Perspectiefnota 2022-2025
Tekst van het document
Perspectiefnota 2022 - 2025
Perspectiefnota 2022 - 2025
2
Inhoudsopgave 1.
Voorwoord ...................................................................................................................... 7
2.
Beleidsontwikkelingen op hoofdlijnen ........................................................................... 11
3.
Financiën op hoofdlijnen ............................................................................................... 19
4.
Risico’s en weerstandsvermogen................................................................................... 25
5.
Programma’s................................................................................................................. 31 5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6 5.7 5.8 5.9 5.10 5.11 5.12
Bestuur .................................................................................................................31 Openbare orde en veiligheid .....................................................................................32 Sociaal domein .......................................................................................................33 Onderwijs ..............................................................................................................37 Maatschappelijke ondersteuning................................................................................38 Kunst, cultuur, recreatie en toerisme .........................................................................39 Sport en bewegen ...................................................................................................41 Ontwikkeling openbare ruimte ..................................................................................42 Beheer bestaande openbare ruimte ...........................................................................45 Economische zaken en grondzaken ............................................................................48 Duurzaamheid ........................................................................................................50 Burgerzaken
..........................................................................................................51
Algemene dekkingsmiddelen ................................................................................................ 55 Overhead.............................................................................................................................. 57
5
6
1. Voorwoord
Geachte leden van de gemeenteraad, Hierbij bieden wij u de perspectiefnota 2022-2025 aan. Een perspectiefnota die is opgesteld in een uitzonderlijke periode. Een periode die de nodige onzekerheden met zich meebrengt voor de toekomst. Maar ook een periode die laat zien waar de kansen en uitdagingen liggen voor de verdere groei van Meppel. Het coronavirus is nog altijd niet bestreden. Nu een steeds groter deel van de Nederlandse bevolking wordt gevaccineerd, gloort er licht aan het einde van de tunnel. Met de vaccinatielocatie in Meppel dragen we daar ons steentje aan bij. De gezondheidscrisis nadert daarmee hopelijk het einde, maar de maatschappelijke en economische effecten van corona leiden tot een -financieel- onzeker perspectief. Daarnaast zien we, net als veel andere gemeenten, de kosten voor jeugdzorg en WMO verder stijgen. De kabinetsformatie is op moment van schrijven nog in volle gang. Het is onduidelijk wat dit betekent voor de algemene uitkering uit het gemeentefonds. Daar komt bij dat volgend jaar de gemeenteraadsverkiezingen worden georganiseerd. Daarmee is het laatste jaar van onze collegeperiode aangebroken. Vanuit deze context heeft het college besloten om de perspectiefnota dit jaar een ander karakter te geven. We zetten in op een sluitende begroting voor 2022 met balans tussen onze ambities, de financiële mogelijkheden en de capaciteit van de organisatie.
We schetsen onze visie op waar we nu staan en wat er de komende jaren nodig is voor de ontwikkeling van Meppel. Er staan grote opgaven voor de deur. Bijvoorbeeld op het gebied van wonen en verstedelijking, klimaat en de energietransitie. Investeren in Meppel is nodig om de economische groei te stimuleren en ons voorzieningenniveau op peil te houden. Zo blijft Meppel de plek waar je wilt wonen én werken. De afgelopen jaren heeft ons college zich ingespannen om te komen tot een gezonde financiële positie. Maar die verbeteringen alleen zijn onvoldoende om alle uitdagingen het hoofd te bieden. Dat vraagt om stevige keuzes met financiële gevolgen die soms doorwerken op de langere termijn. Met de verkiezingen in zicht wil dit college die keuzes niet meer maken. We presenteren daarom een perspectiefnota waarin we een aantal keuzerichtingen duiden, zonder deze te concretiseren. Daarmee geven we de nieuwe raad en het nieuwe college maximaal de ruimte om haar eigen koers te varen. Tot slot, we leven in een bijzondere tijd. Een tijd die veel vraagt van onze flexibiliteit. Maar in Meppel zijn we eigenzinnig, ondernemend en creatief. Dat zit in ons DNA. Het college heeft er dan ook alle vertrouwen in dat we de komende jaren samen met uw gemeenteraad tot de juiste keuzes zullen komen. Dat doen we voor onze stad, onze dorpen en onze inwoners. Samen laten we Meppel bloeien.
Burgemeester en wethouders van de gemeente Meppel, De burgemeester De gemeentesecretaris R.T.A. Korteland
A.J. Kastelein.
7
8
2 Beleidsontwikkelingen op hoofdlijnen
10
2. Beleidsontwikkelingen op hoofdlijnen Uitgangspunt In deze perspectiefnota, de laatste van ons college, geven wij onze visie op waar we staan en wat de komende jaren nodig is. De opgaven waarvoor we staan zijn groot. Die vragen stevige keuzes. Wij gaan die onomkeerbare keuzes niet meer maken in het zicht van de verkiezingen volgend jaar. We duiden echter wel enkele richtingen, zonder die op dit moment te zeer te concretiseren. Dat is aan de nieuwe raad en het nieuwe college. Daarom is de financiële vertaling (concretisering) beleidsarm, zij het dat deze rekening houdt met de geduide richtingen. Ons vertrekpunt We hebben de afgelopen periode de lijn doorgezet om te komen tot een gezonde financiële positie. We hebben daarin slagen gemaakt. Onze schuldenpositie is teruggebracht en diverse kentallen zijn verbeterd. We zien tegelijkertijd dat de wereld om ons heen sterk verandert. Er staan grote opgaven voor de deur, we gaan naar een post-coronatijdperk en de uitdaging om ons voorzieningenniveau op peil te houden is groot. De verbeteringen van de afgelopen periode zijn niet voldoende om de uitdagingen voor de toekomst het hoofd te bieden. Er is meer nodig: stevige keuzes, investeringen en ook financiële ombuigingen. Context Grote opgaven We staan op een kruispunt. Verschillende grote opgaven komen op ons af en vragen om antwoorden en aanpakken.
Duurzaamheid: met het Programma Duurzaamheid hebben we het kader geschetst hoe we naar een duurzame samenleving in Meppel willen komen. De komende jaren staan we voor de warmtetransitie en verduurzaming van woningen, het faciliteren van grootschalige duurzame opwekking en gaan we klimaatrobuust en circulair handelen. We maken al stappen, bijvoorbeeld met Noord IV en de circulaire haven Port of Zwolle. Maar de opgave die voor ons ligt is groot. Wonen en verstedelijking: Regio Zwolle en de noordelijke provincies spelen in op het grote woningtekort in Nederland. In onze regio wordt de groeiopgave omarmt. Meppel heeft niet alleen de ruimte en dynamiek om hier een bijdrage aan te leveren, maar het biedt ook kansen vanwege de kracht van onze binnenstad en de stedelijke voorzieningen. Verhoudingen: de samenleving verandert. We moeten omgaan met toenemende sociale ongelijkheid en gevoel van tegenstelling, individualisering, veranderingen in democratische verhoudingen en in sociale verbanden. Tegelijkertijd zien we hoe krachtig de samenleving in Meppel is. We zoeken naar een nieuwe rolverdeling die past bij onze organisatie en bij Meppel. Urgentie door corona De urgentie van het komen tot antwoorden en aanpakken is verhoogd door corona en haar gevolgen. De komende jaren ontstaat een post-corona situatie met veel onzekerheden en aandachtsgebieden.
Werkloosheid, schuldentoename, faillissementen, eenzaamheid, sociale achterstanden, e.d. Generatie met weinig perspectief, motivatieverlies, vergrote verschillen in de samenleving We moeten zelf blijven investeren om de motor weer op gang te helpen. Financiën onder druk Het vinden van antwoorden op de grote vraagstukken moeten we doen in de omstandigheid dat onze financiën structureel onder druk staan.
