Bijlage Notitie vernieuwing indeling begroting (1883635)

Notitie vernieuwing indeling begroting Bijlage bij raadsvoorstel: 1880750

Inleiding De begroting van een gemeente bestaat uit een beleidsbegroting en een financiële begroting. De beleidsbegroting is hoofdzakelijk opgebouwd uit: 1. het programmaplan 2. de paragrafen In deze notitie stellen wij nieuwe indeling van de beleidsbegroting voor.

Het programmaplan Het programmaplan van een gemeentelijke begroting is ingedeeld in verschillende programma’s. De begroting van de gemeente is ingedeeld in programma’s. Binnen deze programma’s worden samenhangende beleidsterreinen geordend in producten. De huidige programma-indeling is al lange tijd in gebruik. Door allerlei ontwikkelingen is de programma-indeling op onderdelen gedateerd, versnipperd en onevenwichtig geworden. Daardoor bestaat al geruime tijd de wens om de programma-indeling te herzien. Dit was tevens een aanbeveling uit een externe evaluatie van de planning & control cyclus.1 Als onderdeel van het project verbeteragenda P&C wordt deze herziening nu voorgesteld. De doelstelling daarbij is om met ingang van de begroting 2025-2028 de nieuwe programma-indeling toe te passen. Het vaststellen van de programma-indeling is op grond van de Financiële verordening een bevoegdheid van de raad. Wij hebben de audit commissie bij de totstandkoming van dit voorstel tussentijds betrokken. In de vergadering van de audit commissie op 18 januari 2024 is dit voorstel nader toegelicht en is waardevolle feedback opgehaald. Deze feedback is waar mogelijk verwerkt in dit voorstel. Beeld huidige programma-indeling De huidige programma-indeling wordt al lange tijd toegepast en is op onderdelen gedateerd. De lasten zijn onevenwichtig verdeeld over de 11 programma’s.

Het programma sociaal domein is het grootste programma met een aandeel van 39% van de totale begroting.2 Daarnaast zijn er ook 8 kleine programma’s die individueel allen minder dan 5% van de totale begroting vertegenwoordigen. Hierdoor is de begroting op onderdelen versnipperd geraakt en ontbreekt een logische samenhang tussen beleidsdomeinen. Het vergroten van de onderlinge samenhang en verminderen van de versnippering is een belangrijke doelstelling voor de nieuwe programma-indeling. In Bijlage I van deze notitie is de huidige verdeling van de lasten per programma weergegeven. Uitgangspunten nieuwe programma-indeling Een gemeente heeft beleidsvrijheid bij het invullen van de programma-indeling. Op te komen tot een nieuwe indeling hebben wij de volgende richtinggevende uitgangspunten geformuleerd. De nieuwe programmaindeling moet: - toekomstbestendig zijn; - een beeld van alle gemeentelijke taken geven. Er moet zowel ruimte zijn voor bestuurlijke speerpunten als voor ‘going concern’ taken; - de beleidsmatige samenhang tussen onderwerpen goed weergeven; - een zoveel mogelijk evenwichtige verdeling van lasten over de programma’s bevatten.

1 Onderzoek evaluatie P&C cyclus gemeente Meppel, d.d. 15-09-2022 van E&M Consultants 2 Op basis van begroting 2024

Varianten nieuwe programma-indeling Er zijn enkele varianten van een programma-indeling overwogen die in de praktijk door gemeenten kunnen worden toegepast: - Klassiek: op basis van taakvelden, zoals door het CBS gehanteerd (IV-3); - Coalitieakkoord: op basis van de actuele thema’s van het coalitieakkoord; - Thema’s en programma’s: de programma’s worden verbonden met een overkoepelend thema. De varianten zijn beoordeeld aan de hand van bovenstaande uitgangspunten.

Toekomstbestendig Beeld van alle taken Beleidsmatige samenhang Evenwichtige verdeling

Klassiek

Coalitieakkoord

-/+ + + -/+

+ -/+

Thema’s en programma’s + + + -/+

Het college ziet de variant met overkoepelende thema’s als voorkeursvariant. Deze variant voldoet het meest aan de uitgangspunten en onderscheidt zich door de zichtbare samenhang tussen de programma’s. De voorkeursvariant is hieronder verder uitgewerkt tot een voorstel. Voorgestelde programma-indeling De voorgestelde programma-indeling bestaat uit 3 niveaus: thema’s, programma’s en producten. Op hoofdlijnen (zonder de producten) ziet de indeling er als volgt uit3:

