Gemeente Meppel - Accountantsverslag 2022 ('was-getekend')
Tekst van het document
17 mei 2023
ACCOUNTANTSVERSLAG 2022
Gemeente Meppel
Aanbiedingsbrief
Aan:
Geachte leden van de raad,
de raad van de gemeente Meppel t.a.v. de griffier Postbus 501 7940 AM MEPPEL
Wij hebben de jaarrekening 2022 van de gemeente Meppel gecontroleerd. Zoals afgesproken in onze opdrachtbevestiging, ontvangt u hierbij ons accountantsverslag 2022. In dit verslag hebben we de belangrijkste bevindingen en conclusies naar aanleiding van de jaarrekeningcontrole opgenomen.
Groningen, 17 mei 2023
De jaarrekening van de gemeente Meppel geeft een getrouw beeld en de baten, lasten en balansmutaties rechtmatig weer. Ten aanzien van de rechtmatigheid van baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening verstrekken wij een oordeel met beperking.
Kenmerk: 1038040/EJJ/RvH/AMT/008
Onze bevindingen en aanbevelingen hebben wij afgestemd met de verantwoordelijke wethouder. Een afschrift van dit verslag is toegezonden aan het college van burgemeester en wethouders. Het opstellen en controleren van de jaarrekening vraagt elk jaar weer een aanzienlijke inspanning. Bij deze willen wij alle betrokken medewerkers van de gemeente Meppel bedanken voor de constructieve en plezierige samenwerking tijdens de controle. Wij hopen u met dit verslag van dienst te zijn. Vanzelfsprekend zijn wij graag bereid om een nadere toelichting op de inhoud te geven. Met vriendelijke groet, BDO Audit & Assurance B.V. namens deze,
Ter informatie De digitale versie van dit document is vanaf de inhoudsopgave interactief. Aan de hand van de navigatiebalk onderaan de pagina en/of de menustructuur bovenaan de pagina kan door het document genavigeerd worden. VORIGE PAGINA
VOLGENDE PAGINA
INHOUDSOPGAVE
DASHBOARD
w.g. E.J. Jongsma RA Partner en extern accountant gemeente Meppel
Inhoudsopgave
1. DASHBOARD
2. UITKOMSTEN JAARREKENINGCONTROLE
4. BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN
BIJLAGEN
3. RESULTAAT & FINANCIËLE POSITIE
4
1. Dashboard
1.1 Dashboard accountantscontrole
1.1 Dashboard accountantscontrole STREKKING CONTROLEVERKLARING
AANDACHTSPUNTEN VOOR 2023
De jaarrekening 2022 is getrouw.
Wij hebben conform voorgaand jaar een verklaring met beperking afgegeven ten aanzien van de rechtmatigheid, vanwege onrechtmatigheden in de naleving van de weten-regelgeving rondom de EU- aanbestedingen.
5
De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 1.300.000 respectievelijk € 3.900.000.
RESULTAAT 2022
Op basis van de interim- en jaarrekeningcontrole willen we de volgende aandachtspunten voor komend jaar meegeven:
Beheersing van risico’s voortvloeiend uit de boekwaardes van de grondexploitaties.
Aandachtspunten in relatie tot de financiële positie en realisatie financieel actieplan.
Borging aanbestedingsrechtmatigheid en doorpakken op geconstateerde onrechtmatigheden uit het verleden die doorlopen in 2023 en mogelijk 2024.
De programmaverantwoording en de paragrafen zijn verenigbaar met de jaarrekening en bevatten geen materiële onjuistheden.
De grondslagen van de jaarrekening zijn aanvaardbaar en het BBV wordt nageleefd.
Vergroot de beheersing van opgaven, door in te zetten op Digitale Bestuurkracht.
Vergroot de IT beheersing.
De WNT is nageleefd.
Geen bevindingen ten aanzien van de SiSa-bijlage.
ONTWIKKELING GREX / SOCIAAL DOMEIN
BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN
Ontwikkeling grondexploitatie:
Realiseren van geplande verkopen Noord III/IV in de huidige looptijd van de exploitatie van 10 jaar is (te) optimistisch, maar leidt vooralsnog niet tot een afwaardering. We adviseren aanvullende risicobeperkende maatregelen te treffen voor dit complex.
Totale boekwaarde per ultimo 2022 bedraagt € 48,2 miljoen. De verliesvoorziening die hierop in mindering wordt gebracht bedraagt ca. € 11,3 miljoen.
Verwachting voor 2023 is een stijging van de boekwaardes van € 14,5 miljoen. Deze stijging ziet voornamelijk toe op de exploitatie van Nieuwveense Landen Fase 1.
Tekort van € 1,5 miljoen binnen de jeugdhulp. Het creëren van grip op kosten ten aanzien van jeugdhulp blijft uitdagend. Dit is onderdeel van uw financieel actieplan.
DASHBOARD
JAARREKENING
2022
Begroting (na wijziging)
Saldo van baten en lasten
15.095
492
805
947
15.900
1.439
Mutatie reserves Resultaat
Het positieve resultaat van boekjaar 2022 wijkt aanzienlijk af van de begroting na wijziging.
Het voordeel is gerealiseerd bij programma 3 Sociaal Domein (m.n. voordeel vanwege opvang vluchtelingen Oekraïne) en meevallers door een hogere uitkering uit het gemeentefonds.
In de jaarstukken is bij het onderdeel ‘financiën op hoofdlijnen’ een analyse opgenomen van de belangrijkste afwijkingen.
UW FINANCIËLE POSITIE VERGELEKEN
Fout uit de controle op naleving van de EU aanbestedingsregels bedraagt € 1,8 miljoen voor boekjaar 2022.
De onzekerheid voortkomend uit het Sociaal Domein (Wmo en jeugdzorg) is € 1,7 miljoen. Dit is een stijging van € 0,4 miljoen ten opzichte van voorgaand jaar.
Naar aanleiding van een uitspraak en verduidelijking hierop van de Commissie BBV is dit jaar een voorziening gevormd voor verlofsparen ter hoogte van € 45.000. Wij achten deze € 100.000 te laag verantwoord.
Na opmaak van de jaarstukken is bekend geworden dat over 2022 nog een bedrag wordt ontvangen van het COA van € 195.000 en vanuit de afrekening van Beschermd Wonen € 661.000.
De gemeente Meppel heeft de overige controlebevindingen gecorrigeerd in haar definitieve jaarrekening. De niet gecorrigeerde controleverschillen zijn opgenomen in paragraaf 2.2.
Ontwikkeling Sociaal Domein:
(x €1.000)
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
Door het positieve resultaat is de solvabiliteit (eigen vermogen t.o.v. totaal opbrengsten) fors toegenomen.
De boekwaarde bestaat mn uit investeringen in Noord III/IV en NVL. Deze moeten nog terugverdiend worden bij verkoop.
BIJLAGEN
6
2. Uitkomsten jaarrekeningcontrole
2.1 Impact ontwikkelingen 2022 op de jaarrekening 2.2 De jaarrekening is getrouw
2.3 Rechtmatigheid van de jaarrekening 2.4 Aandachtspunten voor 2023
2.1 Impact ontwikkelingen 2022 op de jaarrekening
Impact Russische invasie in Oekraïne
7
Inleiding: Impact ontwikkelingen 2022 op de jaarrekening In het afgelopen boekjaar zijn de (macro)economische omstandigheden sterk gewijzigd ten opzichte van een jaar geleden. De plotse opvang van Oekraïense vluchtelingen als gevolg van de Russische invasie, stijgende energieprijzen en hoge inflatiecijfers. Ontwikkelingen in 2022 met een inherente impact op de bedrijfsvoering van de gemeente Meppel. Met het beëindigen van de corona-maatregelen werd het begin van het jaar gekenmerkt door het inregelen van spoedopvang voor Oekraïense vluchtelingen. Doordat er sprake was van spoed moest zowel operationeel als financieel snel geschakeld worden door de gemeente. Per heden is de opvang duurzaam opgenomen in de reguliere processen binnen de gemeente. Wij hebben in paragraaf 2.4 enkele aandachtspunten benoemd voor het waarborgen van de rechtmatigheid van betreffende uitgaven in 2023. Voor de spoedopvang is door het Rijk een aanvullende bijdrage verstrekt. De kosten voor de opvang vallen daarbij voor de gemeente Meppel lager uit ten opzichte van de ontvangen bijdrage. Het voordeel komt voor 2022 uit op € 3,0 miljoen. Dit voordeel ligt in lijn met ons beeld bij andere gemeenten. Per heden is er geen sprake van een mogelijke terugbetalingsverplichting.