11
De netto schuldquote is hoog en de solvabiliteit laag. Het weerstandsvermogen zit aan de ondergrens van wat de gemeente als ‘voldoende’ beschouwt, onze reservepositie neemt af. We merken een duidelijke financiële impact van de decentralisaties van het Sociaal domein en vanuit de Omgevingswet. We zien in de afgelopen jaren dat het opvangen van deze consequenties belemmerend werkt op onze financiële mogelijkheden. De financiële consequenties kunnen we structureel niet dragen. Het rijk heeft ons inziens hierin een rol en de VNG onderhandelt hierover namens de gemeenten met het rijk. Tegelijkertijd moeten we, vanuit onze eigen verantwoordelijkheid, omgaan met de tekorten op korte termijn. We menen dat we onze eigen voorzieningen tegen het licht moeten houden om effectiever onze doelen kunnen bereiken. Dit in het licht van de meest actuele inzichten over effectiviteit van programma’s en in lijn met de veranderde rol tussen samenleving en overheid. We willen uitgaan van de eigen verantwoordelijkheid en eigen kracht van inwoners die daartoe in staat zijn. Dit met nadrukkelijke aandacht en ondersteuning voor de kwetsbaren in de samenleving. De uitdaging om ons voorzieningenniveau op peil te houden naar de toekomst is groot. Daar tegenover staat een relatief lage opbrengst vanuit lokale lasten.
Denkrichting Om duurzaam te kunnen blijven investeren in de toekomst van de gemeente Meppel heeft het versterken van de financiële positie prioriteit. Hiervoor moeten fundamentele keuzes worden gemaakt. Niets doen, bijschaven of dicht rekenen, is geen optie meer. We willen deze keuzes maken in de context van onze eigen kracht, onze positie in de regio, de grote opgaven en de veranderende samenleving. Zonder het volgende bestuur te zeer het gras voor de voeten weg te maaien, duiden we onze denkrichting. We willen dit doen door anders te denken, anders te verbinden en anders te doen en organiseren. Deze andere handelwijze draagt bij aan de keuzes die voor de toekomst nodig zijn: Groeiend kwaliteit toevoegen; Effectief organiseren: verbindend en vraagstukgericht; Transformatief besparen. Deze handelwijze en keuzes lichten we hieronder toe. Anders acteren We kunnen niet blijven acteren zoals we de afgelopen jaren/decennia hebben gedaan. Er is een ommezwaai nodig: ANDERS DENKEN: De opgaven zijn groter en complexer dan voorheen. We moeten groter denken om deze aan te pakken. Opgaven staan niet op zichzelf, maar horen bij de context vanuit onze positie en de toekomst voor Meppel. Het vraagt denken vanuit: waar wil je met Meppel naartoe? ANDERS VERBINDEN: We moeten veel meer dan tot nu toe integraal werken, opgaven centraal stellen en met elkaar verbinden.
Anders verbinden vraagt ook het versterken van relaties, nieuwe relaties aangaan met partijen en coalities smeden. ANDERS DOEN, ANDERS ORGANISEREN: De samenleving verwacht een faciliterende overheid. Daar moeten wij ons op toerusten. Meer dan nu moeten we ruimte geven aan initiatiefnemers in de samenleving en aan maatschappelijk verantwoord ondernemen. Samenwerkingsverbanden, organisaties en inwoners krijgen meer eigen verantwoordelijkheid. Daarbij blijft de overheid oog houden voor de kwetsbaren, die daartoe niet in staat zijn.
12
Meppel heeft een unieke positie Die ommezwaai, die lijn van verandering willen we duiden. We zien kansen op een kwalitatieve sprong voorwaarts: stappen vooruit maken met antwoorden op de transitieopgaven die passen bij de kwaliteiten van Meppel. Meppel is eigenzinnig, ondernemend en bereid tot inclusie. Een goede basis voor herstel na de crisis en een grotere verantwoordelijkheid bij de samenleving. De historische binnenstad, ligging aan een knooppunt en economische diversiteit geven ons een belangrijke regionale functie. Met onze voorzieningen en horeca kunnen wij specifieke markten bedienen. Wij kunnen onze positie in de regionale economie verder uitbouwen en groeien als prettige stad om te wonen. Onze unieke kwaliteiten willen we benutten en uitbouwen, in antwoord op de opgaven rond klimaat/verduurzaming, wonen/verstedelijking en sociale verhoudingen. Daarin zien we een aantal samenhangende lijnen: a. Groeiend kwaliteit toevoegen Ons voorzieningenniveau is hoog, met name doordat we een regionaal verzorgingsgebied hebben. Groei vergroot het draagvlak voor deze voorzieningen. Maar groei alleen voegt onvoldoende toe. We moeten de unieke kwaliteiten van Meppel handhaven en zelfs uitbouwen. Op die manier dragen we bij aan de kwaliteit van leven en aan brede welvaart. b. Effectief organiseren: verbindend en vraagstukgericht De samenleving verandert in hoog tempo.
Dat vraagt om een herijking van onze verhoudingen, zowel intern als met partners. Ook vraagt het om flexibiliteit en wendbaarheid. De toenemende complexiteit van de samenleving maakt dat we als gemeente verbindingen moeten leggen over traditionele domeinen heen en tussen inwoners, organisaties en bedrijven. We willen daarin effectief zijn, effectief bijdragen aan het oplossen van vraagstukken. Vraagstukken moeten centraal staan in de wijze waarop we relaties aangaan met partijen in de samenleving. c. Transformatief besparen Onze financiën staan structureel onder druk. Achtereenvolgende bezuinigingsoperaties hebben voor tijdelijke verlichting gezorgd, maar de situatie is structureel nauwelijks rooskleuriger geworden. Een andere benadering is nodig. Een manier om dat te doen is de opgaven voor de toekomst, de transformaties die op ons afkomen, te verbinden met de taken die we van oudsher hebben als gemeente. En zo werk met werk maken. Ook in een nieuwe verbinding met partijen in de samenleving. Kleur geven We willen niet blijven steken bij algemene, goed klinkende termen. We willen kleur geven aan het anders denken, anders verbinden en anders doen, aan de kwalitatieve sprong voorwaarts. We voelen onze verantwoordelijkheid hierin.
Maar zonder deze concreet in te vullen, want we willen niet treden in de verantwoordelijkheden van het nieuwe bestuur (raad en college) om kaders te stellen en keuzes te maken voor de komende periode. Een deel van de keuzes, die passen bij het afsluiten van onze bestuursperiode, bieden we in deze perspectiefnota aan. GROEIEND KWALITEIT TOEVOEGEN
Woonopgave en verstedelijking We zien een verschuiving van de woonopgave naar buiten de randstad. De Regio Zwolle pakt hierin haar positie en staat voor een grote woonopgave. Meppel wil een rol spelen om die groei te faciliteren. We moeten ons daarbij minder laten leiden door de momentopnamen van (sub regionale) woningbehoefteonderzoeken, maar vanuit de potentie van Meppel nagaan hoe we in grotere mate kunnen bijdragen aan de bouwopgave. Wonen staat niet op zichzelf. Wonen, werken en bereikbaarheid zijn drie takken die aan dezelfde stam behoren en zich in samenhang moeten ontwikkelen. Daarbij vinden we dat duurzaamheid in ontwikkeling en het dagelijks leven in de
13
(nabije) toekomst een vanzelfsprekendheid is. We willen met de groei ook de kansen pakken voor innovatie en vernieuwing en het aangaan van nieuwe verbindingen. Groei leidt tot betaalbaarheid van onze voorzieningen naar de toekomst. We zoeken naar draagkracht voor voorzieningen die bijdragen aan het unieke karakter van Meppel en onderscheidend zijn in de omgeving. Denk aan de historische en evenementrijke binnenstad, de schouwburg Ogterop en het duurzame ziekenhuis.
Regionale economie De economie wordt gedreven door de bepalende transities van de laatste decennia: kennis, agglomeratiekracht en duurzaamheid. Daarom zijn regionale verbindingen essentieel en neemt Regio Zwolle voor ons toe in belang. Meppel treedt, als één van de grondleggers van deze samenwerking, steeds meer op de voorgrond. We zien het belang van een actieve rol in de Regio Zwolle, het werk vindt plaats in de regio. Dat vraagt ook inzet op menselijk kapitaal en onderwijs. Daarbij zien we een belangrijke link met duurzame opgaven. Juist circulaire economie en de energietransitie bieden grote kansen om nieuwe werkgelegenheid te creëren. Binnen de regio kunnen we Meppel op de kaart zetten. Ons unieke profiel met ons onderwijsaanbod en onze economische kracht is daarbij een belangrijke vestigingsfactor. Samen met de samenleving en in combinatie met onze groei willen we die regionale betekenis op lange termijn versterken. Initiatieven en samenwerkingen op gebied van bijvoorbeeld sport, cultuur, evenementen en onderwijs moeten hier wat ons betreft (kostendekkend) aan bijdragen. Om de leefbaarheid en aantrekkelijkheid als vestigingsfactor te behouden vraagt de binnenstad specifieke aandacht.
