2. Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2025 – 2044
Tekst van het document
IHP 2025-2044 – Gemeente Meppel Integraal huisvestingsplan voor het primair en voortgezet onderwijs
Samenstelling Dit IHP is opgesteld
door De Mevrouwen in samenwerking met de schoolbesturen en in opdracht van de gemeente Meppel Versie: CONCEPT Definitief 10-04-2025 Drs. I.M.T. Gerritzen W. van Beekhuizen
Inhoud Voorwoord ........................................................................................... 3 1 Inleiding ....................................................................................... 4
7
Planning ..................................................................................... 25
7.1
Inleiding............................................................................................................ 25
7.2
Integrale benadering ........................................................................................ 25
7.3
Onderscheid maatregelen................................................................................ 25
7.4
Prioritering ........................................................................................................ 26
7.5
Relevante ontwikkelingen................................................................................. 26
1.5. Werkwijze en proces .......................................................................................... 6
7.6
Planning............................................................................................................ 27
2
De context................................................................................... 7
8
Financieel .................................................................................. 29
2.1
Inleiding ............................................................................................................. 7
8.1
Uitgangspunten investeringsramingen ............................................................ 29
2.2
Financiële context .............................................................................................. 7
8.2
Duiding investeringsramingen in de planning ................................................. 30
2.3
Realistisch IHP .................................................................................................... 7
8.3
Planning investeringsraming ............................................................................ 31
8.4
Uitgangspunten investering en kapitaallasten ................................................. 33
3
Onderwijsland in de gemeente Meppel .............................. 8
8.5
Financiële consequenties ................................................................................. 33
3.1
Prognosecijfers voor het primair en voortgezet onderwijs ................................ 8
8.6
Investeringslast in de vorm van kapitaallasten ................................................. 33
3.2
Ruimtebehoefte in het primair en voortgezet onderwijs ................................... 9
8.7
Bijkomende kosten ........................................................................................... 33
4
Visie en ambities Meppel ...................................................... 11
9
Ontwikkelagenda..................................................................... 35
5
Van visie en beleid naar afspraken ...................................... 13
10 Bijlagen ...................................................................................... 36
5.1
Inhoudelijk........................................................................................................ 13
5.6
Onderwijshuisvesting ....................................................................................... 16
6
Wettelijk kader en regelgeving ............................................ 21
6.1
Wettelijk kader ................................................................................................. 21
6.2
Status IHP ......................................................................................................... 23
1.1. Aanleiding Actualiseren Integraal Huisvestingsplan .......................................... 4 1.2. Doel en functie ................................................................................................... 5 1.3. Onderwijsorganisaties in Meppel ...................................................................... 5 1.4. Actualisatie en dynamiek ................................................................................... 5
Gemeente Meppel | Integraal Huisvestingsplan | DEFINITIEF – 10 april 2025
Bijlage 1– Definities en terminologie Bijlage 2 – Demarcatielijst Bijlage 3 – Investeringsbedragen in planning (A3)
2
Voorwoord Voor u ligt het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2025 – 2044. Een actualisatie van het IHP dat in 2020 is vastgesteld. Het is de beleidsmatige basis om de komende jaren te investeren in de kwaliteit van onze schoolgebouwen. De afgelopen jaren hebben we dat bijvoorbeeld gedaan met de uitbreiding voor KBS de Plataan en de renovatie e nieuwbouw bij Kindcentrum Stadskwartier. En zijn de plannen voor nieuwbouw van de Reestoeverschool en het IKC in Nieuwveense Landen verder voorbereid. We zijn echter nog lang niet klaar. De opgave in onze onderwijshuisvesting is enorm. Meppel heeft, net als de meeste gemeenten in Nederland, een grote achterstand. Veel van onze scholen zijn veertig jaar of ouder en hard toe aan vernieuwing. Scholen worden geconfronteerd met hoge onderhoudskosten en de middelen die ze krijgen van het Rijk zijn verre van toereikend. Dat betekent dat veel geld op gaat aan de stenen en niet ingezet kan worden voor kinderen in het onderwijs. Helaas zien we hetzelfde beeld bij de gemeente. De middelen die Meppel ontvangt vanuit Den Haag staan niet in verhouding tot de opgave. De volledige Rijksbijdrage
In dit IHP wordt de omvang van de opgave duidelijk. Van daaruit willen we schoolbesturen vroegtijdig perspectief bieden. Niet alleen door aan te geven wanneer een school aan de beurt is voor vernieuwing, maar ook door vroegtijdig het eindbeeld van een gebouw te bepalen. Daarmee kunnen schoolbesturen beter anticiperen op het toekomstperspectief van een gebouw en worden desinvesteringen zoveel mogelijk voorkomen. Ik wil de schoolbesturen heel hartelijk bedanken voor hun constructieve bijdrage bij de totstandkoming van dit IHP. Alle schoolbesturen die vallen onder de zorgplicht van de gemeente Meppel hebben hun bijdrage geleverd. Dat waren goede gesprekken met wederzijds begrip voor elkaars belangen en de knelpunten die we ervaren. Dit IHP gaat niet alle knelpunten oplossen. Maar ik heb er wel veel vertrouwen in dat het ons een basis biedt om de komende jaren structureel samen te blijven werken aan betere schoolgebouwen. Alfred Peterson Wethouder onderwijs
gaat op aan de vaste lasten van onze huidige schoolgebouwen. Dat betekent dat voor elke renovatie, nieuwbouw of andere opgave nieuwe financiële ruimte worden gevonden. De wetgeving en bekostiging houdt bovendien op geen enkele manier rekening met opgaven ten aanzien van duurzaamheid en inclusief onderwijs. En dan hebben we het nog niet gehad over de bouwkosten die maar blijven stijgen. Het maakt de opgave zo mogelijk nog groter. In dit IHP hebben we daarom gekozen voor een realistische aanpak. Niet alles kan en zeker niet tegelijk. De financiën zijn, veel meer dan we willen, een beperkende factor. We hebben gekozen voor een planning waarvan we denken dat deze ook uitvoerbaar is. Zodat we structureel en stapsgewijs blijven bouwen aan betere schoolgebouwen.
Gemeente Meppel | Integraal Huisvestingsplan | DEFINITIEF – 10 april 2025
3
1 Inleiding 1.1. Aanleiding Actualiseren Integraal Huisvestingsplan Het huidige IHP van de gemeente Meppel dateert van 2020. In dit geactualiseerde IHP worden de afspraken voor de komende periode herijkt en vastgelegd. De gemeente en de schoolbesturen hebben hierbij een gezamenlijk belang, namelijk zorgen voor toekomstbestendige en functionele onderwijsvoorzieningen met een gezonde exploitatie. Dit IHP legt de beleidsambities, huidige en toekomstige weten regelgeving en concrete afspraken met elkaar voor de komende jaren vast. Hiermee willen de gemeente en de schoolbesturen inzetten op een toekomstbestendig en realistisch IHP. Dit IHP geeft een doorkijk voor een periode van 16 jaar vanaf het jaar 2029. Voor de
Terugblik vorig IHP en in ontwikkeling zijnde projecten Hieronder een overzicht van de afgeronde en lopende projecten: Afgeronde projecten 2022/2023 KC Stadskwartier (hoofdgebouw) – renovatie en nieuwbouw 2023/2024 KBS De Plataan – uitbreiding 2017/2018 Renovatie van deel gebouw Dingstede In voorbereiding: blok 0 2025-2028 Nieuwveense Landen - Tijdelijke huisvesting IKC Nieuwveense Landen (KC Gavelanden en KC Noorderveld) Greijdanus - uitbreiding Nieuwbouw Reestoeverschool Scenario onderzoek nieuwbouw-renovatie Dingstede
periode van 2025 -2028 zijn reeds een aantal onderwijshuisvestingsprojecten in de
Toevoeging in dit Integraal Huisvestingsplan
gemeentelijke Meerjarenbegroting opgenomen.