Kostenstijgingen leiden tot een lagere resultaatverwachting van de grondexploitaties
Daarnaast is sprake van de volgende uitdagende omstandigheden: de stijging van uitvoeringskosten door meer vraag naar complexere zorg, de blijvende (crisis)opvang van vluchtelingen, stijgende inflatie, bouwtijd en –kosten, hoge werkdruk en ziekteverzuim.
De impact van de kostenstijgingen is in de jaarrekening met name zichtbaar bij de waardering van de grondexploitaties. De herziening 2023 van de grondexploitaties leidt tot een sterke daling in de eindwaardes van de exploitaties Nieuwveense Landen (daling van € 5,2 miljoen) en Noord III/IV (daling van € 5,7 miljoen). De grondexploitaties zullen nader toegelicht worden in paragraaf 4.3.
Het proces van de totstandkoming van de jaarrekening is goed verlopen.
DASHBOARD
De totstandkoming van de jaarrekening en het proces van de controle Wij hebben in het accountantsverslag van voorgaand jaar verbeterpunten gerapporteerd ten behoeve van het proces van de jaarrekeningcontrole. Wij zien dat de gemeente Meppel hier op een goede manier opvolging aan heeft gegeven. Het proces van de totstandkoming van de jaarrekening is goed verlopen. Bij de start van de controle was een volledig en goed eerste concept van de jaarstukken gereed en er is sprake van goede analyses van de oorzaken van de afwijkingen tussen begroting en resultaat. De accountantscontrole is soepeler verlopen ten opzichte van voorgaand jaar. De tussentijdse controles zijn tijdig voorbereid door de gemeente en uw verbijzonderde interne controle heeft tijdig documentatie ten behoeve van de rechtmatigheidscontroles aangeleverd.
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2.2 De jaarrekening is getrouw
De jaarrekening 2022 is getrouw
8
Wij hebben bij de jaarrekening 2022 van de gemeente Meppel een goedkeurende controleverklaring afgegeven met betrekking tot de getrouwheid. Een goedkeurende verklaring met betrekking tot getrouwheid betekent dat de jaarrekening een getrouw beeld geeft van de grootte en de samenstelling van zowel de baten en lasten over 2022 als van de activa en passiva per 31 december 2022 in overeenstemming met het Besluit begroting en verantwoording Provincies en Gemeenten (BBV). Er zijn enkele controleverschillen geconstateerd van beperkte omvang die door de gemeente zijn gecorrigeerd. Naast de geconstateerde en verwerkte controleverschillen, zijn tijdens onze controle tevens resterende controleverschillen geconstateerd ten aanzien van getrouwheid en rechtmatigheid. Wij zijn met de raad overeengekomen dat wij tijdens onze controle geconstateerde afwijkingen boven de € 65.000 rapporteren, alsmede afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen relevant zijn. POST/OMSCHRIJVING VAN DE TOELICHTING
FOUTEN
ONZEKERHEDEN
VERWIJZING
856.000
-
§ 4.5
-/- 100.000
-
§ 4.5
Sociaal domein – pgb Jeugdzorg en Wmo
-
103.000
§ 4.2
Sociaal domein – Wmo ZIN
-
463.000
§ 4.2
Sociaal domein – Jeugdzorg ZIN
-
1.134.000
§ 4.2
Totaal
756.000
1.700.000
Materialiteit (1% voor fouten, 3% voor onzekerheden)
1.300.000
3.900.000
Getrouwheid Nog te ontvangen bedragen, btw COA en afrekening Beschermd Wonen
Te laag verantwoorde voorziening spaarverlof
1.040.000
Uitvoeringsmaterialiteit (80% van de materialiteit)
Wij hebben, voor zover mogelijk, het college verzocht om deze controleverschillen te corrigeren. Het college heeft gemotiveerd aangegeven waarom zij deze verschillen niet heeft verwerkt en dat zij van oordeel is dat deze posten zowel individueel als gezamenlijk niet materieel zijn voor de jaarrekening als geheel. Deze verschillen en de analyse van de impact zijn bevestigd in de bevestiging van het college bij de jaarrekening. Wij concluderen dat de resterende niet-verwerkte controleverschillen zowel individueel als gezamenlijk niet materieel zijn voor de jaarrekening als geheel en hebben derhalve een goedkeurende verklaring verstrekt met betrekking tot de getrouwheid.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2.3 Rechtmatigheid van de jaarrekening
Verklaring met beperking verstrekt met betrekking tot de rechtmatigheid als gevolg van de aanbestedingsrechtmatigheid
9
Naast de gecorrigeerde en ongecorrigeerde controleverschillen in het kader van de getrouwheid van de jaarrekening zijn de volgende controleverschillen ten aanzien van het aspect rechtmatigheid geconstateerd. Wij zijn met de raad overeengekomen dat wij tijdens onze controle geconstateerde afwijkingen boven de € 65.000 rapporteren, alsmede afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen relevant zijn. POST/OMSCHRIJVING VAN DE TOELICHTING)
FOUTEN
ONZEKERHEDEN
VERWIJZING
956.000
1.700.000
§ 2.2
Rechtmatigheid
Ongesaldeerde getrouwheidsfouten en/of onzekerheden Aanbestedingsrechtmatigheid
1.795.000
Totaal
2.751.000
1.700.000
Materialiteit (1% voor fouten, 3% voor onzekerheden)
1.300.000
3.900.000
Uitvoeringsmaterialiteit (80% van de materialiteit)
1.040.000
§ 4.4
Wij concluderen dat de resterende controleverschillen inzake de aanbestedingsrechtmatigheid gezamenlijk materieel zijn voor de jaarrekening als geheel en hebben derhalve een verklaring met beperking verstrekt met betrekking tot de rechtmatigheid. Formele onrechtmatigheid omtrent de vastlegging van de identificatieplicht binnen het Sociaal Domein In lijn met voorgaand jaar is naar aanleiding van onze dossiercontroles op de uitgaven binnen het Sociaal Domein (Partcipatiewet, Jeugdzorg ZIN, WMO ZIN) blijkt dat achteraf niet zichtbaar vast te stellen is hoe de toets heeft plaatsgevonden dat er een identiteitsbewijs aanwezig is en of de aanvrager een inwoner is van de gemeente Meppel. In deze gevallen werd de identiteit van de cliënt achteraf vastgesteld aan de hand van de basisregistratie personen (BRP). Hiermee handelt de gemeente Meppel niet conform de eigen Verordening Sociaal Domein gemeente Meppel (artikel 4), de Participatiewet (artikel 17) en de Wet maatschappelijk ondersteuning 2015 (artikel 2.3.4). Bij de toetsingen die achteraf zijn uitgevoerd is niet gebleken dat hierdoor onrechtmatig subsidies zijn verstrekt. Wel is als gevolg hiervan sprake van een formele onrechtmatigheid voor de uitgavenstromen aangaande Participatiewet, Jeugdzorg ZIN en WMO ZIN.
Wij adviseren de gemeente Meppel de zichtbare toetsing van het identiteitsbewijs na te leven conform de vastgestelde opzet van dit proces om zodoende fouten richting toekomst te voorkomen.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2.4 Aandachtspunten voor 2023
10
Inleiding Naar aanleiding van onze controle van de jaarrekening 2022 hebben wij een aantal bevindingen en aanbevelingen over het afgelopen boekjaar weergegeven. Daarnaast willen wij, vanuit onze natuurlijke adviesfunctie, de volgende aandachtspunten voor het komende jaar benoemen.
Stijgende boekwaardes van grondexploitaties leiden tot aanvullende risico’s
Beheersing van risico’s voortvloeiend uit de boekwaardes van de grondexploitaties In 2021 zijn significante grondaankopen verricht. Per ultimo 2022 is voor de bedrijventerreinen sprake van een nog uit te geven grondpositie van 442.386 m². In totaal is de boekwaarde grondexploitaties in 2022 verder gestegen met € 5,0 miljoen (2021: stijging van € 13,1 miljoen). Uit de paragraaf grondbeleid blijkt dat naar verwachting in 2023 de totale boekwaarde zal doorstijgen tot € 44,1 miljoen. De stijging komt voornamelijk voort uit de grondexploitaties Nieuwveense Landen Fase 1 en Noord III/IV. De gemeente Meppel loopt financieel risico’s over deze boekwaarden, want deze moeten terugverdiend worden met toekomstige grondverkopen. Het niet kunnen realiseren van deze grondverkopen kan leiden tot (aanvullende) verliezen en afwaarderingen en dit kan nadelige impact hebben op de financiële positie. Want een dergelijk scenario leidt tot een lager eigen vermogen en dus een lagere solvabiliteitsratio. Al met al leidt de ontwikkeling van hogere boekwaardes tot toenemende financiële risico's voor de gemeente Meppel. We adviseren deze risico’s nauwlettend te blijven volgen.