EFFECTIEF ORGANISEREN: VERBINDEND EN VRAAGSSTUKGERICHT
Sociale verhoudingen De veranderende samenleving betekent een nieuwe verhouding tussen overheid en samenleving. Bewoners en partijen krijgen een grotere verantwoordelijkheid in het oplossen van maatschappelijke vraagstukken, van het Sociaal domein tot verduurzaming. Het ondernemerschap, de houding van ‘doen’ en de bereidheid tot inclusie in Meppel maken dit ook mogelijk. Onze samenleving heeft de capaciteit om vraagstukken zelf aan te pakken en sociale verbanden duurzaam in stand te houden. Dat vraagt van ons het loskomen van bestaande organisaties en structuren en toe naar nieuwe verbanden tussen inwoners, coöperaties, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties. Het vraagt scherp aan de wind varen, maar met compassie. Traditionele sociale verbanden maken steeds meer plaats voor nieuwe verbanden, zoals binnen sport en cultuur. De sociale samenhang in wijken en dorpen zien we in belang toenemen. We moeten nieuwe verbindingen leggen zowel in buurten en wijken als op regionale schaal, maar ook tussen domeinen, thema’s en vraagstukken. Gezondheid en ontmoeting, onderwijs en energie, digitalisering en openbare ruimte, enzovoorts.
Onze positie en organisatie Het toenemend belang van de regio en het nieuwe samenspel met de samenleving vraagt om aandacht voor de positie van de raad als democratisch en legitimerend orgaan. Zo komt de vraag van de governance van Regio Zwolle op ons af: hoe verhoudt de regionale besluitvorming zich tot die van haar partners. En waarop spelen we wel en niet in binnen dit regioverband: welke vraagstukken pakken we aan op lokale en welke op regionale schaal. Andere
14
regionale samenwerkingen zijn daarbij ook relevant, zoals voor de energiestrategie en klimaatadaptatiestrategie. Inwoners laten zich niet altijd zonder meer vertegenwoordigen en willen zelf inbreng en invloed hebben, zelf zaken organiseren en regelen. Het is zaak als raad en college hierop tijdig in te spelen en positie te bepalen. Opgaven worden steeds complexer en de organisatie moet sneller kunnen meebewegen. Hiervoor hebben we onze Koers voor de organisatie ingezet. Daarin werken we onder andere toe naar verbinding met de samenleving, waar we ruimte geven en integraal werken. Meppel is gewend haar eigen boontjes te doppen, maar we zien dat nieuwe connecties en samenwerkingen nodig zijn om verder te komen. Toenemende digitalisering en veranderende technologie hebben impact op onze rol als gemeente en benodigde vaardigheden als organisatie. Dat geldt eveneens voor de toenemende rol in het uitvoeren, toezichthouden en handhaven van regels. Sluitende begroting en perspectief voor de toekomst De perspectiefnota schetst het brede kader voor het opstellen van de begroting. De begroting 2022 moet structureel en reëel in evenwicht zijn. Omdat deze begroting de laatste is van het huidige college willen we de noodzakelijke maatregelen die nodig zijn om de begroting sluitend te maken op twee uitgangspunten stoelen: a. ze moeten aansluiten bij de hierboven geschetste richting; b.
ze moeten de keuzes van een nieuwe raad en een nieuw college niet in de weg staan (met andere woorden geen besluiten die onomkeerbare, schadelijke resultaten opleveren). Omdat we het volgende bestuur niet voor de voeten willen lopen met concrete financiële voorstellen in ons laatste jaar geven we hier slechts een voorbeeld van een denkrichting. Ter inspiratie. TRANSFORMATIEF BESPAREN
Voorbeeld. Er liggen kansen om de beheeropgaven te combineren met transitieopgaven (klimaatadaptatie, energietransitie) en stadsontwikkeling. De planningen kunnen verder geoptimaliseerd worden door de gemeente zelf en met partners zoals woningcorporaties en nutsbedrijven (‘werk met werk maken’). Dit vraagt wel een intelligentere programmatische aanpak dan jaarlijkse programmatische afstemming. Om dit mogelijk te maken, moeten de data uit de verschillende (verkokerde) beheersystemen ontsloten worden en veel meer adaptief en samenhangend, de beheerplanning worden gemaakt en uitgevoerd.
15
16
3 Financiën op hoofdlijnen
18
3. Financiën op hoofdlijnen In deze paragraaf schetsen wij een beeld van het financieel perspectief in de komende jaren. Eerst gaan we in op enkele autonome ontwikkelingen. Vervolgens gaan we in op beleidsmatige ontwikkelingen die sinds het vaststellen van de programmabegroting 20212024 zijn opgetreden. Het uitgangspunt is de door de raad vastgestelde programmabegroting voor de periode 2021-2024. In zijn vergadering van 12 november 2020 heeft de gemeenteraad die begroting vastgesteld. Voor de laatste drie jaren is in deze meerjarenbegroting sprake van een structureel en reëel evenwicht. Technische richtlijnen 2022-2025 Naast beleidsmatige uitgangspunten en kaders voor de komende begroting stellen we in deze perspectiefnota ook een aantal technische uitgangspunten voor. Deze hebben betrekking op specifieke onderdelen van de begroting, zoals te hanteren percentages voor rente en de loon- en prijsontwikkelingen. We lichten ze hieronder toe. Rente Bij het bepalen van de rekenrente (renteomslag-percentage) volgen we de notitie rente van de commissie BBV. Op basis van de huidige leningenportefeuille en de huidige investeringsplanning komen we voor 2022 uit op een rentepercentage van afgerond 2,5% (net als het begrotingsjaar 2021). Loon- en prijsontwikkelingen Voor de ramingen van de loonkosten van het ambtelijk personeel vormen de caoafspraken het uitgangspunt.
Het laatst vastgestelde cao-akkoord loopt tot 1 januari 2021. De CAO-onderhandelingen zijn op dit moment nog bezig. Voor de loonontwikkelingen is rekening gehouden met een stijging van 2% met ingang van 2022. We hanteren voor de subsidies en inkoop van goederen en diensten een prijsstijging van 1,5% met ingang van 2022. We hanteren daarbij het “consumentenprijsindexcijfer (CPI)” op basis van de laatste gegevens van het Centraal Planbureau. Lokale heffingen Voor de afvalstoffen- en rioolheffing is het uitgangspunt 100% kostendekkend. Ook een aantal andere tarieven willen we in deze perspectiefnota meer kostendekkend laten zijn. Gemeentefondsuitkering Gemeenten ontvangen normaal gesproken op drie tijdstippen in het jaar informatie over de uitkering uit het gemeentefonds: in mei op basis van de voorjaarsnota van het rijk, in september op basis van de miljoenennota van het rijk en in december op basis van de najaarsnota van het rijk. De financiële gevolgen van de meicirculaire 2020 zijn in de programmabegroting 20212024 verwerkt. Dit is conform de begrotingsrichtlijnen en de toetsingsaspecten die de provincie ons voorschrijft. Om te komen tot het vertrekpunt van deze perspectiefnota hebben we de uitkomsten op basis van de laatste circulaires (september en december) van het rijk verwerkt.
Vertrekpunt perspectiefnota Op basis van bovenstaande ontwikkelingen hebben we de eindstand van de programmabegroting geactualiseerd. Dit is tevens het financiële vertrekpunt voor deze perspectiefnota.