In dit IHP is ook het Voortgezet Onderwijs opgenomen. Dat was in 2020 nog niet het geval. Met deze toevoeging wordt het IHP een document voor alle PO en VO
Het ministerie van OCW werkt aan een wetswijziging op het gebied van
onderwijsvoorzieningen in de Gemeente Meppel. Daarnaast is er een verdieping op
onderwijshuisvesting. De wijziging heeft als doel om gemeenten en schoolbesturen
de diverse onderwerpen naar concrete afspraken naar de toekomst.
meer planmatig te laten samenwerken bij de bouw en het onderhoud van schoolgebouwen. Naar verwachting zal deze wet per 1 augustus in werking gesteld
Strategisch Huisvestingsplan Maatschappelijke accommodatie
worden. Het opstellen van een Integraal Huisvestingsplan (IHP) is daar onderdeel
In de gemeente Meppel wordt een Strategisch Huisvestingsplan Maatschappelijke
van.
Accommodatie (SHMA) opgesteld. Het doel is om het IHP aan te laten sluiten op dit SHMA en om elkaar te versterken.
De gemeente Meppel draagt de wettelijke zorgplicht voor onderwijshuisvesting en
De voorzieningen voor bewegingsonderwijs zijn niet meegenomen in dit IHP. Deze
deze is vastgelegd en geborgd in de Verordening voorzieningen huisvesting
worden in beeld gebracht in het Strategisch Huisvestingsplan Maatschappelijke
onderwijs Gemeente Meppel. Dit is de op dit moment geldende wet- en
Accommodaties (SHMA).
regelgeving voor de zorgplicht van gemeenten aangaande onderwijshuisvesting. Het IHP komt hier als consensus document naast te staan, zolang de wettelijke verankering ervan nog niet is vastgelegd. Het IHP geeft zicht op de beschikbare omvang van de huisvestingsportefeuille en de behoefte naar de toekomst, waarbij de uitvoering is opgedeeld in blokken van 4 jaar.
Gemeente Meppel | Integraal Huisvestingsplan | DEFINITIEF – 10 april 2025
4
1.2. Doel en functie
1.4. Actualisatie en dynamiek
Doelstelling
Het IHP is een dynamisch koersdocument. De dynamiek van onderwijshuisvesting is
Het IHP is een koersdocument voor de uitvoering van het programma voor
groot. Denk hierbij aan prognoses, marktprijzen, politieke ontwikkelingen etc. Dat
onderwijshuisvesting. Hiermee is een lange termijn gemoeid. De gedeelde visie van
vraagt om een document dat kan meebewegen met ontwikkelingen en tevens om
gemeente en schoolbesturen wordt hierin vastgelegd, passend bij de lokale situatie
een regelmatige actualisatie.
van de gemeente Meppel. Het IHP vormt het kader voor afspraken die gemeente en schoolbesturen maken
Omdat dit IHP zicht geeft op de periode van 2029-2044 is tussentijdse actualisatie
over het investeringsplan voor nieuwe, vernieuwde of gerenoveerde huisvesting van
wenselijk. Het monitoren van ontwikkelingen in prijspeil, duurzaamheidsambities en
scholen. Dit leidt tot meer perspectief voor zowel schoolbesturen als gemeente en
de bouw is van belang om te zorgen dat een IHP actueel blijft.
overstijgt de jaarcyclus van de verordening.
In dit kader wordt afgesproken:
Van alle schoolgebouwen zijn factsheets gemaakt waarin de gebouwkenmerken zijn
-
In het najaar van ieder kalenderjaar wordt het uitvoeringsplan van het
opgenomen. Informatie over: bouwjaren, leerlingenprognoses, ruimtebehoefte,
volgende jaar geactualiseerd op financiën (indexering van de bedragen
capaciteit en medegebruik. In de bijlage is een overzicht van de clusters en
zoals die zijn opgenomen in het IHP) en prognoses. Deze actualisatie wordt
factsheets toegevoegd.
vastgesteld in een OOGO (Op Overeenstemming Gericht Overleg) tussen gemeente en schoolbesturen. Dat gebeurt met geïndexeerde bedragen op
1.3. Onderwijsorganisaties in Meppel
basis van de jaarlijkse indexering van Ruimte OK. De VNG normering en
De gemeente Meppel heeft bij het opstellen van dit IHP intensief samengewerkt
indexering wordt losgelaten omdat deze niet aansluit op de werkelijke
met de schoolbesturen. De betrokken schoolbesturen in de gemeente Meppel:
kosten.
•
Stichting Openbaar onderwijs Promes
•
Stichting Kindpunt
houden om aanvragen in te dienen met betrekking tot vraagstukken die
•
Vereniging Florion
buiten dit IHP vallen. Deze aanvragen verlopen via het jaarlijks op te stellen
•
Stichting Catent
•
Stichting Tref Onderwijs
•
Stichting Vrijescholen Athena
wordt dit besproken op de agenda van een OOGO en worden de nieuwe
•
Stichting Voortgezet Onderwijs Meppel e.o. (VOMEO)
afspraken toegevoegd aan het lopende IHP.
•
Stichting Gereformeerd Voortgezet Onderwijs Oost-Nederland
-
Het IHP wordt iedere 4 jaar herijkt. Schoolbesturen blijven de mogelijkheid
huisvestingsprogramma dat wordt vastgesteld in het OOGO. -
Als blijkt dat wetswijzigingen maken dat aanpassingen noodzakelijk zijn,
DC Terra heeft een locatie in Meppel, deze valt buiten de zorgplicht van de gemeente Meppel. In dit proces zijn vanuit de schoolbesturen de bestuurders en huisvestingsdeskundigen betrokken geweest. Vanuit de gemeente is dit zowel ambtelijk als bestuurlijk ingevuld.
Gemeente Meppel | Integraal Huisvestingsplan | DEFINITIEF – 10 april 2025
5
1.5. Werkwijze en proces Bij het opstellen van dit IHP hebben verschillende bijeenkomsten en gesprekken plaatsgevonden: §
Bilaterale interviews op ambtelijk niveau binnen de gemeente Meppel.
§
Bijeenkomsten met de betrokken schoolbesturen om visie, ambitie en kaders te bespreken.
§
Ambtelijke afstemming met financiën om de haalbaarheid én betaalbaarheid te bepalen.
§
Bestuurlijke afstemming met verantwoordelijk wethouder en beleidsmedewerkers.
§
Diverse bestuurlijke overleggen met schoolbesturen en huisvestingsdeskundigen en gemeente (wethouder en beleidsmedewerkers).
De informatie uit deze bijeenkomsten en gesprekken is samen met de informatie uit het IHP 2020-2035 en gegevens van de schoolgebouwen, zoals bouwjaar en ruimtebehoefte, uitgewerkt naar (bestuurlijke) kaders en een prioritering met de bijbehorende planning voor de projecten.
Gemeente Meppel | Integraal Huisvestingsplan | DEFINITIEF – 10 april 2025
6
2 De context 2.1
Inleiding
ontstaat hierdoor een planning die meer in de tijd in beslag neemt dan wenselijk, echter wel met meer realisme. Waardoor er de komende 16 jaar een aanzienlijke kwaliteitsslag gemaakt kan worden in de onderwijshuisvesting in de gemeente Meppel.
De vernieuwingsopgave voor onderwijshuisvesting is groot. Een groot deel van de onderwijsgebouwen in Nederland is 40 jaar of ouder. In Meppel is dat niet anders.
Het oprekken van de planning brengt als risico mee dat er mogelijk meer calamiteit
Meer dan de helft van de schoolgebouwen is toe aan renovatie of (ver)nieuwbouw.
en daarmee spoedaanvragen kunnen komen, zoals ernstige lekkage met het
En ook in minder oude schoolgebouwen liggen er opgaven, bijvoorbeeld om te
vervangen van het dak tot gevolg. Deze calamiteiten worden in het reguliere
verduurzamen of het binnenklimaat te verbeteren. De opgave in het primair en
huisvestingsprogramma, dat jaarlijks wordt opgesteld, meegenomen.
speciaal onderwijs is groter dan in het voortgezet onderwijs.