Mogelijk dat de risico’s verder gereduceerd kunnen worden door voor complex Noord III/IV uit te gaan van een langere looptijd of om een deel hiervan eerst niet in exploitatie te nemen maar te verantwoorden bij de materiële vaste activa. Hierdoor wordt de kans op een nadelig financieel resultaat verkleind.
Voor een gedetailleerde beschrijving van de grondexploitaties verwijzen wij naar paragraaf 4.3 van dit verslag.
Financieel actieplan in gang gezet ten behoeve van een financiële stabiele positie
Aandachtspunten in relatie tot de financiële positie en realisatie financieel actieplan Bij het kennisnemen van de financiële positie van de gemeente Meppel vallen de volgende ontwikkelingen op: De financiële kengetallen van de gemeenten zijn ten opzichte van voorgaand jaar aangaande de netto schuldquote en de solvabiliteit sterk verbeterd. De ratio grondexploitatie is daarentegen toegenomen. Vanuit eerdere accountantsverslagen is gewezen op de kostenontwikkeling bij het Sociaal Domein en dat het beheersbaar houden van de uitgaven Sociaal Domein een belangrijk thema is voor de gemeente. In de jaarstukken 2022 is zichtbaar dat met name ten aanzien van jeugd sprake is van een overschrijding van de gewijzigde begroting. Ondanks een hogere bijdrage van het Rijk, blijft desondanks dit een reëel financieel risico. We zien terug dat de gemeente Meppel initiatieven heeft genomen om de stijgende kostenontwikkelingen te stabiliseren, maar ook dat er sprake blijft van overschrijdingen. Door het college is het financieel actieplan collegeprogramma 2022-2026 opgesteld. Hierin zijn 12 actiepunten opgenomen om het financiële toekomstperspectief beter te krijgen. Nadere besluitvorming hierover door de gemeenteraad moet nog plaatsvinden. Vanuit onze positie onderschrijven we van harte de acties die in dit plan zijn opgenomen.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2.4 Aandachtspunten voor 2023
Totale rechtmatigheidsfout lager dan voorgaand jaar, wel nog sprake van verklaring met beperking op rechtmatigheid
11
Borging aanbestedingsrechtmatigheid en doorpakken op geconstateerde onrechtmatigheden uit het verleden die doorlopen in 2023 en mogelijk 2024 De juiste naleving van de Europese aanbestedingsrichtlijnen gecontroleerd via een spendanalyse (beoordeling achteraf van alle crediteuren op juiste naleving aanbestedingsregels). De gemeente Meppel heeft in 2022 grotendeels opvolging gegeven aan de aandachtspunten van voorgaand jaar, waarmee er voor € 1,3 miljoen aan rechtmatigheidsfouten is opgelost. Mede hierdoor is de geconstateerde onrechtmatigheid ten opzichte van vorig jaar met € 0,7 miljoen gedaald en komt nu uit, als gevolg van de aanbestedingsregels uit op € 1,8 miljoen. Als gevolg van de omvang van deze fout, geven wij in lijn met voorgaand jaar een controleverklaring met beperking af.
Het aandachtspunt voor de rechtmatigheid van aanbestedingen blijft dus ook in 2023 belangrijk. Zo is in 2022 voor een bedrag van € 627.000 aan rechtmatigheidsfouten geconstateerd die een oorsprong hadden in verleden, maar nog niet eerder als onrechtmatig zijn geclassificeerd. In onze management letter 2022 is gerapporteerd over verdere mogelijkheid tot verbetering van het aanbestedingsproces ter voorkoming van (soortgelijke) toekomstige fouten. Een verdere toelichting omtrent Europees aanbesteden is opgenomen in paragraaf 4.4.
Betere beheersing dankzij digitalisering en datagedreven werken
Vergroot de beheersing van opgaven door in te zetten op Digitale Bestuurkracht Omdat burgers en bedrijven steeds verder digitaliseren wordt ook bij overheden digitalisering steeds belangrijker. Maatschappelijke opgaven kunnen ook efficiënter en doelmatiger worden aangepakt met de inzet van digitale middelen. Het is daarom aan te bevelen om blijvend te investeren in de digitale transformatie van de organisatie. Digitalisering is al lang niet meer een taak van de IT-afdeling alleen. Er zijn 6 bouwstenen voor een volwassen digitale organisatie, namelijk: 1. Digitaal leiderschap en Governance 2. Visie en strategie 3. Organisatie, mensen en cultuur 4. Processen en data 5. ICT-randvoorwaarden 6. Financiële randvoorwaarden Voor elk van deze bouwstenen kan worden gemeten in hoeverre een organisatie volwassen is of daar naar toe kan groeien. Wij stellen voor om komend controlejaar de volwassenheidsscan van Digitale Bestuurskracht uit te voeren en om hier het gesprek over aan te gaan. Deze scan is gericht op het vermogen van uw organisatie om zowel de reguliere taken als de grote maatschappelijke opgaven uit te kunnen voeren. Daarmee krijgt u inzicht in eventuele aandachtsgebieden om uw Digitale Bestuurskracht te optimaliseren.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2.4 Aandachtspunten voor 2023
Bevindingen IT beheersing en verbeteren interne beheersing op dit punt
12
Vergroot de IT beheersing Belangrijke bouwstenen van digitale bestuurskracht zijn de onderdelen ‘processen en data’ en ‘ICT randvoorwaarden’. Deze zaken van digitale bestuurskracht zijn ook reeds aan de orde geweest bij de accountantscontrole over boekjaar 2022, omdat aandacht is besteed aan de ‘general IT controls’. De werkzaamheden die hiervoor zijn uitgevoerd zijn gericht geweest op het beoordelen van de opzet en het vaststellen van het bestaan van algemene IT-beheersmaatregelen. Specifiek zijn door ons aantal van deze maatregelen beoordeeld voor Key2Financiën en Suite4SociaalDomein. Dit om de impact van de risico’s van onbeheerste wijzigingen, ongeautoriseerde handelingen en verstoringen te kunnen vaststellen voor die systemen die gekoppeld zijn aan de voor ons relevante processen en posten. In bijlage C.3. van deze management letter is uitgewerkt welke verbetermogelijkheden er per applicatie zijn benoemd. In de kern komt dit neer op onze aanbeveling om IT gerelateerde taken en verantwoordelijkheden goed te beschrijven en dienovereenkomstig in te richten, ter vergroting van de beheersing door het management.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
13
3. Resultaat & financiële positie
3.1 Resultaat 2022 3.2 Uw financiële positie vergeleken
3.3 Ons beeld van uw financiële positie
3.1 Resultaat 2022
Resultaat 2022 ten opzichte van de gewijzigde begroting bedraagt € 14,5 miljoen voordelig
Belangrijkste afwijkingen tussen begroot en gerealiseerd resultaat doen zich voor bij het programma algemene dekkingsmiddelen en Sociaal Domein
14
Het resultaat van gemeente Meppel over het jaar 2022 ten opzichte van de gewijzigde begroting bedraagt € 15,9 miljoen voordelig. In het onderstaand overzicht is het resultaat in het kort weergegeven: OVERZICHT VAN BATEN EN LASTEN (x 1.000)
2022
BEGROTING NA WIJZIGINGEN
VERSCHIL
IN %
Saldo van baten en lasten
15.095
492
14.603
>100%
Onttrekkingen reserves
1.420
1.548
-/- 128
-/- 8%
Dotatie aan reserves
-/- 615
-/- 600
-/- 15
2,5%
Resultaat
15.900
1.439
14.461
>100%
De belangrijkste afwijkingen van de begroting na wijzigingen zijn cijfermatig toegelicht in de jaarrekening. Samenvattend zijn onderstaande afwijkingen de belangrijkste verklaring voor de mutatie ten opzichte van de gewijzigde begroting: •
Hogere ontvangen algemene uitkering gemeentefonds ad. € 5,9 miljoen.