19
Omschrijving (bedragen x 1.000)
2022
2023
2024
2025
Eindstand programmabegroting 2021-2024
-486
-461
-1.230
-1.199
Uitwerking op basis technische uitgangspunten
-1.127
-602
-748
-1.291
Financiële uitkomsten o.b.v. constant naar lopende prijzen ingaande 2022
-820
-820
-820
-820
Raming loonontwikkelingen eigen personeel per 01-01-2022 met 2%
460
460
460
460
Raming prijsindex budget derden 1,5%
270
270
270
270
-1.703
-1.153
-2.068
-2.580
Financiële uitkomsten gemeentefonds o.b.v. septembercirculaire 2020
Vertrekpunt Perspectienota 2022-2025 (+ = nadeel, - = voordeel)
De financiële opgaven We zitten in het laatste jaar van deze collegeperiode. Dat is een van de redenen dat we in de voorbereiding ons richten op een perspectiefnota die een ander karakter krijgt dan we gewend zijn. Normaal gesproken geeft de nota een overzicht van voorstellen voor nieuw beleid. Dit jaar presenteren we een beleidsarme perspectiefnota, zij het dat rekening is gehouden met de richtingen zoals aangegeven onder “beleidsontwikkeling op hoofdlijnen”. Hierin worden wel alle onvermijdelijke ontwikkelingen en (financiële) effecten uit de jaarrekening 2020 en de bestuursrapportage 2021 opgenomen. Verder willen we zo goed als mogelijk anticiperen op een balans tussen de ambities, de financiële mogelijkheden en de capaciteit in de organisatie. Want wat hebben we nog te doen op basis van het vastgestelde collegeprogramma voor de periode 2018-2021. En wat gaan we daarvan nog in de planperiode van deze perspectiefnota uitvoeren? In deze nota hebben we ordening aangebracht in de categorisering van de aanvragen, te weten: Noodzakelijkheden en onvermijdelijkheden Structurele effecten jaarrekening 2020 en bestuursrapportage 2021 Overige (structurele) effecten Wensen Deze indeling vindt u terug in de tabel hieronder. 2022
2023
2024
-1.703
Noodzakelijkheden en onvermijdelijkheden Opgave perspec tiefnota na noodzakelijkheden
590
573
655
604
-1.113
-580
-1.413
-1.976
Struc turele effec ten jaarrekening 2020 en bestuursrapportage 2021
2.745
2.720
2.720
2.720
Opgave perspec tiefnota na structurele effec ten jaarrekening en berap
1.632
2.140
1.307
744
Overige (struc turele) effec ten Opgave perspec tiefnota na overige (struc turele) effec ten Wensen
-1.153
2025
Vertrekpunt Perspectienota 2022-2025 (bedragen x 1.000)
-2.068
-2.580
200
235
299
125
1.832
2.375
1.606
869
339
339
390
270
Opgave perspec tiefnota na wensen
2.171
2.714
1.996
1.139
Voorlopige stand perspectiefnota 2022-2025
2.171
2.714
1.996
1.139
(+ = nadeel, - = voordeel)
Na alle aanvragen hebben we te maken jaarlijks met een structureel tekort van grofweg zo rond de € 2 miljoen. Een specificatie van de aanvragen vindt u in de programma’s hierna. Daarbij is per aanvraag aangegeven onder welke categorie ze vallen. N = noodzakelijkheden en onvermijdelijkheden; S = structurele effecten jaarrekening 2020 en bestuursrapportage 2021; O = overige (structurele) effecten; W = wensen
20
Voorstellen om te komen tot evenwicht Een wettelijke eis bij het opstellen van de begroting van het eerste jaar is een structureel en reëel evenwicht. De raad mag hiervan afwijken als aannemelijk is dat het structureel en reëel evenwicht in de begroting in de eerstvolgende jaren tot stand zal worden gebracht. De uitkomsten zoals in de tabel hierboven is weergegeven vragen om die reden tot het maken van keuzes/maatregelen. 2022 Voorlopige eindstand (bedragen x 1.000)
2.171
2023
2024
2025
2.714
1.996
1.139
-420
-570
-570
-570
-32
-32
-32
-32
-45
-90
-135
-180
Keuzes ingedeeld per programma Bestuur Budget taskforce corona halveren
-150
Sociaal domein Taakstelling Sociaal domein Onderwijs Bijdrage schoolzwemmen halveren Sport en bewegen Verhoging gebruikersvergoeding sportac commodaties Ontwikkeling openbare ruimte Deel budget Omgevingswet 1 jaar opschuiven
-50
50
Verlagen herstructureringsbudgetten
-50
-50
-50
-50
Transformatiegebied Noordpoort
-50
-50
-50
-50
Beheer openbare ruimte Verhoging opbrengst parkeervergunningen
-32
-32
-32
-32
Halveren budget kwaliteitsverbetering groen
-125
-125
-125
-125
Verhoging opbrengst havengeld pleziervaart
-24
Termijn afschrijving wagenpark verlengen
-36
-48
-60
-60
-60
-60
Lagere onderhouds- en energeikosten openbare verlichting
-20
-20
-20
-20
Onderhoud verkeersvoorzieningen
-50
-50
-50
-50
Taakstelling binnen beheer groen
-180
-180
-180
-180
Structurele compensatie jeugd via gemeentefonds
-430
-1.000
-1.000
-1.000
Overige inkomstenverhogende maatregelen
-75
-75
-75
-75
Voordeel rente leningenportefeuille niet storten in reserve
-370
Bijstellen vennootschapsbelasting
-40
-40 -100
-100
-100
-200 -172
-200 54
-200 -731
-200 -1.645
Algemene dekkingsmiddelen
Overhead Sluiten bedrijfsrestaurant
Taakstelling personeel ivm Wet Kwaliteitsborging voor het bouwen Eindstand perspectiefnota 2022-2025 (+ = nadeel, - = voordeel)
Op basis van deze keuzes/maatregelen komen we voor het eerste jaar uit op een positief resultaat van € 172.000. Het jaar daarna een klein negatief saldo dat voor de laatste twee jaren weer wordt goedgemaakt door positieve saldi. We presenteren deze cijfers met in ons achterhoofd de financieel onzekere periode waarin we nu leven. Ook de plannen van het nieuwe kabinet moeten we afwachten. De eindstanden van deze perspectiefnota zijn het vertrekpunt voor de aanstaande programmabegroting die uw raad in het najaar behandelt.
21
22
4 Risico’s en weerstandsvermogen
24
4. Risico’s en weerstandsvermogen Grote opgaves komen op ons af, tegelijkertijd worden we geconfronteerd met onzekerheden richting de toekomst. Denk hierbij alleen al aan de mate waarin de gevolgen van corona zullen doorwerken in de samenleving. En ook maatschappelijke en technologische ontwikkelingen zijn zaken waar we rekening mee moeten houden. Kabinetsformatie In maart 2021 heeft een Tweede Kamerverkiezing plaatsgevonden. Op het moment van het tot stand brengen van deze perspectiefnota is de kabinetsformatie nog in onderhandeling. De mate waarin de plannen van het nog te vormen regeerakkoord zullen doorwerken naar gemeenten is niet bekend. Bedrijfsvoering Informatisering De risico’s met betrekking tot de veiligheid van gegevens en de risico’s bij de verwerking van gegevens nemen toe. De hoeveelheid data (en de waarde van deze data) neemt ook toe. Het zorgen voor een veilige infrastructuur, veilige software, beleid en processen die informatieveiligheid borgen, is essentieel. Onafhankelijk onderzoek toont aan dat we onvoldoende efficiënt en slagvaardig zijn. We hebben nu de basis niet op orde en kunnen onvoldoende mee in de ontwikkelingen die de buitenwereld en de eigen organisatie van ons vragen.
De formatie die beschikbaar is binnen Informatisering staat niet in verhouding tot de taken die er uitgevoerd worden en zouden moeten worden voor een goede dienstverlening binnen een veilig kader. Dit zorgt voor kwetsbaarheden, omdat kritische rollen belegd zijn bij één persoon, zonder ‘achtervang’. Het beheer van een aantal belangrijke applicaties is hierdoor niet goed geborgd. Het gaat dan om het onvoldoende op orde hebben van de formatie, met name het ontbreken van een aantal cruciale rollen en competenties. Dit risico wordt geschat op een jaarlijks bedrag van € 0,6 tot € 1,9 miljoen. Dienstverlening We zien dat de huidige maatschappelijke en technologische ontwikkelingen een andere houding van ons vragen. Dit naast andere, meer bij deze tijd passende, vormen (middelen) van dienstverlening aan en communicatie naar onze klanten. Het onvoldoende kunnen aansluiten bij de technologische ontwikkelingen heeft mogelijk financiële consequenties en gevolgen voor de klanttevredenheid. De afstand tussen ons en de klant wordt daardoor steeds groter in plaats van kleiner zoals beoogd in de Koers. Personeel Door het voortduren van de coronacrisis is er het risico dat uitval van personeel groter wordt. Hier wordt van alles voor georganiseerd, maar niet alles is te voorkomen. Dit kan tot hogere inhuurkosten leiden.
