1.69.1 College - 56.1 Bijlage - Uitvoeringsagenda Jeugd
Tekst van het document
Uitvoeringsagenda Jeugd Gecombineerd uitvoeringsplan van de Hervormingsagenda Jeugd en de Jeugdnota . September 2026 Uitvoeringsagenda Jeugd 2026 2 Inhoudsopgave Samenvatting ......................................................................................................................................... 3 1. Inleiding .......................................................................................................................................... 6 2. Hervormingsagenda jeugd ........................................................................................................... 7 2.1. Reikwijdte en preventie ................................................................................................................ 8 2.2 Toegang ......................................................................................................................................... 13 2.3 Kwaliteitsverbetering & effectiviteit ........................................................................................... 14 2.4 Eenvoudigere uitvoering en inkoop .......................................................................................... 14 2.5 Regionalisering ............................................................................................................................
15 2.6 Data & monitoring ....................................................................................................................... 15 3. Uitvoeringsplan Jeugdnota ......................................................................................................... 16 3.1 Gezin .............................................................................................................................................. 17 3.2 Meedoen ........................................................................................................................................ 30 3.3 School ............................................................................................................................................ 33 3.4 Leefomgeving (wijk) ..................................................................................................................... 36 Bijlage 1 overzicht inzet financiën middelen van Ark ...................................................................... 41 Uitvoeringsagenda Jeugd 2026 3 Samenvatting Met deze uitvoeringsagenda geeft Meppel invulling aan zowel de Hervormingsagenda Jeugd als de Jeugdnota 2023–2028. De gemeente staat voor de opgave waarin de hulp en ondersteuning voor jeugd en gezinnen verbeterd wordt en waarin tegelijkertijd het stelsel financieel houdbaar blijft.
De druk op het stelsel neemt toe door groeiende vraag, complexere problematiek en stijgende kosten, terwijl het Rijk vanaf 2028 uitgaat van lagere uitgaven. Dit vraagt om scherpe keuzes en een duidelijke koers. Hervormingsagenda Jeugd De Hervormingsagenda bepaalt in belangrijke mate wat er moet gebeuren omdat zij het landelijke kader vormt met verplichte opgaven en financiële randvoorwaarden. Kern van de opgave Jeugdhulp wordt scherper afgebakend: alleen voor complexe en meervoudige problematiek. Daarnaast is er vooral een sterke verschuiving naar preventie, normaliseren en het voorliggend veld. Hierbij moet ondersteuning dichterbij en integraal worden georganiseerd. Het stelsel moet financieel houdbaar worden richting 2028. We bewegen naar een situatie waarin jeugdhulp niet langer bedoeld is voor ‘normale’ opvoed- en opgroeivragen. Dit vraagt om een gerichte versterking van het voorliggend veld, zoals jongerenwerk, schoolmaatschappelijk werk en de bredere sociale basis, en om de ontwikkeling van stevig preventief aanbod voor veelvoorkomende vraagstukken, zoals scheidingsproblematiek. Tegelijkertijd werken we aan het versterken van lokale teams en een meer integrale toegang, waarbij inwoners dichtbij hun leefwereld op een uniforme en voorspelbare manier ondersteuning krijgen. Hierdoor kunnen we (verergering van) problemen vroegtijdig voorkomen.
Daarnaast zetten we in op verbetering van kwaliteit en effectiviteit, onder andere via sterkere inkoop, meer ondersteuning dichtbij en het ontwikkelen van een professioneel en lerend systeem. Door de uitvoering en inkoop te vereenvoudigen en regionaal te organiseren, proberen we administratieve lasten te verminderen en versterken we de samenwerking in specialistische zorg. Een betere inzet van data en monitoring moet zorgen voor meer inzicht en sturing. Naar aanleiding van het advies van de Commissie Van Ark heeft de gemeente een eenmalige compensatie ontvangen voor eerdere tekorten in de jeugdhulp. Voor Meppel gaat het om € 1,4 miljoen, dat via de Jaarstukken 2025 is toegevoegd aan de bestemmingsreserve Uitvoeringsagenda Jeugd. Deze middelen worden ingezet voor de transformatie van de jeugdhulp, conform de Hervormingsagenda. In deze uitvoeringsagenda zijn zowel de inhoudelijke als financiële uitwerking (Bijlage 1) opgenomen, met aandacht voor incidentele investeringen en structurele ontwikkelingen. Hoewel het Rijk verwacht dat de maatregelen vanaf 2028 besparingen opleveren, is wellicht in de tussenliggende periode tijdelijke financiering nodig om de transformatie zorgvuldig te kunnen uitvoeren.
Uitvoeringsagenda Jeugd 2026 4 Jeugdnota Meppel Het uitvoeringsplan van de Jeugdnota vertaalt de integrale visie op jeugd naar concrete uitvoering, waarbij wordt gewerkt vanuit vier samenhangende domeinen: gezin, meedoen, school en leefomgeving. Binnen deze domeinen wordt ondersteuning georganiseerd van basisvoorzieningen en preventie tot lichte en specialistische hulp, met als doel jeugdigen zo goed mogelijk te laten opgroeien in hun eigen leefomgeving. Het gezin vormt daarbij de belangrijkste basis. De inzet richt zich op het versterken van de veerkracht en eigen kracht van ouders en jeugdigen, waarbij normaliseren centraal staat: niet iedere zorgvraag vraagt om professionele hulp. Door te investeren in laagdrempelige ondersteuning, een sterk netwerk en een stevige sociale basis, kunnen problemen vroegtijdig worden opgepakt. Tegelijk wordt gewerkt aan de ontwikkeling van collectieve vormen van ondersteuning, om zo de afhankelijkheid van individuele trajecten te verminderen. Er is bijzondere aandacht voor thema’s als mentale gezondheid, complexe scheidingen en integrale gezinshulp voor kwetsbare gezinnen, evenals voor een betere overgang van 18- naar 18+. De gemeente zet daarnaast in op een duidelijke en toegankelijke toegang tot jeugdhulp. Dit betekent dat helder wordt welke ondersteuning onder jeugdhulp valt en welke vragen binnen het voorliggend veld worden opgelost.
Dit is altijd maatwerk. Tegelijk wordt gewerkt aan passende en tijdige inzet van hulp, waarbij kwaliteit, effectiviteit en tevredenheid van jeugdigen en ouders centraal staan. Wachttijden blijven daarbij een belangrijk aandachtspunt, evenals het beter benutten van data om te sturen op kwaliteit en resultaten. De werkwijze kenmerkt zich door luisteren naar jeugdigen en ouders en het kijken naar de bredere context waarin problemen ontstaan. Er wordt integraal gewerkt volgens het principe van één gezin, één plan, met nauwe samenwerking binnen de gemeente en met partners. Daarbij is ruimte voor experiment en innovatie, bijvoorbeeld in de ontwikkeling van inclusieve kinderopvang. Naast het gezin speelt meedoen een belangrijke rol. Door deelname aan sport, cultuur en andere activiteiten worden de mentale en fysieke gezondheid en het welzijn van jeugdigen versterkt en wordt problematiek voorkomen. Er is hierbij nadrukkelijk aandacht voor kansengelijkheid en het wegnemen van drempels, zodat alle jeugdigen kunnen deelnemen. Tegelijk wordt gewerkt aan een gezonde leefomgeving waarin gezond gedrag wordt gestimuleerd. Ook het onderwijs vormt een belangrijke partner. Scholen zijn een cruciale plek voor vroegsignalering en preventie, en daarom wordt nauw samengewerkt met onderwijs en andere partners.
De inzet is gericht op het voorkomen van schooluitval, het bevorderen van gelijke kansen en het stimuleren van een gezonde schoolomgeving. Daarbij wordt ruimte geboden voor maatwerk en innovatieve oplossingen. Tot slot wordt ingezet op een leefomgeving die bijdraagt aan gezond en veilig opgroeien. Dit betekent onder meer voldoende speel- en ontmoetingsplekken, veilige mobiliteit voor jeugdigen en aandacht voor huisvesting van jongeren. Ook duurzaamheid en een toekomstbestendige leefomgeving maken hier onderdeel van uit, waarbij jongeren actief worden betrokken. Uitvoeringsagenda Jeugd 2026 5 Het uitvoeringsplan laat daarmee een brede beweging zien naar preventie, normalisering en ondersteuning dichtbij de leefwereld van jeugdigen en gezinnen, waarbij samenwerking en integraliteit centraal staan. Uitvoeringsagenda Jeugd 2026 6 1. Inleiding In 2023 is de Jeugdnota 2023-2028 Meppel vastgesteld door de gemeenteraad. Hierin is beschreven op welke wijze Meppel aan de wettelijke verplichting uit de Jeugdwet invulling geeft. Ook zijn hierin de visie en doelstellingen op het gebied van preventie en jeugdhulp en aandachtspunten met betrekking tot de Meppelse jeugd opgenomen. Hierop volgend is de noodzaak voor een uitvoeringsplan ontstaan. De Jeugdnota sloot al aan bij de richting van de toen nog niet volledig geformuleerde Hervormingsagenda Jeugd.