•
Op het programma Sociaal Domein is sprake van diverse relatief forse afwijkingen ten opzichte van de begroting. Daarbij is voornamelijk sprake van voordelen. Toch is er een significant nadeel van € 1,5 miljoen op jeugdhulp. De kostenstijging ziet voornamelijk toe op verblijf en gespecialiseerde GGZ. Het aantal cliënten met deze vormen van Jeugdhulp is gestegen. De voordelen ontstaan vanuit een voorlopige hogere afrekening van Beschermd Wonen € 778.000 ten opzichte van de gewijzigde begroting en hogere ontvangen compensatie vanuit het Rijk ten opzichte van de gewijzigde begroting. De hogere ontvangen compensatie ziet voornamelijk toe op de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne.
Het resultaat 2022 wijkt ongeveer 11% af van de totale begrote lasten (na wijziging). Op basis van onze ervaringsnorm bij decentrale overheden is een afwijking van 2-3% inherent aan een complex begrotingsproces. Over 2022 is sprake van een significant hogere ontvangen bijdrage vanuit het Rijk die laat beschikbaar kwam en hierdoor wijkt ook de begroting bij de gemeente Meppel meer af dan gebruikelijk.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
3.2 Uw financiële positie vergeleken
RATIO WEERSTANDSVERMOGEN
SOLVABILITEITSRATIO
1,30
40,0% 30,0%
1,10
25,0%
0,90
0,90
1,00
0,90
1,00
18,0%
20,0%
Gemeente
15,0%
Gemid. NL* 11,0%
10,0%
0,80
5,0%
0,70
10,0%
9,0%
0,0% JR21
PB22
JR22
PB23
NETTO SCHULDQUOTE
120,0%
JR21
PB22
JR22
PB23
RATIO GRONDEXPLOITATIE
30,0%
108,0%
100,0% 80,0%
37,0%
35,0%
1,20
1,00
15
25,0%
90,0%
88,0% 70,0%
60,0%
43,5%
40,0%
24,0%
27,0% 25,0%
20,0% Gemid. NL*
15,0%
Gemeente
10,0%
20,0%
25,0%
Gemeente 8,5%
5,0%
0,0%
0,0% JR21
PB22
JR22
PB23
JR21
PB22
JR22
PB23
• De bron voor de gemiddelden NL betreft het gemiddelde over 2021 voor gemeenten in de categorie 20.000 tot 35.000 inwoners. Data gebaseerd op www.findo.nl Verder merken wij op dat het effect van het rekeningresultaat over 2022 van de gemeente Meppel niet is meegenomen bij de ratio’s die zijn uitgewerkt bij begroting 2023 (PB23)
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
Gemid. NL*
3.3 Ons beeld van uw financiële positie
Kengetallen moeten in relatie tot elkaar worden bezien Uw financiële positie is een blijvend aandachtspunt Uw weerstandsvermogen is volgens eigen berekening voldoende
16
Onze rol in relatie tot het weerstandsvermogen en financiële kengetallen De analyse van het weerstandsvermogen en de financiële kengetallen is een onderdeel van het jaarverslag en de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Vanuit onze controlerende rol dienen wij vast te stellen of het jaarverslag (en dus deze paragraaf) niet strijdig is met de jaarrekening en geen materiële onjuistheden bevat. De kengetallen moeten altijd in relatie tot elkaar worden bezien. Uit de combinatie van de kengetallen kan een beeld worden gemaakt van de financiële positie van de gemeente. Daarbij kan ook inzichtelijk worden gemaakt wat de oorzaak is van een sterke of zwakke financiële positie. De financiële kengetallen geven, met de inherente beperkingen hierbij, inzicht in (de ontwikkeling van) uw financiële positie, mede in relatie tot de landelijke benchmark.
Wij constateren, ondanks het significante voordeel in 2022, in lijn met voorgaande jaren op basis van het beeld van uw weerstandsvermogen en uw financiële kengetallen dat de kwetsbare financiële positie van de gemeente Meppel een blijvend aandachtspunt is. Door de gemeente Meppel is naar aanleiding hiervan een actieplan opgesteld voor het stabiliseren van de financiële positie. Het actieplan is opgebouwd aan de hand van vier onderwerpen. • voldoende aandacht en buffers voor risico’s; • een goede reservepositie; • een stabiele schuldpositie; • structureel evenwicht in de begroting. Deze 4 pijlers zijn in dit plan verder uitgewerkt in 12 concrete actiepunten.
Solvabiliteit ruim onder landelijk gemiddelde
De gemeente kan aan haar langetermijnverplichtingen voldoen
Weerstandsvermogen gemeente Meppel is volgens eigen berekening voldoende In de paragraaf weerstandsvermogen heeft het college een overzicht opgenomen van de weerstandscapaciteit. Het totaal van de risico’s is door het college becijferd op € 15,9 miljoen. Terwijl er aan algemene reserve en belastingcapaciteit een buffer aanwezig is van € 14,6 miljoen (voor resultaatbestemming). De verhouding tussen risico’s en aanwezige buffers is daarmee 0,92 en dit ligt tussen de grens van 0,9-1,1 en daarmee is op basis van de eigen nota risicomanagement van de gemeente Meppel sprake van voldoende buffers. Solvabiliteit neemt toe en de netto schuldquote daalt De solvabiliteit bedraagt ultimo 2022 op 18% (2021: 10%). Voor de solvabiliteit geldt dat hoe hoger dit percentage is, hoe beter de gemeente Meppel in staat is om haar verplichtingen op lange termijn te voldoen. De solvabiliteit neemt toe, en ligt conform voorgaand jaar ruim onder het landelijk gemiddelde over 2021 voor gemeenten in de categorie tussen de 20.000 tot 35.000 inwoners. De netto schuldquote bedraagt 70% (2021: 88%). De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie en de hoogte van de investeringen uit het verleden.
Hoewel de netto schuldquote is gedaald is deze nog wel significant hoger ten opzichte van de het landelijk gemiddelde voor gemeente in de categorie tussen de 20.000 tot 35.000 inwoners. Van grote risico’s is nog geen sprake. Vanuit provinciaal toezicht bezien is sprake van een meer risicovolle situatie als de schuldquote boven de 130% uitkomt.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
3.3 Ons beeld van uw financiële positie
Ratio grondexploitatie hoger dan het gemiddelde
DASHBOARD
17
Ratio grondexploitatie neemt toe Voor de ratio grondexploitatie (waarde van de gronden ten opzichte van de baten) geldt dat hoe lager deze is, hoe beter. De boekwaarde van de voorraden grond is van belang, omdat deze moet worden terugverdiend bij de verkoop. De ratio grondexploitatie van de gemeente Meppel is met 25% (2021: 24%) relatief hoog ten opzichte van het gemiddelde van 8,5% doordat de grondpositie (de waarde van de grond) ten opzichte van de totale baten relatief hoog is. Zoals beschreven in paragraaf 2.4 is de omvang van de ratio grondexploitatie van de gemeente Meppel risicovol en een aandachtspunt. Voor een inzicht in de omvang van de boekwaardes van de exploitaties per ultimo boekjaar en de verkopen van de exploitaties verwijzen wij naar paragraaf 4.3.
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
18
4. Belangrijkste bevindingen
4.1 Rapporteren over fraude en continuïteit in de controleverklaring 4.2 Onzekerheden programma ‘Sociaal Domein’
4.3 Ontwikkeling grondexploitaties 4.4 EU-aanbestedingsrechtmatigheid 4.5 Voorziening arbeidskosten en terugvordering COA 4.6 BBV, WNT en SiSa 4.7 Begrotingsrechtmatigheid 4.8 Informatiebeveiliging
4.1 Rapporteren over fraude en continuïteit in de controleverklaring
De paragrafen controleaanpak frauderisico’s en veronderstellingen inzake financiële risico’s in relatie tot de financiële positie zijn opgenomen in de controleverklaring
19
Verplicht rapporteren over fraude en continuïteit in de controleverklaring Vanaf boekjaar 2022 nemen accountants bij wettelijke controles de paragrafen controleaanpak frauderisico’s en veronderstellingen inzake financiële risico’s in relatie tot de financiële positie op in de controleverklaring. Deze aanpassingen zien op het verplicht rapporteren over onze controleaanpak frauderisico’s en onze controleaanpak ten aanzien van het vermogen om risico’s vanuit de reguliere bedrijfsvoering financieel op te vangen in de controleverklaring. Deze verplichting geldt voor wettelijke controles (gemeenten, provincies en waterschappen). Met het verplicht rapporteren over deze onderwerpen wordt tegemoet gekomen aan een veel gehoorde wens van stakeholders om transparanter te zijn over welke werkzaamheden wij als uw accountant hebben uitgevoerd om frauderisico’s en het vermogen om de risico’s vanuit de bedrijfsvoering financieel op te vangen en de bedrijfsvoering zonder tussenkomst van de provinciale toezichthouder voort te zetten bij gecontroleerde decentrale overheden te mitigeren. Per onderwerp rapporteren wij over wat de meest belangrijke frauderisico’s zijn, over de inschatting van het college om de risico’s vanuit de bedrijfsvoering financieel op te vangen en hoe op beide thema’s in de controle is ingespeeld.
