Bijlage 2. Accountantsverslag 2023

15 mei 2024

ACCOUNTANTSVERSLAG 2023

Gemeente Meppel

Aanbiedingsbrief

Aan:

Geachte leden van de raad,

de raad van de gemeente Meppel t.a.v. de griffier Postbus 501 7940 AM MEPPEL

Wij hebben de jaarrekening 2023 van de gemeente Meppel gecontroleerd. Zoals afgesproken in onze opdrachtbevestiging, ontvangt u hierbij ons accountantsverslag 2023. In dit verslag hebben we de belangrijkste bevindingen en conclusies naar aanleiding van de jaarrekeningcontrole opgenomen.

Groningen, 15 mei 2024

De jaarrekening van de gemeente Meppel geeft een getrouw beeld en de baten, lasten en balansmutaties weer. Onze bevindingen en aanbevelingen hebben wij afgestemd met de verantwoordelijke wethouder. Een afschrift van dit verslag is toegezonden aan het college van burgemeester en wethouders.

Kenmerk: EJJ/RvH/AMT/1038040/005

Het opstellen en controleren van de jaarrekening vraagt elk jaar weer een aanzienlijke inspanning. Een bijzonder element daarin was dit jaar de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording. Bij deze willen wij alle betrokken medewerkers van de gemeente Meppel bedanken voor de constructieve en plezierige samenwerking tijdens de controle. Wij hopen u met dit verslag van dienst te zijn. Vanzelfsprekend zijn wij graag bereid om een nadere toelichting op de inhoud te geven. Met vriendelijke groet, BDO Audit & Assurance B.V. namens deze,

Ter informatie De digitale versie van dit document is vanaf de inhoudsopgave interactief. Aan de hand van de navigatiebalk onderaan de pagina en/of de menustructuur bovenaan de pagina kan door het document genavigeerd worden. VORIGE PAGINA

VOLGENDE PAGINA

INHOUDSOPGAVE

DASHBOARD

E.J. Jongsma RA Partner en extern accountant gemeente Meppel

Inhoudsopgave

1. DASHBOARD ACCOUNTANTSCONTROLE

2. UITKOMSTEN JAARREKENINGCONTROLE

4. BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN

BIJLAGEN

3. RESULTAAT & FINANCIËLE POSITIE

4

1. Dashboard

1.1 Dashboard accountantscontrole

1.1 Dashboard accountantscontrole STREKKING CONTROLEVERKLARING







Wij verstrekken bij de jaarrekening, inclusief rechtmatigheidsverantwoording, een goedkeurende controleverklaring voor getrouwheid. De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 1.420.000 respectievelijk € 4.260.000.

RECHTMATIGHEIDSVERANTWOORDING 



Het jaarverslag, inclusief de opgenomen informatie in de paragraaf bedrijfsvoering, is verenigbaar met de jaarrekening en bevat geen materiële onjuistheden.



De WNT is nageleefd. De grondslagen van de jaarrekening zijn aanvaardbaar en het BBV wordt nageleefd.



Wij hebben de getrouwheid en rechtmatigheid van de SiSa-bijlage vastgesteld.

5



In de jaarrekening 2023 is door het college voor het eerst een rechtmatigheidsverantwoording opgenomen. De door de gemeente geconstateerde afwijkingen overschrijden de verantwoordingsgrens. Nadere afspraken tussen raad en college zijn t.a.v. begrotingsrechtmatigheid zijn wenselijk.

In vergelijking met voorgaand jaar is de fout op aanbestedingsrechtmatigheid teruggedrongen naar € 1,0 miljoen (2022: € 1,8 miljoen)

ONTWIKKELING GRONDEXPLOITATIE

AANDACHTSPUNTEN UIT ONZE CONTROLE

Als opvolging op ons advies van voorgaand jaar is de looptijd van Noord III/IV verlengd naar 13 jaar. De looptijd en prognoses van de te verkopen hectares blijven in onze optiek te optimistisch, gezien de afwijking tussen begroting en realisatie van de afgelopen 3 jaar. Dit leidt niet tot een afwaardering. We adviseren extra risicobeperkende maatregelen te treffen voor dit complex, als aanvulling op de eerder verrichte maatregelen.

Wij ervaren de samenwerking over de afgelopen jaren met de gemeente Meppel als constructief en prettig. Wij beoordelen dat de kwaliteit van het proces voor de totstandkoming van de jaarstukken van goed niveau is en in de loop der jaren ook verbeterd is.

Projectspecifieke risico’s zijn er voor Nieuwveense landen en Noord III/IV. Of deze zich voor gaan doen hangt af van nadere besluitvorming. De verwachting voor 2024 is een stijging van de boekwaardes van € 5,5 miljoen. Deze stijging ziet voornamelijk toe op de exploitatie van Nieuwveense Landen Fase 1. DASHBOARD

JAARREKENING

RESULTAAT 2023

(x €1.000)

2023

Begroting (na wijziging)

Saldo van baten en lasten

9.864

-/- 1.742

Mutatie reserves

875

930

10.739

-/- 812

Resultaat

Het gerealiseerde resultaat 2023 wijkt significant af van de begroting na wijziging. Wij merken op dat het positieve resultaat voornamelijk het gevolg is van incidentele voordelen door hogere ontvangen bijdrages die niet waren begroot.

UW FINANCIËLE POSITIE VERGELEKEN

Solvabiliteitsratio verbetert, ratio grondexploitatie blijft hoog en daarmee risicovol.

Naar aanleiding van onze controle brengen wij, vanuit onze natuurlijke adviesfunctie, graag de volgende punten voor komend jaar onder uw aandacht: •

Beheersing van risico’s voortvloeiend uit de boekwaardes van de grondexploitaties.

•

Invloed op voorspellend vermogen.

•

Duurzaamheidsverslaggeving niet verplicht maar biedt wel kansen.

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

6

2. Uitkomsten jaarrekeningcontrole

2.1 Strekking van de controleverklaring 2023 2.2 Rechtmatigheidsverantwoording 2023

2.3 Belangrijkste rechtmatigheidsbevindingen uitgelicht 2.4 Aandachtspunten voor 2024

2.1 Strekking van de controleverklaring

De jaarrekening 2023 is getrouw

7

Wij hebben bij de jaarrekening 2023, inclusief SiSa-bijlage, van de gemeente Meppel een goedkeurende controleverklaring afgegeven. Dit betekent dat de jaarrekening een getrouw beeld geeft van de grootte en de samenstelling van zowel de baten en lasten over 2023 als van de activa en passiva per 31 december 2023 in overeenstemming met het Besluit begroting en verantwoording Provincies en Gemeenten (BBV). De in de jaarrekening opgenomen rechtmatigheidsverantwoording geeft een getrouw beeld en de met de raad gemaakte afspraken hierover zijn nageleefd Wij hebben enkele controleverschillen geconstateerd van beperkte omvang die door de gemeente zijn gecorrigeerd. Daarnaast hebben wij onderstaande verschillen geconstateerd welke niet zijn verwerkt in de jaarrekening. Wij zijn met u overeengekomen dat wij tijdens onze controle geconstateerde afwijkingen boven de € 71.000 rapporteren, alsmede afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen relevant zijn. POST/OMSCHRIJVING VAN DE TOELICHTING (x € 1.000)

FOUTEN

ONZEKERHEDEN

VERWIJZING

Reclassificaties aangaande balanspresentatie - Presentatie passief in vorderingen (€ 597.000, geen resultaatimpact)

-

-

Sociaal domein – Wmo ZIN

-

475.000

§4.2

Sociaal domein – Jeugdzorg ZIN

-

268.000

§4.2

Totaal

-

743.000

1.420.000

4.260.000

Getrouwheid

Goedkeurende controleverklaring met betrekking tot de getrouwheid

DASHBOARD

Materialiteit (1% voor fouten, 3% voor onzekerheden) Door de gemeenteraad vastgestelde rapporteringstolerantie

71.000

De onzekerheid aangaande Sociaal Domein is gedaald van € 1,7 miljoen naar € 743.000. Wij concluderen dat de hierboven opgenomen controleverschillen zowel individueel als gezamenlijk niet materieel zijn voor de jaarrekening als geheel en hebben daarom een goedkeurende controleverklaring verstrekt met betrekking tot de getrouwheid.