Ook speelt een rol bij de werving en selectie dat mensen minder snel van baan wijzigen in deze tijd. Krapte ontstaat en meer kosten worden gemaakt om nieuwe collega’s te vinden. Tot nu toe is het steeds nog gelukt om nieuwe collega’s te vinden, maar de trajecten zijn soms lang en er ontstaat afhankelijkheid van werving- en selectiebureaus. De organisatie staat voor heel veel taken aan de lat. We zien hier naast de gevolgen van corona een overbelasting van het gemeentelijke apparaat. Hoge ambities, (wettelijke) ontwikkelingen, complexere casuïstiek, het opvangen van taken van collega’s die vertrekken hebben hier allemaal mee te maken. Dit zorgt voor risico’s van uitval. Vanuit goed werkgeverschap is het belangrijk te weten dat er grenzen zijn aan de flexibiliteit en inzet van onze mensen. Een te lange overbevraging van onze mensen heeft effect op de vitaliteit, flexibiliteit van de organisatie, maar ook op het werkplezier en de kwaliteit.
25
Verbonden partijen Gemeentelijke Kredietbank (GKB) De GKB is een gemeenschappelijke regeling van de gemeenten Assen, Hoogeveen en Meppel. Daarnaast verleent de GKB dienstverlening aan gemeenten die niet deelnemen in de gemeenschappelijke regeling (DVO-gemeenten). De financiële situatie van de GKB staat al enkele jaren onder druk en is zorgelijk. In december 2017 heeft dit geleid tot de strategische herijking 2018-2021. Ondanks de scherpe sturing op de bedrijfsvoering van de GKB hebben we over 2020 gezien dat het teruglopen van de omzet (door afbouw van DVO-contracten en verminderde instroom) en de daarmee samenhangende afbouw van de organisatie niet geheel gelijkmatig verloopt. De GKB heeft geen eigen vermogen dus eventuele financiële gevolgen hiervan (voorziene frictiekosten) zullen door de gemeenten in de gemeenschappelijke regeling moeten worden opgevangen. Scenario’s om de 2e-lijns schuldhulpverlening na 2021 effectiever en efficiënter uit te voeren worden op dit moment door een externe adviseur onderzocht. Duidelijk is wel dat alle opties, gepaard gaan met kosten voor de drie deelnemende gemeenten. Reestmond Er is risico op overschrijdingen, die in eerste instantie binnen de begroting van Reestmond moeten worden opgevangen. Een risico is het uitstroompercentage waarmee het rijksbudget jaarlijks overeenkomstig wordt verlaagd.
Ook de reorganisatie brengt risico’s met zich mee, in de vorm van frictiekosten die de budgetten daarvoor in de begroting van Reestmond overschrijden. Sociaal domein De gemeente loopt met de uitvoering van de drie decentralisaties (Jeugd, Wmo en Participatie) financiële risico’s. Dit wordt mede veroorzaakt door het 'open einde' karakter van deze taken. De invoering van het abonnementstarief leidt tot een toenemende vraag op de Wmo-voorzieningen. Jeugdhulp Binnen de uitvoering van de Jeugdhulp worden een aantal risico’s gezien: - Woonplaatsbeginsel Vanaf 2021 zal het woonplaatbeginsel ingevoerd worden. Wanneer het woonplaatsbeginsel (met betrekking tot 24 uur zorg) ongunstig voor Meppel uitvalt dan zal het budget voor jeugdzorg verder onder druk komen te staan. - Verdere groei van Jeugdhulp Wanneer de groei van de kosten voortzet zullen de tekorten toenemen waardoor jeugdzorg mogelijk zal stagneren. - Inkoop tariefsverhoging en indexering In sommige gevallen forceren de instellingen (via bezwaar) een tariefverhoging waardoor we geconfronteerd worden met onverwachte extra kosten. - Nafacturatie Om verschillende redenen is er bij Jeugdhulp sprake van nafacturatie. Conform de wet bestaat de mogelijkheid facturen met terugwerkende kracht in te dienen. Soms kan dit leiden tot verschuiving van de kosten over de jaren waardoor het budget in dat jaar onder druk komt te staan.
- Effecten corona Gezinnen met zorgvragen hebben het zwaarder vanwege de coronacrisis. De verwachting is dat we straks een toename zullen zien op het gebied van de jeugdzorg. Investeringen Elk jaar investeert Meppel in riolering, wegen, onderwijshuisvesting, openbare ruimte, automatisering en voertuigen. Archeologische onderzoeken, bodemverontreiniging, asbest, kabels en leidingen, planningswijzigingen en de beschikbaarheid van bijdragen van derden kunnen doorwerken in de investeringsplanning en de financierbaarheid daarvan. Uitstel in
26
voorgenomen investeringen kan leiden tot veiligheidsrisico’s, een toename van klachten/meldingen, (langdurige) stremming als gevolg van ongeplande afsluitingen en extra onderhoudsgaven. Indien besluitvorming op enkele onderzoeksthema’s vertraagt, moeten noodzakelijke investeringen gedaan te worden terwijl dit op de lange termijn mogelijk niet de gewenste investeringen zijn. Economische ontwikkelingen De stand van de economie de komende jaren is niet te voorspellen. De kans bestaat dat het herstel na corona niet eenvoudig gaat worden. Dit werkt vervolgens ook door in bijvoorbeeld onze grondexploitaties. We proberen daarop te anticiperen door innovatie en economische dynamiek in Meppel te stimuleren. Zo organiseren we veerkracht die nodig is om eventuele klappen te dempen. Herverdeeleffecten gemeentefonds Er ligt een voorstel van het ministerie van BZK voor een nieuwe verdeling van het gemeentefonds. In deze perspectiefnota zijn geen herverdeeleffecten meegenomen. De herverdeeleffecten kunnen nog wijzigen maar ook de totale omvang van het gemeentefonds kan veranderen. Een eventueel negatief herverdeeleffect kan gecompenseerd worden door een grotere totale koek. Wel hebben we in deze perspectiefnota de verwachting opgenomen dat we jaarlijks een extra compensatie van € 1 miljoen krijgen voor de jeugdzorg.
Overige risico’s We kennen ten aanzien van going-concern activiteiten een aantal financiële risico’s die niet goed te kwantificeren zijn. Het is van belang deze risico’s te volgen en daar waar mogelijk tijdig beheersmaatregelen te treffen. Het gaat dan om risico’s zoals de borgstelling bij leningen, nieuwe wetten zoals de Omgevingswet, onderhoud kapitaalgoederen, renteschommelingen etc. Weerstandsvermogen Om risico’s op te kunnen vangen is een bufferreserve ingesteld. De mate waarin risico’s kunnen worden opgevangen binnen het (financiële) vermogen van de gemeente komt tot uitdrukking in het weerstandsvermogen. Het weerstandsvermogen van de gemeente Meppel zit aan de ondergrens van wat als ‘voldoende’ wordt beschouwd. Risicomanagement, aandacht voor de financiële positie, duidelijke keuzes maken en adequaat inspelen op ontwikkelingen moet bijdragen om de doelstellingen beheersbaar te realiseren. We informeren u nader bij de aanstaande programmabegroting.
27
28
5 Programma’s
30
5. Programma’s 5.1
Bestuur
Wat valt onder dit programma Onderdelen Bestuursorganen Bestuursondersteuning (griffie)
Product
Portefeuillehouder
51
Korteland
Onder het programma Bestuur vallen de bestuursorganen gemeenteraad, college van burgemeester en wethouders en burgemeester. De griffie neemt in dit programma een bijzondere plaats in, als organisatieeenheid die de bedrijfsvoering van de raad behartigt. Ook regionale samenwerking, de rekenkamer, bezwaren en klachten (de commissie bezwaar en beroep en de gemeentelijke klachtenregeling), het initiatieven budget en de organisatieontwikkeling zijn beleidsmatig aan dit programma verbonden.