Uiteraard hebben de onderwerpen fraude en het vermogen om financiële risico’s op te vangen altijd al de aandacht tijdens de accountantscontrole. Maar door deze zaken nu te beschrijven in de controleverklaring, wordt die aandacht ook expliciet gemaakt. Bij de planning voor de jaarrekeningcontrole, houden wij rekening met het risico dat de jaarrekening als gevolg van fraude en onregelmatigheden onjuistheden van materieel belang zou kunnen bevatten. Eén van de door ons uitgevoerde maatregelen is het bespreken van de mogelijke frauderisico’s en mogelijke fraudesituaties met verschillende personen binnen de gemeente. Daarnaast hebben wij kennis genomen van de door u opgenomen toelichtingen in de jaarstukken. Hiertoe hebben wij de mogelijke frauderisico’s en – situaties aan de hand van de door u opgestelde frauderisicoanalyse besproken. Voor een nadere uiteenzetting van onze controleaanpak ten aanzien van frauderisico’s en de veronderstellingen inzake financiële risico’s in relatie tot de financiële positie verwijzen wij naar onze controleverklaring 2022. Onze werkzaamheden hebben niet geleid tot specifieke aanwijzingen voor fraude of vermoedens van fraude.
Transparantie over fraude en continuïteit vraagt dialoog
DASHBOARD
Frauderisicobeheersing De komende jaren zal er vanuit de accountantscontrole nog nadrukkelijker aandacht worden gegeven aan fraudepreventie. Onze beroepsorganisatie, de NBA, heeft in 2022 een notitie uitgebracht ‘Frauderisicobeheersing aanbevelingen voor bestuurders en toezichthouders'. In deze notitie komt nadrukkelijk de rol van bestuurders en toezichthoudende organen, zoals de gemeenteraad, bij het voorkomen en detecteren van fraude aan de orde. Door de nadruk te leggen op het voorkomen van fraude, kunnen de gelegenheden die tot fraude leiden, afnemen. Dit vraagt om actief toezicht op risico’s en beheersmaatregelen ter voorkoming van fraude. Ook de accountant heeft hierin een belangrijke rol. Graag gaan wij met u in overleg over het vergroten van de actieve rol van de auditcommissie ten aanzien van frauderisicobeheersing. Bijvoorbeeld door jaarlijks één of meerdere onderkende frauderisico’s (en indien van toepassing de interne beheersingsmaatregelen die zijn genomen om deze frauderisico’s te mitigeren) nader te laten onderzoeken door de interne controleafdeling, een accountant of een gespecialiseerde (fraude)onderzoeker.
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.1 Rapporteren over fraude en continuïteit in de controleverklaring
Fraude en noncompliance
20
Fraude en non-compliance Onze controle is niet specifiek gericht op het ontdekken van fraude. Bij de planning voor de jaarrekeningcontrole, houden wij rekening met het risico dat de jaarrekening als gevolg van fraude en onregelmatigheden onjuistheden van materieel belang zou kunnen bevatten. Daarnaast hebben wij beoordeeld in hoeverre sprake kan zijn van een risico omtrent corruptie. Eén van de door ons uitgevoerde maatregelen is het bespreken van de mogelijke frauderisico’s en mogelijke fraudesituaties op verschillende niveaus binnen de organisatie Hiertoe hebben wij de mogelijke frauderisico’s en de mogelijke fraudesituaties besproken met de ambtelijke organisatie en met het college/de auditcommissie. Deze besprekingen en onze controlewerkzaamheden hebben geen aanwijzingen voor materiële fraude opgeleverd. Onze werkzaamheden zijn in detail toegelicht in onze controleverklaring. Wij hebben in onze controleverklaring melding gemaakt van de belangrijkste frauderisico’s en hoe wij deze hebben geadresseerd.
Tijdens de controle van boekjaar 2022 betroffen dat de volgende risico’s: het doorbreken van interne beheersingsmaatregelen door het management; niet voldoen aan de EU-aanbestedingswetgeving Bij de beoordeling van het risico omtrent corruptie hebben wij gekeken naar klantspecifieke omstandigheden zoals de geografische plaats van de activiteiten, hebben we gekeken naar de sectoren waar corruptie meer dan gemiddeld voorkomt en hebben we beoordeeld in hoeverre buitenlandse wetgeving als de UK Bribery Act en de US Foreign Corrupt Practices Act van invloed kunnen zijn. Wij hebben aandacht besteed aan de compliance met de voor u van toepassing zijnde wet- en regelgeving en overige bepalingen voor zover wij die van belang achten in het kader van onze controle van de jaarrekening. Bij die werkzaamheden hebben wij geen materiële non-compliance geconstateerd.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.2 Onzekerheden programma ‘Sociaal Domein’
Sociaal Domein 2022 bedragen circa € 25,2 miljoen voor jeugdzorg en Wmo
21
Programma ‘Sociaal Domein’ De lasten van gemeente Meppel met betrekking tot het Sociaal Domein inzake de jeugdzorg en Wmo (Pgb en ZIN) bedragen over 2022 circa € 25,2 miljoen. In hoofdlijnen zijn deze lasten als volgt opgebouwd:
2021
Begroting 2022 na wijzigingen
2022
Jeugdzorg ZIN
€ 12,8 miljoen
€ 13,0 miljoen
€ 14,5 miljoen
Wmo ZIN
€ 10,3 miljoen
€ 10,8 miljoen
€ 10,2 miljoen
Pgb
€ 0,6 miljoen
€ 0,6 miljoen
€ 0,5 miljoen
Totaal
€ 23,7 miljoen
€ 24,4 miljoen
€ 25,2 miljoen
ONDERDEEL
Een gedetailleerde en inhoudelijke verschillenanalyse binnen het programma Sociaal Domein is opgenomen in de jaarrekening van de gemeente Meppel.
Resultaatanalyse programma Sociaal Domein
Wmo ZIN Van de totale uitgaven voor Wmo ZIN van € 10,2 miljoen, wordt € 6,7 miljoen besteed bij zorginstellingen. De toekenning van voorzieningen in het kader van Wmo ZIN vindt plaats vanuit de gemeente Meppel. De gemeente heeft derhalve zelf inzicht in de cliënten en de gemaakte afspraken. De gemeente heeft een IC-plan opgesteld waarin de wijze van verantwoorden is opgenomen. Met betrekking tot de lasten Wmo ZIN vraagt de gemeente Meppel per zorginstelling om een controleverklaring bij de productieverantwoording op basis van het landelijk protocol. Uit onze controle blijkt dat er door de gemeente Meppel géén verschillen boven de rapportagetolerantie zijn geconstateerd tussen de eigen administratie en de productie-verantwoordingen welke zijn voorzien van een controleverklaring. De productieverantwoordingen zijn in lijn met de lasten die in de jaarrekening zijn opgenomen. Tevens is van een aantal zorginstellingen geen controleverklaring ontvangen, waarmee kan worden onderbouwd dat voor de gefactureerde zorg ook daadwerkelijk prestaties zijn verricht. Dat is ook niet verplicht als de totale besteding lager is dan € 125.000. Consequentie hiervan is dat er hierdoor sprake is van een onzekerheid ten aanzien van prestatielevering, zowel omtrent de getrouwheid als rechtmatigheid van deze lasten.