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

2.1 Strekking van de controleverklaring

Geen aanwijzingen voor materiële fraude of non-compliance

8

Fraude en non-compliance Bij de planning van de jaarrekeningcontrole houden wij rekening met het risico dat de jaarrekening als gevolg van fraude en onregelmatigheden onjuistheden van materieel belang zou kunnen bevatten. Eén van de door ons uitgevoerde maatregelen is het bespreken van de mogelijke frauderisico’s en mogelijke fraudesituaties met verschillende personen binnen de gemeente Meppel. Daarnaast nemen wij kennis van de door u opgenomen toelichtingen in de jaarstukken. Hiertoe hebben wij de mogelijke frauderisico’s en –situaties aan de hand van de door u opgestelde frauderisicoanalyse besproken. Het voorkomen en mitigeren van frauderisico’s is primair de verantwoordelijkheid van de directie, het college en de raad. Hiertoe hebben wij de mogelijke frauderisico’s en de mogelijke fraudesituaties besproken met de ambtelijke organisatie en met het college/de auditcommissie. Deze besprekingen en onze controlewerkzaamheden hebben geen aanwijzingen voor materiële fraude opgeleverd. Onze werkzaamheden zijn in detail toegelicht in onze controleverklaring. Wij hebben in onze controleverklaring melding gemaakt van de belangrijkste frauderisico’s bij de uitvoering van onze controle en hoe wij deze hebben geadresseerd. Tijdens de controle van boekjaar 2023 betroffen dat het volgende risico:  Het doorbreken van interne beheersingsmaatregelen door het management.

Voor een nadere uiteenzetting van onze controleaanpak ten aanzien van de frauderisico’s en de veronderstellingen inzake de financiële risico’s in relatie tot de financiële positie verwijzen wij naar onze controleverklaring 2023. Onze werkzaamheden hebben niet geleid tot specifieke aanwijzingen voor materiële fraude(risico’s) of vermoedens van materiële fraude(risico’s). Bij de beoordeling van het risico omtrent corruptie hebben wij gekeken naar klantspecifieke omstandigheden zoals de geografische plaats van de activiteiten, hebben we gekeken naar de sectoren waar corruptie meer dan gemiddeld voorkomt en hebben we beoordeeld in hoeverre buitenlandse wetgeving als de UK Bribery Act en de US Foreign Corrupt Practices Act van invloed kunnen zijn. Wij hebben aandacht besteed aan de compliance met de voor u van toepassing zijnde wet- en regelgeving en overige bepalingen voor zover wij die van belang achten in het kader van onze controle van de jaarrekening. Bij die werkzaamheden hebben wij geen materiële non-compliance geconstateerd. Continuïteit Feitelijk is het zo dat bij elke gemeente in Nederland de staat garant staat. Met andere woorden: een gemeente kan formeel gezien niet failliet gaan, omdat het Rijk dan moet bijspringen en het Rijk zelf kan niet failliet gaan. Het gevolg hiervan is dat crediteuren en andere stakeholders nooit benadeeld kunnen worden door een faillissement.

Desalniettemin is de financiële positie vanuit het perspectief van raadsleden van belang en moet het college van burgemeester en wethouders inzicht geven in hoeverre de gemeente in staat is om de financiële risico’s vanuit de reguliere exploitatie en onverwachte tegenvallers financieel op te vangen, zonder tussenkomst van de toezichthouder. Met de invoering van de aangepaste Nederlandse Standaard 700 dienen accountants voor gemeenten in hun controleverklaringen bij jaarrekeningen naast fraude te rapporteren over de veronderstellingen inzake de financiële risico’s in relatie tot de financiële positie. Onze controlewerkzaamheden hebben geen informatie opgeleverd die strijdig is met de veronderstellingen en aannames van het college van burgemeester en wethouders over de gehanteerde uitgangspunten om de normale bedrijfsvoering voort te kunnen zetten.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

2.2 Rechtmatigheidsverantwoording

De rechtmatigheidsverantwoording van gemeente Meppel geeft een getrouw beeld

9

In de jaarrekening 2023 is voor het eerst een rechtmatigheidsverantwoording opgenomen van het college, gericht op de rechtmatigheid van de baten en lasten alsmede de balansmutaties in de jaarrekening 2023. Het is onze rol om de getrouwheid van de rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening te controleren. Wij hebben vastgesteld dat de rechtmatigheidsverantwoording in uw jaarrekening een getrouw beeld geeft. Onze controle richt zich op het bepalen of het oordeel van het college in de rechtmatigheidsverantwoording door het college toereikend is onderbouwd. Hierbij stellen wij vast of de rechtmatigheidsverantwoording is opgesteld in overeenstemming met de afspraken die gemaakt zijn tussen de gemeenteraad en het college. Deze afspraken zijn vastgelegd in het normenkader van de gemeente Meppel dat door de gemeenteraad is vastgesteld. Het rechtmatigheidsoordeel van het college richt zich op een drietal criteria die wij hieronder nader hebben toegelicht. Bij de uitvoering van onze werkzaamheden hebben wij vastgesteld dat de organisatie toereikende werkzaamheden heeft uitgevoerd om het oordeel hieromtrent dat in de rechtmatigheidsverantwoording is opgenomen te onderbouwen. Voorwaardencriterium Het college toetst bij de uitvoering van haar controlewerkzaamheden of bij de uitvoering van financiële beheershandelingen binnen de geldende wet- en regelgeving is gehandeld.

De relevante wet- en regelgeving is tussen het college en de raad afgestemd door middel van het normenkader. Het voorwaardencriterium is met name relevant bij de processen: subsidieverstrekkingen, participatiewet en aanbestedingen. Indien is vast komen te staan dat de gemeente niet aan het voorwaardencriterium heeft voldaan is sprake van een onrechtmatigheid. Begrotingscriterium Het begrotingscriterium richt zich op het budgetrecht van de raad. Overschrijdingen van de lasten en overschrijdingen van investeringsbudgetten (kredieten) zijn op basis van de Gemeentewet onrechtmatig. Het totaal van de begrotingsonrechtmatigheden van gemeente Meppel heeft de verantwoordingsgrens overschreden en het college heeft het totaal van de begrotingsonrechtmatigheden opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording. In totaal is een begrotingsonrechtmatigheid in de rechtmatigheidsverantwoording opgenomen van € 13.011.000. Hiervan is conform de nota beleidskader Rechtmatigheidsverantwoording € 1.482.000 als niet acceptabel te kenmerken. De rest van de afwijkingen is volgens de spelregels in dit kader als acceptabel aan te merken, want voor deze overschrijdingen wordt voldaan aan onderstaande voorwaarden:  Er is sprake van een overschrijding waarbij direct gerelateerde inkomsten de overschrijding compenseren.  Er is sprake van een overschrijding op een open-einde regeling.

 De overschrijding is geautoriseerd door middel van de vaststelling in een tussentijdse rapportage. Het college en de raad hebben door middel van de financiële verordening afspraken gemaakt over wanneer overschrijdingen van baten en/of onderschrijdingen van lasten en baten en investeringsbudgetten (kredieten) in een begrotingswijziging aan de raad voorgelegd moeten worden. Het college van gemeente Meppel heeft de overschrijdingen van baten en/of onderschrijdingen van lasten en baten tijdig aan de raad voorgelegd.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

2.2 Rechtmatigheidsverantwoording

De raad van gemeente Meppel heeft de verantwoordingsgrens bepaald op (1)% van de totale lasten inclusief de dotaties aan de reserves en de verantwoordingsgrens is daarmee bepaald op € 1.470.000

10

Misbruik en oneigenlijk gebruik criterium Als laatste dient het college een uitspraak te doen over de naleving van bepalingen die in wet- en regelgeving zijn opgenomen met betrekking tot misbruik en oneigenlijk gebruik. Hiervoor stelt het college vast welke verplichte handhaving noodzakelijk is en welke maatregelen binnen de gemeente genomen zijn om dit te kunnen uitvoeren. Ook stelt het college vast of de getroffen maatregelen werken. Indien geconstateerd wordt dat beleid niet bestaat of niet wordt nageleefd dan wordt dit toegelicht in de paragraaf bedrijfsvoering. Alleen daadwerkelijke afwijkingen als gevolg van misbruik worden betrokken in het proces tot het opstellen van de rechtmatigheidsverantwoording.