Actuele ontwikkelingen In 2022 vervolgen wij het in 2021 gehouden klanttevredenheidsonderzoek. Dit onderzoek is meer diepgaand en richt zich op de behoeften van onze burgers, ondernemers en partners naast de vraag of onze Koers daarin voorziet. In lijn met de Koers zetten we daartoe naast digitale ook persoonlijke methoden in. Ook gaan we vanaf 2022 onze standaard dienstverlening structureel monitoren. Vanuit de verbinding van onze Koers met de samenleving formuleren we vervolgens een nieuwe visie op dienstverlening. Zie ook programma 12. Aanvragen nieuw beleid/uitzetting bestaand beleid Product
Omsc hrijving
Categorie
2022
W
1.000
2023
2024
2025
Lasten Maatschappelijke initiatieven Dempen negatieve effecten van corona Maatschappelijke initiatieven Halveren budget taskforce corona Totaal programma 1
-150 850
0
0
0
Bedragen x 1.000 (+ = nadeel / - = voordeel)
Toelichting Maatschappelijke initiatieven De Taskforce richt zich op het dempen van de effecten die zich nu of op korte termijn voordoen. De diverse steun- en herstelpakketten van het rijk, die worden ingezet om de economische en maatschappelijke gevolgen van corona zoveel mogelijk te dempen, zijn van tijdelijke aard. Als die ondersteuning stopt heeft dat naar verwachting grote gevolgen voor de economie en de gehele maatschappij, gevolgen die nog lang voelbaar zijn. Om als stad na de crisis snel te kunnen herstellen en toekomstbestendig te zijn, is een extra investering noodzakelijk. Bijvoorbeeld om belangrijke instellingen en voorzieningen overeind te houden, om lokale werkgelegenheid te behouden, om betaalbare woningen te kunnen bouwen en de mentale gevolgen van corona het hoofd te kunnen bieden. We reserveren voor dit onderwerp € 1 miljoen waarbij we ervan uit gaan dat we hiervoor volledig worden gecompenseerd door het rijk. We halveren daarmee het in de begroting opgenomen budget Taskforce dat in de begroting 2022 is opgenomen. Regionale samenwerking Dit onderwerp is toegelicht onder programma 10.
31
5.2
Openbare orde en veiligheid
Wat valt onder dit programma? Onderdelen Integrale openbare orde en veiligheid Brandweer en rampenbestrijding Bijzondere wetgeving
Product 33 34 35
Portefeuillehouder Korteland
Onder het programma Openbare orde en veiligheid vallen de veiligheidsregio Drenthe (VRD) met bestaande gemeentelijke en bovengemeentelijke hulpdiensten (brandweer, ambulance, geneeskundige hulpverlening bij ongevallen en rampen (GHOR)), crisisbeheersing en rampenbestrijding, de algemene plaatselijke verordening (APV) en een aantal andere bijzondere wetten.
Actuele ontwikkelingen Komende periode wordt aangesloten bij de Veiligheidsmonitor. Deze wordt in de 2e helft van 2021 uitgevoerd. Met de voeding uit onder andere deze Veiligheidsmonitor bouwen we een up to date integraal veiligheidsplan en bijbehorend uitvoeringsplan op. Dit plan geeft de gewenste richting aan op het gebied van openbare orde en veiligheid in Meppel. Daarnaast blijft corona een rol spelen binnen de openbare orde, veiligheid en leefbaarheid in Meppel. De focus blijft op het veilig en leefbaar houden van Meppel door in samenwerking met partners zichtbaar te zijn op straat, het gesprek aan te gaan en waar nodig handhavend op te treden. De samenwerking met politie gaan we extra verstevigen door komende periode met elkaar tot een handhavingsarrangement te komen. Dit arrangement vertaalt hoe handhaving en politie elkaar komende periode versterken en waar een ieder zijn rol ligt op het gebied van openbare orde, veiligheid en leefbaarheid.
32
5.3
Sociaal domein
Wat valt onder dit programma? Onderdelen
Product
Portefeuillehouder
10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20
Ten Hulscher
Samenkracht en burgerparticipatie Eigen kracht en individuele ondersteuning Inkomensregelingen Begeleide participatie Arbeidsparticipatie Maatwerkvoorzieningen Maatwerkdienstverlening 18+ Maatwerkdienstverlening 18Geëscaleerde zorg 18+ Geëscaleerde zorg 18Volksgezondheid
Dit programma omvat de taken die zijn vastgelegd in de wetten: Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo 2015), Participatiewet, Jeugdwet en Wet gemeentelijke schuldhulpverlening.
Actuele ontwikkelingen Onderwijs en zorg voor de jeugd Dit jaar wordt het Meppeler akkoord “Onderwijs en Zorg voor de Jeugd” vastgesteld door de Lokale Educatieve Agenda (LEA) stuurgroep. Om aan de omarmde missie en visie, beschreven in het Meppels Akkoord, uitvoering te kunnen geven is een onafhankelijke professional nodig. Deze professional moet de ruimte hebben om op locatie (onderwijs en voorschoolse voorzieningen) in Meppel deze cultuuromslag en andere werkwijze aan te jagen en te borgen. De LEA stuurgroep partners, waaronder onze gemeente, zijn gezamenlijk verantwoordelijk hiervoor. Met deze nieuwe manier van werken wordt de ondersteuning vanuit onderwijs en zorg integraal aangeboden aan het kind en ouders/verzorgers. Hierdoor is de ondersteuning effectiever en kunnen we goede resultaten bereiken. De eigen kracht en het normaliseren wordt hiermee sneller bereikt. Er schuilt een risico in de uitvoerbaarheid bij afwezigheid van voldoende personele capaciteit. Aanvragen nieuw beleid/uitzetting bestaand beleid Product
Omschrijving
Categorie
2022
2023
2024
2025
Lasten Samenkracht en burgerparticipatie
Extra taken op grond van de nieuwe wet Inburgering
N
410
410
410
410
Samenkracht en burgerparticipatie
Doelgroepenvervoer
N
24
24
24
24
Inkomensregelingen
Bijzondere bijstand
N
30
Inkomensregelingen
Loonkostensubsidie
S
250
250
250
250
Inkomensregelingen
Periodieke bijstand automatisering
S
30
30
30
30
Inkomensregelingen
Armoedepreventiebudget (opvolger GIDS-gelden)
W
21
21
21
21
Maatwerkvoorzieningen
Overig vervoer gehandicapten
S
75
50
50
50
Maatwerkdienstverlening 18+
Schuldhulpverlening
N
95
95
95
Maatwerkdienstverlening 18+
Begeleiding Wmo
S
245
245
245
245
Maatwerkdienstverlening 18-
Jeugdhulp
S
2.200
2.200
2.200
2.200
Maatwerkdienstverlening 18-
PGB jeugdhulp
S
Algemeen
Taakstelling Sociaal domein
-55
-55
-55
-55
-420
-570
-570
-570
Baten Samenkracht en burgerparticipatie Totaal programma 3
Vergoeding van het rijk via specifieke uitkering (SPUK)
N
-300
-300
-300
-300
2.605
2.400
2.400
2.305
Bedragen x 1.000 (+ = nadeel / - = voordeel)
33
Toelichting Wet Inburgering De nieuwe wet Inburgering leidt tot nieuwe en extra taken voor de gemeente. Het rijk vergoedt de extra uitvoeringskosten via het gemeentefonds. Beoogd wordt de extra benodigde formatie en de softwaremodule “Inburgering” en opleiding daaruit te betalen. De gemeente moet inburgeraars een “compleet inburgerpakket” aanbieden, bestaande uit: een leerroute, inclusief participatieactiviteiten, de Module arbeidsmarkt en participatie (MAP), een participatieverklaringstraject, financiële ontzorging en zelfredzaamheid en maatschappelijke begeleiding. Daarnaast vergt extra begeleiding van inburgeraars meer inhuur van tolken. De leerroute, inclusief participatieactiviteiten, de MAP en de financiële ontzorging en zelfredzaamheid zijn nieuwe elementen. Vooralsnog gaan we ervan uit dat we deze kosten via een specifieke uitkering van het rijk vergoed krijgen (zie onder “baten”). Doelgroepenvervoer De berekende te verwachten totale kosten zijn hoger dan nu opgenomen in de programmabegroting 2021-2024. Dit komt omdat een deel van de kosten is geïndexeerd. Dit staat ook in de beleidsvisie Sociaal domein en Mobiliteit vermeld. Bijzondere bijstand Een verwacht economische effect is een toename van inwoners met een uitkering op grond van de Participatiewet of inwoners die rond moeten komen met een sociaal minimum.