Op diverse onderdelen zijn al stappen gezet. Tegelijkertijd is het nu zaak om verder te werken aan de uitvoering van de verplichtingen die het Rijk in de Hervormingsagenda Jeugd heeft vastgelegd. Hierdoor is het uitvoeringsplan voor de Jeugdnota en het uitvoeringsplan voor de Hervormingsagenda Jeugd samengevoegd in deze uitvoeringsagenda. We staan voor grote opgaves die in samenhang moeten worden opgepakt. Zo is er de ontwikkeling van het Toekomstscenario jeugd en gezin, het Aanvullend Zorg en Welzijns akkoord(AZWA), de ontwikkelingen in de Sociale basis en bijvoorbeeld ook de bestuursopdracht ‘Preventie in het sociaal domein’. Deze ontwikkelingen staan in nauwe verbinding met elkaar en zullen in de Uitvoeringsagenda worden besproken wanneer zij raken aan de uitvoeringsplannen van de Jeugdnota en Hervormingsagenda jeugd. Vanuit de Commissie van Ark hebben gemeenten compensatie ontvangen voor de tekorten van afgelopen jaren. De oproep is om deze incidentele middelen in te zetten ter ondersteuning van de transformatie van de Jeugdhulp conform de afspraken in de Hervormingsagenda. Wat ons precies te doen staat en hoe we dit voor Meppel vorm geven staat in deze uitvoeringsagenda inhoudelijk en financieel beschreven. Er is hierbij aandacht voor eenmalig, incidentele uitgaven en beoogde duurzame uitgaven.
Het gaat om € 1,4 miljoen die via de Jaarstukken 2025 is toegevoegd aan de bestemmingsreserve ‘Uitvoeringsagenda Jeugd’. Het Rijk hanteert de verwachting dat de ingezette veranderingen vanaf 2028 tot besparingen leiden. Tegelijkertijd geldt dat de benodigde investeringen niet direct worden terugverdiend. Voor de tussenliggende periode moet daarom rekening worden gehouden met tijdelijke financierings- of budgetoplossingen om de transformatie zorgvuldig te kunnen uitvoeren. Deze uitvoeringsagenda heeft zich gericht op de verplichte opgaves vanuit de Hervormingsagenda en de beschreven indicatoren van de Jeugdnota. Dit maakt dit stuk een groot document. Toch is dit niet dekkend wat betreft het werk wat er verzet wordt ten aanzien van de Meppelse jeugd. Veel werkzaamheden zijn een uitvloeisel van de Jeugdwet of van ander, eerder gestart beleid, zoals bijvoorbeeld het versterken van de sociale basis. Het is dus geenszins allesomvattend en blijft altijd in beweging. Dit uitvoeringsplan is een levend document dat gedurende de uitvoering wordt geactualiseerd op basis van voortgang en nieuwe inzichten. De uitvoeringsagenda start met de te zetten stappen van de Hervormingsagenda en daaropvolgend wordt de uitvoering van de Jeugdnota beschreven. We starten niet vanaf nul, Meppel heeft een stevig jeugdaanbod staan wat goed functioneert.
Er loopt veel en we Uitvoeringsagenda Jeugd 2026 7 boeken goede resultaten. Dit uitvoeringsplan bouwt voort op deze bestaande inzet. Het biedt overzicht, samenhang en focus, en laat zien hoe lopende en nieuwe activiteiten gezamenlijk bijdragen aan de ambities. Hiervoor wordt gebruikgemaakt van een stoplichtmodel■■■ , waarbij groen aangeeft dat een doel is behaald, oranje dat hieraan wordt gewerkt en rood dat de uitvoering nog moet starten. Dit uitvoeringsplan kiest bewust niet voor een SMART-geformuleerde uitwerking van alle acties en doelstellingen. Hiervoor zijn meerdere redenen. Ten eerste bouwt het plan voort op een groot aantal activiteiten en trajecten die al in uitvoering zijn. Het uitvoeringsplan markeert daarmee geen nieuw begin, maar beschrijft vooral hoe bestaande en nieuwe inspanningen gezamenlijk bijdragen aan de ambities. Daarnaast bevinden diverse opgaven zich nog in een ontwikkel- of verkenningsfase. Hierdoor zijn planning, capaciteit, concrete resultaten en tijdslijnen niet altijd vooraf nauwkeurig vast te leggen. Ook verschillen de betrokken beleidsterreinen in hun werkwijze, instrumenten en verantwoordingsmethoden. Een uniforme SMART-systematiek doet daardoor niet recht aan de aard van de verschillende opgaven.
Daarom ligt in dit uitvoeringsplan de nadruk op het beschrijven van de huidige stand van zaken, de lopende activiteiten, de beoogde ontwikkelrichting en de belangrijkste vervolgstappen. Hiermee ontstaat een realistisch en flexibel kader dat ruimte biedt om in te spelen op nieuwe inzichten, ontwikkelingen en samenwerkingskansen. Waar initiatieven nog nadere uitwerking vragen, kiest dit uitvoeringsplan ervoor deze op hoofdlijnen te beschrijven. Op het moment dat scope, planning en beoogde resultaten voldoende concreet zijn, wordt de raad hierover afzonderlijk geïnformeerd. 2. Hervormingsagenda jeugd De Hervormingsagenda Jeugd 2023–2028 vormt het landelijke richtinggevende kader voor de doorontwikkeling van het jeugdstelsel. De agenda heeft als doel structurele knelpunten op te lossen en de jeugdhulp financieel houdbaar te organiseren. In deze Hervormingsagenda is een breed gedragen pakket aan maatregelen opgenomen, vastgesteld in samenwerking tussen Rijk, gemeenten, aanbieders, professionals, cliëntenorganisaties en jongeren. De kern van de Hervormingsagenda sluit direct aan op de beweging die Meppel in haar Jeugdnota heeft vastgelegd.
Landelijk wordt ingezet op het beter organiseren van specialistische zorg, het expliciet bepalen van de reikwijdte van jeugdhulp en het versterken van wijkgericht en integraal werken, waarbij ondersteuning zo dicht mogelijk bij gezinnen wordt georganiseerd. Deze koers correspondeert met de Meppelse ambitie om hulpvragen zoveel mogelijk op te lossen binnen de eigen leefomgeving, via sterke basisvoorzieningen, preventieve ondersteuning en toegankelijke eerstelijnshulp. Ook de landelijke prioriteiten gericht op sterke lokale teams, het terugdringen van residentiële jeugdhulp, het verbeteren van kwaliteit en het versterken van data en monitoring vormen een directe inhoudelijke aansluiting op de vier cirkels van invloed en de vier Uitvoeringsagenda Jeugd 2026 8 gradaties van hulp uit de Jeugdnota Meppel. Met beide kaders wordt gewerkt aan een verschuiving van curatieve naar preventieve inzet, gericht op het voorkomen van escalatie en het verminderen van het beroep op specialistische jeugdhulp. Daarnaast zijn in de Hervormingsagenda financiële afspraken gemaakt tussen Rijk en gemeenten om het stelsel richting 2028 duurzaam uitvoerbaar te houden. Deze afspraken ondersteunen de lokale beweging die in Meppel nodig is: investeren in het voorliggend veld, basisvoorzieningen en preventie om structurele druk op specialistische hulp te verminderen.