Uitgaande van de interne beheersing op het proces van beschikkingen tot en met betalingen bij uw gemeente, de ervaringen uit voorgaande jaren, de uitkomsten van de in 2022 ontvangen controleverklaringen en de ontvangen bestuursverklaringen ramen wij het bedrag van deze resterende onzekerheid in totaliteit op € 462.000. PGB Gezien de omvang van de PGB’s in relatie tot de materialiteit is hier door ons geen specifieke aandacht aan besteed.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.2 Programma ‘Sociaal Domein’ uitgelicht
Resterende onzekerheid Jeugdzorg circa € 1.134.000
Zelfstandig grip op lasten Jeugdhulp
Invoering Wet Inburgering 2021
22
Jeugdzorg ZIN De productieomvang van Jeugdzorg ZIN bij zorginstellingen bedraagt in 2022 circa € 11,9 miljoen van de totale uitgaven van € 14,5 miljoen. De toekenning van voorzieningen in het kader van Jeugdzorg ZIN vindt net als bij Wmo ZIN plaats vanuit de gemeente Meppel. De gemeente heeft derhalve zelf inzicht in de cliënten en de gemaakte afspraken. De gemeente heeft een IC-plan opgesteld waarin de wijze van verantwoorden is opgenomen. Met betrekking tot de lasten Jeugdzorg ZIN vraagt de gemeente Meppel per zorginstelling om een controleverklaring bij de productieverantwoording op basis van het landelijk protocol. Voor deze variant geldt dat net zoals bij de Wmo ZIN dit dan alsnog tot een onzekerheid leidt omtrent de geleverde prestatie. Uit onze controle blijkt dat van een aantal zorginstellingen nog onvoldoende controle-informatie is ontvangen, waarmee kan worden onderbouwd dat voor de gefactureerde zorg ook daadwerkelijk prestaties zijn verricht. In lijn met Wmo ZIN is van een aantal zorginstellingen geen controleverklaring ontvangen, waarmee kan worden onderbouwd dat voor de gefactureerde zorg ook daadwerkelijk prestaties zijn verricht. Dit vanwege de declaratie-omvang van deze instellingen. Hierdoor is sprake van een onzekerheid ten aanzien van prestatielevering, zowel omtrent de getrouwheid als rechtmatigheid van deze lasten.
Uitgaande van de interne beheersing op het proces van beschikkingen tot en met betalingen bij uw gemeente, de ervaringen uit voorgaande jaren, de uitkomsten van de in 2022 ontvangen controleverklaringen en de ontvangen bestuursverklaringen ramen wij het bedrag van deze resterende onzekerheid in totaliteit op € 1.134.000. Grip op ontwikkeling van het kostenniveau Jeugdhulp is een blijvend aandachtspunt. Uit de accountantscontrole blijken een aantal (inherente) onzekerheden ten aanzien van de lasten Wmo en Jeugdzorg die toezien op de prestatielevering. De totale onzekerheid over 2022 is gestegen ten opzichte van voorgaand jaar, maar in lijn met de lastenstijging. Binnen het programma zijn diverse voordelen zichtbaar op het programma Sociaal Domein. Daarentegen zien wij een overschrijding van € 1,5 miljoen op specifiek de Jeugdhulp ten opzichte van de gewijzigde begroting. Dit laat zien dat het vergroten van de grip op de lasten binnen het Sociaal Domein een blijvend aandachtspunt is. Wet Inburgering 2021 Op 1 januari 2022 is het nieuwe inburgeringsstelsel ingegaan waarin de Wet Inburgering 2021 wordt uitgevoerd door gemeenten. Met het nieuwe inburgeringsstelsel wordt beoogd dat inburgeringsplichtigen zo snel mogelijk de taal leren, richting werk worden geactiveerd en volwaardig aan de Nederlandse samenleving gaan deelnemen.
Gemeenten hebben de regie over de uitvoering van de inburgering (regierol), waaronder de verantwoordelijkheid om inburgeringsplichtige asielstatushouders, gezinsmigranten en overige migranten te begeleiden, met hen de keuze te maken voor een van de drie leerroutes (Onderwijsroute, de B1-route of de Zelfredzaamheidsroute) en toe te zien op de voortgang van het inburgeringstraject. Gemeenten hebben de wettelijke plicht om ervoor zorg te dragen dat er aan de inburgeringsplichtige asielstatushouder tijdig een inburgeringsaanbod wordt gedaan. Van gemeenten wordt verwacht dat zij in aanvulling op het bestaande M&O-beleid bij een gemeente specifiek aandacht aan de Wet Inburgering 2021 besteden. Uit onze werkzaamheden ten aanzien van de bestedingen 2022 en opvolging IB signalen 2022 volgen geen controleverschillen en/of onzekerheden. In opzet zijn voldoende maatregelen opgenomen om het M&O-risico te mitigeren. Er is alleen geen geformaliseerd M&O-beleid aanwezig conform de rechtmatigheidsvoorschriften van VNG, Divosa en het Ministerie van SZW. De opvolging van de IB-signalen vinden conform het vastgestelde beleid plaats. Wij concluderen dat het M&O-beleid met betrekking tot de Wet Inburgering in 2022 adequaat is toegepast. Wij bevelen aan om het M&O-beleid spoedig te formaliseren conform de rechtmatigheidsvoorschriften.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.3 Ontwikkeling grondexploitaties
Overzicht gronden per 2022
De ontwikkeling van de boekwaarden Per ultimo 2022 is de boekwaarde van de grondexploitaties € 36,9 miljoen. Dit is een significante stijging ten opzichte van 2021 van € 5,0 miljoen. De boekwaarde is een saldo van € 48,2 miljoen waardering van de totale GREX en een voorziening van € 11,3 miljoen. De stijging is te verklaren door de investering in Nieuwveense Landen Fase 1 van € 6,4 miljoen en de investeringen in bedrijventerreinen grondexploitaties van € 4,0 miljoen. De ontwikkeling van de boekwaarde van gronden in 2022 is als volgt weer te geven (zie ook toelichting in de jaarrekening). Mutatie voorzieningen Resultaatneming (*€ 1.000) BW 31-12-2021 Investeringen (+) Inkomsten (-/-) (-/-) (+)
BW 31-12-2022
Blankenstein B
3.088
1.060
367
-
-
3.781
Noord III/IV
10.887
896
16
-
-
11.767
Overig Totaal bedrijventerreinen
4.154 18.129
2.063 4.019
1.299 1.682
-
778 778
5.696 21.244
Danninge Erve Zuid Fase II Het Vledder BC Nieuwveense Landen Fase I
4.035 7.006 13.264
638 190 6.369
1.614 15 2.711
-
43 0 -270
3.102 7.181 16.652
Voorziening grondexploitatie
-/- 10.444
-
-
821
-
-/- 11.265
31.990
11.216
6.022
821
551
36.914
Totaal gronden Terugnemen van winst
23
Winstneming Het voorzichtigheidsbeginsel leidt ertoe dat realisatie van winst moet worden uitgesteld tot daarover voldoende zekerheid bestaat. Dit betekent echter niet dat pas winst moet worden genomen bij het afsluiten van het grondexploitatiecomplex. In de notitie Grondexploitatie is opgenomen dat voor winstneming de Percentage of Completion (POC) methode geldt: voor zover gronden zijn verkocht en opbrengsten zijn gerealiseerd dient tussentijds naar rato van de voortgang van de grondexploitaties winst te worden genomen. Hiervoor moet het resultaat op de grondexploitatie wel op betrouwbare wijze kunnen worden ingeschat. Dit is mogelijk wanneer het waarschijnlijk is dat de economische voordelen die aan het project zijn verbonden naar de gemeente zullen toevloeien. Indien aan de volgende voorwaarden is voldaan, bestaat er voldoende zekerheid om winst te kunnen nemen: 1. het resultaat op de grondexploitatie kan betrouwbaar worden ingeschat; én 2. de grond (of het deelperceel) moet zijn verkocht; én 3. de kosten zijn gerealiseerd (winst wordt naar rato van de realisatie gerealiseerd). Voor de grondexploitaties van gemeente Meppel heeft deze methode geresulteerd in een tussentijdse terugname van winst van circa € 138.000 op totaalniveau. De terugname van winst komt voornamelijk uit het project: Nieuwveense Landen fase 1 (€ 270.000).
De afgesloten grondexploitatie Noord II leidt tot een resultaat van € 689.000 en compenseert de terugname van resultaat op totaalniveau. De stand van uw verliesvoorzieningen is met € 821.000 gestegen ten opzichte van voorgaand jaar. De stijging is voornamelijk afkomstig vanuit de exploitatie van de Kop van Noordpoort ter hoogte van € 601.000.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.3 Ontwikkeling grondexploitaties
Significante impact van kostenstijgingen en stabiliserende grondprijzen
24
Actualisatie en bijstelling grondexploitaties De veruit grootste balanspost met betrekking tot onderhanden projecten betreft de voorraden (grondexploitaties). Door de invloed van de parameters (zoals kostenstijgingen, fasering, druk op verkoopprijzen, rente-effecten) die bepalend zijn voor de in de toekomst te realiseren opbrengsten hebben wij bij onze controle de grondexploitaties diepgaand gecontroleerd. De risico's voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot drie P’s: de planning, programmering alsook de prijs. Betreffende onderwerpen zijn tijdens de jaarrekeningcontrole besproken met uw medewerkers. Tijdens deze gesprekken zijn de uitgangspunten gechallenged. De grondexploitaties zijn met deze uitgangspunten per 31 december 2022 geactualiseerd. Tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening moet worden getroffen. Voor 2022 is er sprake van significante kostenstijgingen, inflatie en stabiliserende verkoopprijzen. De gemeente Meppel heeft hier naar onze mening afdoende rekening mee gehouden bij de actualisaties van de grondexploitaties en hierin voorzichtig geopereerd.