Hierbij wordt ook gekeken of middels voorfinancieren en op basis van maatwerk een toekomstbestendige en passende oplossing gevonden kan worden. Dat houdt
2.2
Financiële context
De financiële middelen die Meppel krijgt van het Rijk zijn verre van toereikend. Uit een analyse van de inkomsten en uitgaven blijkt dat de volledige Rijksbijdrage voor onderwijshuisvesting opgaat aan de vaste lasten van de schoolgebouwen (kapitaalslasten, OZB, verzekeringen etc.). Van de Rijksbijdrage blijft niets over voor aanvullende investeringen. Dat betekent dat voor elke nieuwbouw, renovatie of verduurzamingsopgave opnieuw financiële ruimte moet worden gevonden. Ook voor schoolbesturen geldt dat de inkomsten niet in verhouding staan tot de hoge onderhoudskosten die het gevolg zijn van de verouderde schoolgebouwen. De bouwkosten die de afgelopen jaren fors zijn gestegen (met 200% t.o.v. 2010!) maken de opgave niet eenvoudiger. De bekostiging vanuit het Rijk blijft ook in dat
in dat in het kader van calamiteiten, de gemeente Meppel en schoolbesturen samen op trekken. Dit om op basis van maatwerk middels eventuele voorfinanciering door schoolbesturen te komen tot toekomstbestendige investeringen. Indien een huisvestingsaanvraag als gevolg van een calamiteit wordt toegekend en een school binnen 4/6 jaar na de huisvestingsaanvraag op de planning van het IHP staat, kan gezamenlijk onderzocht worden in hoeverre voorfinanciering mogelijk is. Zodat middelen op dat moment zo efficiënt mogelijk ingezet kunnen worden. In een tijdsblok van vier jaar worden 2 tot 3 scholen vernieuwd. De scholen waar de noodzaak het hoogst is, zijn als eerst aan de beurt. Met de schoolbesturen is
opzicht ver achter.
afgesproken dat het perspectief voor schoolgebouwen zo vroeg mogelijk in kaart
2.3
koppelkansen. Dat geeft schoolbesturen de ruimte om vroegtijdig afwegingen te
Realistisch IHP
De enorme vernieuwingsopgave waar de gemeente Meppel voor staat is niet op de
wordt gebracht, zodat optimaal gebruik gemaakt kan worden van mogelijke maken over eventuele onderhoudsinvesteringen.
korte termijn in de volle omvang uit te voeren. De schoolbesturen zijn zich hiervan bewust en hebben zich bereid getoond om mee te bewegen en de planning op te rekken. Ondanks dat de noodzaak er is om diverse projecten eerder op te pakken, is het ook voor de schoolbesturen duidelijk dat dit binnen de financiële context van de gemeente Meppel niet haalbaar is. Daarom is het voorliggende IHP een realistisch en daarmee uitvoerbaar IHP. In het belang van een goede en gezonde toekomstbestendige leeromgeving voor de kinderen in de gemeente Meppel is het van belang dat het voorliggende plan ook werkelijk tot uitvoering komt. Weliswaar
Gemeente Meppel | Integraal Huisvestingsplan | DEFINITIEF – 10 april 2025
7
3 Onderwijsland in de gemeente Meppel 3.1
Prognosecijfers voor het primair en voortgezet onderwijs
De prognosecijfers voor het Primair Onderwijs en Voortgezet Onderwijs in de gemeente Meppel zijn opgesteld conform de eisen in de Verordening voorzieningen huisvesting Onderwijs. Bij het opstellen van de leerlingenprognose is gebruik gemaakt van herkomstgegevens naar voedingsgebied. Het belangstellingspercentage wordt gedefinieerd als “het percentage van de basisgeneratie uit een herkomstgebied dat naar een bepaalde school gaat”. De belangstellingspercentages zijn gebaseerd op de leerlingentellingen van 1-10-2024. Naast de leerlingenprognose lange termijn is er ook rekening gehouden met de resultaten uit de korte termijnprognose. De korte termijnprognose kijkt naar de interne ontwikkeling binnen een school; de bevolkingsontwikkeling speelt een minder grote rol. XXLLNC Sociaal (voorheen Pronexus) heeft de prognoses opgesteld in december 2024, op basis van de oktobertelling 2024. Prognoses blijven een momentopname en de werkelijkheid kan hiervan afwijken. De algemene trend in de aantallen is echter wel vaak richtinggevend voor de werkelijkheid. De prognoses laten voor zowel het Primair Onderwijs als het Voortgezet Onderwijs een stabiele lijn zijn. Er is geen sprake van opvallende krimp dan wel groei van leerlingenaantallen. Uiteraard wijken de beide nieuwe scholen in Nieuwveense Landen af van deze stabiliserende lijn.
Deze scholen gaan de komende jaren aanzienlijk in leerlingenaantal stijgen. In de doorrekeningen in dit IHP gaan wij uit van de nevenstaande prognoses en we spreken af dat deze geactualiseerd worden als een project van start gaat.
Gemeente Meppel | Integraal Huisvestingsplan | DEFINITIEF – 10 april 2025
8
3.2
Ruimtebehoefte in het primair en voortgezet onderwijs
Zowel het Primair als het voorgezet onderwijs wordt gewerkt met een normatieve ruimtebehoefte berekening. Deze berekening bepaalt de normatieve ruimtebehoefte van een school op basis van het aantal leerlingen vermenigvuldigd met een vierkante meter norm per leerlingen daaraan toegevoegd een vaste voet. Afhankelijk het type onderwijs of de onderwijsrichting is het aantal m2 per leerling vastgelegd in de Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs. De prognosecijfers liggen ten grondslag aan de doorrekening van deze normatieve ruimtebehoefte berekening per school. Op basis van de normatieve ruimtebehoefte wordt een behoefte – bestandsvergelijking gemaakt. Dat wil zeggen dat gekeken wordt naar de beschikbare meters in het onderwijsgebouw en dat deze wordt afgezet tegen de normatieve ruimtebehoefte. Hierdoor ontstaat zicht op de beschikbare capaciteit aan onderwijshuisvesting en kan bepaald worden of er sprake is van een overschot of tekort aan beschikbare meters in de bestaande gebouwen. Voor de gemeente Meppel zien we een overschot aan vierkante meters in diverse onderwijsgebouwen, met name het primair onderwijs. Een deel van deze meters is in gebruik door kinderopvang partners. De afgelopen jaren zijn er veel ontwikkelingen geweest in de bestaande schoolgebouwen. Onder meer door het toevoegen van kinderopvang partners en de ontwikkeling van kindcentra.
Tijdens de totstandkoming van dit IHP is geconstateerd dat de cijfers met betrekking tot de beschikbare capaciteit niet altijd meer actueel zijn. Afgesproken wordt om hiervoor nader onderzoek te doen, zodat eenduidigheid ontstaat over de beschikbare meters en het medegebruik door andere partners. Voor de financiële doorrekening heeft dit geen effect, deze wordt gedaan op basis van de normatieve ruimtebehoefte van een school. Afgesproken wordt dat in 2025/2026 voor de onderwijsgebouwen een NEN 2580 meting wordt gedaan om de beschikbare capaciteit (in m2 bvo) van de onderwijsgebouwen actueel in beeld te brengen. En dat tevens geïnventariseerd en vastgelegd wordt welke meters gebruikt worden door andere gebruikers.
Gemeente Meppel | Integraal Huisvestingsplan | DEFINITIEF – 10 april 2025
9
Gemeente Meppel | Integraal Huisvestingsplan | DEFINITIEF – 10 april 2025
10
4 Visie en ambities Meppel Thuisnabij onderwijs
In Meppel streven we ernaar dat zoveel mogelijk kinderen dichtbij huis onderwijs kunnen genieten. Hiervoor zijn diverse initiatieven ontstaan om dit steeds meer en beter mogelijk te maken. In de Jeugdnota Gemeente Meppel 2023-2028 is onder andere een visie opgenomen over thuisnabij onderwijs. Zo heeft het Ministerie van OC&W toestemming gegeven voor de intensievere samenwerking tussen de Mackayschool en Reestoeverschool. Zij ontwikkelen in samenwerking met het Samenwerkingsverband PO2203, afdeling Meppel expertise op het gebied van gedragsproblemen. Daardoor kunnen in het kader van thuisnabij onderwijs meer Meppeler kinderen terecht op de Meppeler scholen. Zo wordt het onderwijs voor deze kinderen thuisnabijer. Daarnaast is er vanuit het Samenwerkingsverband PO 2203 het Orthopedagogisch Didactisch Centrum (OPDC). Dit OPDC is op dit moment gehuisvest in de voormalige Oosterboerschool. Hier worden onderwijs en zorg gecombineerd en kunnen leerlingen terecht die vastlopen in het reguliere basisonderwijs. Dat zorgt voor de mogelijkheid om een effectief en doeltreffend programma samen te stellen dat erop gericht is om jeugdigen weer te laten integreren in het (reguliere) onderwijs. Vanuit het samenwerkingsverband wordt een beweging ingezet om dit type voorzieningen te concentreren in het gespecialiseerd onderwijs, waardoor expertisecentra ontstaan.