Gezamenlijk vormen de Jeugdnota Meppel en de Hervormingsagenda Jeugd een beleidskader dat richting geeft aan keuzes in preventie, jeugdhulp en integrale ondersteuning van jeugdigen en gezinnen. De landelijke agenda bevestigt en versterkt de lokale koers van Meppel. In deze uitvoeringsagenda zal eerst besproken worden welke stappen gezet worden die specifiek vanuit de opgave van de Hervormingsagenda komen. Er is uiteraard overlap met de uitwerking van de jeugdnota, maar vanwege de specifieke opgave van de Hervormingsagenda, is ervoor gekozen dit afzonderlijk, eerst te bespreken. Er wordt gesproken over 7 opgaven, waarbij de 7e opgave gaat over Leren, ontwikkelen en kennisinfrastructuur. Voor dit stuk is gekozen deze opgave al bij de andere opgaven te beschrijven, waar het op het onderwerp van toepassing is. Het betreft de volgende opgaven: In Bijlage 1 worden de geraamde kosten per onderwerp beschreven. De te maken kosten benutten we de extra ontvangen middelen die zijn toegevoegd aan de bestemmingsreserve ‘Uitvoeringsagenda Jeugd’. 2.1. Reikwijdte en preventie ■■■ Een duidelijke afbakening van de reikwijdte van de jeugdhulp, in combinatie met versterking van preventie en het voorliggend veld, vormt een fundamenteel uitgangspunt van de Hervormingsagenda Jeugd.
In de praktijk is de instroom in de jeugdhulp de afgelopen jaren sterk toegenomen, terwijl veel hulpvragen niet altijd een gespecialiseerde jeugdhulpaanpak vereisen. Dit leidt tot druk op capaciteit, wachttijden en oplopende kosten, en gaat ten koste van de beschikbaarheid van passende hulp voor de meest kwetsbare jeugdigen en gezinnen. Met het verduidelijken van de reikwijdte van de jeugdhulpplicht wordt beoogd scherper te bepalen voor wie de jeugdhulp is bedoeld. De Hervormingsagenda benadrukt dat jeugdhulp primair beschikbaar moet zijn voor jeugdigen en gezinnen met complexe en meervoudige problematiek, waarbij ondersteuning vanuit het gewone leven en het sociaal domein ontoereikend is. Een heldere reikwijdte voorkomt dat normale opvoed- en • Reikwijdte en preventie • Toegang • Kwaliteitsverbetering en effectiviteit • Eenvoudigere uitvoering en inkoop • Regionalisering • Data en monitoring • Leren, ontwikkelen en kennisinfrastructuur Uitvoeringsagenda Jeugd 2026 9 opgroeivragen onnodig worden geproblematiseerd en doorstromen naar specialistische zorg. Dit draagt bij aan een meer proportionele inzet van hulp en aan het behoud van draagkracht van het stelsel. Dit is wel altijd maatwerk en waar nodig wordt passende hulp ingezet. De bepaling van de reikwijdte ligt bij het Rijk omdat deze is verankerd in de Jeugdwet.
Binnen de Hervormingsagenda Jeugd is de reikwijdte niet eenzijdig door het Rijk bepaald, maar voorbereid via gezamenlijke governance met Rijk, VNG, aanbieders, professionals en cliëntenorganisaties. De internet consultatie hierover is afgerond, en openbare consultatie is in april '26 afgerond. Verwacht wordt dat later in 2026 de herziening van het wetsvoorstel aan de Tweede kamer wordt verstuurd. Er is voor de meest recente Meppelse verordening al duidelijk beschreven dat gebruik van de jeugdwet alleen bedoeld is voor wie het echt nodig heeft. Het is nog onduidelijk hoe groot de aanpassingen vanuit het Rijk zullen zijn. Na vaststelling kunnen de verordening en vervolgens de beleidsregels worden gewijzigd. ■ De Hervormingsagenda bevat geen taakstellende besparingspercentages per maatregel of per gemeente. De reikwijdte fungeert als randvoorwaarde voor passend gebruik van jeugdhulp en maakt onderdeel uit van een bredere set maatregelen die gezamenlijk bijdragen aan de landelijke financiële opgave. Wat betreft de Meppelse situatie, worden niet hele grote veranderingen verwacht, wat dus vermoedelijk ook niet zal leiden tot grote vermindering in de toestroom naar de gespecialiseerde jeugdhulp. Bij het duidelijk afbakenen van de reikwijdte speelt het voorliggend veld een cruciale rol.
Door te investeren in laagdrempelige ondersteuning, vroegsignalering en normalisering kunnen veel vragen en zorgen vroegtijdig en dichtbij huis worden opgepakt. De voorzieningen die we hiervoor hebben ingericht noemen we het voorliggend veld. Deze inzet versterkt gezinnen in hun eigen omgeving en voorkomt dat problemen escaleren tot een niveau waarop specialistische jeugdhulp noodzakelijk wordt. In Meppel staat al een stevig voorliggend veld, waarin bijvoorbeeld jongerenwerk, schoolmaatschappelijk werk, praktijkondersteuners bij de huisarts (POH), de geboortezorgketen en jeugdgezondheidszorg gewaarborgd zijn. Toch liggen daar ook uitdagingen. Door de grote diversiteit aan zorgaanbieders is meer samenhang en afstemming nodig. Ook liggen er kansen om onderdelen van het netwerk verder te versterken en zo de sociale en pedagogische basis te verstevigen. De ingezette beweging past onder de actielijnen 2 en 3 van de bestuursopdracht ‘Preventie in het sociaal domein’ waarin we een dekkend en passend pakket van preventieve voorzieningen willen organiseren. Ook hierin wordt de beweging van zwaar naar licht en van individueel naar collectief als doel beschreven. In de Meppelse huisartsenpraktijken zijn inmiddels twee POH Jeugd-professionals beschikbaar.
Kinderen, jongeren en ouders kunnen hier terecht met vragen over opgroeien, opvoeden, gedrag, emoties, schoolproblemen, stress en lichte psychische klachten. In het afgelopen jaar kon 69% van de jongeren direct door de POH Jeugd worden geholpen. Slechts 31% had een verwijzing naar specialistische ondersteuning nodig. De ervaringen van huisartsen, jongeren en ouders zijn positief. Deze ontwikkeling laat zien dat hulp dichter bij huis werkt en sluit goed aan bij de doelstellingen van de Hervormingsagenda Jeugd: tijdige ondersteuning, passende zorg en minder inzet van specialistische jeugdhulp. Om deze reden wordt de formatie opgehoogd. Uitvoeringsagenda Jeugd 2026 10 De uitdaging bij normaliseren in het voorliggend veld is het vinden van een zorgvuldige balans tussen het voorkomen van onnodige medicalisering en het tijdig bieden van passende hulp. Dit vraagt om deskundigheid, samenwerking en professionele ruimte, zodat normaliseren ondersteunend is en niet leidt tot ondersignalering of ongelijke toegang tot zorg. Daarnaast geven jeugdhulp professionals aan dat 40-80% van de gezinnen te maken hebben met scheidingsproblematiek. Het is daarom van belang eerder, collectiever en preventiever in te zetten bij scheidingsvraagstukken, vóórdat zij escaleren naar vechtscheidingen en zware jeugdhulp.
Hiervoor zal een preventief aanbod ontwikkeld worden waardoor eerder hulp geboden kan worden en escalaties voorkomen worden. Dit onderdeel kenmerkt zich door een aantal werkpunten welke vervolgens worden uitgeschreven: 2.1.1 Versterken sociale en pedagogische basis Wij versterken de sociale basis door uitvoering te geven aan het in maart 2026 vastgestelde Implementatieplan Doorontwikkeling Sociale Basis. Dit plan vormt het kader voor het versterken en verbinden van formele en informele voorzieningen. ■ Daarnaast ontwikkelen we een sociale kaart voor jeugd, in samenhang met de sociale basis. Hiermee vergroten we de vindbaarheid, toegankelijkheid en samenhang van het aanbod voor jeugdigen en gezinnen en ondersteunen we inwoners, vrijwilligers en professionals bij het tijdig vinden van passende ondersteuning. ■ Een sterke pedagogische basis – met ouders, onderwijs, kinderopvang, vrijetijdsvoorzieningen, sport, cultuur en de sociale omgeving – is essentieel voor gezonde ontwikkeling en voorkomt dat lichte vragen uitgroeien tot specialistische jeugdhulp. Deze basis is randvoorwaardelijk voor het duurzaam slagen van de hervormingen. We zetten daarbij een aantal concrete acties uit die hieronder beschreven worden. 2.1.1.1 Ophogen jongerenwerk■ Het jongerenwerk in Meppel is ondergebracht bij Welzijn MensenWerk (WMW).