Strekking van de rechtmatigheidsverantwoording De raad van gemeente Meppel heeft de verantwoordingsgrens bepaald op 1% van de totale lasten inclusief de dotaties aan de reserves en de verantwoordingsgrens is daarmee bepaald op € 1.470.000. Blijkens de rechtmatigheidsverantwoording is het college van mening dat de verantwoordingsgrens wordt overschreden in de jaarrekening 2023. De verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties zijn rechtmatig tot stand gekomen met uitzondering van hetgeen gerapporteerd is in de rechtmatigheidsverantwoording. De door het college gerapporteerde afwijkingen kunnen als volgt worden samengevat. POST/OMSCHRIJVING VAN DE TOELICHTING

ONRECHTMATIGHEDEN

ONDUIDELIJKHEDEN

VERWIJZING

Rechtmatigheid Voorwaardencriterium

1.029.000

-

§2.3

Begrotingscriterium Totaal - Niet acceptabel: - Acceptabel:

13.011.000 1.482.000 11.529.000

-

§2.3

-

-

§2.3

Totaal

14.040.000

-

Verantwoordingsgrens (1% voor afwijkingen)

1.470.000

4.410.000

Misbruik en oneigenlijk gebruik criterium

De rapportagegrens voor de toelichting van de geconstateerde afwijkingen in de paragraaf bedrijfsvoering is door de raad bepaald op € 71.000

DASHBOARD

De rapportagegrens voor de toelichting van de geconstateerde afwijkingen in de paragraaf bedrijfsvoering is door de raad bepaald op € 71.000. De paragraaf bedrijfsvoering is onderdeel van het jaarverslag. Wij hebben deze paragraaf gelezen en hebben op basis van onze kennis en ons begrip, verkregen vanuit de jaarrekeningcontrole of anderszins, overwogen of deze paragraaf materiële afwijkingen bevat. Deze werkzaamheden hebben niet dezelfde diepgang als onze controlewerkzaamheden van de rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening. Op grond van onze werkzaamheden zijn wij van mening dat de paragraaf bedrijfsvoering verenigbaar is met de jaarrekening en geen materiële afwijkingen bevat.

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

2.3 Belangrijkste rechtmatigheidsbevindingen uitgelicht

Overschrijding begrote lasten met € 11,4 miljoen Hogere realisatie van baten van € 23,0 miljoen

11

Lastenoverschrijdingen in het kader van begrotingsrechtmatigheid In totaal heeft uw gemeente circa € 132,1 miljoen aan lasten begroot na wijziging, tegenover circa € 143,5 miljoen aan werkelijke lasten in 2023. Dit is in totaal een overschrijding van € 11,4 miljoen (8,6%). Aan baten had uw gemeente een bedrag van € 130,4 miljoen begroot na wijziging, tegenover € 153,4 miljoen aan werkelijke baten in 2023. In totaal gaat het om een hogere realisatie van baten van € 23,0 miljoen (17,6%). Naast het gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten kent een gemeente ook het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemmingen. Deze bestemmingen bestaan uit in de loop van het jaar gedane onttrekkingen uit reserves minus de tussentijdse stortingen in reserves. De stortingen in reserves en onttrekkingen aan reserves vinden plaats op basis van door u genomen besluiten. In 2023 is er per saldo circa € 0,9 miljoen aan de reserves onttrokken zodat het gerealiseerde resultaat € 10,7 miljoen positief bedraagt. De gemeenteraad autoriseert de begroting en stelt de kaders voor het college vast. Het college is verantwoordelijk voor de uitvoering van het beleid binnen de gestelde begroting. Begrotingsafwijkingen dienen tijdig gesignaleerd en gerapporteerd te worden aan de gemeenteraad.

Bij begrotingsoverschrijdingen die niet binnen het boekjaar voorgelegd zijn aan de gemeenteraad is sprake van een onrechtmatigheid. Het is aan de gemeenteraad om te bepalen op welke wijze wordt omgegaan met deze begrotingsonrechtmatigheden. In de rechtmatigheidsverantwoording zijn alle afwijkingen opgenomen ten opzichte van de begroting op het door de raad vastgestelde niveau. Het is vanuit het oogpunt van transparantie de bedoeling dat de rechtmatigheidsverantwoording een overkoepelend (totaal) beeld geeft van alle geconstateerde begrotingsonrechtmatigheden. Controle begrotingsrechtmatigheid De toe te passen normen voor het begrotingscriterium zijn gebaseerd op artikel 189 lid 3 van de Gemeentewet. Behoudens het bepaalde in de artikelen 208 en 209 kunnen ten laste van de gemeente slechts lasten en daarmee overeenstemmende balansmutaties worden genomen tot de bedragen die hiervoor in de begroting zijn opgenomen. Het proces en de vaststelling van de kaders heeft in de praktijk voor de nodige onduidelijkheid geleid, ook in de uitvoering van de controle. De onduidelijkheid zag met name toe op de weging van het oordeel op brutobedragen of nettobedragen en de toepassing van het begrip ‘tijdig’ bij de verantwoording. Artikel 189 lid 3 is niet van toepassing op overschrijdingen van baten.

Andere begrotingsafwijkingen zoals overschrijdingen van baten en/of onderschrijdingen van lasten en baten zijn op zichzelf niet onrechtmatig. Deze kunnen alleen onrechtmatig zijn als die niet tijdig tot een begrotingswijziging hebben geleid of te laat aan de raad zijn gemeld. Niet tijdig betreft een afspraak tussen raad en college. Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota Rechtmatigheid 2023 (november 2023) van de Commissie BBV. Het college heeft een analyse opgesteld van de begrotingsafwijkingen en de bevindingen hieruit verwerkt in de rechtmatigheidsverantwoording. Wij hebben kennis genomen van de uitkomsten van deze analyse en de hieraan ten grondslag liggende documentatie. Op basis hiervan hebben wij vastgesteld dat het college bij het bepalen van de begrotingsonrechtmatigheden heeft gehandeld in lijn met de kaders die met de gemeenteraad zijn overeengekomen. Wij hebben naar aanleiding van de geconstateerde begrotingsonrechtmatigheden onze adviezen ten aanzien van een betere beheersing van het begrotingsproces nader beschreven bij de adviespunten voor 2024. Bovendien adviseren we gerichte afspraken te maken tussen raad en college aangaande begrotingsrechtmatigheid. Omdat de lastenoverschrijding voornamelijk ontstaat door de verdeling van (uren)toerekening naar programma, terwijl de personeelskosten op totaalniveau niet overschreden zijn.

We kunnen ons voorstellen dat de raad dergelijke overschrijdingen niet onrechtmatig vindt. Doordat deze afspraken niet gemaakt zijn dienen deze wel verantwoord en gerapporteerd te worden.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

2.3 Belangrijkste rechtmatigheidsbevindingen uitgelicht

Aanbestedingsrechtmatigheid

12

Borging aanbestedingsrechtmatigheid en doorpakken op geconstateerde onrechtmatigheden uit het verleden die doorlopen in 2023 en mogelijk 2024 De juiste naleving van de Europese aanbestedingsrichtlijnen gecontroleerd via een spendanalyse (beoordeling achteraf van alle crediteuren op juiste naleving aanbestedingsregels). De gemeente Meppel heeft in 2023 opnieuw opvolging gegeven aan de aandachtspunten van voorgaand jaar. Mede hierdoor is de geconstateerde onrechtmatigheid ten opzichte van vorig jaar met € 0,8 miljoen verder gedaald en komt nu uit, als gevolg van de aanbestedingsregels uit op € 1,0 miljoen. In onze board letter 2023 is gerapporteerd over verdere mogelijkheid tot verbetering van het aanbestedingsproces ter voorkoming van (soortgelijke) toekomstige fouten. Momenteel ontbreekt een contractenregister waarmee inzichtelijk is welke lopende contracten de gemeente heeft en wat de looptijden daarvan zijn. Een dergelijk register zou helpen om het inkoop- en aanbestedingsproces beter onder controle te krijgen.