Voor het Voortgezet Onderwijs geld dat er juist sprake is van een omgekeerde beweging. Hier worden onderwijs en zorg zoveel mogelijk vormgegeven in de eigen context van de VO school en dus minder of niet in gespecialiseerde voorzieningen. Meppel heeft daarnaast een voorziening voor peuters die extra ondersteuning nodig hebben: Peuter op Stap. Het Onderwijs Advies Team, ook een samenwerking tussen onderwijs, zorg en gemeente, helpt bij het vinden van de beste onderwijs- of zorgplek voor deze kinderen om tot ontwikkeling te komen.
Gemeente Meppel | Integraal Huisvestingsplan | DEFINITIEF – 10 april 2025
In het voorgezet onderwijs hebben we de zogenaamde Trajectklas. Daarbij werken scholen, gemeente en het samenwerkingsverband passend onderwijs samen om thuiszitters te ondersteunen om weer vertrouwen te krijgen in school en leren. Het gaat om kwetsbare jongeren, die vaak al een problematisch schoolverleden hebben en verschillende soorten hulp krijgen en nodig hebben. Inclusief/inclusiever onderwijs
Voor de scholen in Meppel betekent Inclusief en Passend Onderwijs dat er gestreefd wordt naar een leeromgeving waar elk kind de kans krijgt om zich optimaal te ontwikkelen, ongeacht achtergrond, talent of beperking. Dat betekent dat zoveel mogelijk scholen toegankelijk zijn en inhoudelijke ondersteuning op maat kunnen bieden om kinderen zo lang mogelijk in het regulier onderwijs kunnen blijven. Hiervoor is er een nauwe samenwerking tussen scholen, kinderopvang en welzijnsorganisaties. Dit draagt eraan bij dat zoveel mogelijk kinderen dichtbij huis toegang krijgen tot kwalitatief hoogstaand onderwijs dat aansluit bij de behoeften en mogelijkheden voor een solide basis voor de toekomst. Dit wordt nu al vormgegeven met symbiose plekken voor leerlingen. In het onderwijsachterstandenbeleid van de gemeente Meppel is er aandacht voor de ondersteuning van geïndiceerde leerlingen in de voor- en vroegschoolse voorziening. In de perspectiefnota 2025-2028 wordt vermeld dat het onderwijs bezig is met een omslag naar inclusiever onderwijs en is de gemeente in gesprek met de schoolbesturen over kansen die onderwijshuisvesting biedt om dit te versterken. Dit vraagt van schoolgebouwen flexibiliteit in voorzieningen, zoals gespreksruimte, lesruimten, toegankelijkheid en eventueel specifieke inventaris.
Hierover spreken de partners af dat bij de uitwerking van projecten gekeken wordt op welke wijze hier mogelijkheden zijn binnen de normatieve meters. Indien er meer ruimte nodig is wordt dit afgewogen en voorgelegd bij aanvullende besluitvorming. De eventuele extra ruimtevraag die ontstaat vanuit Passend Onderwijs dan wel Inclusief Onderwijs is nog niet vastgelegd in de Verordening of andere wetgeving aangaande huisvesting. Gezonde leer- en leefomgeving
11
Voor het welzijn en de prestaties van zowel kinderen als de professionals is een
Onderwijs aan nieuwkomers
gezonde leer- en leefomgeving essentieel. Daarom zetten wij binnen Meppel en
Ook in de gemeente Meppel wordt onderwijs aan nieuwkomers gegeven. In 2023 is
Nijeveen in op schoolgebouwen die goed geventileerd zijn, met een aangenaam
er een visiedocument opgesteld voor Taalschool Regio Meppel. Hierin is de
binnenklimaat.
integrale aanpak voor nieuwkomers (expats, immigranten, asielzoekers,
We zien dit als een gezamenlijke verantwoordelijkheid van schoolbesturen en de
statushouders en vluchtelingen) in de leeftijd van 2-17 jaar en expertisecentrum
gemeente bij de uitvoering van de projecten in het IHP. In de structurele
anderstaligen opgenomen. Het Samenwerkingsconvenant van Taalschool Meppel
bekostiging vanuit het Rijk wordt hier onvoldoende rekening gehouden. Het Rijk
(afdeling Primair onderwijs) is opgesteld met de gemeenten Meppel, Staphorst,
heeft wel subsidieregelingen ingesteld (nu DUMAVA) om hierin financieel te
Westerveld, Steenwijkerland en De Wolden in samenwerking met alle betrokken
ondersteunen.
schoolbesturen. In dit samenwerkingsconvenant is afgesproken dat de huisvesting
Onderwijskansenbeleid
De gemeente Meppel heeft in het Onderwijsachterstandenbeleid 2023-2026 de beleidskaders en het uitvoeringsprogramma opgenomen.
voor deze nieuwkomerskinderen in de gemeente Meppel is gerealiseerd voor de periode van 2024 – 2027. Zo kunnen alle nieuwkomerskinderen gedurende het eerste jaar in Nederland onderwijs volgen en zo succesvol doorstromen naar het regulier onderwijs. Al deze partijen voelen een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor het geven van kwalitatief goed onderwijs aan de kwetsbare doelgroep van het nieuwkomersonderwijs. Doorgaande ontwikkellijn 0-12 jaar en Kindcentrum ontwikkeling
Om een doorgaande leerlijn van kinderen van 0 – 12 jaar aan te bieden worden landelijk steeds meer integrale voorzieningen voor opgroeiende kinderen aangeboden. Bijna alle scholen in de gemeente Meppel zijn (integrale) kindcentra. Bij een deel van de bestaande scholen is dit mogelijk gemaakt door gebruik te maken van de overcapaciteit van de schoolgebouwen. Tussen gemeente en schoolbesturen zijn hier afspraken over gemaakt. Het Meppeler Akkoord dat is opgesteld in 2021 richt zich primair op het snijvlak onderwijs en zorg. Daarbij wordt ook ingezet op voorschoolse educatie zodat kinderen zo goed mogelijk starten in het basisonderwijs. Om de doorgaande ontwikkellijn te borgen is het van belang om in te zetten op onderwijs en opvang onder hetzelfde dak of in de nabije omgeving van de scholen. Daar wordt invulling aangegeven met de ontwikkeling van kindcentra.
Gemeente Meppel | Integraal Huisvestingsplan | DEFINITIEF – 10 april 2025
12
5 Van visie en beleid naar afspraken 5.1 Inhoudelijk Doorgaande ontwikkellijn 0-12 jaar en Kindcentrum ontwikkeling
Vanuit onze gezamenlijke ambitie voor een doorgaande ontwikkellijn geldt dat het realiseren van Kindcentra voor ieder schoolbestuur gelijke mogelijkheden moet bieden. De mogelijkheden daartoe verschillen per situatie. We maken hierbij onderscheid tussen bestaande bouw en nieuwbouw. Overall streven we gezamenlijk naar een eenduidig huurbeleid voor de
Het moet voor ieder schoolbestuur mogelijk zijn om een kindcentrum te kunnen realiseren. Als er een capaciteitsvraagstuk ontstaat, gaan gemeente en schoolbestuur met elkaar in overleg om het kindcentrum mogelijk te maken of te behouden. Hiervoor zijn de volgende oplossingen denkbaar: -
middelen. -
kinderopvang. Hiervoor is in 2014 in de visie op Kindcentra al met elkaar gesproken
schoolbesturen niet de mogelijkheid hebben om te investeren. -
de ontwikkelagenda voor de komende tijd.
In het geval van nieuwbouw zijn er een twee opties om ruimte voor de
De gemeente ondersteunt bij de ruimtelijke procedures die mogelijk doorlopen moeten worden.
Nieuwbouw
De gemeente kan meedenken in alternatieve huisvesting in noodunits (met kostendekkende huur), waarbij de gemeente garant kan staan als
en zijn afspraken gemaakt. Dit vraagt na ruim 10 jaar actualisatie van de gemaakte afspraken en toetsen op de werkelijkheid van vandaag. Dit wordt een onderwerp op
Indien mogelijk kunnen schoolbesturen zelf investeren vanuit private
De gemeente en het schoolbestuur kijken samen naar een ander gebouw in de buurt van de school.
kinderopvang te realiseren: -
De gemeente Meppel financiert voor, waarna op basis van kostendekkende huur de investering terugkomt naar de gemeente. Hierbij wordt gekozen voor een langdurig huurcontract. Waarbij binnen de WPO artikel 110, lid 8 een maximum van 3 jaar wordt aangegeven. Middels een overeenkomst kunnen partners hierover aanvullende afspraken maken in deze.