De huidige inzet van het jongerenwerk is voornamelijk geconcentreerd in de wijk Haveltermade, waardoor de zichtbaarheid, vindbaarheid en toegankelijkheid van het jongerenwerk in andere delen van de gemeente beperkt zijn. In vergelijking met veel gemeenten van vergelijkbare omvang is de inzet op jongerenwerk in Meppel relatief beperkt. Jongerenwerk vervult een belangrijke functie binnen de sociale basis. Jongerenwerkers zijn laagdrempelig aanwezig in de leefwereld van jongeren, signaleren vroegtijdig vragen en • Versterken sociale en pedagogische basis • Versterken van vroegsignalering • Versterken van normaliseren en demedicalisering • Samenwerking verbeteren en onderlinge verbindingen versterken • Monitoren, aanjagen en evalueren • Ontwikkelen preventief aanbod scheiding- en relatie vraagstukken Uitvoeringsagenda Jeugd 2026 11 problemen en stimuleren participatie, talentontwikkeling en sociale verbinding. Daarnaast heeft het jongerenwerk een belangrijke rol in het omzetten van individuele ondersteuningsvragen naar groepsgerichte activiteiten en preventieve voorzieningen. Met de uitbreiding van de capaciteit met 1 FTE wordt beoogd het jongerenwerk structureel te versterken. Hierdoor kan het bereik onder jongeren worden vergroot, neemt de zichtbaarheid van het jongerenwerk toe en ontstaat ruimte voor een breder activiteitenaanbod binnen meerdere wijken en dorpen.
Ook wordt de mogelijkheid vergroot om individuele signalen en ondersteuningsvragen om te zetten naar groepsgericht aanbod. Na één jaar wordt geëvalueerd in hoeverre de extra capaciteit heeft bijgedragen aan de beoogde doelstellingen. Op basis hiervan wordt besloten of de inzet duurzaam wordt voortgezet. De evaluatie richt zich op bereik, zichtbaarheid, activiteitenaanbod en groepsgerichte ondersteuning. 2.1.1.2 Ophogen schoolmaatschappelijk werk ■ In Meppel is op alle scholen schoolmaatschappelijk werk beschikbaar. Het schoolmaatschappelijk werk vervult een belangrijke laagdrempelige signalerende en ondersteunende functie voor kinderen, jongeren en ouders. Door vroegtijdig ondersteuning te bieden en vragen op te pakken, wordt een deel van de hulpvraag binnen de schoolomgeving afgehandeld. Hiermee wordt, vergelijkbaar met de rol van de praktijkondersteuner huisarts (POH), zwaardere of specialistische zorg waar mogelijk voorkomen of uitgesteld. Het ophogen van het schoolmaatschappelijk werk is noodzakelijk omdat er op sommige scholen wachtlijsten zijn ontstaan. De extra inzet zal dit opheffen. Daarnaast is ook hierbij de specifieke opdracht de beweging –waar mogelijk- te maken van individuele vraagstukken naar groepsaanbod, in samenwerking met het jongerenwerk. De ophoging van deze 1 FTE is bedoeld om duurzaam verder in te blijven zetten, wat we beoordelen na een jaar.
2.1.1.3 Ondersteunen formatie uitvoering achterstandenbeleid en kansengelijkheid ■ Het onderwijsachterstanden beleid is direct gelinkt aan het welzijn van onze jeugd. Hiervoor zijn verschillende functies in het leven geroepen en activiteiten ontwikkeld om kinderen in Meppel zoveel mogelijk kansen te bieden. Al ingezette activiteiten zoals de Haveltermade academie worden uitgebreid en versterkt aan de hand van het voorbeeld van de Angelso academy1. Deze inzet zal eenmalig versterkt worden. 2.1.1.4 Ontwikkelen digitale sociale kaart ■ Er wordt voor de verschillende domeinen een sociale kaart ontwikkeld en jeugd zal hierbij aanhaken. Dit vindt eenmalig plaats. 1 https://www.angelslo-academy.nl/ Uitvoeringsagenda Jeugd 2026 12 2.1.1.5 Versterken van vroegsignalering ■ Vroegsignalering is in Meppel al stevig verankerd in het preventieve jeugdveld. Professionals weten elkaar goed te vinden, signalen worden gedeeld en opgepakt en de samenwerking tussen de verschillende partijen functioneert over het algemeen goed. Hierdoor worden zorgen rondom jeugdigen en gezinnen vaak tijdig herkend en besproken. Om deze werkwijze duurzaam te borgen en verder te versterken, is blijvende aandacht nodig voor kennis, vaardigheden en gezamenlijke verantwoordelijkheid rondom vroegsignalering.
Het doel is dat vroegsignalering niet afhankelijk is van individuele professionals of bestaande netwerken, maar een vanzelfsprekend onderdeel vormt van de dagelijkse praktijk van alle betrokken partners. Een sterke verbinding tussen het voorliggend veld en de pedagogische basis blijft hierbij essentieel. Door elkaar goed te kennen, gebruik te maken van duidelijke handelingsperspectieven en laagdrempelige ondersteuning beschikbaar te hebben, kunnen signalen vroeg worden opgepakt en kan zwaardere problematiek vaker worden voorkomen. De concrete actie is het actief aanjagen van de taak vroegsignalering en het versterken van kennis en vaardigheden bij samenwerkingspartners, zodat deze werkwijze duurzaam wordt geborgd binnen het netwerk rondom jeugd en gezin. 2.1.1.6 Versterken van normaliseren en demedicalisering ■ Hetzelfde geldt als voorgaande, normaliseren en demedicalisering is nodig omdat niet elk opgroei- of opvoedvraagstuk een stoornis betekent of professionele zorgvraag is. Veel gedrag en emoties bij kinderen en jongeren horen bij normale ontwikkeling, levensfasen of tijdelijke spanningen in gezin, school of omgeving. Door deze te normaliseren blijft er ruimte om verschillen, onzekerheden en tegenslagen te zien als onderdeel van het gewone leven. Daarnaast voorkomt demedicalisering dat kinderen en jongeren te snel gelabeld of gepathologiseerd worden.
Overmatige medicalisering kan leiden tot stigmatisering, afhankelijkheid van zorg en onnodige inzet van specialistische jeugdhulp. Dit zet druk op kinderen, gezinnen én het jeugdzorgstelsel. En ook hiervoor geldt dat ervoor zorgen dat als de onderlinge verbindingen en samenwerking in het voorliggend veld versterkt worden, dit onderwerp van gesprek is, net als het in contracten en (subsidie)opdrachten als taak wordt beschreven. Normaliseren en inclusie zijn nauw met elkaar verweven. Een normaliserende omgeving die verschillen accepteert en ondersteunt betekent inclusie. De beweging naar inclusieve kinderopvang die Meppel aan het maken is, is hier een belangrijke stap in. ■ 2.1.1.7 Samenwerking verbeteren en onderlinge verbindingen versterken ■ De samenwerking in het voorliggend veld in Meppel is goed, maar vraagt versterking. Partijen werken samen, maar hebben niet altijd voldoende zicht op elkaars rol en werkwijze, mede door personele en organisatorische veranderingen. Daarom investeren we in het verbeteren van overlegstructuren en het structureel ontmoeten van elkaar, bijvoorbeeld via vaste overlegmomenten, een zorgmarkt of conferentie, om samenwerking, rolverdeling en bijvoorbeeld normaliseren gezamenlijk te verdiepen.
Concrete actie hierbij is de inzet van de werkgroep verbinding voorliggend veld en het uitzetten van acties om elkaar te leren kennen en de samenwerking te verbeteren aan de hand van bijeenkomst(en) en de al eerder genoemde ontwikkeling van een sociale kaart jeugd. ■ Uitvoeringsagenda Jeugd 2026 13 2.1.1.8 Monitoren, aanjagen en evalueren ■ De gemeente heeft op grond van de Jeugdwet de verantwoordelijkheid te zorgen voor een dekkend voorliggend veld en vervult daarbij een aanjagende rol. Vanuit de Hervormingsagenda is deze rol verder versterkt. Monitoring, aanjagen en evaluatie vinden plaats door de werkgroep Verbinding Voorliggend Veld, in samenwerking met beleids- en financiële medewerkers. De werkgroep is een nieuwe werkgroep, opgericht om structureel aandacht te hebben voor een betere verbinding met het voorliggend veld van het jeugddomein. Op basis hiervan willen we ook inspelen op tijdelijke, flexibel aanbod wat niet structureel ingezet hoeft te worden. ■ Daarnaast zullen we onderzoeken in hoeverre de door ons ingezette acties doorwerken in de keten. Hoeveel effect heeft onze inzet in het voorliggend veld? ■ 2.1.1.9 Ontwikkelen preventief aanbod scheiding- en relatie vraagstukken ■ Vanuit de verantwoordelijkheid voor een dekkend en sterk voorliggend veld zetten we ook in op de ontwikkeling van passend scheidings- en relatieaanbod.