Zichtbare check op aanwezigheid ID-bewijs bij het indienen van een aanvraag ontbreekt

Formele onrechtmatigheid Daarnaast blijkt, in lijn met voorgaand jaar, naar aanleiding van onze dossiercontroles op de uitgaven binnen het Sociaal Domein (Participatiewet, Jeugdzorg ZIN, WMO ZIN) dat achteraf niet zichtbaar vast te stellen is hoe de toets heeft plaatsgevonden op de aanwezigheid van een identiteitsbewijs en of de aanvrager een inwoner is van de gemeente Meppel. In deze gevallen werd de identiteit van de cliënt achteraf vastgesteld aan de hand van de basisregistratie personen (BRP). Hiermee handelt de gemeente Meppel niet conform de eigen Verordening Sociaal Domein gemeente Meppel (artikel 4), de Participatiewet (artikel 17) en de Wet maatschappelijk ondersteuning 2015 (artikel 2.3.4). Bij de toetsingen die achteraf zijn uitgevoerd is niet gebleken dat hierdoor onrechtmatig beschikkingen zijn verstrekt. Wel is als gevolg hiervan sprake van een formele onrechtmatigheid voor de uitgavenstromen aangaande Participatiewet, Jeugdzorg ZIN en WMO ZIN. Wij adviseren de gemeente Meppel de zichtbare toetsing van het identiteitsbewijs na te leven conform de vastgestelde opzet van dit proces om zodoende fouten richting toekomst te voorkomen. SiSa Als gevolg van de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording is SiSa onderdeel hiervan geworden. Met betrekking tot specifieke uitkeringen zijn in de rechtmatigheidsverantwoording geen afwijkingen geconstateerd.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

2.4 Adviserende aandachtspunten voor 2024

13

Inleiding Naar aanleiding van onze controle van de jaarrekening 2023 hebben wij een aantal bevindingen en aanbevelingen over het afgelopen boekjaar weergegeven. Daarnaast willen wij, vanuit onze natuurlijke adviesfunctie, een belangrijk aandachtspunt en adviespunten voor het komende jaar benoemen.

Aandachtspunt: Beheersing risico’s voortvloeiend uit grondexploitatie verdient aandacht

Beheersing van risico’s voortvloeiend uit de boekwaardes van de grondexploitaties Per ultimo 2023 is voor de bedrijventerreinen sprake van een nog uit te geven grondpositie van 427.196 m², ofwel 42 hectare. In totaal is de boekwaarde grondexploitaties in 2023 verder gestegen met € 0,8 miljoen (2022: stijging € 5,0). Uit de paragraaf grondbeleid blijkt dat naar verwachting in 2024 de totale boekwaarde zal doorstijgen tot € 42,5 miljoen (stijging van € 5,1 miljoen). De stijging komt voornamelijk voort uit de grondexploitaties Nieuwveense Landen Fase. De gemeente Meppel loopt financieel risico’s over het totaal aan boekwaarden, want deze moeten terugverdiend worden met toekomstige grondverkopen. Het niet kunnen realiseren van deze grondverkopen kan leiden tot (aanvullende) verliezen en afwaarderingen en dit kan nadelige impact hebben op de financiële positie. Want een dergelijk scenario leidt tot een lager eigen vermogen en dus een lagere solvabiliteitsratio. Al met al leidt de ontwikkeling van hogere boekwaardes tot toenemende financiële risico's voor de gemeente Meppel. Onze eerdere aanbeveling om het financiële risico te beheersen door een deel van de gronden uit de exploitatie te halen is niet opgevolgd. Wel is sprake van een verlenging van de looptijd waarmee het risico enigszins wordt getemperd.

Risico’s kunnen verder gereduceerd worden door voor complex Noord III/IV een deel hiervan eerst niet in exploitatie te nemen maar te verantwoorden bij de materiële vaste activa. Hierdoor wordt de kans op een nadelig financieel resultaat verkleind.

Begin 2024 is duidelijk geworden dat de realisatie van een themapark niet door gaat. Gemeente Meppel geeft aan te onderzoeken hoe de ontwikkeling van Noord III/IV verder vorm te geven. Voor een gedetailleerde beschrijving van de grondexploitaties verwijzen wij naar paragraaf 4.1 van dit verslag.

Advies: Voorspellend vermogen

Invloed op voorspellend vermogen Voor bijna alle programma's geldt dat sprake is van aanzienlijke afwijkingen tussen begrote lasten en daadwerkelijke lasten (zie ook hoofdstuk 2.3). Voor de baten ligt de realisatie op programmaniveau redelijk in lijn met de begroting na wijzigingen. Zoals opgenomen in onze board letter 2023 en in het volgende hoofdstuk bij de analyse van het resultaat, adviseren wij om de verbetering van het voorspellend vermogen structureel onderdeel van uw proces te maken. Dit kan door gestructureerd afwijkingen van de begroting te evalueren waarmee lering kan worden getrokken voor toekomstige prognoses. Dit wordt ook wel ‘backtesting’ genoemd. Hiermee kan het lerend vermogen van uw organisatie verbeteren. Door gestructureerd en gedocumenteerd de kwaliteit van de prognoses te beoordelen aan de hand van realisatie zoals achteraf is gebleken, kunnen toekomstige prognoses verbeterd worden en/of kan eerder bijgestuurd worden. Het verschil binnen de begroting wordt veroorzaakt door diverse afwijkingen. De verschillen zijn te verklaren en zijn bij de financiële toelichtingen in de programma’s is door de gemeente een heldere toelichting opgenomen.

Wij adviseren u analyse van afwijkingen nadrukkelijker onderdeel van uw proces te maken bij de bestuursrapportages en voortdurend te monitoren waardoor verschillen ontstaan en de raad te adviseren over tijdelijke en reserve-budgetten gedurende het jaar, het overhevelen hiervan bij de jaarrekening en de impact op de begroting van het lopende boekjaar. Meppel heeft voor volgend jaar hierop ook actie ondernomen door een extra financiële najaarsrapportage toe te voegen voor 2024.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

2.4 Aandachtspunten voor 2024

Advies: Duurzaamheidsverslaggeving bij gemeenten: niet verplicht maar biedt wel kansen

14

Duurzaamheidsverslaggeving bij gemeenten De Europese Unie heeft in 2022 de Corporate Sustainability Reporting Directive (hierna: CSRD) aangenomen om de kwaliteit, volledigheid en consistentie van duurzaamheidsrapportages te verbeteren. De CSRD verplicht beursgenoteerde ondernemingen (vanaf boekjaar 2024) en grote ondernemingen (vanaf boekjaar 2025) over duurzaamheid te rapporteren. Hoewel de CSRD niet van toepassing is op gemeenten, is duurzaamheid ook voor gemeenten een belangrijk thema waar al over gerapporteerd wordt. Door te rapporteren volgens de CSRD-richtlijn kunnen gemeenten daar voordelen uithalen. Het opstellen van zo'n rapport vereist duidelijke, niet-financiële taal op het gebied van duurzaamheid, waarbij niet alleen de eigen organisatie, maar ook de omgeving een rol speelt. Dit is een verschil met de huidige gemeentelijke jaarverslagen die vaak omvangrijk en gericht zijn op wettelijke taken. Het invoeren van de CSRD biedt gemeenten de kans om in duidelijke taal en transparantie, zowel intern als extern, uit te leggen wat hun concrete, meetbare acties, standpunten en resultaten zijn en zullen zijn op het gebied van milieu, sociale en menselijke factoren en corporate governance. Gemeenten hebben een grote impact op de waardeketen en zijn daarom bij uitstek geschikt om duurzaamheidsdoelstellingen te realiseren.