De indeling bestaat uit 7 programma’s en de Algemene dekkingsmiddelen4. De raad zal in deze opzet, net als nu het geval is, de begroting op programma-niveau autoriseren. Daarmee blijven de programma’s centraal staan in de financiële beheersing. De programma’s zijn echter gebundeld in een overkoepelend thema, waardoor de inhoudelijke samenhang beter tot uitdrukking komt. Dit geeft ook meer ruimte om beleidsmatige doelstellingen op thema-niveau weer te geven. De programma’s zijn verder onderverdeeld in producten. De volledige nieuwe programma-indeling inclusief producten is opgenomen in Bijlage II van deze notitie.

3 De genoemde bedragen zijn indicatief toegedeeld vanuit de begroting 2024 en bedoeld om een indruk te geven. De exacte toedeling van

de middelen zal als onderdeel van de besluitvorming bij de begroting 2025-2028 worden vastgesteld. 4 Algemene dekkingsmiddelen is formeel geen vrij in te delen ‘programma’, maar is wettelijk voorgeschreven in het BBV.

Het thema leefomgeving, ruimte en economie bestaat uit (1) het beheer van de openbare ruimte (leefomgeving), (2) de ruimtelijke ontwikkelingen en de grondexploitaties van woningen (ruimtelijke ontwikkeling) en (3) de economische ontwikkeling inclusief de grondexploitatie van bedrijventerreinen (economische ontwikkeling). Het thema samenleving bestaat uit (1) bewegen en welzijn, (2) participatie, zorg en minima en (3) onderwijs, cultuur en media. Het programma participatie, zorg en minima een relatief groot programma. Gezien de samenhang en integraliteit van het beleid in het sociaal domein is het wenselijk om de participatie, wmo en jeugdhulp in één programma te handhaven. Het thema bestuur, dienstverlening en veiligheid bestaat uit bestuur, veiligheid en publiekszaken. Onder dit thema is ook het verplichte overzicht Algemene dekkingsmiddelen opgenomen. Dit bevat het overgrote deel van de gemeentelijke baten en een belangrijk deel van de kosten voor bedrijfsvoering (overhead).

De paragrafen De ‘paragrafen’ zijn een verdieping op of een dwarsdoorsnede van een bepaald onderwerp in de begroting. Er zijn 8 paragrafen die elke gemeente in de begroting dient op te nemen: lokale heffingen, weerstandsvermogen en risicobeheersing, onderhoud kapitaalgoederen, financiering, bedrijfsvoering, verbonden partijen, grondbeleid en wet open overheid. Daarnaast hebben gemeenten de vrijheid om over aanvullende onderwerpen een paragraaf in de begroting op te nemen. Gemeente Meppel heeft in de huidige indeling 2 aanvullende paragrafen opgenomen, namelijk ‘subsidies’ en ‘Schouwburg Ogterop’. Er wordt voorgesteld om beide paragrafen niet meer op te nemen in de begroting. Voor de paragraaf ‘Subsidies’ geldt dat een subsidie een instrument is voor de realisatie van beleidsdoelen. Het is daarmee logischer om een toelichting op (grotere) subsidies op te nemen in de betreffende programma’s. Voor de paragraaf Schouwburg Ogterop geldt dat een toelichting bij het betreffende programma5 opgenomen kan worden, omdat dit geen programma-overschrijdend onderwerp is. Voor andere maatschappelijke voorzieningen is ook geen paragraaf opgenomen. Er wordt voorgesteld om een nieuwe paragraaf ‘duurzaamheid’ op te nemen. Duurzaamheid is in de huidige begroting als een afzonderlijk programma opgenomen, maar dit onderwerp raakt in brede zin veel gemeentelijke taken en daarmee meerdere programma’s.

Een paragraaf is om die reden meer geschikt om de informatie over dit onderwerp samen te brengen op één centrale plaats in de begroting. Bovendien is het zeker niet ondenkbaar dat duurzaamheid op termijn een verplichte paragraaf voor gemeenten zal worden. 6 Deze aanpassing heeft alleen betrekking op de verantwoording over duurzaamheid, niet op de beschikbaar budgetten daarvoor. Verder wordt voorgesteld om een nieuwe paragraaf ‘wijk- en dorpsgericht werken’ toe te voegen. Deze paragraaf werd als suggestie ingebracht door de audit commissie. Wij nemen deze feedback over. Voor dit onderwerp geldt eenzelfde redenatie als voor het onderwerp duurzaamheid. Het is een relevant thema en raakt veel gemeentelijke taken. In een afzonderlijke paragraaf kunnen de ontwikkelingen op dit onderwerp toegankelijk worden samengebracht. In Bijlage 3 van deze notitie is een overzicht van het voorstel voor de paragrafen opgenomen.