Relatieproblemen en (complexe) scheidingen kunnen grote impact hebben op ouders en kinderen en vormen regelmatig een voorfase van zwaardere jeugdhulp. Zoals al eerder beschreven legt dit vraagstuk grote druk op de jeugdhulp. Door tijdig, laagdrempelig en preventief ondersteuning te bieden bij relatie- en scheidingsvraagstukken versterken we het voorliggend veld en de pedagogische basis. We zijn een projectgroep gestart om deze ontwikkeling vorm te geven. We denken een Scheidings- en relatie team op te richten wat laagdrempelig bereikbaar is voor vragen, hulp en consult. Hierin volgen we het voorbeeld van Zwolle, dat al door een aantal noordelijke gemeentes met succes is ingezet. Daarnaast onderzoeken we of we extra inzet willen kunnen bieden wanneer zaken complex zijn geworden, bijvoorbeeld aan de hand van de Gezinsadvocaat 2. We verwachten begin 2027 hiermee van start te kunnen gaan. ■ 2.2 Toegang ■■■ Een toegankelijke en goed georganiseerde ingang tot jeugdhulp is cruciaal voor het tijdig en effectief ondersteunen van jeugdigen en gezinnen. Wanneer hulp dichtbij, begrijpelijk en laagdrempelig beschikbaar is, kunnen problemen eerder worden gesignaleerd en aangepakt. Dit voorkomt onnodige verergering van problematiek en draagt bij aan passende ondersteuning, afgestemd op de leefwereld van gezinnen.
Een goede toegang vormt daarmee een fundament onder een effectief en betaalbaar jeugdhulpstelsel. Dit onderdeel kenmerkt zich door een aantal werkpunten: 2 https://gezinsadvocaat.nl/scheidende-ouders/ • Zorgen voor laagdrempelige toegang tot jeugdhulp, dicht bij huis, waarin teams breed kijken naar alle leefgebieden, waarin ze veiligheidsrisico's tijdig herkennen en zorgen dat passende hulp georganiseerd wordt; • Lokale (wijk)teams versterken met voldoende deskundigheid; • Uniformere en voorspelbare toegang organiseren voor gezinnen. Uitvoeringsagenda Jeugd 2026 14 De VNG heeft verschillende documenten gepubliceerd waarmee gemeentes moeten werken en waarin ze beschrijven hoe de lokale teams eruit moeten zien. 3 De ontwikkeling van sterke lokale teams wordt gepositioneerd als een zelfstandig organisatievraagstuk (in het sociaal domein). Dit behelst meer dan alleen het beleidsterrein van jeugd en wordt dan ook strategisch opgepakt. Stevige lokale teams zijn de fundering van een organisatie die laagdrempelig en goed bereikbaar en beschikbaar is. Die daarnaast gemakkelijk preventieve hulp kan inschakelen of kan doorverwijzen en die beleid overstijgend kan handelen. Daarbij moet wel vermeld worden dat de huidige teams al heel deskundig zijn en proberen dichtbij de leefwereld van de inwoner te werken.
Toch is de verwachting dat scholing (bijvoorbeeld steviger contextgericht werken) nodig gaat zijn en wellicht wordt er gestart met pilots om te ervaren op welke wijze we nog dichterbij de inwoner kunnen werken. ■ 2.3 Kwaliteitsverbetering & effectiviteit ■■■ Kwaliteitsverbetering en een cultuur van blijvend leren zijn onmisbaar voor een toekomstbestendig jeugdhulpstelsel. De problematiek van jeugdigen en gezinnen wordt steeds complexer, terwijl professionals dagelijks moeten werken binnen veranderende wet- en regelgeving, financiële kaders en maatschappelijke verwachtingen. Om onder deze omstandigheden passende, effectieve en verantwoorde hulp te blijven bieden, is het noodzakelijk om continu te investeren in de deskundigheid van professionals en de kwaliteit van uitvoering. Dit onderdeel kenmerkt zich door een aantal werkpunten: De regionale samenwerking binnen jeugdhulpregio’s is verplicht op grond van de Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg4, die gemeenten verplicht samen te werken omdat (hoog)specialistische jeugdhulp de schaal van individuele gemeenten overstijgt. Vanuit deze verplichte samenwerking die vanuit de Governancecode en de regiovisie wordt vastgesteld, krijgt dit concreet vorm door het versterken van kennisdeling en gezamenlijk leren.
Dit zal worden ontwikkeld via de Kenniswerkplaats Noord-Nederland en de Jeugdhulp regio Drenthe-dagen, en door afspraken over kwaliteit en werkcultuur vast te leggen in de contracten van de nieuwe inkoop. ■ 2.4 Eenvoudigere uitvoering en inkoop ■■■ Een eenvoudiger en voorspelbaarder stelsel van uitvoering en inkoop is randvoorwaardelijk voor het slagen van de Hervormingsagenda. In de huidige praktijk 3 https://vng.nl/sites/default/files/2024-04/stevige-lokale-teams.pdf 4 https://vng.nl/nieuws/wet-verbetering-beschikbaarheid-jeugdzorg-aangenomen • Bevorderen van professionalisering en scholing bij aanbieders • Afspraken maken over kwaliteitsstandaarden en lerende werkcultuur. Uitvoeringsagenda Jeugd 2026 15 ervaren zowel gemeenten als aanbieders een hoge mate van complexiteit door uiteenlopende inkoopprocessen, contractvormen en verantwoordingsvereisten. Dit leidt tot hoge administratieve lasten, inefficiëntie en onnodige druk op professionals, waardoor tijd en middelen weglekken die bedoeld zijn voor de ondersteuning van jeugdigen en gezinnen. Door uitvoering en inkoop te vereenvoudigen, ontstaat meer ruimte voor inhoud, kwaliteit en samenwerking. De Drentse gemeentes zijn daarom onder een nieuwe GR samengevoegd en organiseren de inkoop gezamenlijk.
Dit onderdeel kenmerkt zich door een aantal werkpunten: 2.4.1 Uniformeren van inkoopprocessen om administratieve lasten te verminderen De nieuwe jeugdhulpregio is bezig een nieuwe inkoop te organiseren. Hierin wordt gewerkt aan (nog meer) uniforme processen. ■ 2.4.2 Regionaliseren van de inkoop specialistische jeugdzorg De nieuwe jeugdhulpregio is bezig de nieuwe inkoop te organiseren. ■ 2.4.3 Meer werken met resultaatgerichte contracten Omzetten van de huidige inkoop naar resultaatgerichte contracten vraagt een grote ommezwaai. Hierover zijn we in gesprek en doen we onderzoek of dit passend kan zijn voor de schaalgrootte van Meppel (en wellicht omliggende gemeenten). ■ 2.5 Regionalisering ■■■ Het terugdringen van residentiële jeugdhulp vormt een kernelement van de Hervormingsagenda, omdat langdurige uithuisplaatsingen grote impact hebben op het leven van kinderen en jongeren en hoge maatschappelijke kosten met zich meebrengen. Uit onderzoek en praktijkervaring blijkt dat jeugdigen zich in principe beter ontwikkelen in hun eigen gezin en leefomgeving, mits daar tijdig en passende ondersteuning wordt geboden. Residentiële plaatsing is daarom geen doel op zich, maar een laatste redmiddel, dat zo kort en zo licht mogelijk moet worden ingezet. Het voorkomen van uithuisplaatsingen is voor de Meppelse aanpak altijd al vanzelfsprekend geweest.