Toename van deze doelgroep zal effect hebben op het aantal toekenningen bijzondere bijstand. Deze toename wordt verwacht op het moment dat de landelijke stut- en steunmaatregelen als gevolg van corona hun einde naderen. Naar verwachting zal dit een groot effect hebben in de tweede helft van 2021 maar zeker ook in het jaar daarna. Loonkostensubsidie Betreft aan aanpassing als structureel effect van de jaarrekening 2020. De groei van de post loonkostensubsidie (LKS) kent verschillende oorzaken: Door de landelijke ontwikkelingen en de inzet van het breed offensief wordt het gebruik van LKS als instrument steeds meer ingezet. Het breed offensief is een brede agenda die erop gericht is om de arbeidsmarktkansen van mensen met een beperking te vergroten en daardoor de inclusieve arbeidsmarkt een stap dichterbij te brengen. Door het inzetten van de LKS beperken we de uitgaven van de uitkeringen. Vanaf 2022 geldt een nieuwe financiering en worden de budgetten loonkostensubsidie over gemeenten verdeeld op basis van gerealiseerde plekken. Ook de loonkostensubsidie die de gemeente Meppel verstrek bij het inzetten van het Beschut Werk Nieuw mag hierin meegerekend worden. Dit zijn veelal LKS die jarenlang verstrekt worden. Hiervoor stelt het rijk jaarlijks nieuwe taakstellingen vast.
De gemeente Meppel bereikt jaarlijks deze taakstelling, zodat we ook per jaar reeds de volledige LKS financieren. Periodieke bijstand automatisering In de suite (systeem voor Sociaal domein) moeten wettelijke en functionele wijzigingen doorgevoerd worden.
34
Armoedepreventiebudget De algemene ontwikkeling is dat er steeds een groter beroep wordt gedaan op de zelfredzaamheid van inwoners. Bij de doelgroep die leeft in armoede gaat het juist om het versterken van de zelfredzaamheid voordat je er een beroep op kan doen. In de afgelopen jaren is hiervoor binnen de Geweldige Wijk een aanpak ontwikkeld. Deze aanpak wordt deels door GIDS gelden extern gefinancierd. Deze GIDS gelden zijn in 2022 nog voor één jaar beschikbaar. Een deel van deze aanpak werd al gefinancierd vanuit het armoedepreventiebudget. Nu de GIDS gelden per 2023 niet meer tot onze beschikking staan is het van belang het armoedepreventiebudget te verhogen om deze aanpak voort te zetten. Overig vervoer gehandicapten Dit betreft een verhoging van het bestaand budget vanwege een toenemend aantal aanvragen. Deze toename komt voort uit de (dubbele) vergrijzing, de trend om langer thuis te wonen. Schuldhulpverlening Een verwacht economische effect is een toestroom van eerste en tweedelijnsschulddienstverlening voor zowel particulieren als ondernemers. Volgens schattingen van Nederlandse Vereniging voor Veiligheidskunde (NVVK) en het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) wordt gemiddeld een 30% hogere instroom en toename van de doelgroep verwacht. Deze wordt vooral verwacht op het moment dat de landelijke stut- en steunmaatregelen als gevolg van corona hun einde naderen.
Naar verwachting zal dit een groot effect hebben in de tweede helft van 2021 maar zeker in de jaren daarna. Een schuldentraject duurt gemiddeld 3 jaar en in die periode worden er jaarlijks kosten gemaakt. Begeleiding Wmo De stijging van deze kosten betreft zowel de kosten van begeleiding als van dagbesteding. De oorzaak van deze stijging is gelegen in: - een toename van het aantal personen dat gebruikmaakt van dagbesteding. Dit komt onder andere voort uit de (dubbele) vergrijzing, de trend om langer thuis te wonen en de toename van personen met dementieverschijnselen. - een toename van het aantal personen dat gebruikmaakt van individuele begeleiding. Steeds meer mensen hebben in deze tijd behoefte aan professionele ondersteuning. - stijging van de tarieven, waarbij rekening gehouden moet worden met de cao bepalingen. Jeugdhulp De hogere kosten ten opzichte van de raming uit de programmabegroting komt door: - Verschuiving naar de duurdere modules. - Bij verblijfsmodules en de intensievere GGZ modules is er sprake van stijging van het tarief en bij verblijf ook een stijging van het aantal cliënten. Deze trend is landelijk. - Jaarlijkse indexering. - Opstapeling van tekorten doordat de begroting niet was aangepast op het uitgavenniveau van eerdere jaren. PGB Jeugdhulp Bij Jeugdhulp wordt minder vaak gekozen voor een persoonsgebonden budget.
35
Taakstelling Sociaal domein: Bij de programmabegroting 2022 zal invulling gegeven worden aan een taakstelling van € 420.000 voor het Sociaal domein. Om de kosten van het Sociaal domein te beperken worden verschillende richtingen verder onderzocht. Denk daarbij aan interventies binnen de Wmo, keuzes over aanpak werk en inkomen (waaronder invulling leerwerkcentrum) en maatregelen Jeugdhulp. Het grootste tekort in het Sociaal domein ontstaat in de Jeugdhulp. Uit landelijk onderzoek blijkt dat uitstroom achterblijft op de instroom en de kosten per cliënt toenemen, waardoor de totale kosten van Jeugdhulp stijgen. Aan de hand van het rapport ‘Stelsel in groei’ wordt beoordeeld of en welke maatregelen binnen de Jeugdhulp bij kunnen dragen aan besparing van de kosten in de gemeente Meppel. Daarbij kunnen onder andere afwegingen gemaakt worden in preventie waarbij de balans gezocht wordt tussen aanbod, en dus kosten, en (maatschappelijke) baten.
36
5.4
Onderwijs
Wat valt onder dit programma? Onderdelen
Onderwijs algemeen lokale overheid
Product
Portefeuillehouder
41
Van der Haar
Dit programma omvat de taken waar onze gemeente op het gebied van onderwijs voor verantwoordelijk is vanuit de diverse onderwijswetten.
Actuele ontwikkelingen Vanwege de coronacrisis hebben de scholen geworsteld met leerlingen die risico lopen op achterstand. Er zijn berichten dat er in de komende jaren effecten zichtbaar zullen worden bij zwakke groepen. De verschillen tussen leerlingen zijn groter geworden. Het nationale programma onderwijs is in het leven geroepen door het ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschap (OCW). Dit programma is bedoeld om onderwijs vertragingen in te lopen. Gemeente Meppel zet in op het zoeken van de samenwerking tussen de verschillende scholen bij het besteden van deze gelden. Aanvragen nieuw beleid/uitzetting bestaand beleid Product
Omsc hrijving
Categorie
2022
2023
2024
2025
Lasten Onderwijs Nieuwveense Landen
Investering 1 jaar eerder dan gepland
Onderwijs
Halveren bijdrage schoolzwemmen
Totaal programma 4
O
35
149
-32
-32
-32
-32
-32
3
117
-32
Bedragen x 1.000 (+ = nadeel / - = voordeel)
Toelichting Onderwijsvoorziening Nieuwveense Landen Het uitvoeringsbudget is een jaar naar voren gehaald ten opzichte van de vastgestelde programmabegroting 2021-2024. Voor deze investering is totaal € 5.512.000 geraamd. Met het voorbereiden om te komen tot een nieuwe school in deze wijk is een voortvarende start gemaakt. Daarbij wordt gestreefd naar start bouw in 2022. Het budget voor zowel aankoop grond als de investering in de onderwijshuisvesting zelf is daarom een jaar eerder nodig dan gepland. De opgenomen bedragen betreft een wijziging in de kapitaallasten (rente en afschrijving) als gevolg van het naar voren halen van deze investering. Schoolzwemmen Het schoolzwemmen betreft geen wettelijke taak. We gaan uit van meer eigen verantwoordelijkheid van de samenleving. Voorgesteld wordt het budget van het schoolzwemmen te halveren. Het resterende budget wordt bezien in combinatie met de facilitering vanuit de gemeente richting het zwembad.
37
5.5
Maatschappelijke ondersteuning
Is vanaf de programmabegroting 2020 samengevoegd met programma 3 (Sociaal domein).