Een groeiend aantal gemeenten, waaronder de gemeente Meppel is zich hiervan bewust en heeft zich aangesloten bij het VNGinitiatief om een zogenoemde SDG-gemeente te worden. De gemeente Meppel zal komend jaar ook via een nieuwe programma-indeling een aparte vrijwillige paragraaf Duurzaamheid toevoegen. De CSRD gaat nog een stap verder en zorgt ervoor dat sectoren onderling vergeleken kunnen worden. Bovendien vraagt de CSRD om concreet meetbare output. Voor meer informatie over CSRD verwijzen wij naar bijlage C.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

15

3. Resultaat & financiële positie

3.1 Resultaat 2023 per programma 3.2 Uw financiële positie vergeleken

3.3 Ons beeld van uw financiële positie

3.1 Resultaat 2023

Resultaat 2023 ten opzichte van de gewijzigde begroting bedraagt € 11,6 miljoen voordelig

16

Het resultaat van gemeente Meppel over het jaar 2023 ten opzichte van de gewijzigde begroting bedraagt € 10,7 miljoen voordelig. In het onderstaand overzicht is het resultaat in het kort weergegeven: OVERZICHT VAN BATEN EN LASTEN (x 1.000)

2023

BEGROTING NA WIJZIGINGEN

VERSCHIL

IN %

Saldo van baten en lasten

9.864

-/- 1.742

11.606

>100%

Onttrekkingen reserves

4.375

4.421

-/- 46

-/- 1%

-/- 3.490

-/- 3.491

1

0%

10.749

-/- 812

11.561

>100%

Dotatie aan reserves Resultaat Belangrijkste afwijkingen tussen begroot en gerealiseerd resultaat doen zich voor bij het programma algemene dekkingsmiddelen en sociaal domein

De belangrijkste afwijkingen van de begroting na wijzigingen zijn cijfermatig toegelicht in de jaarrekening. Samenvattend zijn onderstaande afwijkingen de belangrijkste verklaring voor de mutatie ten opzichte van de gewijzigde begroting: •

Hogere ontvangen algemene uitkering gemeentefonds ad. € 3,0 miljoen.

•

Op het programma Sociaal Domein is sprake van diverse relatief forse afwijkingen ten opzichte van de begroting. Daarbij is voornamelijk sprake van voordelen. De voordelen ontstaan in lijn met voorgaand jaar vanuit een voorlopige hogere afrekening van Beschermd Wonen € 1.775.000 ten opzichte van de gewijzigde begroting en hogere ontvangen compensatie vanuit het Rijk ten opzichte van de gewijzigde begroting. De hogere ontvangen compensatie ziet voornamelijk toe op de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne ad. € 4,0 miljoen. Het normbedrag dat gemeenten krijgen voor de kosten die zij maken voor de gemeentelijke opvang van vluchtelingen uit Oekraïne bedraagt € 83 per gerealiseerde plek per dag. De gemeente Meppel heeft veel minder kosten gemaakt en het is niet verplicht om het voordeel wat hierdoor behaald wordt terug te betalen aan het Rijk.

Het resultaat 2023 wijkt ongeveer 8% af van de totale begrote lasten (na wijziging). Op basis van onze ervaringsnorm bij decentrale overheden is een afwijking van 2-3% inherent aan een complex begrotingsproces. In lijn met voorgaand jaar is voor 2023 sprake van significant hogere ontvangen (incidentele) bijdrages vanuit het Rijk die laat beschikbaar kwamen en hierdoor wijkt ook de begroting bij de gemeente Meppel meer af dan gebruikelijk.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

3.2 Uw financiële positie vergeleken

RATIO WEERSTANDSVERMOGEN

SOLVABILITEITSRATIO

1,70 1,60 1,50 1,30 1,10

1,00

0,90

1,00

0,90

0,90

0,70 JR21

JR22

PB23

JR23

45,0% 40,0% 35,0% 30,0% 25,0% 20,0% 15,0% 10,0% 5,0% 0,0%

PB24

NETTO SCHULDQUOTE

100,0%

17

Gemeente 19,0%

10,0% JR21

30,0%

90,0%

25,0%

80,0%

11,0% JR22

63,0%

40,0%

24,0%

PB23

JR 23

25,0%

PB 24

Gemid. NL*

15,0%

Gemeente

10,0%

20,0%

24,0% 25,0%

20,0%

74,0%

70,0%

22,0%

0,0%

0,0% JR22

PB23

JR23

PB24

JR21

JR22

PB23

JR23

PB24

• De bron voor de gemiddelden NL betreft het gemiddelde over 2022 voor gemeenten in de categorie 20.000 tot 35.000 inwoners. Data gebaseerd op www.findo.nl Verder merken wij op dat het effect van het rekeningresultaat over 2023 van de gemeente Meppel niet is meegenomen bij de ratio’s die zijn uitgewerkt bij begroting 2024 (PB24)

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

Gemeente Gemid. NL*

5,0% JR21

Gemid. NL*

RATIO GRONDEXPLOITATIE

88,0%

60,0%

22,0%

18,0%

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

3.3 Ons beeld van uw financiële positie

Kengetallen moeten in relatie tot elkaar worden bezien Uw financiële positie is een blijvend aandachtspunt Uw weerstandsvermogen is volgens eigen berekening ruim voldoende

Solvabiliteit ruim onder landelijk gemiddelde

18

Onze rol in relatie tot het weerstandsvermogen en financiële kengetallen Wij constateren, ondanks het significante voordeel in 2023, in lijn met voorgaande jaren op basis van het beeld van uw weerstandsvermogen en uw financiële kengetallen dat de kwetsbare financiële positie van de gemeente Meppel een blijvend aandachtspunt is. Door de gemeente Meppel is naar aanleiding hiervan voorgaand jaar een actieplan opgesteld voor het stabiliseren van de financiële positie. Het actieplan is opgebouwd aan de hand van vier onderwerpen. • voldoende aandacht en buffers voor risico’s; • een goede reservepositie; • een stabiele schuldpositie; • structureel evenwicht in de begroting. Weerstandsvermogen gemeente Meppel is volgens eigen berekening ruim voldoende In de paragraaf weerstandsvermogen heeft het college een overzicht opgenomen van de weerstandscapaciteit. Het totaal van de risico’s is door het college becijferd op € 20,0 miljoen (2022: € 15,9 miljoen). Terwijl er aan algemene reserve en belastingcapaciteit een buffer aanwezig is van € 29,9 miljoen (voor resultaatbestemming). De verhouding tussen risico’s en aanwezige buffers is daarmee 1,6 en dit ligt hoger dan de grens van 0,9-1,1 en is daarmee op basis van de eigen nota risicomanagement van de gemeente Meppel sprake van ruim voldoende buffers.

Gemeente Meppel heeft een streefwaarde conform het financieel actieplan en nota risicomanagement van 2,0. Solvabiliteit neemt toe en de netto schuldquote daalt De solvabiliteit bedraagt ultimo 2023 op 22% (2022: 18%). Voor de solvabiliteit geldt dat hoe hoger dit percentage is, hoe beter de gemeente Meppel in staat is om haar verplichtingen op lange termijn te voldoen. De solvabiliteit neemt toe, en ligt conform voorgaand jaar ruim onder het landelijk gemiddelde over 2022 (41,7%) voor gemeenten in de categorie tussen de 20.000 tot 35.000 inwoners.

De gemeente kan aan haar langetermijnverplichtingen voldoen

De netto schuldquote bedraagt 63% (2022: 70%). De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie en de hoogte van de investeringen uit het verleden. Hoewel de netto schuldquote is gedaald is deze nog wel significant hoger ten opzichte van het landelijk gemiddelde (30,2%) voor gemeenten in de categorie tussen de 20.000 tot 35.000 inwoners. Van grote risico’s is nog geen sprake. Vanuit provinciaal toezicht bezien is sprake van een meer risicovolle situatie als de schuldquote boven de 130% uitkomt.

Ratio grondexploitatie hoger dan het gemiddelde

Ratio grondexploitatie hoog ten opzichte van het gemiddelde Voor de ratio grondexploitatie (waarde van de gronden ten opzichte van de baten) geldt dat hoe lager deze is, hoe beter. De boekwaarde van de voorraden grond is van belang, omdat deze moet worden terugverdiend bij de verkoop. De ratio grondexploitatie van de gemeente Meppel is met 24% (2022: 25%) relatief hoog ten opzichte van het gemiddelde van 5,2% doordat de grondpositie (de waarde van de grond) ten opzichte van de totale baten relatief hoog is. Zoals beschreven in paragraaf 2.4 is de omvang van de ratio grondexploitatie van de gemeente Meppel risicovol en een aandachtspunt. Voor een inzicht in de omvang van de boekwaardes van de exploitaties per ultimo boekjaar en de verkopen van de exploitaties verwijzen wij naar paragraaf 4.1.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