Uithuisplaatsing is een laatste middel als al het andere niet heeft gewerkt. Wel is het zo dat er soms onvoldoende ambulante alternatieven zijn, dit blijft een punt van aandacht. Ook de regionale samenwerking waarin de complexe zorg georganiseerd wordt, wordt nog steeds verder ontwikkeld. ■ 2.6 Data & monitoring ■■■ Goede data en effectieve monitoring zijn onmisbaar om de doelen van de Hervormingsagenda te kunnen realiseren én bijsturen waar nodig. Zonder betrouwbare en vergelijkbare informatie is het niet mogelijk om inzicht te krijgen in de effecten van beleid, de kwaliteit van zorg of de ontwikkelingen in vraag, aanbod en kosten. Data en monitoring • Uniformeren van inkoopprocessen om administratieve lasten te verminderen • Regionaliseren van de inkoop specialistische jeugdzorg • Meer werken met resultaatgerichte contracten Uitvoeringsagenda Jeugd 2026 16 vormen daarmee een essentiële basis voor lerend werken, transparante verantwoording en doelgerichte sturing in het jeugddomein. Dit onderdeel kenmerkt zich door een aantal werkpunten: Regionaal zal er een kwaliteitsmonitor worden ontwikkeld, zodat er zicht komt op en sturing is op het aanbod van aanbieders. Daarnaast is er in de gemeente een dashboard (Power BI) aanwezig waarop data gevolgd kan worden. Hoe hiermee optimaal gewerkt kan worden moet nog verder worden ontwikkeld. ■ 3.
Uitvoeringsplan Jeugdnota De Jeugdnota 2023–2028 vormt het strategisch kader voor het gemeentelijke jeugdbeleid in Meppel. De nota geeft invulling aan de wettelijke verplichting uit de Jeugdwet om een door de raad vastgesteld plan te hebben waarin visie en doelstellingen op het gebied van preventie en jeugdhulp zijn opgenomen. Zij schetst een integrale benadering waarin jeugdigen niet los worden gezien van hun gezin, school, sociale omgeving en fysieke leefomgeving, maar als onderdeel van een samenhangend geheel waarin meerdere domeinen elkaar beïnvloeden. Het beleid richt zich op het versterken van een gezonde en veilige omgeving waarin kinderen en jongeren weerbaar, veerkrachtig en kansrijk kunnen opgroeien. Uitgangspunt is een noodzakelijke beweging van curatieve naar preventieve inzet: het versterken van basisvoorzieningen, het bieden van effectieve preventieve ondersteuning en het beschikbaar maken van laagdrempelige eerstelijnshulp. Op die manier wordt beoogd een afname van specialistische jeugdhulp te realiseren. De nota werkt met vier cirkels van invloed (gezin, school/dagbesteding, meedoen en leefomgeving) en vier gradaties van hulp (basisvoorzieningen, preventie, lichte eerstelijnshulp en specialistische hulp). Deze vormen de kapstok voor beleidsvorming en dienen als toetsingskader voor toekomstige uitvoeringsvoorstellen.
Eerst volgt per kopje een overzicht van de bijbehorende indicatoren en vervolgens worden deze per indicator uitgeschreven. • Betere en consistente dataverzameling en -deling. • Voldoen aan indicatorenset van de Hervormingsagenda. Uitvoeringsagenda Jeugd 2026 17 3.1 Gezin ■■■ Het gezin is voor elke jeugdige de belangrijkste basis. Opgroeien in een liefdevol gezin legt de basis voor de ontwikkeling van kind tot volwassene. Ouders zijn ervoor verantwoordelijk om deze ontwikkeling te stimuleren en de ondersteunen. De volgende uitgangspunten en doelen zijn hierbij geformuleerd: • Het leven is een hobbelige weg • Eigen kracht en verantwoordelijkheid centraal • De gemeente luistert • Duidelijkheid in de toegang tot jeugdhulp • Jeugdhulp is effectief en op het juiste moment beschikbaar • Niet bang voor een experiment • Een achttiende verjaardag zonder zorgen Uitvoeringsagenda Jeugd 2026 18 3.1.1 Het leven is een hobbelige weg Meppel heeft baat bij ouders die vaardige opvoeders zijn met een sterk netwerk. Hoe sterker het netwerk van ouders, hoe meer hulplijnen zij hebben bij uitdagingen. Rond jeugdigen in de context van het gezin hebben wij de volgende uitgangspunten en doelen: 3.1.1.1 Ouders en jeugdigen zijn zich bewust van normale uitdagingen, tegenslagen en teleurstellingen die bij het leven horen.
Normaliseren is een belangrijk punt wat al in de uitwerking van de Hervormingsagenda is beschreven onder kopje 2.1.1.6 3.1.1.2 Ouders leren hun kinderen hoe zij met normale tegenslagen kunnen omgaan Ook dit onderdeel past in de uitwerking van de Hervormingsagenda, met de kanttekening dat op het gebied van normalisering ook al veel wordt geboden in Meppel. Te denken valt bijvoorbeeld aan het Ouder kind cafe3, de werkzaamheden van Stichting Welzijn en rondom de geboortezorgketen. ■ 3.1.1.3 Ouders en jeugdigen zijn veerkrachtig Veerkrachtig zijn betekent kunnen omgaan met tegenslagen. Soms hebben ouders en of jeugdigen hierbij een klein handje nodig. De versteviging van het voorliggend veld zal ervoor zorgen dat ouders en jeugdigen nog gemakkelijker en dichtbij het gesprek kunnen aangaan met leeftijd/lotgenoten of een professional, om zo snel weer te herstellen na tegenslag. Dit is al uitgebreid aan de orde gekomen bij de verbetering van het voorliggend veld en de versteviging van de sociale basis. Binnen de Gezonde Marke (Drentse vertaling van het Integraal Zorgakkoord en de samenwerking tussen gemeenten, zorgverzekeraar, welzijn en zorgpartners) wordt er gewerkt aan verschillende thema’s om de vraagstukken binnen de zorg de komende jaren op te vangen. Eén van de thema’s is mentale gezondheid waarvoor ook een coalitie mentale gezondheid is opgericht.
Het IZA kent transformatiebudget beheerd door de zorgverzekeraar. • Ouders en jeugdigen zijn zich bewust van de normale uitdagingen, tegenslagen en teleurstellingen die bij het leven horen. • Ouders leren hun kinderen hoe zij met normale tegenslagen kunnen omgaan. • Ouders en jeugdigen zijn veerkrachtig. • Lichte hulp is laagdrempelig en zoveel mogelijk indicatieloos beschikbaar. • De gemeente biedt bij complexe echtscheidingen passende hulp aan en zet het belang van de jeugdige(n) in het gezin centraal. • Voor kwetsbare of risicovolle groepen bieden we waar mogelijk indicatieloze en collectieve preventie, lichte hulp of specialistische hulp in plaats van individuele ondersteuning. • Ouders weten waar zij terecht kunnen voor laagdrempelige, professionele hulp. • Ouders weten de toegang tot specialistische hulp te vinden. Uitvoeringsagenda Jeugd 2026 19 Om hiervoor in aanmerking te komen als regio moeten er transformatieplannen opgesteld worden. Voor mentale gezondheid is dit gebeurt en eind 2025 goedgekeurd door de zorgverzekeraar. Het Transformatieplan Mentale Gezondheid Drenthe zet zich ook in voor jeugd (12-18 jaar). Hierin beogen we een fundamentele verschuiving van specialistische zorg naar vroegtijdige, laagdrempelige ondersteuning in de leefomgeving van kinderen en jongeren.
Mentale problemen bij jeugd worden nadrukkelijk benaderd vanuit veerkracht, normaliseren en ontwikkeling, met ondersteuning zo dicht mogelijk bij school, gezin en wijk. Daarom worden in Drenthe bewezen effectieve preventieve interventies opgeschaald naar provinciaal niveau. Scholen vormen hierbij een uitstekende vindplaats waar gewerkt wordt aan mentale gezondheid van jongeren. Er wordt extra aandacht besteed aan de gesprekken met scholen, om deelname vanuit onderwijs te laten plaatsvinden. Gemeenten kunnen kiezen voor één van de interventies die het beste bij hun lokale situatie past. ■ Het Transformatieplan Mentale Gezondheid Drenthe is opgesteld binnen het kader van het Integraal Zorgakkoord (IZA). De aanpak sluit inhoudelijk aan bij latere ontwikkelingen zoals Aanvullend Zorg en Welzijns Akkoord (AZWA) waarin zorg en sociaal domein verder worden verbonden. Binnen het AZWA komen er ook middelen vrij voor ‘mentale gezonde school’. Bij het schrijven van de uitvoeringsagenda is nog niet bekend wat dit concreet betekent voor de gemeente en de opgave die hiermee gemoeid is. Mogelijk dat deze middelen ook ingezet kunnen worden voor de interventies die zijn opgenomen in het transformatieplan. Binnen de coalitie Mentale Gezondheid wordt gewerkt aan het bevorderen van de mentale gezondheid en veerkracht binnen de bouwsteen ‘veerkracht en eigen regie’.
