein en groot, zijn hierbij van groot belang. Waar wenselijk en mogelijk steunen wij hen in creatieve oplossingen op gebied van stages, scholing en creëren van werkgelegenheid. Ook bij ons is de trend van langdurige en zwaardere jeugdhulp zichtbaar. Onze uitdaging voor 2023 is de verschuiving van individuele beschikkingen naar brede algemene voorzieningen verder vorm te geven. Dit vraagt om mankracht die dicht op de leefwereld zit en zo zorg en onderwijs beter op elkaar kan laten aansluiten. Waar nu jeugdhulp individueel aangeboden wordt, willen we naar bredere mogelijkheden binnen scholen. We realiseren ons dat hierbij mogelijk de kosten voor de baat uitgaan. Daarnaast hebben we nog niet inzichtelijk wat de gevolgen zullen zijn van de landelijke “Hervormingsagenda Jeugd” en de aanvullende rijksmaatregelen die moeten leiden tot een besparing op de uitgaven. We hebben daarvoor in deze begroting een voorzichtige stelpost opgenomen. Alles lijkt erop te wijzen dat inzetten op laagdrempelige begeleiding (dus niet direct professionele langdurige zorg) zijn vruchten afwerpt.
Het versterken van het wijk- en dorpsgericht werken is hierbij een belangrijke voorwaarde; daar sluiten we aan bij de leefwereld van onze inwoners en lukt het vaak om met onze partners en de wijkregisseurs een probleem al vroeg te signaleren en direct ondersteuning te bieden. Het werken vanuit de leefwereld van onze inwoners en het denken van buiten naar binnen staat centraal bij de doorontwikkeling van onze medewerkers. Hierbij geldt zo buiten zo binnen. Wij werken via in company opleidingsaanbod aan de mindset en vaardigheden van onze eigen medewerkers om te werken vanuit de bedoeling. Hierbij staat de klant centraal en leveren we maatwerk en denken we vanuit kaders waarbinnen we maximaal creatief zijn en werken vanuit de geest van de wet. In 2021 is hard gewerkt aan de herijking van de subsidies en is de interne organisatie voorbereid op de aankomende veranderingen. Eind 2022 wordt deze vernieuwde werkwijze geëvalueerd en voor 2023 bijgesteld waar nodig op basis van PDCA (Plan–Do–Check–Act). Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) 2015 Ook komend jaar verwachten we een groei in aanvragen voor Wmo-maatwerkondersteuning en -voorziening. Hierin maken we een onderscheid tussen de echt kwetsbare inwoners die we willen helpen met complexe problematiek en inwoners met een enkelvoudig vraagstuk.
Dit doen we door samen met de inwoner te kijken naar zijn of haar ondersteuningsbehoefte en zoeken samen naar (maatwerk) oplossingen zo lang als nodig is. Indien mogelijk gericht op het zelf weer kunnen doen of regelen. Onze insteek blijft om, daar waar mogelijk, de inwoner zelf de regie te laten houden en verantwoordelijkheid te nemen. De Wmo is immers een vangnet, we moeten voorkomen dat inwoners zorgafhankelijk worden gemaakt. Doordat de vraag en de kosten toenemen moeten we alert blijven op zorgvragen die niet direct langdurige of professionele zorg nodig hebben. Met elkaar hierover het gesprek aangaan is lastig en noodzakelijk. Wat vinden we in Meppel “normaal” en wat niet? De juiste zorg op de juiste plek en betaald door de juiste partij blijft een belangrijke focuspunt. Het managementinformatiesysteem Qlik Sense heeft ons vorig jaar geholpen om nog meer inzicht te krijgen in het gebruik van onze regelingen en inzet van onze gelden. Dit inzicht bouwen we verder uit doordat we meer trends in het zorggebruik inzichtelijk kunnen maken. Intern is de digitale sociale kaart, die in 2021 live is gegaan, een middel dat we regelmatig gaan gebruiken, zodat we gemakkelijker dezelfde informatie tot onze beschikking hebben. Jeugdhulp We constateren dat er steeds meer een beroep wordt gedaan op de jeugdhulp en met name zorg voor complexere casussen.
Er zijn verschillende factoren die deze ontwikkeling verklaren, waaronder een veranderende maatschappij. De jeugdhulp is sinds de transitie toegankelijker geworden. De ingekochte jeugdhulp sluit beter aan op de wensen van de inwoners en is uitgebreider dan voorheen. De inwoners zijn nu beter op de hoogte van de aangeboden zorg. Deze factoren in combinatie met de effecten van corona zullen de vraag naar hulp voor complexe en langdurige zorgtrajecten in de komende jaren nog meer versterken. Ontwikkelagenda jeugdhulp In december 2021 en januari 2022 hebben we een aanzet tot de ontwikkelagenda jeugdhulp aan de gemeenteraad gepresenteerd.