19

4. Belangrijkste bevindingen

4.1 Ontwikkeling grondexploitaties 4.2 Sociaal Domein

4.3 BBV, WNT en SiSa 4.4 Relevante wijzigingen in het BBV met ingang van begrotingsjaar 2025

4.1 Ontwikkeling grondexploitaties

Overzicht gronden per 2023

De ontwikkeling van de boekwaarden Per ultimo 2023 is de boekwaarde van de grondexploitaties € 37,4 miljoen. Dit is een stijging ten opzichte van 2022 van € 0,4 miljoen. De boekwaarde is een saldo van € 40,4 miljoen waardering van de totale GREX en een voorziening van € 3,0 miljoen. De stijging is te verklaren door de investering in Nieuwveense Landen Fase 1 van € 2,5 miljoen en vanwege de mutatie van de voorzieningen van € 8,3 miljoen. De mutatie van de voorzieningen wordt verklaard vanwege het afsluiten van de exploitatie Vledder BC (€ 7,7 miljoen). Mutatie voorzieningen Resultaatneming (*€ 1.000) BW 31-12-2022 Investeringen (+) Inkomsten (-/-) (-/-) (+) Blankenstein B 3.781 272 17 De ontwikkeling van de boekwaarde van gronden in 2023 is als volgt weer te geven (zie ook toelichting in de jaarrekening). Noord III/IV 11.767 617 Overig 3.661 118 1.734 449 Totaal bedrijventerreinen 19.210 1.007 1.751 449 Danninge Erve Zuid Fase II Kop van Noordpoort Nieuwveense Landen Fase I Het Vledder BC (afgesloten) Voorziening grondexploitatie (2022: inclusief Het Vledder BC) Totaal gronden

Geen sprake van significante terugname van winst

20

3.102 2.035 16.653 7.180

645 453 2.523 662

207 3.712 341

-/- 7.665

27 -13 164

3.567 2.488 15.451 -

-/- 11.265

-

-

8.232

-

-/- 3.032

36.913

5.291

6.011

567

627

37.388

Winstneming Het voorzichtigheidsbeginsel leidt ertoe dat realisatie van winst moet worden uitgesteld tot daarover voldoende zekerheid bestaat. Dit betekent echter niet dat pas winst moet worden genomen bij het afsluiten van het grondexploitatiecomplex. In de notitie Grondexploitatie is opgenomen dat voor winstneming de Percentage of Completion (POC) methode geldt: voor zover gronden zijn verkocht en opbrengsten zijn gerealiseerd dient tussentijds naar rato van de voortgang van de grondexploitaties winst te worden genomen. Hiervoor moet het resultaat op de grondexploitatie wel op betrouwbare wijze kunnen worden ingeschat. Dit is mogelijk wanneer het waarschijnlijk is dat de economische voordelen die aan het project zijn verbonden naar de gemeente zullen toevloeien. Indien aan de volgende voorwaarden is voldaan, bestaat er voldoende zekerheid om winst te kunnen nemen: 1. Het resultaat op de grondexploitatie kan betrouwbaar worden ingeschat; én 2. De grond (of het deelperceel) moet zijn verkocht; én 3. De kosten zijn gerealiseerd (winst wordt naar rato van de realisatie gerealiseerd). Voor de grondexploitaties van gemeente Meppel heeft deze methode geresulteerd in een tussentijdse winstneming van circa € 467.000 op totaalniveau. De winstneming bestaat voornamelijk uit de complexen Oevers E (€ 309.000) en Oevers D (€ 140.000).

DASHBOARD

BW 31-12-2023 4.037 12.384 2.494 18.915

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.1 Ontwikkeling grondexploitaties

Significante impact van afvlakking kostenstijgingen en stijgende grondprijzen

21

Actualisatie en bijstelling grondexploitaties De veruit grootste balanspost met betrekking tot onderhanden projecten betreft de voorraden (grondexploitaties). Door de invloed van de parameters (zoals kostenstijgingen, fasering, druk op verkoopprijzen, rente-effecten) die bepalend zijn voor de in de toekomst te realiseren opbrengsten hebben wij bij onze controle de grondexploitaties diepgaand gecontroleerd. De risico's voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot drie P’s: de planning, programmering alsook de prijs. Betreffende onderwerpen zijn tijdens de jaarrekeningcontrole besproken met uw medewerkers. Tijdens deze gesprekken zijn de uitgangspunten gechallenged. De grondexploitaties zijn met deze uitgangspunten per 31 december 2023 geactualiseerd. Ook is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening moet worden getroffen. Voor 2022 was sprake van significante kostenstijgingen, inflatie en stabiliserende verkoopprijzen. Voor 2023 is dit beeld anders, de kostenstijgingen vlakken af en er is wel weer sprake van opbrengstenstijgingen die worden ingerekend. De gemeente Meppel heeft hier naar onze mening afdoende rekening mee gehouden bij de actualisaties van de grondexploitaties en hierin naar redelijkheid geopereerd.

De gewijzigde parameters hebben significante impact op de eindwaardes van de grondexploitatie van Noord III/IV (€ 4,6 miljoen positieve impact). De actualisatie in het Meerjaren Perspectief Grondexploitaties 2024 laten ook een stijging zien van het eindresultaat op de grondexploitaties van € 4,7 miljoen (netto contante waarde is € 13,1 miljoen). Daarbovenop is een daling zichtbaar van € 0,7 miljoen in de gevormde verliesvoorziening. De eindwaardes van de grondexploitaties kennen echter wel nuances naar aanleiding van projectspecifieke risico’s.

Projectspecifieke risico’s zijn onderhevig aan besluitvorming maar kennen wel significante impact

Projectspecifieke risico’s De gemeente Meppel heeft in lijn met voorgaand jaar de onderbouwing van de project specifieke risico’s middels de rapportage van Metafoor. Metafoor brengt zowel de algemene risico’s ten behoeve van de risicoparagraaf alsmede de project specifieke risico’s ten behoeve van de grondexploitaties. Wij hebben een toets gedaan ten aanzien van de risico’s en de onderliggende berekening. Voor boekjaar 2023 is sprake van projectrisico’s ten aanzien van de exploitatie de Nieuwveense Landen Fase I ad. € 2,7 miljoen (2022: € 2,0 miljoen. De risico’s bestaan voornamelijk uit twee onderdelen. Het eerste risico vormt in lijn met voorgaand jaar hierin de prijsvolatiliteit per m² voor de inbrengwaarde bij de grondaankopen, dit risico is ontstaan naar aanleiding van taxaties met afwijkende uitkomsten voor de m²-prijs. Het andere projectspecifieke risico betreft de zelfrealisatie van het deelgebied Broeklanden fase 3. Hierbij heeft nog geen besluit- en planvorming plaatsgevonden. Indien deze besluitvorming wel plaatsvindt dan zal dit leiden tot een negatieve bijstelling. Omdat er nu nog geen besluit is, is dit vooreerst aangemerkt als risico. Eenzelfde soort projectspecifieke risico geldt ook voor Noord III/IV aangaande de aanleg van een spoordijk.

Ook hier heeft de besluit- en planvorming nog niet plaatsgevonden, maar als het plaatsvindt is het meer dan waarschijnlijk dat het projectspecifieke risico impact heeft op de exploitatie. Voor de aanleg van de spoordijk betreft dit maximale risico € 2,7 miljoen minder opbrengsten en heeft daarmee ook significante impact op de eindewaarde. Tenslotte valt ons conform voorgaand jaar op dat bij de berekening van de projectspecifieke risico’s wederom ook een aantal generieke risico’s zijn ingerekend, zoals bijvoorbeeld risico’s van vertraging. Dit is niet toegestaan. Omdat het inrekenen van deze generieke risico’s geen materiële impact heeft op de uitkomsten van de grondexploitaties heeft dit niet geleid tot correcties. Wel adviseren wij om bij de komende actualisatie van de projectrisico’s hier rekening mee te houden en deze intern ook kritisch te toetsen aan de BBV-richtlijnen.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.1 Ontwikkeling grondexploitaties

Bedrijventerreinen: een risico is of geraamde verkopen gerealiseerd kunnen worden

Op basis van historische gegevens en op basis van de meeste recente marktonderzoeken worden de ramingen onderbouwd

22

Significante boekwaarde Noord III/IV en ramingen verkoop bedrijventerreinen In 2021 zijn er voor € 10,4 miljoen strategisch gronden aangekocht ten behoeve van de grondexploitatie Noord III/IV bedrijventerrein. Deze grondexploitatie is per 2023 een significante balanspost binnen de voorraad van € 12,4 miljoen. In de grondexploitatie is momenteel voor 316.486m² aan voorraad gronden opgenomen. Dit betreft circa 70% van de totale m² aan gronden voorraad die de gemeente Meppel momenteel bezit. Vanwege deze hoge voorraadpositie is het risico aanwezig dat niet alle gronden tegen de vooraf ingerekende prijzen in een periode van 10 jaar verkocht worden. Bij de accountantscontrole is door ons nagegaan welke onderbouwing aanwezig is om het totaal aan bouwgronden te kunnen verkopen. Het totale areaal aan grond bestemd voor bedrijventerreinen van de gemeente Meppel bedraagt eind 2023 in totaal 427.000m², ofwel 42,7 hectare. Deze 42,7 hectare moet binnen een planperiode van 10 jaar verkocht kunnen worden, dus jaarlijks gemiddeld 4,3 hectare. Op basis van historische gegevens en op basis van de meeste recente marktonderzoeken wordt dit (hoge) aantal als volgt onderbouwd:  Gemiddeld is over de afgelopen 6 jaar (2018 tot en met 2023) door de gemeente Meppel jaarlijks 2,0 hectare verkocht.