-
Een kinderopvang organisatie financiert zelf in de eigen huisvesting. Waarbij op basis van appartementsrecht het eigendom wordt geduid.
Bestaande bouw In de bestaande bouw worden de huidige afspraken voorgezet. Verhuur van onderwijsruimte aan een kinderopvangorganisatie is mogelijk, maar als er sprake is van een structurele onttrekking aan de onderwijsvoorziening vereist dit instemming van de gemeente en moet het aan specifieke voorwaarden voldoen.
Gemeente Meppel | Integraal Huisvestingsplan | DEFINITIEF – 10 april 2025
13
Afspraken bestaande bouw •
Bij bestaande gebouwen worden huidige afspraken met betrekking tot verhuur van overcapaciteit aan voorschoolse voorzieningen voortgezet: Schoolbesturen vragen de gemeente om toestemming voor verhuur van de lokalen aan derden Schoolbesturen brengen gebruikers een afgesproken minimum huurvergoeding in rekening Huurvergoeding wordt gebruikt voor de instandhouding en exploitatie van het schoolgebouw
Afspraken nieuwbouw •
Bij nieuwbouw is een kindcentrum het uitgangspunt.
•
Bij (ver)nieuwbouw zijn er twee opties: de gemeente financiert voor en krijgt middels een kostendekkende huur de investering weer terug. Of de kinderopvang kan of wil zelf investeren. Op basis van maatwerk en mogelijkheden worden de afspraken gemaakt. Voor de gemeente moet dit minimaal kostendekkend zijn.
•
Het juridisch eigendom wordt bij nieuwbouw overgedragen aan het schoolbestuur, die dan een huurcontract afsluit met de kinderopvangorganisatie. Dit contract is langjarig. Indien de gemeente investeert dan wordt de component voor de kapitaallasten, middels een kostendekkende huurvergoeding, overgedragen aan de gemeente Meppel. De component voor exploitatie/gebruikerslasten is voor het schoolbestuur.
•
Bij capaciteitsvraagstukken (bij groei van de school) in bestaande onderwijsgebouwen gaan gemeente en schoolbesturen samen op zoek naar oplossingen. Waarbij de gemeente Meppel meedenkt in procedures, faciliteert of garant staat (met kostendekkende huur) indien een schoolbestuur zelf niet kan investeren in aanvullende capaciteit voor de opvang.
•
Er wordt alleen gefaciliteerd in het vormen van een kindcentrum als de prognoses aantonen dat dit mogelijk is.
•
Er wordt alleen gefaciliteerd in het vormen van een kindcentrum als de tellingen en prognoses aantonen dat dit haalbaar is.
•
Bij de verhuur aan kinderopvangpartners in de bestaande multifunctionele voorzieningen Het Palet en de Plataan verandert niets in de huidige afspraken.
•
De visie en identiteit van de school is mede bepalend voor de keuze voor een kinderopvangorganisatie.
•
Bij bestaande bouw is het streven te komen tot een Kindcentrum. Indien het bestaande gebouw leegstand heeft, wordt verhuur aan een kinderopvangorganisatie mogelijk. Voorlopig blijft de huurprijs maatwerk in bestaande voorzieningen, totdat nader onderzoek tot afspraken leidt.
•
Indien sprake is van groei van het onderwijs wordt in onderling overleg, met schoolbesturen, kinderopvangorganisaties en gemeente, gekeken op welke wijze huisvesting voor een kinderopvangorganisatie geborgd kan worden.
•
Aanpassingen in bestaande voorzieningen zijn voor eigen rekening van de voorschoolse voorziening of het schoolbestuur (juridisch eigenaar).
Gemeente Meppel | Integraal Huisvestingsplan | DEFINITIEF – 10 april 2025
14
Spreiding onderwijs
Onderwijs aan nieuwkomers
Spreiding, bereikbaarheid en nabijheid van onderwijsvoorzieningen is belangrijk
Huisvesting van deze groep kinderen is niet altijd voorspelbaar en daarom lastig in
voor de gemeente Meppel. Hierbij wordt ook gekeken naar de nieuwe wijk Nieuwveense Landen. Onderwijs is een functie die niet mag ontbreken in deze wijk. De aanwezigheid van primair onderwijs en kinderopvang op korte termijn is een belangrijke factor.
kwantiteit aan te geven. Het legt extra druk op de capaciteit van de onderwijsvoorzieningen van sommige scholen. Deze doelgroep vraagt om een specifieke aanpak en soms specifieke huisvesting, bijvoorbeeld omdat er in kleinere groepen gewerkt wordt. Het is van belang om in deze aandacht te houden bij uitvoering van projecten uit dit IHP.
Afspraak Partners spreken met elkaar af te blijven streven naar een goede en evenwichtige spreiding van onderwijs over de verschillende clusters in de gemeente Meppel.
De gemeente Meppel heeft met een aantal omliggende gemeenten de Taalschool Regio Meppel voor de periode 1 augustus 2024 – 31 juli 2027 opgericht. Hierbinnen wordt een expertisecentrum gevormd dat erop gericht is om de expertise rondom anderstaligen zoveel mogelijk te borgen in het regulier onderwijs.
Onderwijskansenbeleid
De gemeente Meppel heeft in het Onderwijsachterstandenbeleid 2023-2026 de
Met als streven dat kinderen zo snel mogelijk thuisnabij naar een basisschool kunnen.
beleidskaders en het uitvoeringsprogramma opgenomen. De geformuleerde ambities worden door de betrokken schoolbesturen als volgt met afspraken vertaald naar de onderwijshuisvesting:
Afspraken •
De gemeente heeft de verantwoordelijkheid voor het zorgen van voldoende onderwijshuisvesting voor het nieuwkomersonderwijs. In Meppel is dat met omringende gemeenten voor de komende 3 jaar geborgd in de Taalschool Regio Meppel.
•
Daar waar mogelijk worden de kinderen bij uitstroom geplaatst in de school in de wijk waar de kinderen wonen, thuisnabij onderwijs.
Afspraken •
Als nieuwe projecten opgestart worden, wordt integraal gekeken naar een visie op samenwerken en samenwonen met andere partners. Hierbij wordt vanuit de inhoud en visie gedacht en gewerkt. Initiatief hiervoor ligt bij de schoolbesturen.
•
Samen met de gemeente en de voorschoolse voorzieningen wordt er gewerkt aan het tot stand komen van afspraken over een zo groot mogelijke deelname aan voorschoolse educatie door een goede doelgroepsomschrijving, effectieve toeleiding en doorgaande leerlijn van voorschoolse naar vroegschoolse educatie.
•
De school maakt samen met de voorschoolse voorzieningen afspraken over de vorm. Hetzij huisvesting in één gebouw, dan wel in aparte gebouwen. Uitgangspunt hierbij is maatwerk per project.
Gemeente Meppel | Integraal Huisvestingsplan | DEFINITIEF – 10 april 2025
15
5.6 Onderwijshuisvesting Huisvesting
Vanaf 1 januari 2021 is BENG (Bijna Energie Neutraal Gebouw) de norm bij nieuwbouw. De verwachting is dat de wetgeving ergens in de tijd aangepast gaat worden naar ENG (Energie Neutraal Gebouw). Op dit moment is dat echter nog niet aan de orde voor alle nieuwbouw. Voorafgaand aan wijzigende wetgeving kan een schoolbestuur ervoor kiezen om ENG te gaan bouwen. De meerkosten boven BENG komen voor rekening van het schoolbestuur. Daarnaast wordt er gestreefd naar Frisse Scholen klasse B. Een frisse school is een schoolgebouw met een laag energieverbruik en een gezond binnenklimaat als het gaat om luchtkwaliteit, temperatuur en comfort, licht en geluid. Bij levensduur verlengende renovatie of vernieuwbouw is het streven naar BENG, maar de haalbaarheid daarvan is afhankelijk van de staat van het schoolgebouw. Dit vergt per situatie maatwerk.