Deze gewijzigde parameters hebben significante impact op de eindwaardes van de grondexploitaties van Nieuwveense Landen Fase 1 (€ 5,2 miljoen negatieve impact) en Noord III/IV (€ 5,7 miljoen negatieve impact). De actualisatie in het Meerjaren Perspectief Grondexploitaties 2023 laten een daling van het eindresultaat op de grondexploitaties van € 11,2 miljoen (netto contante waarde is € 2,6 miljoen). Daarbovenop is een stijging zichtbaar van € 0,8 miljoen in de gevormde verliesvoorziening.
Projectspecifieke risico’s significant gedaald
Projectspecifieke risico’s De gemeente Meppel heeft in lijn met voorgaand jaar de onderbouwing van de project specifieke risico’s middels de rapportage van Metafoor. Metafoor brengt zowel de algemene risico’s ten behoeve van de risicoparagraaf alsmede de project specifieke risico’s ten behoeve van de grondexploitaties. Wij hebben een toets gedaan ten aanzien van de risico’s en de onderliggende berekening. Voor boekjaar 2022 is sprake van een projectrisico ten aanzien van exploitatie de Nieuwveense Landen Fase I ad. € 2,0 miljoen (2021: € 4,8 miljoen. Qua omvang vormt in lijn met voorgaand jaar hierin de prijsvolatiliteit per m² voor de inbrengwaarde bij de grondaankopen het voornaamste risico. Het risico is ontstaan naar aanleiding van taxaties met afwijkende uitkomsten voor de m²-prijs. De daling van de projectrisico’s bij Nieuwveense Landen Fase 1 is afkomstig vanuit een lagere inschatting van kans dat het risico zal plaatsvinden ten opzichte van voorgaand jaar. Tenslotte valt ons op dat bij de berekening van de projectspecifieke risico’s ook een aantal generieke risico’s zijn ingerekend, zoals bijvoorbeeld risico’s van vertraging. Dit is niet toegestaan. Omdat het inrekenen van deze generieke risico’s geen materiële impact heeft op de uitkomsten van de grondexploitaties heef dit niet geleid tot correcties.
Wel adviseren wij om bij de komende actualisatie van de projectrisico’s hier rekening mee te houden en deze intern ook kritisch te toetsen aan de BBV-richtlijnen.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.3 Ontwikkeling grondexploitaties
Bedrijventerreinen: een risico is of geraamde verkopen gerealiseerd kunnen worden.
Op basis van historische gegevens en op basis van de meeste recente marktonderzoeken worden de ramingen onderbouwd
We schattingen de ramingen in als optimistisch
Risico’s kunnen verkleind worden door looptijden te verlengen of door een deel van de grondexploitaties over te boeken naar de materiële vaste activa
DASHBOARD
25
Significante boekwaarde Noord III/IV en ramingen verkoop bedrijventerreinen In 2021 zijn er voor € 10,4 miljoen strategisch gronden aangekocht ten behoeve van de grondexploitatie Noord III/IV bedrijventerrein. De grondexploitatie is per 2022 een significante balanspost binnen de voorraad van € 11,7 miljoen. In de grondexploitatie is momenteel voor 316.486m² aan voorraad gronden opgenomen. Dit betreft circa 70% van de totale m² aan grondenvoorraad die de gemeente Meppel momenteel bezit. Vanwege deze hoge voorraadpositie is het risico aanwezig dat niet alle gronden tegen de vooraf ingerekende prijzen in een periode van 10 jaar verkocht worden. Bij de accountantscontrole is door ons nagegaan welke onderbouwing aanwezig is om het totaal aan bouwgronden te kunnen verkopen. Het totale areaal aan grond bestemd voor bedrijventerreinen van de gemeente Meppel bedraagt eind 2022 in totaal 442.000m², ofwel 44,2 hectare. Deze 44,2 hectare moet binnen een planperiode van 10 jaar verkocht kunnen worden, dus jaarlijks gemiddeld 4,2 hectare. Op basis van historische gegevens en op basis van de meeste recente marktonderzoeken wordt dit (hoge) aantal als volgt onderbouwd: Gemiddeld is over de afgelopen 6 jaar (2017 tot en met 2022) door de gemeente Meppel jaarlijks 3,27 hectare verkocht.
Uit de meest recente beschikbare actualisatie van het marktonderzoek naar bedrijventerreinen Drenthe uit september 2022 blijkt dat over een periode van 9 jaar voor de gemeente Meppel in het laagste scenario wordt gerekend op een uitbreidingsvraag van 30,9 hectare en bij een hoog scenario wordt uitgegaan van een maximale uitbreidingsvraag van 40,7 hectare. Gemeente Meppel rekent in de genoemde planperiode van 9 jaar (tot 2030) met een uitgifte van 37,7 ha. De resterende 6,5 ha is verwerkt als verwachte uitgifte in 2031-2032. Conform het marktonderzoek bedraagt de uitbreidingsvraag in de periode tot 2040 36,8 ha bij een laag scenario en 66,3 ha in hoog scenario.
Grondaankopen bedrijventerrein Noord III/IV en ramingen verkoop bedrijventerreinen Het merendeel van de verwachte grondverkopen moet plaats gaan vinden bij complex Noord III/IV. De komende 10 jaar verwacht de gemeente Meppel hier 31,6 hectare grond te verkopen. De gemeente Meppel verwacht het hoge scenario geschetst in het uitgevoerde behoeftenonderzoek te kunnen realiseren. Er worden gesprekken gevoerd met een projectontwikkelaar voor de realisatie van een themapark. Als dit doorgaat dan zal ook een aanzienlijk deel van beschikbare ruimte op Noord III/IV noodzakelijk zijn. Hoewel er concrete belangstelling is, blijft de vraag hoe structureel dit is voor de komende 10 jaren. Rekening houdend met de lange doorlooptijden bij het passeren van verkopen en wetende dat de belangstelling voor bedrijventerrein een cyclisch verloopt kent. Al met al blijft daarmee de verkoopprognose die nu in de ramingen is opgenomen optimistisch en lijkt het ook meer voor de hand liggen om uit te gaan van een langere looptijd om de verkopen te kunnen realiseren. Op ons verzoek heeft de gemeente Meppel op hoofdlijnen een berekening gemaakt wat het effect voor het bedrijventerrein Noord III/IV zou zijn als uitgegaan wordt van een looptijd van 15 jaar. De uitkomsten hiervan tonen aan dat er dan weliswaar sprake is van een lager resultaat, maar dat nog geen sprake is van een verliessituatie.