 Uit de meest recente beschikbare actualisatie van het marktonderzoek naar bedrijventerreinen Drenthe 2023 blijkt dat over een periode van 7 jaar voor de gemeente Meppel in het neutraal scenario wordt gerekend op een uitbreidingsvraag van circa 28,0 hectare.  Gemeente Meppel rekent in de genoemde planperiode tot 2030 met een uitgifte van 29,6 ha. Tot en met 2036 betreft dit 42,0 hectare. Conform het marktonderzoek bedraagt de uitbreidingsvraag in de periode tot 2040 48,0 hectare. Ramingen verkoop bedrijventerreinen, realisatie afgelopen jaren en ontwikkeling lerend vermogen Het merendeel van de verwachte grondverkopen moet plaats gaan vinden bij complex Noord III/IV. De gemeente Meppel heeft ons advies opgevolgd om de looptijd van Noord III/IV te verlengen. De komende 13 jaar verwacht de gemeente Meppel hier 31,6 hectare grond te verkopen. Dit komt neer op 2,4 hectare wat dan jaarlijks gemiddeld verkocht moet worden. De gemeente Meppel verwacht het hoge scenario geschetst in het uitgevoerde behoeftenonderzoek te kunnen realiseren. De verkopen van de afgelopen jaren laten gemiddeld echter lagere realisaties zien. Over de afgelopen drie jaren is door ons op een rij gezet wat de gemeente Meppel voor dat jaar verwacht had te kunnen verkopen en wat werkelijk is verkocht.

We schatten de ramingen in als optimistisch, gezien de realisatie van de afgelopen jaren

Boekjaar

Raming t-1 in ha

Realisatie t in ha

Verschil in ha

2023

11,16

1,55

9,61

2022

9,99

1,72

8,26

2021

12,17

1,62

10,55

Uit dit staatje blijkt dat de ramingen fors afwijken van de werkelijke realisatie. In onze optiek wordt door de gemeente Meppel te weinig teruggekeken naar de ramingen die zijn opgesteld, waarom dat afwijkt van de realiteit en welke lessen daarvan geleerd moeten worden en welke acties daarbij horen. Zo’n evaluatie moet naar onze optiek jaarlijks schriftelijk opgesteld moeten worden en betrokken worden bij de gehanteerde uitgangspunten en ramingen. Zo kan de organisatie een beter lerend vermogen ontwikkelen. In de management letter over 2023 is hier ook aandacht voor gevraagd. Er wordt nu vooral gesteund op externe onderzoeken en wat hierin staat wat mogelijkerwijs haalbaar is. Hoewel uit onze controle blijkt dat er wel degelijk concrete belangstelling is, is de vraag hoe structureel dit is voor de komende 13 jaren ook omdat de verkopen van bedrijventerreinen een cyclisch verloopt kent. DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.1 Ontwikkeling grondexploitaties

Risico’s kunnen verkleind worden door looptijden te verlengen of door een deel van de grondexploitaties over te boeken naar de materiële vaste activa

23

Ons afwegingen en adviezen aangaande de gestelde ramingen Gezien de afwijking tussen ambities en werkelijke realisatie daarvan blijven wij ons advies herhalen om Noord III/IV op te splitsen, waarbij het deel wat uit exploitatie wordt gehaald tegen agrarische waarde wordt overgeboekt naar de activa. Hiermee worden de risico’s overzichtelijker en ramingen mogelijkerwijs realistischer. Voor de huidige looptijd van 13 jaar zal minimaal 26,7 hectaren verkocht moeten worden om nominaal geen negatieve eindwaarde te verantwoorden. Op ons verzoek heeft de gemeente Meppel op hoofdlijnen een berekening gemaakt wat het effect voor het bedrijventerrein Noord III/IV zou zijn als uitgegaan wordt van een looptijd van 15 jaar, meer neutrale uitgangspunten aangaande verkochte hectare per jaar en geen opbrengstenstijging gedurende de looptijd. De uitkomsten hiervan tonen aan dat er dan weliswaar sprake is van een lager resultaat, maar dat nog geen sprake is van een verliessituatie. Mede daardoor kunnen wij ook instemmen met de huidige waardering van de grondexploitaties.

Begin 2024 is duidelijk geworden dat de realisatie van een themapark niet door gaat. Gemeente Meppel geeft aan te onderzoeken hoe de ontwikkeling van Noord III/IV verder vorm te geven.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.2 Sociaal domein

Sociaal domein 2023 bedragen circa € 25,4 miljoen voor jeugdzorg en Wmo Resterende onzekerheid Wmo circa € 475.000

24

Programma ‘Sociaal domein’ De lasten van gemeente Meppel met betrekking tot het sociaal domein inzake de jeugdzorg en Wmo (Pgb en ZIN) bedragen over 2023 circa € 25,4 miljoen. Wmo ZIN Van de totale uitgaven voor Wmo ZIN van € 10,8 miljoen, wordt € 8,0 miljoen besteed bij zorginstellingen. De toekenning van voorzieningen in het kader van Wmo ZIN vindt plaats vanuit de gemeente Meppel. De gemeente heeft daarom zelf inzicht in de cliënten en de gemaakte afspraken. De gemeente heeft een IC-plan opgesteld waarin de wijze van verantwoorden is opgenomen. Met betrekking tot de lasten Wmo ZIN vraagt de gemeente Meppel per zorginstelling om een controleverklaring bij de productieverantwoording op basis van het landelijk protocol. Uit onze controle blijkt dat er door de gemeente Meppel géén verschillen boven de rapportagetolerantie zijn geconstateerd tussen de eigen administratie en de productie-verantwoordingen welke zijn voorzien van een controleverklaring. De productieverantwoordingen zijn in lijn met de lasten die in de jaarrekening zijn opgenomen. Van een aantal zorginstellingen is geen controleverklaring ontvangen, waarmee onderbouwd wordt dat voor de gefactureerde zorg daadwerkelijk prestaties zijn verricht. Dat is ook niet verplicht als de totale besteding lager is dan € 125.000.

Consequentie hiervan is dat er hierdoor sprake is van een onzekerheid ten aanzien van prestatielevering, zowel omtrent de getrouwheid als rechtmatigheid van deze lasten. Uitgaande van de interne beheersing op het proces van beschikkingen tot en met betalingen bij uw gemeente, de ervaringen uit voorgaande jaren, de uitkomsten van de in 2023 ontvangen controleverklaringen en de ontvangen bestuursverklaringen ramen wij het bedrag van deze resterende onzekerheid in totaliteit op € 475.000.

Invoering Wet Inburgering 2021

Wet Inburgering 2021 Op 1 januari 2022 is het nieuwe inburgeringsstelsel ingegaan waarin de Wet Inburgering 2021 wordt uitgevoerd door gemeenten. Met het nieuwe inburgeringsstelsel wordt beoogd dat inburgeringsplichtigen zo snel mogelijk de taal leren, richting werk worden geactiveerd en volwaardig aan de Nederlandse samenleving gaan deelnemen. Gemeenten hebben de regie over de uitvoering van de inburgering (regierol), waaronder de verantwoordelijkheid om inburgeringsplichtige asielstatushouders, gezinsmigranten en overige migranten te begeleiden, met hen de keuze te maken voor een van de drie leerroutes (Onderwijsroute, de B1-route of de Zelfredzaamheidsroute) en toe te zien op de voortgang van het inburgeringstraject. Gemeenten hebben de wettelijke plicht om ervoor zorg te dragen dat er aan de inburgeringsplichtige asielstatushouder tijdig een inburgeringsaanbod wordt gedaan. Van gemeenten wordt verwacht dat zij in aanvulling op het bestaande M&O-beleid bij een gemeente specifiek aandacht aan de Wet Inburgering 2021 besteden. Uit onze werkzaamheden ten aanzien van de bestedingen 2023 en opvolging IB-signalen 2022 volgen geen controleverschillen en/of onzekerheden. In opzet zijn voldoende maatregelen opgenomen om het M&O-risico te mitigeren. Er is een geformaliseerd M&O-beleid aanwezig conform de rechtmatigheidsvoorschriften van VNG, Divosa en het Ministerie van SZW.