5 In de nieuwe indeling is dit programma 6 onderwijs, cultuur en media. 6 Op grond van de nieuwe Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) worden met ingang van 2024 steeds meer ondernemingen

verplicht te rapporteren over hun impact op mens en klimaat. Deze richtlijn geldt niet voor overheden, maar het is te verwachten dat ook voor overheden nog richtlijnen zullen volgen.

Bijlage I: huidige verdeling lasten per programma

Bijlage II: voorstel nieuwe programma-indeling (3 thema’s, 7 programma’s en het overzicht algemene dekkingsmiddelen) Thema 1. Leefomgeving, ruimte en economie

2. Samenleving

3. Bestuur, dienstverlening en veiligheid

Eindtotaal

Progr amma nr Programma (nieuw) 1

Leefomgeving

2

Ruimtelijke ontwikkeling

3

Economische ontwikkeling

4

Bewegen en welzijn

5

Participatie, zorg en minima

6

Onderwijs, cultuur en media

7

Bestuur, dienstverlening en veiligheid

8

Algemene dekkingsmiddelen

nr

Productnaam (nieuw)

Indicatie lasten Indicatie baten begroting begroting

1 Wegen 2 Stadsverzorging 3 Water 4 Groen -en spelen 5 Parkeren 6 Begraafplaatsen 7 Milieu 8 Afvalinzameling 9 Riolering 10 Ontwikkeling openbare ruimte 11 Bouwen en wonen 12 Grondexploitaties woningen 13 Recreatie en toerisme 14 Regionale samenwerking 15 Economische- en grondzaken 16 Grondexploitaties bedrijventerreinen en havens 17 Samenkracht en burgerparticipatie 18 Volksgezondheid 19 Sportaccommodaties 20 Sportbeleid en activering 21 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen 22 Inkomensregelingen 23 Begeleide participatie 24 Arbeidspartipatie 25 Maatwerkvoorzieningen 26 Maatwerkdienstverlening 18+ 27 Maatwerkdienstverlening 1828 Geëscaleerde zorg 18+ 29 Geëscaleerde zorg 1830 Onderwijshuisvesting 31 Onderwijsbeleid en leerlingenzaken 32 Kunst, cultuur en media

4.899.350 1.020.947 521.196 4.747.060 989.219 453.125 2.987.771 3.429.007 2.291.086 2.195.626 1.181.470 21.752.495 361.244 409.500 2.686.320 5.294.922 4.614.802 2.007.724 3.441.436 687.354 1.343.424 14.401.092 8.275.795 1.962.801 1.402.651 9.270.703 14.682.261 303.674 1.372.416 4.319.317 1.472.720 3.685.465

-124.730 -443.757 -85.337 -1.538.062 -234.577 -651.000 -4.503.158 -3.134.486 -15.822 -893.066 -21.752.495 -150.000 -962.086 -5.294.922 -804.958 -190.118 -1.591.091 -217.582 -12.841.982 -15.465 -10.000 -230.000 -500.000 -336.584 -570.359 -1.057.844

33 Bestuur 34 Openbare orde en veiligheid 35 Brandweerzorg 36 Publiekszaken 37 Overhead 38 Treasury 39 Algemene uitkering Gemeentefonds 40 Belastingen en invordering 41 Onvoorziene uitgaven 42 Heffing Vennootschapsbelasting

2.131.492 1.559.336 2.045.252 2.519.859 16.972.841 51.361 600.707 50.000 40.000 154.434.821

-1.046 -51.977 -5.000 -616.340 -104.119 -842.215 -84.806.734 -11.743.039 -156.319.951

Bijlage III: voorstel paragrafen Paragraaf

Voorstel

Wettelijk verplichte paragrafen Lokale heffingen Weerstandsvermogen en risicobeheersing Onderhoud kapitaalgoederen Financiering Bedrijfsvoering Verbonden partijen Grondbeleid Wet open overheid Aanvullende paragrafen (lokale keuze) Duurzaamheid Wijk- en dorpsgericht werken Subsidies Schouwburg Ogterop

Toevoegen aan begroting Toevoegen aan begroting Laten vervallen Laten vervallen