In deze bouwsteen werken partijen samen aan het versterken van mentale gezondheid en veerkracht van met name jongeren door te normaliseren, jongeren actief te betrekken en effectieve interventies in samenhang te verbinden aan een leefomgeving die mentale gezondheid bevordert (scholen, wijken en de bredere leefomgeving). Hierbij is aandacht voor de volgende specifieke onderwerpen die vervolgens zullen worden beschreven: Hiervoor wordt gekeken of – in hoeverre- interventies in het onderwijs opgezet kunnen worden met preventieve interventies; In 2027 gaan de rijksmiddelen voor gezonde mentale school naar de GGD. Voor de jaren 2028 tot en met 2030 is dit nog niet duidelijk. Dit is volgens het AZWA. Binnen het transformatieplan worden alleen interventies STORM, Helder op School, VO-teams en Sam&Zo genoemd. Alleen deze interventies kunnen uit het transformatieplan worden gefinancierd welke na 2027 op het bordje van de gemeente komen te liggen. ■ • Bevorderen mentale gezondheid op school • Bevorderen mentale gezondheid in dorpen en wijken • Taalondwikkeling en kansengelijkheid • Gezinshulp • Bevorderen mentale gezondheid op school
Uitvoeringsagenda Jeugd 2026 20 Bevorderen mentale gezondheid in dorpen en wijken Hiervoor wordt gekeken of –in hoeverre- preventieve interventies opgezet kunnen worden. ■ Talentontwikkeling en kansengelijkheid Maatschappelijke Diensttijd (MDT) 5levert een belangrijke bijdrage aan talentontwikkeling en mentale veerkracht van jongeren. Hiermee geven we invulling aan de opdracht uit het Transformatieplan Mentale Gezondheid om talentontwikkeling preventief te versterken. Door MDT krijgen jongeren de kans hun talenten te ontdekken, zelfvertrouwen op te bouwen en maatschappelijk betrokken te zijn, wat bijdraagt aan hun mentale gezondheid en het voorkomen van zwaardere problematiek. In Meppel zal dit waarschijnlijk gekoppeld gaan worden aan de Haveltermade acadamy. ■ Gezinshulp Integrale Gezinshulp is gericht op gezinnen met meervoudige en complexe problematiek en een verhoogd risico op uithuisplaatsing. De aanpak richt zich op het versterken van het gezinsfunctioneren in de thuissituatie, het voorkomen van zwaardere jeugdzorg en het realiseren van duurzame stabiliteit, in lijn met de Hervormingsagenda Jeugd 2023–2028. Kenmerkend is een systemische en gezinsbehoudende werkwijze, waarbij een vast multidisciplinair team gezinnen ondersteunt op meerdere leefdomeinen volgens de principes van één gezin, één plan en één regisseur.
De inzet is preventief, thuisgericht en gebaseerd op matched care, met aandacht voor veiligheid, zelfredzaamheid en netwerkversterking. De verdere uitwerking vraagt om een zorgvuldige puzzel, waarin deze aanpak goed aansluit bij de ontwikkelingen binnen de Hervormingsagenda en andere landelijke trajecten, zoals het AZWA. Doel is om elkaar aanvullend te versterken, overlap te voorkomen en middelen zo effectief mogelijk in te zetten. Daarnaast hebben we als gemeente de wettelijke taak Wet integrale aanpak suïcide preventie gekregen. Welke niet alleen gericht is op jongeren. We moeten een regionale aanpak ontwikkelen met een lokale vertaling welke moet worden opgenomen in het lokaal gezondheidsbeleid. Hiervoor hebben we 2 jaar de tijd. De opdracht om te komen tot een regionale aanpak wordt belegd bij de GGD. Hier hoort ook het scholen van professionals van de gemeente als van uitvoerende partners. We krijgen hiervoor structureel geld. We moeten nog komen tot een gezamenlijke opdracht aan de GGD dus de vertaling van wat regionaal en wat lokaal uitgevoerd moet worden, moet nog worden gemaakt. In de tussentijd worden wel lokaal de gatekeepertrainingen voor professionals die werken met jongeren geboden.
■ Financieel: Het Transformatieplan Mentale Gezondheid Drenthe wordt gefinancierd vanuit het IZA-transformatiebudget en kent een tijdelijk karakter gericht op systeemverandering, geldig tot en met 2026. AZWA bouwt voort op IZA én GALA voor structurele borging van zorg-welzijn-samenwerking. 3.1.1.4 Lichte hulp is laagdrempelig en zoveel mogelijk indicatieloos beschikbaar Deze indicator is al beschreven onder de Hervormingsagenda punt 2.1.1. 5 https://www.rijksoverheid.nl/themas/werk/maatschappelijke-diensttijd Uitvoeringsagenda Jeugd 2026 21 3.1.1.5 De gemeente biedt bij complexe echtscheidingen passende hulp aan en zet het belang van de jeugdige(n) in het gezin centraal Deze indicator is al beschreven onder de Hervormingsagenda punt 2.1.1.9 3.1.1.6 Voor kwetsbare of risicovolle groepen bieden we waar mogelijk indicatieloze en collectieve preventie, lichte hulp of specialistische hulp in plaats van individuele ondersteuning De beweging van individueel naar collectief is noodzakelijk omdat de groei van individuele zorg onhoudbaar is geworden en veel problemen een maatschappelijke oorzaak hebben. Collectieve preventie werkt eerder, normaliserend en bereikt meer mensen. Daarmee vermindert de instroom in dure zorg en wordt de sociale basis versterkt. Individuele hulp blijft beschikbaar voor wie die nodig heeft, maar is niet langer de standaardoplossing.
Er is al verschillend collectief aanbod in Meppel, te denken valt aan ouder kind groepen, klassenaanbod bij pesten, etc. Maar het is wenselijk nog meer te kijken naar hoe individuele interventies kunnen worden omgebogen naar collectieve. We doen dit door te kijken naar terugkerende patronen, ondersteuning te verplaatsen naar de leefomgeving en kennis uit individuele trajecten te benutten voor groepsaanbod. Collectieve preventie bereikt meer inwoners, werkt normaliserend en voorkomt instroom in dure zorg. ■ 3.1.2 Eigen kracht en verantwoordelijkheid centraal ■■■ Het gezin is altijd de meest fundamentele omgeving waarin een kind opgroeit. In het gezin krijgen kinderen de vaardigheden mee om zich op school, in de wijk en in hun vrije tijd verder te ontwikkelen. Wanneer kinderen zich veilig hechten aan hun ouders in een liefdevol gezin, heeft dit hun leven lang voordelen. De gemeente heeft geen directe invloed op de eenheid van het gezin en kan deze ook onmogelijk vervangen. De gemeente kan alleen bijdragen aan de omstandigheden waarin gezinnen ontstaan en hun ondersteunen om de best mogelijke basis te bieden. De volgende uitgangspunten en doelen zijn hierbij geformuleerd: 3.1.2.1 Ouders kiezen bewust en gepland voor het ouderschap Ouders worden gestimuleerd bewust en gepland te kiezen voor het ouderschap.
Door deelname aan het programma Nu Niet Zwanger 6ondersteunen wij inwoners bij het maken van geïnformeerde keuzes over kinderwens en gezinsvorming. Daarnaast hebben wij binnen de geboortezorgketen nadrukkelijk aandacht voor gezonde zwangerschappen en een goede 6 https://www.nunietzwanger.nl/ • Ouders kiezen bewust en gepland voor het ouderschap. • Ouders zijn vaardige opvoeders die hun kind stimuleren in zijn of haar ontwikkeling. • Ouders zijn zich bewust van de verantwoordelijkheden die onderdeel zijn van het ouderschap. • Ouders zoeken altijd eerst in het eigen netwerk naar oplossingen voor problemen. • Ouders hebben de handvatten die zij nodig hebben om hun verantwoordelijkheid te nemen. Uitvoeringsagenda Jeugd 2026 22 start voor kind en gezin. De gemeente Meppel werkt met het programma Kansrijke start7, dit is een landelijke aanpak die zich richt op een zo goed mogelijke start voor kinderen in de eerste 1.000 dagen (van kinderwens tot en met 2 jaar). De aanpak focust op het voorkomen van gezondheids- en ontwikkelingsachterstanden door vroeg te signaleren, ouders te ondersteunen en samenwerking te versterken tussen zorg, sociaal domein en welzijn. Gemeenten werken hierbij samen met onder andere verloskundigen, jeugdgezondheidszorg, huisartsen en het sociaal werk, met extra aandacht voor kwetsbare situaties.