38
5.6
Kunst, cultuur, recreatie en toerisme
Wat valt onder dit programma? Onderdelen
Product
Kunst en cultuur Erfgoed Recreatie en toerisme Schouwburg Ogterop
44 44 45 48
Portefeuillehouder
Ten Hulscher Van der Haar Van Ulzen Ten Hulscher
Onder dit programma vallen alle activiteiten die te maken hebben met kunst en cultuur, recreatie en toerisme.
Actuele ontwikkelingen Erfgoed De Meppeler opgaven in het erfgoedbeleid, zoals herbestemming, verduurzaming, energie, het ‘Verhaal van Meppel,’ sluiten aan op de landelijke thema’s. De komende jaren moeten we daar nog de nodige inzet op plegen. Van de extra thema’s die de minister benoemt in haar beleidsbrief ‘Erfgoed Telt’ zijn we over erfgoed van ná 1965 in gesprek met de provincie voor deelname aan een pilot. Schouwburg Ogterop Er ligt een urgent vraagstuk ten aanzien van de toekomst van schouwburg Ogterop. Het behoud van deze voor Meppel zo kenmerkende voorziening vraagt om aanmerkelijke investeringen om het schouwburggebouw weer functioneel en toekomstbestendig te maken. Hiermee is in het staande (vastgoed)beleid geen rekening gehouden. De raad heeft in juni 2020 het college opdracht gegeven de financieringsmogelijkheden te onderzoeken. Aanvragen nieuw beleid/uitzetting bestaand beleid Produc t
Omschrijving
Categorie
2022
2023
2024
2025
Lasten Erfgoed
Uitvoeringskosten op basis van erfgoednota
N
Schouwburg Ogterop
Voorbereidingskosten investering (€ 300.000)
N
Recreatie en toerisme
Bijdrage Meppel Event Desk
W
Totaal programma 6
50
50
50
50
50
50
100
100
100
50
50
Bedragen x 1.000 (+ = nadeel / - = voordeel)
Toelichting Erfgoed Betreft een budget voor de uitvoering van het erfgoedbeleid. Met hulp van inwoners en (erfgoed)organisaties is de nota “Erfgoedbeleid Meppel Nu” opgesteld. Het uitvoeringsprogramma bevat de actiepunten voor de komende jaren. Behouden, Benutten en Beleven zijn de grote noemers waarop de activiteiten uitgevoerd gaan worden. Schouwburg Ogterop Voor het zomerreces verschijnt een voorstel aan de raad in vervolg op de opdracht van de raad van juni 2020. In dit voorstel is een aanvraag voor de eerste fase van voorbereiding op eventuele vernieuwbouw meegenomen. Het gaat dan om € 300.000 waarvan de lasten worden opgevangen binnen de bestaande exploitatie. Onvoldoende draagvlak voor investeringen en/of onvoldoende samenwerking met derden betekent op niet al te lange termijn het verliezen van de schouwburgfunctie voor Meppel.
39
Meppel Event Desk Sinds 2016 ondersteunt Meppel Event Desk (MED) organisatoren van evenementen, ook bij vraagstukken op het gebied van veiligheid. Daarnaast vervult MED een brede (advies)rol richting gemeente op diverse onderwerpen en richt ze zich op de doorontwikkeling en professionalisering van evenementen. In 2019 en 2020 waren hiervoor middelen beschikbaar gesteld vanuit het CUP en in 2021 ook weer € 75.000 vanuit de programmabegroting. Voor voortzetting van de ondersteuning vanuit MED is voor 2022 tot en met 2024 € 50.000 gereserveerd.
40
5.7
Sport en bewegen
Wat valt onder dit programma? Onderdelen
Product
Portefeuillehouder
46 47
Van der Haar
Beheer en exploitatie sportaccommodaties Sport- en speldeelname
Onder dit programma vallen alle activiteiten die te maken hebben met sport en bewegen, inclusief de verschillende sportvoorzieningen die onze gemeente rijk is.
Actuele ontwikkelingen - Beheerplan sport: met het ontwikkelen van een beleids- en afwegingskader. - Beheerplan sport: met vier onderzoeksthema’s (1. de Eendracht/Nieuwveense Landen, 2. Prinses Marijkestraat en gebiedsontwikkeling Ogterop, 3. Sportpark Ezinge, 4. Bad & Klimpark Hesselingen). - Uitvoeringsfase Lokaal Sport Akkoord. Stuurgroep en werkgroepen staan op actie. Vertegenwoordiging vanuit onderwijs, sportverenigingen, welzijnsorganisaties, etc. Aanvragen nieuw beleid/uitzetting bestaand beleid Product
Omsc hrijving
Categorie
2022
2023
2024
2025
Baten Beheer en exploitatie sportaccommodaties Totaal programma 7
Verhogen gebruikersvergoedingen sportaccommodaties
-45
-90
-135
-180
-45
-90
-135
-180
Bedragen x 1.000 (+ = nadeel / - = voordeel)
Toelichting Verhogen gebruikersvergoedingen sportaccommodaties De gemeente faciliteert sportverenigingen en instanties met het beschikbaar stellen van accommodaties. Ter dekking van de kosten wordt aan gebruikers een vergoeding in rekening gebracht. De jaarlijkse vergoedingen die worden ontvangen zijn niet toereikend om de gerelateerde kosten te compenseren. Voorgesteld wordt de komende 4 jaar de gebruikersvergoedingen trapsgewijs met 5% te verhogen tot een tariefsverhoging van 20% in 2025.
41
5.8
Ontwikkeling openbare ruimte
Wat valt onder dit programma? Onderdelen
Ontwikkeling van de openbare ruimte Kwaliteitsbeheer ruimte (bouwen en milieu)
Product
Portefeuillehouder
49 50
Van Ulzen
Onder dit programma vallen alle activiteiten die te maken hebben met de ruimtelijke ontwikkeling binnen onze gemeente.
Actuele ontwikkelingen Omgevingswet In 2022 treedt de Omgevingswet in werking. Het is belangrijk om de uitwerking en invoering van de Omgevingswet ook na 2022 onder de aandacht te houden. Een van de uitgangspunten van de Omgevingswet is namelijk de integrale benadering van de fysieke leefomgeving. In plaats van thematisch beleid en visies op te zetten op bijvoorbeeld het vlak van groen, verstedelijking, gezondheid, mobiliteit, energietransitie wordt er nu verwacht dat dit samen gaat komen in een integrale visie en programma’s. Dat zijn de kerninstrumenten van de Omgevingswet. De Omgevingsvisie vraagt verdere uitwerking en doorontwikkeling na 2022 en nieuw beleid zal zijn uitwerking vinden in de programma’s. Naast de omgevingsvisie en de omgevingsprogramma’s zal gewerkt worden om het tijdelijk omgevingsplan van rechtswege om te zetten naar een gemeente dekkend omgevingsplan. De wijze waarop het omgevingsplan wordt ontwikkeld heeft gevolgen ook voor het inrichten van het vergunningenproces en op de digitalisering. De komst van de Omgevingswet betekent dan ook een organisatorische verandering waarbij er sprake is van een andere wijze van dienstverlening, nieuwe of aangepaste functies, nieuwe competenties, aangepaste werkprocessen en ondersteuning van informatievoorziening.
Dit vraagt gedurende de jaren na 2022 inspanningen om te gaan werken volgens de gedachte van de Omgevingswet. De invoering van de Omgevingswet brengt daarmee ook risico’s en onzekerheden met zich mee. We houden uw raad op de hoogte van deze ontwikkelingen. Woningbouwopgave Nederland kent een forse woningbouwopgave. De noordelijke provincies en de Regio Zwolle hebben zich bereid getoond hier een fors aandeel in te nemen. Daarvan zal een deel zeker in Meppel vallen. De uitkomsten van dit proces zijn nog zeer onzeker. Maar versnelling van de woningbouw biedt ook zeker kansen voor de toekomst omdat een groter inwoneraantal positief bijdraagt aan de houdbaarheid van onze voorzieningen. Maar meer woningen betekent ook meer druk op de omgeving en infrastructuur. Wij brengen de gevolgen van verschillende scenario’s in kaart en wegen de mogelijkheden af in het proces rond de Omgevingsvisie.