De opvolging van de IB-signalen vinden conform het vastgestelde beleid plaats. Wij concluderen dat het M&O-beleid met betrekking tot de Wet Inburgering in 2023 adequaat en toereikend is.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.2 Sociaal domein

Resterende onzekerheid Jeugdzorg circa € 268.000

25

Jeugdzorg ZIN De productieomvang van Jeugdzorg ZIN bij zorginstellingen bedraagt in 2023 circa € 12,0 miljoen van de totale uitgaven van € 14,6 miljoen. De toekenning van voorzieningen in het kader van Jeugdzorg ZIN vindt net als bij Wmo ZIN plaats vanuit de gemeente Meppel. De gemeente heeft daarom zelf inzicht in de cliënten en de gemaakte afspraken. De gemeente heeft een IC-plan opgesteld waarin de wijze van verantwoorden is opgenomen. Met betrekking tot de lasten Jeugdzorg ZIN vraagt de gemeente Meppel per zorginstelling om een controleverklaring bij de productieverantwoording op basis van het landelijk protocol. Voor deze variant geldt dat net zoals bij de Wmo ZIN dit dan alsnog tot een onzekerheid leidt omtrent de geleverde prestatie. Uit onze controle blijkt dat van een aantal zorginstellingen nog onvoldoende controle-informatie is ontvangen, waarmee kan worden onderbouwd dat voor de gefactureerde zorg ook daadwerkelijk prestaties zijn verricht. In lijn met Wmo ZIN is van een aantal zorginstellingen geen controleverklaring ontvangen, waarmee kan worden onderbouwd dat voor de gefactureerde zorg ook daadwerkelijk prestaties zijn verricht. Dit vanwege de declaratie omvang van deze instellingen. Hierdoor is sprake van een onzekerheid ten aanzien van prestatielevering, zowel omtrent de getrouwheid als rechtmatigheid van deze lasten.

Uitgaande van de interne beheersing op het proces van beschikkingen tot en met betalingen bij uw gemeente, de ervaringen uit voorgaande jaren, de uitkomsten van de in 2023 ontvangen controleverklaringen en de ontvangen bestuursverklaringen ramen wij het bedrag van deze resterende onzekerheid in totaliteit op € 268.000. Uit de accountantscontrole blijken een aantal (inherente) onzekerheden ten aanzien van de lasten Wmo en Jeugdzorg die toezien op de prestatielevering. De totale onzekerheid over 2023 is gedaald ten opzichte van voorgaand jaar.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.3 BBV, WNT en SiSa

BBV wordt nageleefd

26

Bevindingen ten aanzien van naleving van de wettelijke verslaggevingsregels (BBV) Wij hebben vastgesteld dat gemeente Meppel de wettelijke verslagleggingsregels (BBV) heeft nageleefd. Wet Open overheid In artikel 3.5 (Openbaarheidsparagraaf) van de Wet Open overheid (Woo) is voorgeschreven dat bestuursorganen in de jaarlijkse begroting aandacht besteden aan de beleidsvoornemens inzake de uitvoering van deze wet en in de jaarlijkse verantwoording verslag doen van de uitvoering ervan, mede in relatie tot de beleidsvoornemens. Deze begroting en jaarlijkse verantwoording vloeien voort uit het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV). De openbaarheidsparagraaf Woo moet in de begroting en jaarstukken worden opgenomen via een afzonderlijke paragraaf, zoals de in artikelen 9 en 26 van het BBV genoemde paragrafen. Deze verplichting geldt reeds voor de jaarstukken 2022. Wij hebben vastgesteld dat gemeente Meppel deze paragraaf opgenomen heeft in de jaarstukken 2023.

WNT-verantwoording voldoet aan de vereisten

DASHBOARD

Naleving van de (publicatieverplichtingen) WNT De Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) is met ingang van 2013 van toepassing. Doelstelling van de wet is te verhinderen dat instellingen in de publieke en semipublieke sectoren rechtens in staat zijn bovenmatige bezoldigingen toe te kennen. Voor gemeenten geldt dat de gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt. De algemene bezoldiging voor een topfunctionaris mag voor 2023 niet meer bedragen dan € 223.000 per jaar. De externe accountant is belast met de controle op de naleving van de WNT door de instelling. Overschrijding van de bezoldigingsnorm wordt aangemerkt als een onverschuldigde betaling, die door de topfunctionaris terugbetaald moet worden aan de instelling. Gebeurt dit niet, dan is BDO als accountant wettelijk verplicht om bij het ministerie melding te doen van deze onverschuldigde betaling. Wij hebben ook een meldingsplicht indien u geen of onjuiste gegevens heeft gepubliceerd in de jaarrekening. Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2023 van de gemeente Meppel niet strijdig zijn met de WNT en dat de jaarrekening 2023 van de gemeente Meppel voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT.

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.3 BBV, WNT en SiSa

Geen bevindingen SiSa-bijlage

M&O-beleid in het kader van Tozo

M&O-beleid in het kader van de Wet Inburgering 2021

Exponentiele toename aantal SiSa-regelingen

DASHBOARD

27

SiSa-bijlage Wij hebben de in de SiSa-bijlage van de jaarrekening 2023 genoemde specifieke uitkeringen gecontroleerd met inachtneming van de Nota verwachting accountantscontrole SiSa 2023. Op grond van ons onderzoek hebben wij bij uw specifieke uitkeringen geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd die de voor SiSa geldende rapporteringstolerantie overschrijden. Zie ook bijlage B. In bijlage 1 van de Nota Verwachtingen Accountantscontrole 2023 wordt ingegaan op de aandachtspunten voor de accountant bij de Tozo in de SiSa 2023. Uit onze werkzaamheden ten aanzien van de bestedingen 2023 en opvolging IB-signalen uit eerdere jaren volgen geen controleverschillen en/of onzekerheden. In opzet zijn voldoende maatregelen opgenomen om het M&O-risico te mitigeren. Er is een geformaliseerd M&O-beleid aanwezig conform de rechtmatigheidsvoorschriften van VNG, Divosa en het Ministerie van SZW. De opvolging van de IB-signalen vindt conform het vastgestelde beleid plaats. Wij concluderen dat het M&O-beleid met betrekking tot Tozo in 2023 adequaat en toereikend is. Daarnaast wordt in bijlage 1 van de Nota Verwachtingen Accountantscontrole 2023 ingegaan op de Wet Inburgering 2021. Vanaf 1 januari 2022 is het nieuwe inburgeringsstelsel ingegaan waarin de Wet Inburgering 2021 wordt uitgevoerd door gemeenten en verantwoord in de SiSa-bijlage 2023.

Uit onze werkzaamheden ten aanzien van de bestedingen 2023 en opvolging IB-signalen uit eerdere jaren volgen geen controleverschillen en/of onzekerheden. In opzet zijn voldoende maatregelen opgenomen om het M&O-risico te mitigeren. Er is een geformaliseerd M&O-beleid aanwezig conform de rechtmatigheidsvoorschriften van VNG, Divosa en het Ministerie van SZW. De opvolging van de IB-signalen vinden conform het vastgestelde beleid plaats. Wij concluderen dat het M&O-beleid met betrekking tot de Wet Inburgering in 2023 adequaat en toereikend is. Wij zien een landelijke trend dat Ministeries steeds vaker een Specifieke regeling kiezen voor het verstrekken van subsidies aan decentrale overheden. Het aantal SiSa-regelingen is daardoor exponentieel toegenomen. Dit vergroot de druk op de organisatie binnen de gemeente Meppel, andere gemeenten en decentrale overheden en de accountantskantoren.