Vanuit het programma Kansrijke start is extra aandacht voor (aanstaande) ouders met een psychische kwetsbaarheid en voor (aanstaande)ouders met financiële zorgen. Kansrijke start is onderdeel van AZWA (Aanvullend Zorg en Welzijnsakkoord) en daarmee verplicht voor gemeentes om uit te voeren. Binnen het Kansrijke Start programma wordt met data en ervaringskennis bijgehouden welke vraagstukken er in de gemeente spelen rondom gezonde zwangerschappen op alle gebieden. Hierdoor kan er snel ingespeeld worden wanneer er zich nieuwe vraagstukken voordoen. ■ 3.1.2.2 Ouders zijn vaardige opvoeders die hun kind stimuleren in zijn of haar ontwikkeling Ouders hanteren verschillende opvoedstrategieën; er is vaak meer dan één juiste manier om kinderen te ondersteunen in hun ontwikkeling. Juist binnen het eigen netwerk kunnen ouders ervaringen en antwoorden vinden en zelf bepalen wat het beste bij hen past. Dit begint al bij de geboortezorg en de keten die daaromheen is vormgegeven in Meppel. Wanneer een rijke thuisomgeving (nog) ontbreekt, signaleren we dit vroeg via partners rond het jonge kind, zoals binnen Kansrijke Start. Ouders krijgen vervolgens handvatten om zelf de thuisomgeving te versterken, bijvoorbeeld via VVE-thuisprogramma’s.
Als dat onvoldoende is, bieden we aanvullende ondersteuning, zoals VVE-aanbod in de kinderopvang, voorleesvrijwilligers en kwaliteitsversterking van het VVE-aanbod. ■ 3.1.2.3 Ouders zijn zich bewust van de verantwoordelijkheden die onderdeel zijn van het ouderschap De gemeente faciliteert en stimuleert bewust ouderschap door ouders actief te informeren over wat ouderschap vraagt en door hen laagdrempelig toegang te bieden tot een samenhangend aanbod van preventieve en, waar nodig, geïndiceerde ondersteuning. Gemeentelijke consulenten voeren het gesprek met ouders vanuit vertrouwen, spreken hen aan op hun rol en verantwoordelijkheid en versterken tegelijkertijd de eigen regie van ouders. ■ 7 https://www.rijksoverheid.nl/themas/familie-zorg-en-gezondheid/zwangerschap-en- geboorte/actieprogramma-kansrijke-start-voor-gezinnen-in-een-kwetsbare-situatie
Uitvoeringsagenda Jeugd 2026 23 3.1.2.4 Ouders zoeken altijd eerst in het eigen netwerk naar oplossingen voor problemen Bij elke aanvraag onderzoekt de Jeugdconsulent hoe het netwerk er uitziet en wat het netwerk kan betekenen bij het oplossen van de hulpvraag. De Jeugdwet verplicht gemeenten om ouders de mogelijkheid te bieden zelf, samen met hun netwerk, een plan op te stellen waarin zij beschrijven hoe zij opvoed- en ontwikkelvragen willen aanpakken (familiegroepsplan). Dit netwerk- of eigen-kracht-plan (familie groepsplan) wordt betrokken bij de besluitvorming over jeugdhulp. In de Verordening Sociaal Domein (2026) heeft Meppel ‘eigen kracht’ in de definitie opgenomen en erkent de rol van de consulent bij het gesprek hierover. Er is bewust gekozen voor een kader dat ruimte biedt voor professionele invulling, in lijn met de Jeugdwet, zonder verplicht netwerkplan. Naast de het maken van een plan wordt altijd gesproken over de mogelijkheden van het netwerk. ■ 3.1.2.5 Ouders hebben de handvatten die zij nodig hebben om hun verantwoordelijkheid te nemen Bij de uitvoering van de Jeugdwet en het aanbod vanuit het preventieve veld is het ieders doel en taak om ouders handvatten te bieden die zij nodig hebben om hun ouderschap uit te voeren. Dit valt onder de kerntaken van het werk. Ook in de geboortezorg keten wordt hieraan veel aandacht besteed.
Vanuit het programma Kansrijke start is normaliseren een terugkerend thema. ■ 3.1.3 De gemeente luistert ■■■ Wanneer een jeugdige of ouders zich bij de gemeente melden, doen zij dit met een hulpvraag. Deze vraag is niet altijd de kern van wat nodig is. Door te luisteren en gerichte vragen te stellen brengen we samen met jeugdigen en ouders de onderliggende behoefte in beeld. Daarbij krijgt ook de jeugdige zelf, wanneer passend bij de leeftijd, een stem. De gemeente voert dit gesprek open, zorgvuldig en zonder tijdsdruk. De volgende uitgangspunten en doelen zijn hierbij geformuleerd: • Wanneer een jeugdige een hulpvraag heeft, zoekt de gemeente naar de kern van de hulpvraag door oprecht geïnteresseerd te luisteren en het gesprek open te voeren. • De gemeente onderzoekt een hulpvraag van een jeugdige altijd in de context van het gezin. • De gemeente luistert niet alleen naar ouders en professionals, maar juist ook naar de jeugdige zelf. • De gemeente werkt intern beleidsoverstijgend samen om voor inwoners snel en makkelijk passende hulp te regelen. • De gemeente is betrouwbaar en komt afspraken na.
Uitvoeringsagenda Jeugd 2026 24 3.1.3.1 Wanneer een jeugdige een hulpvraag heeft, zoekt de gemeente naar de kern van de hulpvraag door oprecht geïnteresseerd te luisteren en het gesprek open te voeren Bij elke aanvraag doet de jeugdconsulent zorgvuldig onderzoek naar de hulpvraag van jeugdigen en/of ouders op basis van het stappenplan van de Centrale Raad van Beroep8. ■ 3.1.3.2 De gemeente onderzoekt een hulpvraag van een jeugdige altijd in de context van het gezin De gemeente Meppel werkt volgens de methode 1 gezin - 1plan en doet bij het onderzoek naar de hulpvraag een brede uitvraag (zie 1e alinea van artikel 1.7 van de Verordening Sociaal Domein). Daarnaast wordt gewerkt volgens de Beroepscode voor professionals in sociaal werk (BPSW, 20214), waarin expliciet wordt aangegeven dat professionals niet alleen naar het individu kijken, maar altijd oog moeten hebben voor de sociale en contextuele omgeving. Contextgericht werken een voorwaarde is voor sociaal professionals: zij moeten de context betrekken in hun interventies en afwegingen. Context is dus geen optioneel aspect, maar een onmisbaar onderdeel van professioneel handelen, bevestigd door de beroepscode. Hoewel de beroepscode contextgericht werken als professioneel uitgangspunt borgt, laat de Hervormingsagenda Jeugd zien dat hiervoor aanvullende investeringen nodig zijn.
Deze liggen vooral in het creëren van randvoorwaarden: tijd, samenwerking, een sterke sociale basis en sturing die contextgericht werken ondersteunt. Daarmee wordt contextgericht werken niet alleen een professionele houding, maar een structurele werkwijze. Dit wordt vorm gegeven onder kopje 3.2 van de Hervormingsagenda, waarin ook het integrale aspect besproken wordt. ■ 3.1.3.3 De gemeente luistert niet alleen naar ouders en professionals, maar juist ook naar de jeugdige zelf Als het passend is in de situatie wordt er met de jeugdige zelf gesproken. Dit is afhankelijk van bijvoorbeeld leeftijd, problematiek en vraag. Wanneer er bijvoorbeeld gevraagd wordt om opvoedondersteuning voor de ouders, wordt de jeugdige zelf niet gesproken. ■ 3.1.3.4 De gemeente werkt intern beleidsoverstijgend samen om voor inwoners snel en makkelijk passende hulp te regelen Er wordt op verschillende manieren beleid overstijgend samengewerkt in de gemeente. Beleidscollega's spreken elkaar maandelijks tijdens het beleidsoverleg. Daarnaast volgt de strategisch adviseur op hoofdlijnen de overlappende vraagstukken. Ook vinden de collega's van de uitvoering elkaar over het algemeen goed, werkwijzes als proces- en casusregie bevorderen dit steeds meer.