Eigendomssituatie De eigendomssituatie van de schoolgebouwen en de ondergrond is niet overal gelijk. Om te bepalen in hoeverre dit kansen of juist belemmeringen oplevert bij huisvestingsopgaven is meer onderzoek nodig. Afgesproken wordt dat dit thema wordt toegevoegd aan de ontwikkelagenda. Onderhoud Schoolbesturen in het primair onderwijs zijn verplicht om de schoolgebouwen deugdelijk te onderhouden. Het economisch claimrecht ligt in de meeste gevallen bij de gemeente. De gebouwen vervallen aan de gemeente als zij vervangen of verlaten worden. Om te zorgen dat ook hier een gelijk speelveld is een basisniveau voor onderhoud bepaald.
Afspraken •
Scholen worden onderhouden op de minimale norm NEN 2767 – conditiescore 3 (Niveau 3 – redelijke conditie: plaatselijke zichtbare veroudering, functievervuiling van bouw- en installatiedelen zijn niet in gevaar).
•
De MJOP’s van schoolbesturen worden op basis van NEN 2767 opgesteld.
•
Maatwerkafspraken kunnen gemaakt worden als een schoolgebouw vervangen of vernieuwbouwd gaat worden. Schoolbestuur en de gemeente Meppel maken hierover dan maatwerkafspraken om terug te gaan tot conditieniveau 4 of 5.
Zoals eerder vermeld wordt er gestreefd naar multifunctioneel gebruik van onderwijsgebouwen. Hierin kan bijvoorbeeld kinderopvang worden gefaciliteerd door de gemeente bij nieuwbouw. Afhankelijk van de behoefte in de wijk of het dorp wordt er gekeken naar het multifunctioneel gebruik. Overcapaciteit kan in bestaande gebouwen worden verhuurd aan gebruikers met een maatschappelijke en/of onderwijs gerelateerde functie. Daarbij de kanttekening dat dit niet conflicterend is met de bestaande gebruikers. In het Kwaliteitskader Ruimte OK1 wordt een basisreferentie niveau afgesproken dat gehanteerd wordt voor het realiseren van toekomstbestendige kwaliteit van onderwijsgebouwen. Dit niveau vormt de richtlijn voor de uitvoering van de projecten in de gemeente Meppel.
Haalbaarheidsonderzoek Daar waar renovatie, vernieuwbouw of vervangende nieuwbouw aan de orde is, wordt altijd gezamenlijk (gemeente en schoolbestuur) een haalbaarheidsonderzoek uitgevoerd om met elkaar te bepalen wat – op het moment van starten van het project – de beste keuze is. De uiteindelijke keuze kan afwijken van de eerste intentie in dit IHP. Afgesproken wordt dat bij het uitwerken van een
1
https://www.ruimte-ok.nl/nieuws/nu-beschikbaar-kwaliteitskader-huisvesting-versie-2023
Gemeente Meppel | Integraal Huisvestingsplan | DEFINITIEF – 10 april 2025
16
haalbaarheidsonderzoek integraal gekeken wordt naar de mogelijkheden om
Daarnaast zijn er verschillende kostenonderdelen van belang:
projecten te koppelen. Dit om de kansen die ontstaan om voorzieningen te
▪
Kosten tijdelijke huisvesting
koppelen of tijdelijke huisvesting vroegtijdig in beeld te hebben en afspraken over
▪
Kapitaalslasten nieuwbouw versus renovatiekosten
te maken.
▪
Verdeling van de investering (verdeling gemeente en schoolbestuur)
▪
Stichtingskosten
▪
Locatie gebonden kosten
Op basis van referentieprojecten wordt geconstateerd dat renovatiekosten veelal rond de 65% van nieuwbouwkosten bedragen. Omdat voor de levensduurverlenging tenminste 25 jaar wordt aangehouden is het belangrijk dat vooraf zowel kwalitatief als financieel wordt gekeken naar de consequenties zodat een gedegen afweging gemaakt kan worden. De volgende elementen worden in ieder geval betrokken bij een dergelijk haalbaarheidsonderzoek: ▪
Leerlingenaantal dat als uitgangspunt wordt genomen
▪
Clustering met (een) andere scho(o)l(en) uit de omgeving
▪
Eventuele vorming van een samenwerkingsschool
▪
Omvang accommodatie in relatie tot normatieve behoefte (afspraken over
Afspraken •
De kwaliteit van een onderwijsgebouw wordt zowel functioneel als bouwkundig beoordeeld.
•
Bouwheerschap ligt in de basis bij het schoolbestuur, tenzij anders overeengekomen.
•
Bij nieuwbouw is het uitgangspunt BENG. De meerkosten van BENG naar ENG zijn voor rekening van het schoolbestuur. De keuze voor ENG is een mogelijkheid en geen verplichting.
•
Bij levensduur verlengende renovatie en uitbreiden streven we naar Frisse Scholen Klasse B en BENG. Bij renovatie en uitbreiden van bestaande gebouwen betreft het altijd maatwerk. Renovatie is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van de gemeente en schoolbesturen.
•
Indien mogelijk wordt, binnen de grenzen van het toegekende investeringskrediet, gezocht naar circulaire mogelijkheden.
•
Multifunctioneel gebruik van de onderwijsgebouwen is het uitgangspunt.
•
Het Kwaliteitskader van Ruimte OK, opgesteld op initiatief van VNG, PO-Raad en VO-Raad, is het uitgangspunt is voor nieuwbouw.
•
Het basisreferentieniveau dat in dit Kwaliteitskader is gedefinieerd vormt de norm. Alleen in overleg kan hiervan worden afgeweken.
inzet overschot en betaling renovatie overschot indien dit overschot te maken heeft met gebouwstructuur en moeilijk af te scheiden is) ▪
Welke samenwerkingspartners zijn onderdeel van de opgave (opvang, ontmoetingsfunctie)
▪
Beeldbepalende bouwstijl
▪
Ligging ten opzichte van voedingsgebied
▪
Beschikbaarheid nieuwbouwlocatie
▪
Tijdelijke huisvesting nodig?
▪
Huidige exploitatie-/energiekosten
▪
Verbeter mogelijkheden (ambitie Frisse Scholen klasse B, ENG)
▪
Planologische- / stedenbouwkundige- / locatiekenmerken en eisen
▪
Bepalen circulaire ambities (bijvoorbeeld ook TCO)
▪
Eigen bijdrage schoolbestuur
Gemeente Meppel | Integraal Huisvestingsplan | DEFINITIEF – 10 april 2025
17
Duurzaamheid
De gemeente Meppel heeft in haar programma duurzaamheid een vijftal strategische doelstellingen geformuleerd:
Afhankelijk van de specifieke omstandigheden in het betreffende gebouw en de daarvoor benodigde investeringen wordt gekeken of de stap naar ENG haalbaar is.
▪
Energietransitie: De gemeente Meppel is CO2-neutraal in 2040.
▪
Klimaatadaptatie: De gemeente Meppel is klimaatadaptief in 2050.
Afspraken
▪
Natuur, landschap & biodiversiteit: De gemeente Meppel heeft in 2050 een
•
De wettelijke norm van BENG bij nieuwbouw wordt gehanteerd. De keuze kan gemaakt worden om ENG te bouwen, maar dat is geen verplichting.
•
Duurzaamheid is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van de gemeente en de schoolbesturen.
•
Bij renovaties, vernieuwbouw en onderhoud wordt er ingezet op duurzame gebouwen. Het betreft altijd maatwerk, waar bij er ook gekeken wordt naar natuurlijke momenten om de ingrepen toe te passen.
•
Daar waar mogelijk (financieel of anderszins) wordt een bijdrage geleverd aan de duurzame uitgangspunten van de gemeente Meppel, waaronder: Komende jaren CO2-neutraal worden (2040). Optimaal gebruik maken van bestaande gebouwde omgeving, gebouwen en materialen. Gezonde en veilige leefomgeving voor mens en natuur Wijken en buurten met een hoge leefbaarheid.
robuust ecosysteem, passend bij Meppel en met behoud en herstel van bestaande landschaps- en natuurkwaliteiten. ▪
Gezond leefmilieu: De gemeente Meppel voldoet aan de wettelijke milieunormen voor bodem, lucht, geur en geluid om zo veel mogelijk schade en/of hinder voor mens, dier en milieu te voorkomen.
▪
Circulariteit: De gemeente Meppel is 100% circulair in 2050.