Mede daardoor kunnen wij ook instemmen met de huidige waardering van de grondexploitaties. We blijven wij onze eerdere adviezen herhalen om te beoordelen hoe de financiële risico’s voor de gemeente Meppel verkleind kunnen worden door voorzichtiger te ramen en uit te gaan van langere looptijden. Het is toegestaan om een looptijd te hanteren die langer is dan 10 jaar, mits de raad daarmee instemt. Ook valt te bezien of Noord III/IV mogelijk opgesplitst kan worden en waarbij het deel wat uit exploitatie wordt gehaald tegen agrarische waarde wordt overgeboekt naar de activa. Hiermee worden de risico’s overzichtelijker. JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.4 EU-aanbestedingsrechtmatigheid
26
Aanbestedingen Voor de rechtmatigheidscontrole hebben wij de juiste toepassing van de Europese aanbestedingsrichtlijnen gecontroleerd aan de hand van een zogenaamde spendanalyse (beoordeling achteraf van alle crediteuren op juiste naleving aanbestedingsregels). Ten aanzien van de aanbestedingen is achteraf een zogenaamde spendanalyse opgesteld, waarbij per crediteur de inkopen zijn geanalyseerd en waarbij is nagegaan waar de Europese aanbestedingsregels van toepassing zijn en of die zijn nageleefd. Deze ‘achteraf controle’ heeft plaatsgevonden omdat in de procesgang van de inkopen niet volledig wordt afgedwongen dat hier tijdig aandacht voor is. Bij de uitvoering van de spendanalyse is specifiek aandacht besteed aan de volgende aspecten: de rechtmatigheid van de lasten van ICT; onrechtmatig beroep op quasi-inbesteding; lasten als gevolg van stapeling van facturen (voornamelijk groen onderhoud); lasten inhuur van personeel Totale onrechtmatigheidsfout ad. € 0,7 miljoen gedaald tot € 1,8 miljoen
OMSCHRIJVING
BEDRAG (€)
Onrechtmatigheden vanuit 2021 die doorlopen in 2022
€ 1.168.000
Nieuwe onrechtmatigheden met ingang van 2022
€ 127.000
Nieuw: onterecht beroep op quasi-inbesteding inzake GKB Assen
€ 500.000 Totaal
€ 1.795.000
De bevindingen uit de spendanalyse laten zich als volgt samenvatten: Uit de spendanalyse blijkt dat een aantal opdrachten vanuit het verleden ten onrechte zijn doorgelopen, waardoor deze in 2022 op basis van de gerealiseerde besteding de aanbestedingsgrens overschrijden en kwalificeren als onrechtmatig. Naast deze onrechtmatigheden zijn nog een aantal overige opdrachten geconstateerd, waarbij een onjuiste procedure is gehanteerd. De fout aangaande de aanbestedingsrechtmatigheid bestaat voor € 0,3 miljoen met als achtergrond lasten inzake inhuur personeel, € 0,5 miljoen inzake lasten omtrent ICT en stapeling van facturen, specifiek € 0,3 miljoen inzake groen onderhoud, € 0,5 miljoen aangaande onterecht beroep op quasi-inbesteding en € 0,2 miljoen overige diverse lasten. Gezien het doorlopende karakter van voorgenoemde lastenposten is direct actie van de gemeente vereist om eventuele fouten aangaande aanbestedingsonrechtmatigheid in de toekomst te voorkomen. Betreffende actiepunten zijn door de organisatie deels in gang gezet. Conform voorgaand jaar blijkt uit uw eigen interne controle een aanvullend aandachtspunt ten aanzien van het risico dat uitgevoerde inkopen zonder degelijke raming met een overeenkomstige opdracht leiden tot een verhoogd risico op een toekomstige onrechtmatigheid.
De uitgaven welke hiermee samenhangen overschrijden per jaareinde nog niet het drempelbedrag voor 2022 en hebben wij niet als onrechtmatig aangemerkt. Wij onderschrijven wel dit risico op aanvullende onrechtmatigheidsfouten voor volgend boekjaar. De organisatie schat momenteel de doorloop aan onrechtmatigheden van 2022 in 2023 op € 1,2 miljoen. Het totaal aan onrechtmatigheid als gevolg van de aanbestedingsregels bedraagt afgerond € 1,8 miljoen. Als gevolg van de omvang van deze fout geven wij conform vorig jaar een controleverklaring met beperking af. DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.5 Voorziening arbeidskosten en terugvordering COA
Voorziening spaarverlof voor het eerst in de jaarrekening verwerkt Deze voorziening is naar schatting € 100.000 te laag
27
Voorziening voor arbeidskostengerelateerde verplichtingen In januari 2023 heeft de commissie BBV een uiting gedaan rondom het vraagstuk ‘vormen voorziening voor verlofsparen’. Voor het wettelijke verlofsaldo per 31 december wordt geen voorziening getroffen. Doordat dit verlof binnen 2 jaar moet worden opgenomen zal dit saldo niet bovenmatig zijn en geen spaarsaldo betreffen. Hier is sprake van een verplichting van gelijke omvang. Voor het spaarverlof zoals dit vanaf 2022 van toepassing is moet voor de verplichting een voorziening worden opgenomen omdat hier sprake is van een spaarsaldo dat in de tijd, naar verwachting, niet van gelijke omvang zal zijn wat betreft toevoegingen en opnamen van spaarverlof. In de opbouwjaren zal naar verwachting vooral sprake zijn van toevoegingen en groei van de omvang van het spaarsaldo.
In de jaarrekening 2022 is nu een voorziening ad € 45.000 opgenomen voor het spaarverlof. Voor het bovenwettelijke verlof waarvan aangetoond kan worden dat dit een gelijke omvang kent en voor zover dat niet het karakter heeft van overmatige verlofsaldi of spaarsaldi mag geen voorziening worden opgenomen. Voor het bovenwettelijke verlof dat géén gelijke omvang kent en/of bestaat uit overmatige verlofsaldi of spaarsaldi moet een voorziening worden opgenomen. Bij de analyse van de bovenwettelijke verlofverplichting en of er sprake is van wel of geen gelijke omvang van deze verplichting is het belangrijk het risico van het omzetten naar spaarverlof te betrekken. Het risico van het omzetten van bovenwettelijk verlof naar spaarverlof is door de gemeente Meppel niet meegenomen in de bepaling van haar voorziening. Dit vinden we niet volledig realistisch. Als gevolg daarvan hebben wij een controleverschil opgenomen ad. € 100.000. Dit controleverschil is gekwantificeerd aan de hand van een optimistisch scenario, waarbij 30% van het bovenwettelijk verlof wordt omgezet naar spaarverlof.
Betreffend controleverschil is gerapporteerd in paragraaf 2.2. Door de gemeente Meppel is aangegeven dat gezien de aard van de regeling het risico van omzetting van het resterende bovenwettelijke verlof beperkt wordt geacht. Dit mede gezien het feit dat per 31-12-2022 geen bovenwettelijk verlofsaldo resteert wat ultimo 2023 vervalt. Jaarlijks zal worden beoordeeld in welke mate de voorziening toereikend is en in hoeverre een aanpassing van de voorziening noodzakelijk is. Nog te ontvangen bedrag BTW COA € 195.000 niet in de jaarstukken verwerkt
Nog te ontvangen bedragen – terugvordering btw aan het COA en hogere definitieve afrekening Beschermd Wonen De gemeente Meppel diende bij de crisis noodopvang snel te schakelen. Als gevolg daarvan is de facturatie met het COA initieel zonder compensabele btw verrekend. Door de gemeente Meppel is na overleg met de Belastingdienst en met het COA de opvatting gesteld dat de gemeente niet als ondernemer handelt bij de crisis noodopvang. Om die reden is de btw voor gemeenten declarabel via het btw compensatiefonds en valt dit niet in de reguliere btw-aangifte. In deze situatie is daarom sprake van een onbelaste bijdrage en compensabele btw. De afhandeling van de doorberekening van btw is in afstemming met het COA vastgesteld. Betreffende afhandeling met het COA vond plaats nadat de jaarrekening is opgesteld. Hetzelfde geldt voor de definitieve afrekening van Beschermd Wonen. Als gevolg van een aangepaste verdeelsleutel ontstaat een aanvullend voordeel van € 661.000. Het totaal aan btw nog te vorderen/ontvangen bedrag ad. € 865.000 is daarom niet verwerkt in de jaarrekening 2022. Door de gemeente Meppel is dit overigens ook bij ons gemeld bij aanvang van de accountantscontrole. De bedragen zijn als controleverschil gerapporteerd in paragraaf 2.2.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.6 BBV, WNT en SiSa
BBV wordt nageleefd
28
Bevindingen ten aanzien van naleving van de wettelijke verslaggevingsregels (BBV) Wij hebben vastgesteld dat gemeente Meppel de wettelijke verslagleggingsregels (BBV) heeft nageleefd. Wel constateren wij dat intern enkele nota’s sterk verouderd zijn of nog niet zijn opgesteld. Wij adviseren in ieder geval de nota reserves en voorzieningen, M&O-beleid en nota activeren en afschrijven op korte termijn te updaten of opstellen. De gemeente Meppel heeft aangegeven dat het actualiseren van de diverse beleidsregelingen onderdeel is van de ‘verbeteragenda P&C’. Wet Open overheid In artikel 3.5 (Openbaarheidsparagraaf) van de Wet Open overheid (Woo) is voorgeschreven dat bestuursorganen in de jaarlijkse begroting aandacht besteden aan de beleidsvoornemens inzake de uitvoering van deze wet en in de jaarlijkse verantwoording verslag doen van de uitvoering ervan, mede in relatie tot de beleidsvoornemens. Deze begroting en jaarlijkse verantwoording vloeien voort uit het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV). De openbaarheidsparagraaf Woo moet in de begroting en jaarstukken worden opgenomen via een afzonderlijke paragraaf, zoals de in artikelen 9 en 26 van het BBV genoemde paragrafen. Deze verplichting geldt reeds voor de jaarstukken 2022. Wij hebben vastgesteld dat gemeente Meppel deze paragraaf opgenomen heeft in de jaarstukken 2022.