Kijkend naar de leeftijd van de onderwijsgebouwen en de omvang van de vervangingsopgave in relatie tot de beschikbare middelen, lijkt dit een stevige ambitie. Met de vernieuwingsplanning zoals verderop in dit IHP beschreven, wordt een groot aantal schoolgebouwen de komende jaren verder verduurzaamd. Maar daarmee voldoen nog niet alle schoolgebouwen aan de ambities voor 2040. Om die ambities te realiseren zijn aanvullend forse investeringen nodig. Gemeente Meppel en de schoolbesturen zien duurzaamheid als een gezamenlijke opgave en ambities. Bij vernieuwingsopgaven die worden voorbereid worden altijd de kansen voor verduurzaming verkend. Daarnaast wordt waar mogelijk gebruik gemaakt van bestaande subsidieregelingen zoals DUMAVA
De gemeentelijke ambitie om in 2040 Energieneutraal te zijn is voor de BENG/ENG Vanaf 1 januari 2024 is de Omgevingswet ingevoerd. Hierin staan de wettelijk eisen voor de energieprestatie van schoolgebouwen. Deze moet voldoen aan de BENGeisen. Dit houdt in dat er eisen worden gesteld aan de maximale energiebehoefte, een maximum aan het gebruik van fossiele energie en een minimum aandeel hernieuwbare energie. Het vigerende Omgevingsbesluit (voorheen Bouwbesluit) gaat uit van BENG en dat is ook het minimale uitgangspunt voor dit IHP. Dat geldt in ieder geval voor (ver)nieuwbouw en daar waar mogelijk voor levensduurverlengend renoveren. Wel is
onderwijsgebouwen een aanzienlijke financiële uitdaging. In dit IHP gaan we vooralsnog uit van BENG, passend bij de huidige wetgeving. De meerkosten voor energie neutraal realiseren van gebouwen heeft een grote mate van afhankelijkheid van landelijk beleid en landelijke en regionale knelpunten. Dit betreft ondermeer subsidies, netcongestie, prijs van zonnepanelen (gerelateerd aan landelijk beleid). Een belangrijke stap om van BENG naar ENG te komen betreft het leggen van zonnepanelen. Afhankelijk van de marktontwikkelingen vraagt dit circa € 50 tot € 100 per m2.
het uitgangspunt dat het gebouw ENG gereed is.
Gemeente Meppel | Integraal Huisvestingsplan | DEFINITIEF – 10 april 2025
18
Netcongestie
opgedane ervaringen kunnen worden meegenomen. Er is in de huidige situatie
Bij het aardgasvrij maken en daarbij elektrificeren van de huisvesting (renovatie,
(Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs) niet vastgelegd wie
vernieuwbouw en nieuwbouw) kan de uitvoering belemmerd worden door de
verantwoordelijk is voor renovatie van schoolgebouwen. Met het oog op het
netcongestie. Dit betekent dat het elektriciteitsnet vol raakt, waardoor het moeilijk is
aankomende wetsvoorstel is de verwachting dat hier verandering in komt. Daarbij
om nieuwe aansluitingen te realiseren of extra stroom af te nemen. Dit heeft onder
gaat de verantwoordelijkheid voor levensduurverlengend renoveren, als volwaardig
andere de onderstaande gevolgen voor de schoolgebouwen:
alternatief voor nieuwbouw, bij de gemeente terecht komen. De oorspronkelijke
-
Vertraging in de bouw of renovatie: nieuwe of gerenoveerde
afspraak uit het vorige IHP aangaande een verdeling van de kosten tussen
schoolgebouwen kunnen pas worden aangesloten als er voldoende
schoolbestuur en gemeente (50% -50%) passen niet meer bij de nieuwe wetgeving.
capaciteit is. -
Beperking bij verduurzaming: zonnepanelen, warmtepompen en andere
Voor het afwegingskader worden de volgende afspraken vastgelegd.
duurzame oplossingen kunnen niet optimaal gebruikt als er geen terug levering of extra stroom mogelijk is. -
Hogere kosten: het aanleggen van alternatieve energievoorzieningen kan extra kosten met zich meebrengen.
Afspraken •
De levensduur van een gebouw wordt met de renovatie verlengd met minimaal 25 jaar. Bij (ver)nieuwbouw is dat 40 jaar.
•
De afweging van levensduur verlengend renoveren, nieuwbouw of vernieuwbouw vindt plaats op de basis van de volgende criteria:
Het is daarom belangrijk om vroegtijdig in de haalbaarheid- en initiatieffase een maatwerkplan op te stellen om de risico’s tijdig in beeld te hebben. Toekomstbestendige en gezonde schoolgebouwen Voor zowel gemeente als schoolbesturen is het van belang dat onderwijsgebouwen
-
toekomstbestendig, duurzaam en gezond zijn. Bij veel schoolgebouwen in Meppel is dat op dit moment niet het geval. Zoals eerder al geschetst ligt er een flinke opgave. En niet alle gebouwen kunnen, binnen het huidige financiële perspectief,
-
op korte termijn aangepast of vervangen worden. Op het moment dat scholen worden aangepakt worden thema's als duurzaamheid
-
en binnenklimaat zoveel mogelijk meegenomen. Voor scholen die (voorlopig) nog niet aan de beurt zijn bieden subsidies, als DUMAVA, kansen om een kwaliteitsslag te maken. Dit vraagt om maatwerk en het benutten van natuurlijke momenten. Afwegingskader nieuwbouw – levensduurverlengende renovatie - vernieuwbouw
De afweging om te kiezen voor (vervangende) nieuwbouw, levensduur verlengende renovatie of vernieuwbouw maken de gemeente en de schoolbesturen in dit IHP
•
Bouwkundige kwaliteit en bijbehorende wet- en regelgeving Staat van onderhoud Benodigde capaciteit op basis van prognosecijfers en demografische ontwikkeling Levensvatbaarheid van de scholen (opheffingsnorm gemeente Meppel = 109, landelijk minimum = 23) Functionele kwaliteit van de gebouwen Exploitatie van het gebouw Ligging en spreiding van onderwijsvoorzieningen Financieel (boekwaarde/kapitaallasten) Bouwjaar van het gebouw
Per project wordt een businesscase gemaakt. Op basis van de uitkomsten wordt een keuze gemaakt.
gezamenlijk. Door het uitvoeren van een haalbaarheidsonderzoek wordt er voor iedere project een afweging gemaakt. Actuele kennis, afgesproken kaders en
Gemeente Meppel | Integraal Huisvestingsplan | DEFINITIEF – 10 april 2025
19
Buitenruimte
De gemeente is verantwoordelijk voor (ver) nieuwbouw en uitbreiding. Het
Buitenruimte is belangrijk voor kinderen. Niet alleen om te spelen, bewegen en te
schoolbestuur is verantwoordelijk voor onderhoud, aanpassingen en exploitatie van
ontdekken maar ook om te leren. De buitenruimte is een verlengstuk van de
het gebouw.
binnenruimte. Landelijk is hiervoor wetgeving opgesteld die vastgelegd is in de Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs. De normafspraken voor
Wanneer de capaciteit van een schoolgebouw te groot is voor het aantal leerlingen
buitenruimte zijn 3 m² (verhard oppervlak) per leerling met een minimum van 300
dan zijn de volgende mogelijkheden aan de orde:
m². Voor scholen groter dan 200 volstaat 600 m². Het kwaliteitskader van Ruimte
•
OK raadt minimaal 5 m2 aan. Dit sluit aan bij de ambities van de schoolbesturen.
Onttrekken aan de onderwijsbestemming. De gemeente kan leegstand vorderen ten behoeve van onderwijs of culturele, maatschappelijke of recreatieve doeleinden. Dit vindt plaats in overleg tussen gemeente en
Met betrekking tot de buitenruimte zijn er de volgende afspraken:
schoolbestuur (de bestemming moet passend zijn). •
Afspraken •
•
De norm uit de Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs wordt beschouwd als minimale afmetingen. Er wordt gestreefd naar groene, actieve, klimaat adaptieve pleinen, ook vanuit educatief perspectief. Subsidies voor het verduurzamen/vergroenen van speelpleinen bieden kansen voor zowel het verbeteren van de kwaliteit van de pleinen als ook voor de omvang.
Behouden van de bestaande capaciteit, exploitatie is voor rekening van het schoolbestuur (verhuren aan kinderopvang is een mogelijkheid).
•
Slopen van de overcapaciteit indien daarvoor mogelijkheden zijn.
Wanneer de capaciteit van een school kleiner is dan nodig zou zijn op basis van het aantal leerlingen, dan zijn de volgende mogelijkheden aan de orde: •
De gemeente verwijst naar een ander schoolgebouw in de omgeving, passend bij de afstandsafspraken uit de Verordening. Waarbij het uitgangspunt is dat dit met minimaal twee groepen gebeurt.
•
Als er meerdere partners onder één dak zijn gehuisvest (bijvoorbeeld scholen en kinderopvang), kan de betreffende school in gesprek gaan met partners over hoe de ruimte anders/effectiever benut kan worden.
Capaciteit en leegstand onderwijsgebouwen
•
normatieve ruimtebehoefte op basis van de prognoses zoals opgesteld
Aan de hand van het aantal leerlingen wat op een school staat ingeschreven (op 1
conform Programma van Eisen in de Verordening voorzieningen huisvesting
oktober van het vorige jaar) en de prognoses over de lange termijn (15 jaar) wordt de normatieve ruimtebehoefte bepaald. Deze capaciteit wordt uitgedrukt in m2 bruto vloeroppervlak (BVO).
Uitbreiding van het gebouw, tijdelijk of permanent, passend bij de
onderwijs. •
Indien sprake is van een permante extra ruimtebehoefte (minimaal 15 jaar) ligt verwijzen naar leegstand elders niet voor de hand.
De capaciteit van de onderwijsgebouwen moet passend zijn voor het aantal leerlingen volgens inschrijving nu of prognoses op de langere termijn. Bij groei kunnen bestaande scholen recht krijgen op extra ruimte. Deze extra ruimte is dan een voorziening in de huisvesting die door de gemeente Meppel wordt opgenomen in het jaarlijkse huisvestingsprogramma.
Gemeente Meppel | Integraal Huisvestingsplan | DEFINITIEF – 10 april 2025
20
6 Wettelijk kader en regelgeving 6.1 Wettelijk kader
Wettelijke zorgplicht gemeenten
De gemeente heeft een wettelijke zorgplicht om te voorzien in adequate en voldoende huisvesting voor basis-, voortgezet- en speciaal onderwijs. Aan een Integraal Huisvestingsplan ligt op dit moment de volgende wetgeving ten grondslag: -
Wet op het primair onderwijs (WPO),
-
Wet op het voortgezet onderwijs (WVO)
-
Wet op expertisecentra (WEC)
Daarnaast streeft de gemeente Meppel om te voorzien in voldoende ruimte voor het bewegingsonderwijs binnen 1 kilometer afstand van de betreffende school. Zoals vastgelegd in de Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs (bijlage 1, deel B). In de meeste situaties ligt het juridisch eigendom van schoolgebouwen bij de schoolbesturen. Een gemeente behoudt het economisch claimrecht. Dat betekent dat bij beëindiging van onderwijsgebruik gebouw en terrein worden overgedragen aan de gemeente. In sommige gevallen ligt het eigendom bij de gemeente zelf (dit betreft 2 scholen). Wet- en regelgeving | Ontwikkelingen Met dit IHP anticiperen we op het aankomende wetsvoorstel voor 'doelmatige aanpak onderwijshuisvesting'. Deze is op 29 januari 2025 naar de Tweede Kamer
Wettelijk kader | Huidig
De verantwoordelijkheden van schoolbesturen en gemeente zijn in onderstaand schema weergegeven.
gegaan. Verwachting is effectuering in 2026. Hieronder een toelichting: "Het doel van de wetswijziging is regels te stellen voor diverse maatregelen betreffende onderwijshuisvesting om te komen tot een meer planmatige en doelmatige aanpak van bouw en onderhoud van schoolgebouwen in het primair en voortgezet onderwijs ter verbetering van de kwaliteit van en verduidelijking van de verantwoordelijkheid voor de onderwijshuisvesting. Met dit wetsvoorstel wordt het stelsel van onderwijshuisvesting, zoals geregeld in de Wet op het primair onderwijs, de Wet op het voortgezet onderwijs 2020 en de Wet op de expertisecentra, op korte termijn geoptimaliseerd. Er is geen sprake van een systeemverandering". Het wetsvoorstel bestaat in ieder geval uit de volgende onderwerpen: 1.
Gemeenten worden verplicht om een IHP vast te stellen en schoolbesturen worden verplicht een meerjarenonderhoudsplan (MJOP) vast te stellen.
2.
Aan de voorzieningen in de huisvesting waar de gemeente verantwoordelijk voor is wordt renovatie toegevoegd als alternatief voor nieuwbouw, bestaande uit vernieuwing of grootschalige verandering van een gebouw of een gedeelte daarvan door een samenhangend geheel van maatregelen, dat gericht is op het verlengen van de levensduur van het gebouw of het gedeelte daarvan.
Gemeente Meppel | Integraal Huisvestingsplan | DEFINITIEF – 10 april 2025
21
3.
Het investeringsverbod primair onderwijs komt te vervallen. Primair onderwijs
een passende terugverdientijd. Er zijn meer mogelijkheden als een schoolbestuur
mag voortaan investeren vanuit een overschot van de exploitatie, conform
beschikt over private middelen. Daarbij hebben schoolbesturen voor het voortgezet
hoe dit in het voortgezet onderwijs geregeld is.
onderwijs wettelijk meer ruimte om te investeren in huisvesting dan schoolbesturen van het primair onderwijs. Met de aanstaande nieuwe wetgeving omtrent
De nieuwe Omgevingswet en Besluit Bouwwerken leefomgeving is per ingang van januari 2024 ingesteld (betreft eisen voor nieuwbouw en renovatie van gebouwen) en vervangt het huidige Bouwbesluit.
onderwijshuisvesting ontstaat ook bij scholen voor primair onderwijs meer ruimte. Opheffingsnorm
Onderwijshuisvesting is gebonden aan landelijke normering. Dat geldt voor de In de Route naar Inclusief Onderwijs 2035 wordt ook ingezet op het formuleren van
ruimtebehoefte, maar ook voor het stichten of opheffen van scholen.
huisvestingseisen richting meer inclusiviteit naar 2035. Financiering onderwijshuisvesting
De financiering van onderwijshuisvesting is zowel bij schoolbesturen als bij de gemeente belegd. In het schema op de vorige pagina zijn de verantwoordelijkheden in beeld gebracht. De middelen die beide organisaties krijgen zijn als volgt vormgegeven: Gemeenten ontvangen een uitkering uit het gemeentefonds voor
Het Rijk stelt een ondergrens aan het aantal leerlingen op een school: de opheffingsnorm of instandhoudingsnorm. Een school met een leerlingenaantal dat drie jaar op rij onder de opheffingsnorm valt, verliest haar bekostiging. In de praktijk betekent dit bijna altijd dat een school moet sluiten. De opheffingsnorm wordt per gemeente vastgesteld en is afhankelijk van leerlingdichtheid. Voor de gemeente Meppel is de gemeentelijke opheffingsnorm 109 leerlingen. De huidige opheffingsnorm is ingegaan op 1 augustus 2023. De landelijke opheffingsnorm is 23 leerlingen.
onderwijshuisvesting van het Rijk. De hoogte van de uitkering uit het
Bouwheerschap
gemeentefonds wordt berekend onder andere op basis van het aantal leerlingen in
Het bouwheerschap is opgenomen in artikel 103 in de WPO, 101 in de WEC en 76n
de gemeente. Deze uitkering is niet geoormerkt, wat betekent dat deze wordt
in de WVO. In lid 1 staat dat het bouwheerschap wordt neergelegd bij het bevoegd
ontvangen via de Algemene Uitkering. Een gemeente is vrij om deze middelen naar
gezag. Als bevoegd gezag zijn de schoolbesturen verantwoordelijk voor de
eigen inzicht te besteden binnen hun bredere onderwijs- en maatschappelijke
uitvoering van nieuwbouw, vernieuwbouw of levensduur verlengende renovatie.
opgaven. Schoolbesturen ontvangen een lumpsumfinanciering van het Ministerie van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OC&W), waarbij het bedrag per school varieert
Deze projecten moeten door de gemeente geaccordeerd worden en de gemeente stelt het budget beschikbaar. Op verzoek van het schoolbestuur kan de gemeente deze rol overnemen,